دوشنبه ۴ اردیبهشت ۱۳۹۶ / Monday, 24 April, 2017

فرار از وضع موجود


فرار از وضع موجود
در بستر در هم تنیده تاریخ ایران دوران قاجاریه و در آغازین تلنگرهایی که بر تنه فکر سنتی ایرانی آرام آرام نواخته می‌شد ضرورت درک و دریافت دنیای بیرون از ایران تبلور یافت و اولین گام‌های مخالفت با وضع موجود برای رسیدن به وضع مطلوب برداشته شد.
منشأ این روند بنا بر شرایط زمانی و مکانی و از بعد روانشناسی فردی و اجتماعی و سیاسی و... صور گوناگونی بر خود پذیرفته و اشکال متفاوتی از برخورد با دنیای خارج را به وجود آورده است. تحصیل، سیر و سیاحت، اشتغالا‌ت سیاسی و مأموریت‌ها، تجارت و... هر یک انگیزه‌هایی خاص را در ایرانیان مشتاق برانگیخت و گاه تجربیات منحصر به فرد و حیرت‌انگیز این سفرها برخی از آنان را به نوشتن خاطرات ایام رنگین سفر سوق داده است.
در بین ایرانیانی که در روزگار قاجار و عصر ناصرالدین شاه قدم در رکاب سفر نهاده‌اند حاج سیاح به جهت بر جای گذاردن سفرنامه‌ای که بنا به گفته علی دهباشی از پرمحتواترین آثاری است که به قلم یک ایرانی نوشته شده است، جایگاه خاصی دارد. نام کوچک حاج سیاح محمد علی است و فرزند حاج محمدرضا و برخاسته از دل روستایی در محلا‌ت.
خانواده او به علم و فرهنگ و ادب گرایش ویژه‌ای داشتند و او در جوانی برای کسب علم با کمک عموی خود راهی عتبات عالیات شد. پس از بازگشت به علت برخورد سرد عمویش و در پی ناکامی او در ازدواج با دختر عمویش پای در جاده سفر گذاشت.
حمید سیاح پسر وی این تصمیم را ناشی از این می‌داند که ...<داشتن عیالی متمول و زندگی با خرج او، با طبع پدرم سازگار نبود و به همین جهت با توشه مختصری، بی‌خبر به قصد خارج شدن از مملکت فرار کرده...( >سفرنامه حاج سیاح به کوشش علی دهباشی،نشر سخن، تهران، ۱۳۶۳مقدمه به نقل از خاطرات حاج سیاح، ص۱و۲ )و اما پدر (حاج سیاح) در این باره می‌نویسد: <به فکر رفتم که هرگاه این امر ( ازدواج ) واقع شود باید تمام عمر در اینجا...بگذرد از هیچ جا و هیچ چیز باخبر نباشم( >همان، ص۲۵) بدینسان سیاح با وجود دورنمای در هم پیچیده و پرمخاطره تمامی مشکلا‌ت سفر در آن روزگار، سفرهای خود را آغاز می‌کند گویی حس و انگیزه‌ای درونی او را از وضع موجود می‌راند و به وضعیتی دیگر می‌کشاند وضعیتی که با وجود تمامی سختی‌ها و رنج‌ها رو به سوی کشف دنیای خارج و ‌اندوختن دانش داشت. از بعد روانشناسانه نمود این معنی در سفرنامه او انعکاسی روشن دارد از جمله آنکه او در زمان اقامت در تفلیس و در حین آموختن زبان ترکی و تعریف و تمجید دیگران می‌نویسد <روزی با خود فکر کردم که با این فلا‌کت و زحمت آخر چه خواهی شد؟
این زحمت تا به کی ؟باز به خاطرم گذشت که در طلب علم مردن خیلی بهتر است از زندگی به جهالت و تحصیل با اسباب هم چندان هنر نیست...( >همان،۵۰) حاج سیاح در جریان سفرهای خود به تفلیس، مجارستان استانبول، فرانسه، اتریش، انگلیس، روسیه، سوئیس و یونان و... رفت و به آموختن زبان‌های ترکی، روسی، فرانسوی، انگلیسی و اتریشی پرداخت و شرح تجارب و مشاهدات خود را نگاشت. تا <چون به ملک خود می‌روم بگویم من چندین شهر یوروپ را دیده‌ام و جزیی اطلا‌ع به هم رسانم که اگر اطفال در مدارس به نام و علم می‌دانند من به چشم دیده باشم و به پرسیدن پاره‌ای چیزها محترم باشم.( >همان، ص۲۲۵) وی در اثر خود از کتابخانه‌ها، تلگراف، بیمارستان‌ها، کارخانجات، قهوه‌خانه‌ها، تئاترها و تفرجگاه‌ها و... سخن به میان آورده و در توصیف هریک از آنها کوشیده است. از جمله هنگام سفر به پاریس شرحی از نواحی مختلف این شهر به دست می‌دهد و در مورد کتابخانه‌های آن می‌گوید: <دوازده کتابخانه بسیار مشهور دارد که بزرگترین همه آنها در راه مسمای به <رورشلیو>، هر روز از ساعت ۹ که بامداد فرنگیان است الی ساعت ۱۰ که هنگام شام باشد برای طالبان گشاده است...( >همان، ص۱۷۵) و بار دیگر توجه او به وضعیت و نیز <یک تیاتر بزرگ دارد و شش کوچک توپخانه خیلی معتبر و کتابخانه‌های متعدد ولی بهترین کتابخانه‌ها، کتابخانه سنت مارکو است... مدارس دختران متعدد و بهترین همه که مخصوص دختران جوان است مدرسه مشهور به سال رمان است...( >همان، ص۱۰۹) آنگونه که از این توضیحات و توصیفات برمی‌آید حاج سیاح در ارائه نظمی که در ساختارهای مختلف کشورهای اروپایی دیده موفق بوده است.
توجه او به چگونگی عملکرد این ساختارها در طول مطالعه کتاب این نکته را به خواننده متبادر می‌سازد که وی با این تجارب هجده ساله سفر می‌تواند در امر حکومت کمک شایان توجهی برای سردمداران قاجاری باشد همانطور که این امر پس از بازگشت او ممکن می‌شود و در کشاکش تضاد آرا و رابطه با بزرگان مخالف و موافق هم به زندان روانه می‌گردد.
نکته مهم دیگر مندرج در متن سفرنامه حاج سیاح تحیر وتعجب او از دنیای غرب است موضوعی که در سفرنامه‌های کسانی چون میرزا ابوالحسن خان ایلچی که عنوان با مسمایی چون حیرت نامه دارد جلوه‌گر است و همچنین در قلم ابوطالب خان در <مسیر طالبی> وخامه عبداللطیف خان شوشتری در <تحفه العالم> نیک پیداست. حاج سیاح در حالتی از تضاد و گرایش (تضاد با آنچه که احکام شریعت اسلا‌م را نقض می‌کند و گرایش به کشف دنیای جدید) هنگامی که در ناپل به سر می‌برد، سالن تئاتر را به تماشا نشسته و وضعیت ساختمان و فضای سالن را توصیف کرده و نوشته است: ...< چون مشغول می‌شوند به شعبده تمام خاموش و تماشایی‌اند و بعد اهالی موسیقی شروع می‌نمایند به نواختن موسیقی، سبحان الله طرفه تماشایی رخ نمود...> در ادامه حاج سیاح تحیر و تضاد فکری خود را بهتر بروز داده است وی می‌نویسد: <تمام مردم از زن و مرد و بزرگ و کوچک دست هم گرفته در وجد و انبساط بودند گویا در و دیوار به وجد آمده‌اند جمعی به رقص از همه قسم مردم قومی از زن ومرد به عیش ونوش...
من شرمنده از مسلمانی / شدم آنجا به گوشه‌ای پنهان ‌
واله و حیران آن قوم و حرکات ایشان بودم که به این درجه طالب خوشحالی مخلوق هستند... اینها کیستند و ماها کیستیم( >!همان، ص۲۹۱) بدینسان تفکیک اینها از ماها در‌اندیشه حاج سیاح اولین زمزمه‌های درون‌متنی شناخت غرب را در برابر شناخت شرق پدید می‌آورد. من شرقی در برابر اوی غربی. تهاجم فاصله‌های پر ناشدنی و تکاپو برای رسیدن به وضع مطلوب با تکیه بر داشته‌های درونی و خودی. تحیر از داشته‌ها و دانسته‌های غرب و جرقه‌های اصلا‌ح وضع موجود عمر طولا‌نی حاج سیاح تا زمان سلطنت احمدشاه این آخرین شاه قاجار ادامه یافت. حاج سیاح پس از خلع محمدعلی شاه از سلطنت چند سالی به عنوان... احمد شاه به کار پرداخت و بعد از مدتی خانه‌نشینی از دنیا رفت.

آمنه ابراهیمی‌

منبع : روزنامه اعتماد ملی

مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
محسن الفضلی , ورزش زمستانی , شانزده بهمن , گنم، , جواد عزتی , آدامز , غرور جوانی , تکفیریهای داعش , طناب , سال زراعی , صیدانلو , فرمانداری محلات , کنفرانس حمایت از انتفاضه فلسطین , آرمین زارعی , فودسیتی , موسی امینی کاروانسرایی , گروه شبدیز , گل زن , محور های مواصلاتی , محمود شبان , وانس آپ , ابهام مالی , فروشگاه الکترنیک , اعزام ناوگروه , دیار باقی , روز خبرنگار , هاشم رعنایی , علامه اقبال لاهوری , بوسیدن قرآن , مطیع ترین , تحریر الشام , اسناد طالبان , تدابیر شدید , دکترانوری , حمید بقایی , اظهارات , نادر مقدس , احمدآباد , شهید علی بمانی , پول کیف , حواشی برنامه ثریا , زنگ خطر , منصوره شریف زاده , آمیت شاه , کریس کلمن , در آستانه روز چاپ , جهانگیر اکبری , امور آموزشی , محمود الله مرادی , گسترش جنبش ,

برخی از مطالبی که کاربران هم اکنون در حال خواندن آن هستند
جغرافیای تاریخی استان , ۱۶۱۴ م. دایرةالمعارف تشریح فنون و علوم , ویتامین A , انواع کوچ‌نشینی , جلگه , لطفی نماند کان صنم خوش لقا نکرد , هُمام تبریزی , کرفتوغار , هر نفسی از درون دلبر روحانیی , اپیدمیولوژی , برنامه‌ریزی بازاریابی (۲) , اسفناج مرجی , تل حسنک , عوامل مؤثر بر رشد برگ , نمونه ترانه‌های شادی (۳) , درمان نگه‌دارنده , کلم پلو شیرازی , نشانه‌ها و علائم , زیبائی در تغذیهٔ طبیعی , تحلیل درجهٔ رقابت در بازار ,

برخی منابع مهم خبری
namanews.com نما , irdiplomacy.ir دیپلماسی ایرانی , darshahr.ir در شهر , indexiran.ir ایندکس ایران , chn.ir میراث فرهنگی , eghtesadnews.com اقتصادنیوز , musicerooz.ir موسیقی روز , rasad.org رصد , tarikhirani.ir تاریخ ایرانی , mehrnameh.ir مهرنامه , zamannews.ir زمان نیوز , plus.ir تی وی پلاس , hamshahrilinks.org روزنامه همشهری , iranvij.ir ایران ویج , farscinema.com فارس سینما , ibna.ir خبرگزاری کتاب ایران , telna.ir تلنا , donyayesanat.com دنیای صنعت , namaknews.ir نمک , salamat.ir سلامتیران , hamseda.ir هم صدا , kanoonnews.ir کانون پرورش فکری , ictna.ir ایستنا , shahrefarda.ir شهرفردا , pariyana.com پریانا , shana.ir شانا , ireconomy.ir اقتصاد ایرانی , ساخت و ساز , donya-e-eqtesad.com دنیای اقتصاد , ettelaat.com روزنامه اطلاعات ,

وبگردی
نعوذبالله امام زمان حال فعلی آن آقا را نمی‌دانست؟
نعوذبالله امام زمان حال فعلی آن آقا را نمی‌دانست؟ - «زمانی گفته شد امام زمان سفارش یک آقایی را کرده، بعد هم که آن آقا مدعی شد، گفتند ملاک حال فعلی افراد است. یعنی نعوذ بالله امام عصر (عج) حال او را نمی‌دانستند که به شما پیغام حمایت را دادند؟!»
برخورد پره‌های بالگرد به سر مدیرکل بحران کهگیلویه‌وبویراحمد
برخورد پره‌های بالگرد به سر مدیرکل بحران کهگیلویه‌وبویراحمد - اخیرا تصاویر برخورد ملخک هلی کوپتر با مدیرکل حوادث غیرمترقبه کهگیلویه،به عنوان خبری داغ در کانال های تلگرامی منتشر شده. این ویدئو مربوط به مرداد ۸۹ است.
رابطه عاشقانه رضا روحانی با مجری شبکه من و تو
رابطه عاشقانه رضا روحانی با مجری شبکه من و تو - این آهنگساز 39 ساله به تازگی رابطه ای عاشقانه را با یکی از مجریان شبکه من و تو آغاز کرده است. رضا روحانی با انتشار عکسی از خودش و فرانک مجری این شبکه, از پیدا کردن عشق واقعی زندگی اش نوشت.
صید ماهی خاویاری ۶۰۰ کیلویی در دریای خزر
صید ماهی خاویاری ۶۰۰ کیلویی در دریای خزر - به گزارش خبرنگار مهر، یک فیل‌ماهی خاویاری با وزن حدودی ۶۰۰ کیلو و بیش از ۷۰ کیلوگرم خاویار روز یکشنبه توسط صیادان دو کومه گمیشانی صید شد.
فاطمه غرار پدیده این روزهای موسیقی
فاطمه غرار پدیده این روزهای موسیقی - آواز دختری نابینا به نام فاطمه غرار که آرزویش خواننده شدن بوده که یکی از خوانندگان (آقای شیری) با گروه خود او را به آرزویش رسانده اند
عکس یادگاری منشوری با روحانی در توچال
عکس یادگاری منشوری با روحانی در توچال - عکس روحانی با لباس ورزشی در مجموعه تله‌کابین توچال
بازیگر ایرانی دختر شایسته کانادا شد +عکس
بازیگر ایرانی دختر شایسته کانادا شد +عکس - سحر بی نیاز در سال 1365 در تهران بدنیا آمده و پس از چندسال به همراه خانواده اش به کانادا مهاجرت کرده است.
افشاگری های خبرگزاری فارس در مورد شبکه من و تو !
افشاگری های خبرگزاری فارس در مورد شبکه من و تو ! - فیلم/ سکوت یک ساله «سولماز» شکست/ مسائل جنسی عامل تعیین کننده برای ماندن در استیج!
گفتگوی جنجالی علی معلم و صادق زیباکلام
گفتگوی جنجالی علی معلم و صادق زیباکلام - صادق زیباکلام هم همفکر مسعود فراستی شد.
    پربازدیدها