دوشنبه ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۷ / Monday, 21 May, 2018

توضیحی درباره «آیه و سوره» در قرآن


توضیحی درباره «آیه و سوره» در قرآن
با نگاهی به مصحف شریف به تقسیماتی بر می خوریم که دسترسی به کلام الهی را برای ما آسانتر کرده است. هر کدام از ما تعاریفی هر چند مختصر از این تعابیر داریم. توضیحا ت ذیل شاید بتواند کمکی به ما درباره عبارات آیه و سوره در قرآن به ما بکند.
الف ) آیه: واحد کوچک قرآن کریم، آیه است. در بیشتر موارد هر آیه یک جمله است. ولی گاه آیاتی هست که متشکل از چند جمله و یک پاراگراف است (نظیر مثلا آیه الکرسی یا آیه نور). و گاه حتی به اندازه چند پاراگراف است. مانند آیه دین (که آیه تداین و مداینه هم گفته اند) که بلندترین آیه قرآن است و در کتابت عثمان طه (مصحف المدینه ) درست یک صفحه پانزده سطری است. گاه هست که آیه نه فقط از یک جمله کمتر است، بلکه فقط یک کلمه است مانند مدهامتان (الرحمن ۶۴)، یا از آن هم کمتر مانند اغلب حروف مقطعه یا فواتح سور نظیر طه، یس یا الم. شناخت حد آیه توقیفی و از سوی شارع است. زیرا حتی در فواتح سور فی المثل المص را یک آیه شمرده اند، ولی نظیر آن یعنی المر را یک آیه نشمرده اند. یا حمعسق ]حم. عسق[ را دو آیه شمرده اند. ولی باز کهیعص یک آیه شمرده شده است. کلمه آیه و جمع آن آیات، به معنای همین جملات یا جمله واره های قرآن، در خود قرآن هم آمده است. ( آیه: بقره ،۱۰۶ نحل، ،۱۰۱ آیات ؛ بقره ۲۵۲ ؛ آل عمران ۷ ، یوسف ،۱ نور ۱). پر آیه ترین سوره قرآن کریم سوره بقره است (۲۸۶ آیه )، و کم آیه ترین سوره قرآن، سوره کوثر است ( ۳ آیه ). در تعداد کل آیات اقوال متعددی هست. طبق معتبرترین قول که ابوعبدالرحمن عبدالله بن حبیب سلمی از امیرالمومنین علی (ع ) نقل کرده و امام شاطبی آن را در ناظمه الزهر آورده است، تعداد کل آیات قرآن ،۶۲۳۶ آیه است ( تاریخ قرآن، رامیار ۵۷۰).
ترتیب و توالی آیه ها، اعم از اینکه طی یک فقره وحی یا طی یک سلسله وحی متوالی نازل شده باشد، توفیقی است. یعنی خود این امر نیز جزو وحی است و به امر الهی و راهنمایی جبرئیل انجام گرفته است.
در مواردی هم که حضرت رسول (ص ) آیه یا آیاتی را جابجا می کردند و می فرمودند: این آیه یا آیات را در فلان سوره بین کدام آیات قرار دهید، باز به رهنمود وحی بوده است. بعضی از آیات قرآن، برجستگی و شهرت خاصی یافته اند و با نام کلمه یا معنایی از خود آیه مشهور شده اند که بعضی از آنها عبارتند از: آیه اخوت ( حجرات، ۱۰) آیه اذن یا آیه تصدیق (توبه ،۶۱ ) ؛ آیه اکمال ( مائده ۳)؛ آیه امانت ( احزاب ،۷۲ ) ؛ آیه انذار ( شعراء ۲۱۴ )؛ آیه تبلیغ ( مائده ۶۷) ؛ آیه تداین ( یا دین یا مداینه، بقره ،۲۸۲ ) ؛ آیه تسمیه که همان بسم الله الرحمن الرحیم است در آغاز کلیه سوره ها، جز سوره توبه ؛ آیه تطهیر (احزاب ۳۳) ؛ آیه حجاب ( نور ،۳۰ ۳۱ ) ؛ آیه حفظ ( حجر ۹،)؛ آیه خمس ( انفال ،۴۱ ) ؛ آیه سیف ]آیه قتال[ (توبه، ۵)؛ آیه الکرسی ( بقره ،۲۵۵ ) ؛ آیه مباهله ( آل عمران ،۶۱ ) ؛ آیه مشیت (کهف۲۴ - ۲۳، ) ؛ آیه نور ( نور ،۳۵ ) ؛ آیه و ان یکاد ( قلم ،۵۱ ) ؛ آیه ولایت (مائده ،۳) (برای تفصیل و شرح آنها دایره المعارف تشیع، ذیل کلمه آیه...).
آیات قرآنی به مکی و مدنی و ناسخ و منسوخ و محکم و متشابه تقسیم می گردد که شرح هر یک خواهد آمد. ب ) سوره: واحد بزرگ قرآن کریم، سوره است. سوره در لغت یعنی بریده شده و در اصطلاح گروهی مستقل از آیات قرآن که مطلع و مقطعی دارد، و گفته اند که به این معنی از سورالمدینه (دیوار دور شهر) گرفته شده است. کلمه سوره به همین معنی در خود قرآن هم به کار رفته است (از جمله در بقره ۲۳ ؛ توبه ،۸۶ ۶۴ ؛ نور ،۱ ) همچنین جمع آن سور (بر وزن گهر) نیز در قرآن به کار رفته است (هود ۱۳).
قرآن مجید، کلا ۱۱۴ سوره دارد که کمابیش به ترتیب بلندی طول مرتب شده اند. بلندترین سوره قرآن سوره بقره است ( ۲۸۶ آیه، برابر با ۴۸ صفحه در کتابت عثمان طه مصحف المدینه ) و کوتاهترین سوره، سوره کوثر است ( دارای ۳ آیه ). بعضی سوره های قرآن، نام گروهی دارند: الطوال السبع ]السبع الطوال[: (هفت گانه بلند) که عبارتند از: بقره، آل عمران، نساء، مائده، انعام، اعراف و در مورد هفتم، اختلاف نظر است که آیا شامل انفال و توبه است ( که بین آنها بسم الله الرحمن الرحیم فاصله نینداخته است ) یا یونس. المئون ]المئین[ ( صدگانه ها ) به سوره هایی اطلاق می گردد که تعداد آیات آنها از ۱۰۰ آیه بیشتر است . (مانند یونس، هود، یوسف، نحل، کهف). المثانی: سوره هایی است که کمتر از صد آیه دارد (مانند قصص، نمل، عنکبوت، یس و ص). المفصل: سوره های اواخر قرآن که نخستین آنها به اختلاف اقوال سوره ق یا حجرات است. نامهای گروهی دیگر نیز برای بعضی از سوره ها به مناسبتهای خاصی نهاده اند. از جمله سوره الم: هفت سوره این که با الم آغاز می شود. سور مسبحات: ( که با کلمه سبحان، یا سبح، یا یسبح آغاز می گردد، که عبارتند از اسراء، حدید، حشر، صف، جمعه، تغابن، و اعلی. سور حوامیم: هفت سوره که با حم آغاز می گردد ( مومن، فصلت، شوری، زخرف، دخان، جاثیه، و احقاف). سور طواسین: سوره هایی که با طس یا طسم آغاز می شود ( شعراء، نمل، قصص ). سور عزایم: چهار سوره ای چهار سوره ای که در آنها سجده واجبه هست
( سجده، فصلت، نجم، علق ). الزهراوان: ( بقره و آل عمران ). المعوذتین: دو سوره آخر قرآن ( فلق و ناس ). چهار قل: چهار سوره پایان قرآن که با کلمه قل آغاز می شود. نام سوره ها ( فاتحه الکتاب، بقره، آل عمران، نساء، تا (. ، ۵۸۱ آخر ) توقیفی یعنی به تعیین رسول الله (ص ) بوده است ( نیز تاریخ قرآن، رامیار. بعضی سوره ها، دو یا چند نام دارد از جمله: فاتحه الکتاب (حمد، ام القرآن، سبع المثانی ) ؛ توبه (برائت) اسراء (بنی اسرائیل) نمل (سلیمان) ص (داود) مومن ( افر)، اخلاص (توحید، قل هو الله) ؛ مسد (لهب). درباره اینکه ترتیب و توالی سوره های قرآن که آغاز آنها، فاتحه الکتاب و پایان آنها، سوره ناس است، توقیفی است یا اجتهادی (اجتهاد صحابه) و به رای و نظر گردآورندگان بازمی گردد، اختلاف اقوال است. بعضی گفته اند توقیفی و به امر و ارشاد پیامبر (ص) و رهنمود وحی است. بعضی گفته اند اجتهادی است و به عهده سامان دهندگان مصحف عثمانی است، چون حضرت رسول (ص) به دلایلی قرآن را کتابت و جمع کرده ولی مدون بین الدفتین نکرده بودند. و بعضی گفته اند آمیزه ای از توقیف و اجتهاد است و این رای پذیرفتنی تر است. نام و نشان سوره های ۱۱۴ گانه قرآن مجید در اغلب تاریخهای قرآن (از جمله تاریخ قرآن، تالیف رامیار ،۵۸۳ به بعد ) و نیز با آمار و ارقام مربوط به کلمات و حروف هر یک در فرهنگ آماری کلمات قرآن کریم، تالیف محمد روحانی، و نیز در پایان هر قرآن طبع جدیدی آمده است.


منبع : روزنامه جوان

مطالب مرتبط

مقام مخلصین در قرآن

مقام مخلصین در قرآن
اخلاص در قرآن کاربردهای گوناگونی دارد. می توان آن را از نظر فقهی، اخلاقی و عرفانی مورد بررسی قرار داد. اخلاص، در فقه اسلامی شرط صحت اعمال و افعال و عبادات دانسته شده است. به این معنا که هر عمل تقربی که امور تعبدی دانسته می شود در صورتی مفید و مقبول و مؤثر است که همراه با اخلاص باشد.
در معنای اخلاص گفته اند که پاک کردن نیت از غیر خدا و انجام دادن عمل برای اوست. این معنا از واژه خلوص و خلاص گرفته شده که به معنای پاک شدن و سالم گشتن از آمیختگی است. وقتی چیزی با چیز دیگر مخلوط و آمیخته نباشد آن را خالص گویند و در حقیقت معنایی نزدیک به معنای صاف دارد. با این تفاوت که صاف به جنسی نیز که از همان آغاز با چیزی آمیخته نباشد اطلاق می شود، در حالی که خالص، جنسی است که پس از امتزاج با چیز دیگر پاک شده و ناخالصی از آن زدوده شده باشد.
● اخلاص در فرهنگ اسلامی
در فرهنگ اسلامی و قرآنی مقصود از اخلاص، پاک کردن نیت از غیر خدا و انجام دادن عمل برای خداست. با توجه به واژه شناسی و معناشناسی باید گفت که در این تعبیر از همان آغاز وجود آمیختگی با چیز همسان و یا ناهمسان پذیرفته شده و بر لزوم اخلاص و پاک سازی تأکید شده است.
در اخلاق اسلامی، اخلاص از جایگاه و اهمیت ویژه ای برخوردار است. ملاک پذیرش و درستی هر رفتاری و نیز رهایی از چنگال ابلیس، اخلاص دانسته شده است. عمل و رفتار بدون اخلاص و نیت خالص، کالبد بی جان دانسته شده و به عنوان پیوند رفتار بیرونی با جان از ارزش خاصی برخوردار می شود.
در عرفان اسلامی، اخلاص به پیراستگی عمل از هرگونه آمیختگی تعریف شده و یکی از منازل سلوک (منزل بیست و چهارم) شمرده شده است.
برخی گفته اند که اگر بخواهیم دین را بعنوان مجموعه ای از معارف الهی و مسائل اخلاقی و احکام عملی، تحلیل کنیم تنها به اخلاص ختم می شود؛ یعنی انسان، ذات و صفات و افعالش را براین اساس قرار دهد که همگی آن ها برای خدا باشد.
● مراتب اخلاص
در بینش و نگرش قرآنی، اخلاص (هر چند که واژه اخلاص در قرآن به این معنا به کار نرفته است ولی بسیاری از آیات، همین مفهوم را تبیین می کند) همانند ایمان و تقوا از مراتب تشکیکی برخوردار می باشد. به این معنا که همه مراتب بیانگر وجود و ماهیتی واحد و یگانه است ولی از شدت و ضعف برخوردار می باشند. هر مرتبه ای از آن مانند نور قابل آن است که به اخلاص تعبیر شود ولی برخی از مراتب از نظر شدت نسبت به مرتبه پایین تر، قوی تر است.
یکی از مراتب عالی اخلاص، مرتبه مخلصین (به کسر لام) است. آنان کسانی هستند که دین خود را برای خدا خالص کرده (آیات ۹۱۳سوره بقره و ۹۲ سوره اعراف و ۴۱ سوره غافر) اما مرتبه عالی تر و برتر اخلاص مرتبه ای است که قرآن از آن به مقام مخلصین (به فتح لام) تعبیر کرده است. آنان کسانی هستند که از سوی خداوند خالص شده اند (مریم آیه ۱۵ و نیز یوسف آیه ۴۲ و حجر آیه ۰۴).
گویا مقصود از مخلصین (به فتح لام) در اصطلاح و عرف قرآن، کسانی هستند که از آغاز آفرینش بر استقامت در فطرت و اعتدال آفرینش و خلقت آفریده شده اند و ادراکات درست، نفس های طاهر و قلب های سلیم دارند و به سبب پاکی و صفای فطرت و سلامت روان از همان آغاز دارای ویژگی اخلاص هستند و هر چند که وجود ایشان همانند دیگر وجودات و طبایع، آمیخته از فجور و تقواست و هر دو به غریزه و فطرت به ایشان الهام شده ولی آنان به عنایت و فضل الهی ساخته و پرداخته می شوند و به عنوان صنعت الهی خالص می شوند. (در قرآن درباره موسی آمده است: واصطنعتک لنفسی) آنان هر چه را که دیگران به وسیله جهاد و مبارزه با نفس و الهامات فجوری آن و تزکیه به دست می آورند با عنایت و توفیق الهی به دست آورده و خالص شده اند. آنان خالص شده خداوندی و دیگران خالص شده به تلاش و جهاد اکبر هستند.
در تعبیر قرآنی مخلصین (به فتح لام) پیامبران و امامانی هستند که مورد عنایت الهی بوده اند و برای رهبری و راهنمایی بشر ساخته و پرداخته شده اند.
آنان هر چند که از سوی خداوند خالص و مطهر شده اند (انعام آیه ۷۸ و حج آیه ۸۱) ولی این موجب نمی شود که دست از تلاش و مجاهدت بردارند. از آن جایی که معرفت ایشان به خدا بیش از همگان است و خدا را به صورتی می شناسند و توصیف می کنند که مورد پذیرش و تایید خداوندی است، به همین علت بیشتر از دیگران از خداوند خشیت داشته و به عبادت و پرستش وی بیشتر از دیگران اهتمام می ورزند و خود را به رنج می افکنند. به گونه ای که پیامبر اکرم(ص) دو سوم و یا نصف و یا یک سوم از شب را به عبادت مشغول می شود. وقتی انسان، حق را به خوبی شناخت، عظمت وی در چشم او نمودار می گردد و به همان اندازه خود را فقیر و حقیر می یابد و به بندگی خدا اهتمام می ورزد. این گونه است که مخلصان که همان پیامبران و امامان باشند، در عبادات بر همه خلق پیشی می گیرند و در این راه از جان مایه می گذارند.
● ویژگی مخلصان در قرآن
مخلصان کسانی هستند که خداوند تعالی آنان را برای خود خالص کرده است (صافات آیات ۰۴ و ۴۷ و ۸۱۲ و ۰۱۶ و نیز مریم آیه ۱۵ و یوسف آیه ۴۲ و حجر آیه ۰۴ و ص آیه ۳۸)
در شماری از آیات، انسان هایی با عنوان مخلصین به صیغه مفعول (فتح لام) یاد شده، یعنی انسان هایی که خداوند آنان را پاک و خالص کرده است: انا اخلصناهم بخالصه ذکری الدار (ص آیه ۴۶)
درباره هدف از برگزیدن مخلصان باید گفت: لازم است خداوند همواره در میان انسان ها، افرادی را برانگیزاند که اخلاص کامل داشته باشند و دارای نفوس پاک، قلوب طاهر و فطرت مستقیم توحیدی باشند تا توحید را در جامعه بشری حفظ کرده و حجت الهی بر زمین و نمونه ها و سرمشق های جوامع بشری باشند (المیزان ج ۱۱ ص ۱۷۳).
در قرآن برای مخلصین ۵ ویژگی مهم بر شمرده اند که عبارتند از نجات از نابودی دنیایی و عذاب آخرتی (صافات آیات ۷۳ و ۷۴ و نیز آیات ۱۲۷ و ۱۲۸)، عصمت که علم و دانشی خاص است که آنان را از هرگونه زشتی بازداشته و از خطا در دریافت وحی و حفظ و بیان آن محفوظ می دارد. (یوسف آیه ۲۴) ایمنی و رهایی از اغوای ابلیس (حجر آیه ۳۹ و ۴۰ و نیز ص آیات ۸۲ و ۸۳) مقام و ستایش شایسته خداوند، به این معنا که تنها آنان می توانند خداوند را توصیف کنند و ستایش نمایند. (صافات آیات ۱۵۹ و ۱۶۰) و نیز برخورداری از رزق معلوم که رزقی خاص و برتر و بالاتر است (صافات آیه ۳۹ و ۴۱) برای آگاهی بیشتر می توانید به کتاب ارزشمند المیزان ج ۱۱ ص ۱۷۳ و نیز ج ۱۷ ص ۱۸۵ و ص ۱۳۵ و ۱۳۶ و ج ۱۲ ص ۱۶۲ تا ۱۶۵ مراجعه نمائید.

وبگردی
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی - عکسی از حضور سید ابراهیم رئیسی در مراسمی ویژه منتشر شده است که گفته می شود متعلق به کنفرانس افق نو در مشهد بوده است. در این عکس حرکات عجیب خانمی با لباس های قرمز، چفیه بر گردن و پرچم در دست در مقابل ابراهیم رییسی به چشم می خورد که توجه کاربران بسیاری را در شبکه های اجتماعی جلب کرده است!
ویدئو / مراسم بدرقه تیم ملی فوتبال ایران
ویدئو / مراسم بدرقه تیم ملی فوتبال ایران - مراسم بدرقه تیم ملی فوتبال ایران با حضور اصحاب هنر و ورزش یکشنبه ۳۰ اردیبهشت در تالار وحدت برگزار شد. در این مراسم که با حضور بازیکنان و کادر فنی تیم ملی به همراه اعضای هیات رییسه فدراسیون فوتبال انجام شد، از سرود رسمی تیم ملی ایران رونمایی گردید.
ویدئو / دیدار ملی‌پوشان فوتبال ایران با روحانی
ویدئو / دیدار ملی‌پوشان فوتبال ایران با روحانی - رئیس جمهور در دیدار با ملی‌پوشام فوتبال ایران از بازیکنان و کادر فنی تقدیر کرد. در این مراسم پیراهن شماره ۱۲ تیم ملی فوتبال کشورمان به حسن روحانی اهدا شد.
حمله ماموران شهرداری به پلیس راهور!
حمله ماموران شهرداری به پلیس راهور! - حمله ور شدن ماموران سد معبر شهرداری به ماموران راهنمایی رانندگی
دستگیری معروف ترین شرور تهران، در ۵۰۰ متری مرز ترکیه
دستگیری معروف ترین شرور تهران، در ۵۰۰ متری مرز ترکیه - شرور سطح یک که در آخرین اقدام خود یکی از دوستانش را در منطقه ولنجک به قتل رسانده بود؛ در ۵۰۰ متری مرز ترکیه دستگیر شد.
لحظه ریزش وحشتناک کوه در جاده هراز!
لحظه ریزش وحشتناک کوه در جاده هراز! - ریزش ناگهانی کوه که توسط مسافران به ثبت رسیده است...!
همسر محسن افشانی با ریش و سبیل در استادیوم آزادی دستگیر شد
همسر محسن افشانی با ریش و سبیل در استادیوم آزادی دستگیر شد - قبل از شروع بازی تیم‌های پرسپولیس و الجزیره یکی از بازیگران سینما کشورمان قصد داشت به همراه همسرش وارد ورزشگاه آزادی شوند که این دو نفر توسط نیروهای انتظامی بازداشت شدند.
فیلم | خسرو معتضد: جسد مومیایی قطعا متعلق به رضاخان است
فیلم | خسرو معتضد: جسد مومیایی قطعا متعلق به رضاخان است - فیلم - در ویدئوی زیر بخشی از صحبت های خسرو معتضد، مورخ را می شنوید که نتیجه تحقیقاتش را درباره مومیایی پیدا شده در حرم حضرت عبدالعظیم بیان می کند.
پهلوانان این روزهای ما
پهلوانان این روزهای ما - تصویری زننده و به شدت ناراحت کننده بر جا مانده از مسابقه انتخابی تیم ملی کشتی ایران که به کتک کاری و جنجال کشید. خانواده عبدولی باز هم پای ثابت این درگیری بود که چهره ورزش پهلوانی ایران را تیره کرد
(ویدئو) تشویق اصغر فرهادی در جشنواره کن توسط بزرگان سینمای جهان
(ویدئو) تشویق اصغر فرهادی در جشنواره کن توسط بزرگان سینمای جهان - در این ویدئو تشویق اصغر فرهادی و پنه لوپه کروز، خاویر باردم و دیگر عوامل فیلم «همه میﺩﺍنند» در جشنواره کن توسط بزرگان سینمای جهان را مشاهده می‌کنید.
فیلم حجوم داعشی‌های حاتمی کیا به یک مرکز خرید و وحشت و اعتراض مردم
فیلم حجوم داعشی‌های حاتمی کیا به یک مرکز خرید و وحشت و اعتراض مردم - عوامل فیلم «به وقت شام» روز گذشته با حضور عجیب و رعب آور در پردیس سینمایی کوروش مردم را وحشت زده کردند. در این حرکت تبلیغاتی بازیگران نقش داعش، با گریم و پوشش داعشی ها، سوار بر اسب راهی پردیس سینمایی کوروش شدند و با حضور در مرکز خرید و فودکورت مجموعه، رفتارهای عجیبی نشان دادند که باعث وحشت و اعتراض مردم شد.
تصاویر مخفی از بزرگترین مرکز فروش مواد مخدر در جنوب تهران / فیلم
تصاویر مخفی از بزرگترین مرکز فروش مواد مخدر در جنوب تهران / فیلم - این گزارش حاوی تصاویری از بزرگترین مرکز فروش و مصرف مواد مخدر در جنوب شرق تهران است که مخفیانه ضبط شده‌است.
کشتار اسب‌های کولبران / فیلم
کشتار اسب‌های کولبران / فیلم - متاسفانه طی یک ماه گذشته دستکم سه نوبت و هر نوبت دستکم 30 اسب باربر متعلق به کولبران در جنگل میرآباد شهرستان اشنویه با شلیک گلوله از پای درآمده‌اند.
سید احمد خمینی معمم شد
سید احمد خمینی معمم شد - سید احمد خمینی فرزند آیت‌الله سید حسن خمینی در حضور جمعی از علما و پدر و پدربزرگ خود در حسینیه جماران معمم شد.
دختران پرسپولیسی با ریش و سبیل در ورزشگاه آزادی!
دختران پرسپولیسی با ریش و سبیل در ورزشگاه آزادی! - امروز عکسی از 5 تماشاگر بازی روز گذشته در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی منتشر شده که نشان می‌دهد 5 دختر جوان با گریم‌های عجیب و حرفه‌ای خودشان را به عنوان پسر جا زده و وارد ورزشگاه شده‌اند.
اگر با وجود این مشکلات ملت قیام کند همه ما را به دریا خواهد ریخت
اگر با وجود این مشکلات ملت قیام کند همه ما را به دریا خواهد ریخت - از ملتی که ستون فقراتش شکسته انتظار مقاومت دارید؟ بسیاری از کشور فرار کردند یا جای فرار خود را فراهم آوردند اما ما جای فرار نداریم
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس!
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس! - عکس و ویدیویی منتسب به ستاره پرسپولیس فرشاد احمدزاده و ترلان پروانه بازیگر سینما و تلویزیون در فضای مجازی منتشر شده است. عجب پاپراتزی‌هایی داریم!