جمعه ۲۳ آذر ۱۳۹۷ / Friday, 14 December, 2018

یاداشتی بر وردی که بره ها می خوانند


یاداشتی بر  وردی که بره ها می خوانند
« ادواردِ دست قیچی »
نگاهی به : وردی که بره ها می خوانند
رضا قاسمی
انتشارات خاوران پاریس
« من در خاک انگلیس به دنیا آمدم؛ در بیمارستان مسیحی‌ها. حالا اسمش شده است «عیسی‌بن مریم». نافِ مرا انگلیسی‌ها بریده‌اند. این نخستین تکه‌ای بود که از تنم جدا کردند من پیش از آنکه مسلمان بشوم مسیحی بودم. بعد، در یک صبح سرد دی ماه، پدر در گوش راست‌ام اذان گفت و اسم این گوش را گذاشت رضا. در گوش چپ‌ام اقامه گفت و اسم این گوش را گذاشت سیاوش تا من برای ابد سرگردان شوم میان سه رأس مثلث که یکی‌ش نافِ من است و دو رأسِ دیگرش گوش‌های راست و چپ‌ام. برای همین است که هی درونِ من آشوب می‌شود و گیج می‌خورم میان اصواتی که از سه سو می‌آیند و گردباد می‌شوند درست وسطِ سینه‌.۱۳»
فکر می کنم هم چیز با سئوال آغاز می شود همه چیز از تاریکی می آید . از نقطه صفر یا حد اقل از یک حیرت بی پایان .نوشته من هم با چنین چیزی آغاز می شود با یک سئوال کاملا شخصی و شیطنت آمیز . چطورمی شود از تن یک درخت توت قدیمی صدای هیز نوازنده کهنه کار ی که پی غزال گریزپا، بال بال می زند صدای «جیگرتو...» بیرون کشید ؟.« یک وقتی، از کنار هر درختی عبور می‌کردم، اگر توت بود، می‌گشتم پی صداهایی که زندانی‌اند توی درخت.۳۸»
سئوال سختی است شاید باید کمی از تفاوت های تعزیه و روحوضی دانست کمی هم به لرزش اروتیکی و خاصی که در آخر این جمله می پیچد توجه کرد و بعد هم از یک اقتصاد پیچیده و توضیح ناپذیری مثل بازار عشوه و غمزه گفت. آیا منطق قدرت در یک حرمسرا منطق سرراست و عادلانه ای است یا باید نقشه ها را رها کرد و دنبال روابط و الگو های زیرمیزی گشت. در نهایت این جا تنها چیزی که نیست حرف از منطق روراست و شفاف است . و طبیعی است که در این فضا همه راها از مسیر کج می گذرند.
« یک پای ام در علم بود و پای دیگرم در اسطوره. ۱۹»
فوکو درتولد زندان بعد از این که یک فصل تمام، تعذیب جزء به جزء و رعب آور یک محکوم به مرگ را شرح می دهد، می نویسد:«مرگ - تعذیب هنر نگهداری زندگی در درد است، آن هم از طریق تقسیم زندگی به «مرگ هزار باره» و رساندن به « شدیدترین جان کندن» پیش از آنکه زندگی به پایان رسد. ودر جای دیگر او اشاره به قانونی می کند که طبق آن تعذیب باید بر قربانی اش نشانه گذاری می کرد.»
این نشانه گذاری را می توان در جاهای دیگری هم جستجو کرد در ختنه پسران و یا سوراخ کردن گوش دختران هرس کردن یک نهال یا جایی مثل ارایشگاه .
همان طور که لوی استورس با بررسی نقشهای که قبایل بدوی بر چهره می کشیدند به حقیقت این اقدامات راه یافته بود و آن را دلالتی بر انسان بودن و به نوعی تزریق فرهنگ بر چهره خام جهان می پنداشت.
پس تجلی فرهنگ بر طبیعت همواره بر حذف یا تحریم استوار است که در پی ایجاد یک تغییر یا نشانه بر قامتی است که از نظر فرهنگی دچار نقص یا خروج از حدود شده است. این پیوند طبیعت با فر هنگ بهترین نمود خود را در آیین های دادرسی، جنسیت و پیدایش کلینیک باز می شناسد که فوکو با نگاهی عمیق به کشف پیوند های این امر یعنی امر فرهنگی و رابطه آن با قدر ت، در سه گانه معروف خود می پردازد.
می دانیم که در آیین دادرسی کلاسیک، شکنجه ابزار خطرناکی ست برای رسیدن به حقیقت و شناخت .تجلی این باور در واکاوی کالبد اعداد تبدیل می شود به عددی مثل ۴۰ که راوی رمان از طریق دیالکتیکی کاملا دورنی با آن همچون خطوطی که با تازیانه بر پیکرعریان می افتند یا خطوط روز شمار یک حبس جانکاه که لجوجانه بر دیواری نمور نقش می بندند قصد رسیدن به آن سه تار جادویی را در سر پرورانده است.
آیا تمهیدی در کار است ؟
« کل ادبیات نوعی پالایش است ، یعنی تلاشی است که نویسنده برای دور انداختن آنچه که بیگانه و «آلوده» به نظر می رسد انجام می دهد.کتاب مقدس که سرشار از رسوم تهذیب نفس است نمونه ای بارز از این مدعاست» اگر این سخن کریستوا را در راستای همان حقیقت درد آلود و کلاسیک که همواره از مجرای تنگ شکنجه می گذرد عبور دهیم و کمی حقیقت را به زیباشناسی برده و آنرا با کیفیت و عنصر مطلوب و صفت های تفضیلی مترادف کنیم به نتایج مشابهی از کشف یک مازوخیسم پنهان در نفس کنش نوشتن دست خواهیم یافت و به شکل پنهانی ادبیات را در سمتی خواهیم یافت که فرهنگ را با پیوندی پیچیده به طبیعت متصل می کند.
نیازی به آوردن مثالی از متن رمان نمی بینم تا این باور را که به گونه ای بر همان اعتقاد «گنج بدون رنج» استوار است چهره ای سخت کوشانه بدهم .
ولی چرا عنصر مطلوب همواره چیزی حذف و یا بهتر بگویم پیرایش شده است؟
آیا پیوند فن با بریدن ناف که توسط یک پزشک انگلیسی (دریکی از بیمارستانهای اصفهان ) صورت گرفته را می توان با این باور که تکنیک، همواره برای ما ایرانی ها چیزی وارداتی است پیوند داد؟ معجون عجیبی است این ایرانی که در گوش راستش چیزی از سنت و باور پدر خوانده شده و در گوش چپ از مفاهیم باستانی وطنش ، او یک محصول مختلط از دیالوگ آشکار و پنهان شکسپیر، فردوسی ، محمد و مسیح است که در پی نوشت ها بروز کرده اند.
کودکی راوی به شهر ی باز می گردد که می توان در آن نمونه ای مینیاتوریزه شده از کل جامعه ایرانی را دید. ماهشهر مورد توصیف هولگرام و یا بهتر است بگویم جهانی کوچک شده از آنچه در جامعه آن زمان دیده ایم در خود دارد. خشونت های تابع قانون جنگل، برخورد مدرنیسم وارداتی که از طریق کالا های شیک و فیلم های تنها سینمای موجود، همچون یک افیون موثر زیر پوست پر التهاب شهر تزریق می شوند و جدال همیشه گی طبقات که در فاصله گذاری دائمی لین های کارگری ، کارمندی و خارجی ها عینیت می یابند. در این میان فردیت که اصلی ترین مسئله رمان است بروز می کند. فردیت همان عنصری است که راوی را ازجمعه ،ش،‌س، دکتر پانتیه و تمام پیرامونش جدا کرده و با تاکید بر حذف ها تولید شده است.« پاریس هم شده بود قبرستان؛ نقشه‌ای که انگار یکی تیغ برداشته بود و همینطور تکه‌تکه از جغرافیایش بریده بود تا فقط همین تکه‌ای بماند که چاردیواری آپارتمانم بود. نقطه به نقطه‌ی شهر، هر جا که ردی از او بود، به من می‌گفت که او رفته است برای ابد؛ که این تکه‌ها برای ابد حذف شده‌اند از نقشه‌ی شهر.»
فانتزی رسیدن به آن سه تار جادویی هم از جمله مسائل اصلی در ارتباط با فردیت و خاص بودگی "وردی که بره ها می خوانند" است . می دانیم که در فانتزی همیشه با یک شرط سازنده مواجهیم و به گونه ای این قانون که می گوید : «تحقق خیال همواره منوط به یک شرط است» در این مورد یعنی بروز عددی مثل ۴۰ هم صادق است.سوق دادن رمان به سمت فردیت همواره از گذرگاه فانتزی های شخصی می گذرد که با کدهای مخصوص، یک قلمرو خاص راتولید می کنند که از گذر گاه ها و میمزی های زیادی می گذرد که تابوهای عمومی فقط بخشی از آن را تشکیل داده اند . بله. سخت است از دست دادن رویاها.
از این ها که بگذریم زبان قاسمی لحنی تلخ و سوگوار انه دارد که بر چیزی از دست رفته دلالت دارد می دانیم که افسردگی یک سوگواری برای ابژه ی درونی از دست رفته است، سوگواری که با تردید و خصومت نمود یافته است. صحنه هایی که مربوط به جمعه می شوند از این خصومت نا خود اگاه پرده بر می داردند.گویی راوی خود نیز به شکل نا خود آگاهی قصد انتقام گیری از خود را دارد . او که «ش» و «س» را از دست داده و تمام عمر از دست وظایف زناشویی به سمت یک چهار دیواری به اندازه یک حمام گریخته، بهترین چیز برای تراشیدن و دور ریختن را تنها همان چیزی که در دست دارد می یابد.« رنده را وارانه ببند توی گیره. چوب را به رنده بکش! ۱۲ »

فرهاد اکبرزاده

منبع : آتی بان

مطالب مرتبط

از نگاه دیگری

از نگاه دیگری
نیکی کدی، پژوهشگر مسائل خاورمیانه، زنان و ایران، کتاب بسیار معروفی درباره‌ انقلاب ایران تحت عنوان ریشه‌های انقلاب دارد که در سال ۱۹۸۱، دو سال پس از پیروزی انقلاب اسلامی منتشر شد. این کتاب در پی انتشار به‌شدت مورد توجه علاقه‌مندان مسائل ایران معاصر قرار گرفت و در سال ۱۳۶۹ نیز دکتر عبدالرحیم گواهی ترجمه‌ فارسی آن را منتشر ساخت. در سال ۲۰۰۳، در شرایطی که ربع قرن از انقلاب ایران می‌گذشت، نیکی کدی در ویرایش تازه‌ای از کتاب، سه فصل جدید به آن افزود که به بررسی پیامدهای انقلاب ایران اختصاص دارد. این سه فصل جدید را مهدی حقیقت‌خواه با عنوان نتایج انقلاب ایران به فارسی ترجمه کرده ساخته است. یادداشت حاضر، مرور مختصر دیدگاه‌های کدی درباره انقلاب ایران است.
● پیامدهای انقلاب ایران
کدی معتقد است یکی از عناصر اصلی تاریخ سیاسی معاصر ایران ائتلاف روحانیت (یا بخش مهمی از روحانیت) با بازار یا بورژوازی سنتی ایران است. وی جنبش تحریم تنباکو، انقلاب مشروطه و نیز انقلاب اسلامی را تبلور سیاسی این وحدت یا ائتلاف می‌داند. بنابه نظر کدی، این ائتلاف صرفا در ایران قابل ‌مشاهده است و در هیچ‌یک از دیگر کشورهای خاورمیانه یا حتی اسلامی چنین ائتلافی وجود ندارد. وی حضور روحانیان در سیاست را ناشی از ظهور سلسله صفویه و نقش قابل‌توجهی می‌داند که روحانیت پس از اعلام شیعه به‌عنوان مذهب رسمی حاکمیت ایفا کرده است. به‌نظر کدی، در عین حال که روحانیون بزرگ به دولت نزدیک بودند نهاد مستقل روحانیت در دوران صفویه به وجود آمد که برخلاف دیگر کشورهای مسلمان از نظر مالی از دولت مستقل‌اند. منابع مالی آنها ناشی از مالیات اسلامی (خمس و زکات) و اموال وقفی است. وی حضور تاریخی مراجع بزرگ شیعیان در قلمرویی خارج از جغرافیای ایران (نجف در عراق) را نیز نشانه‌ای از استقلال روحانیان از دولت‌ها می‌داند. (به نقل از مقاله کدی با عنوان« Better than the Past»، آوریل ۲۰۰۳، Iranian. com) نیکی کدی در پرتو این واقعیت به بررسی ریشه‌ها و پیامدهای انقلاب ایران می‌پردازد. در دو فصل آغازین کتاب نتایج انقلاب ایران، تحولات سیاسی و اقتصادی ایران در دوره‌ ۱۳۵۷ تا ۱۳۶۸ و نیز ۱۳۶۸ تا زمان نگارش کتاب (۱۳۸۲) تشریح شده است. در این دو بخش، نویسنده با لحنی گزارش‌گونه تحولات پس از انقلاب را به‌دقت و اختصار شرح می‌دهد. وی نخست، جریان حذف تمامی جریان‌های سکولار از متن انقلاب و دولت انقلابی تشریح می‌کند. تصویری از اتفاقات دهه‌ نخست انقلاب ارائه می‌کند و جناح‌بندی‌های اصلی حاکمیت پس از سال ۱۳۶۰ و در حقیقت استقرار حکومت اسلامی در دو جناح اصلی «راست اسلامی» و «چپ اسلامی» را نشان می‌دهد.
البته با این توضیح که بعدا عمل‌گرایان یا «راست مدرن» از میان محافظه‌کاران سربرآوردند (ص۴۰). (البته، گفتنی است که برخلاف نظر کدی، عمده حاملان دیدگاه راست مدرن در دهه‌ ۱۳۶۰ در جناح چپ اسلامی حاکمیت جای داشتند، نه در جناح راست.) دیدگاه نویسنده در تشریح تحولات ایران درپی انقلاب اسلامی تا حدود بسیار زیادی دقیق است و نشانه‌ اشراف کامل او بر موضوع مطالعه‌اش است اما تلاش وی در توضیح ساختارهای طبقاتی در جمهوری اسلامی همراه با نوعی ابهام است. کدی خاستگاه جناح راست حاکمیت را روحانیان سنتی و بازاریان می‌داند. در عین حال، جناح چپ حاکمیت آن را در دهه‌ ۱۳۶۰ نمایندگان نوعی سوسیالیسم اسلامی (ص ۴۱) ارزیابی می‌کند. سیاست‌هایی مانند ملی‌کردن‌های بانک‌ها و صنایع، نقش مسلط دولت در اقتصاد، اصلاحات ارزی و مانند آن نیز شاهدی بر آن آورده می‌شود.
در هر حال، پیداست که در ایران شاهد حاکمیتی بوده‌ایم که به‌سبب درآمدهای نفتی می‌توانست مستقل از طبقات عمل کند. استقلال نسبی طبقات از حاکمیت در واقع باعث شده است که در تمامی سال‌های پس از انقلاب دولت‌ها، منافع طبقاتی خاصی را نمایندگی نکنند بلکه متاثر از لابی‌ها و اعمال‌نفوذ طبقات مختلف باشند و در عین حال ثروت نسبی دولت ناشی از درآمدهای نفتی منجر به ایجاد رانت در بدنه‌های مختلف دیوان‌سالاری دولتی شده است. از سوی دیگر، سنتی‌بودن بافت حاکمیت و حاکمان در بسیاری از موارد باعث شده که به جای تعریف جناح‌ها بر اساس تعلق‌های طبقاتی، یا ایدئولوژیک شاهد تعریف جناح‌ها بر اساس معیارهای ماقبل مدرن (یعنی روابط خویشاوندی، قومی و امثال آن) باشیم. کدی در فصل بعدی کتاب دوران پس از جنگ را به تفکیک دوران ریاست‌جمهوری هاشمی‌رفسنجانی و دوران خاتمی بررسی می‌کند. به نظر کدی تا سال ۱۳۷۱ به ‌یمن افزایش موقتی قیمت نفت پیشرفت اقتصادی ایجاد شده بود اما در پی کاهش قیمت نفت دولت با مشکلات عدیده‌ اقتصادی، افزایش بدهی خارجی تورم بالا و کاهش شدید ارزش ریال روبه‌رو شد (ص ۵۹).
کدی همچنین به تفصیل انتخابات سال ۱۳۷۶ و روی کار آمدن دولت خاتمی را تشریح می‌کند. وی می‌نویسد بسیاری از چپ‌گرایان اسلامی پس از آنکه قدرت را از دست دادند، تحت تاثیر نه‌تنها رخدادهای داخل ایران، بلکه رخدادهای شگفت‌انگیز اروپای شرقی و اتحاد شوروی... دستخوش دگرگونی فکری و سیاسی شدند. به نظر وی، این گروه مهم‌ترین بخش ائتلاف خاتمی را تشکیل می‌دادند. کدی رویدادهای دوران خاتمی تا سال ۱۳۸۲ را به تفصیل شرح می‌دهد. بزرگ‌ترین دستاورد خاتمی به نظر کدی کمک به رواج ایده‌ دموکراسی و تا حدی بازترکردن دولت است (ص ۸۰).
● دلایلی برای خوش‌بینی
نیکی کدی در فصل پایانی کتاب پیامده و دستاوردهای انقلاب ایران را مورد ارزیابی قرار می‌دهد و تغییرات ساختار جنسیتی، فرهنگی و فکری ایرانیان در دو دهه گذشته را نشان می‌دهد. کدی در شرایط کنونی حمله نظامی آمریکا به ایران را کاملا نامحتمل نمی‌داند، اما می‌گوید: «تجربه گذشته ایران نشان داده است که بعید است ایرانیان در درازمدت یک حکومت به‌شدت نامطلوب را تحمل کنند یا اجازه دهند بیگانگان بر سرنوشت‌شان مسلط شوند» (ص. ۱۴۵) او همچنین ابراز نگرانی می‌کند که دخالت ایالات متحده این خطر را به همراه دارند که فرآیندهای داخلی را از طی مسیر طبیعی‌شان بازدارد (همان صفحه).
با این حال، کدی دلایلی برای خوش‌بینی نسبت به آینده ایران دارد. استمرار روند نوسازی اقتصادی، گسترش صنعت، رشد شهرنشینی، توسعه‌ آموزش مدرن و نظام بهداشتی، افزایش نرخ باسوادی زنان (از ۳۶ درصد در سال ۵۵ به ۷۲ درصد در سال ۱۳۷۵)، توسعه فرهنگی، شکوفایی نظرات مختلف در حوزه فرهنگ و آگاهی از آرا و عقاید مختلف، استقلال زنان و دختران (به‌رغم کنترل‌های بیرونی) و به‌ موازات این همه جنبش‌های تاثیرگذار مردمی، زمینه‌ساز خوشبینی کدی نسبت به ایران فرداست.
وی در پایان کتاب می‌نویسد: «خلاقیت و توان مبارزه‌جویانه‌ اثبات‌شده مردم ایران سبب این امیدواری است که آنان قادر خواهند بود بدون هرگونه مداخله خارجی تغییرات مطلوب خود را به عمل آورند».

وبگردی
تیپ پسر الهام و فاطمه رجبی در آلمان!
تیپ پسر الهام و فاطمه رجبی در آلمان! - «شباهت عجیب علی الهام استاد هوا فضا در دانشگاهی در آلمان به غلامحسین الهام معاون رئیس جمهور سابق!
شبهای داغ مدیترانه !
شبهای داغ مدیترانه ! - «حسن کردمیهن» متهم آمریت حمله به سفارت عربستان به تازگی در کرج، مرکز استان البرز، رستوران راه انداخته است.
حاشیه تازه برای سید احمد خمینی / تصویر
حاشیه تازه برای سید احمد خمینی / تصویر - سید احمد خمینی، نتیجه امام خمینی که چند هفته پیش با ازدواجش خبرساز شده بود، بار دیگر با انتشار عکسی از او و همسرش در حین سوارکاری حساسیت نسبت به خود را برانگیخته است و باعث تحریک مخاطبان و کاربران در فضای مجازی شده است.
رفتار عجیب دو نفر از همراهان رئیس جمهور در زمان سخنرانی!
رفتار عجیب دو نفر از همراهان رئیس جمهور در زمان سخنرانی! - دو نفر از کسانی که همراه رئیس جمهور در سمنان حضور داشتند در هنگام سخنرانی روحانی رفتار غیر معمولی از خود نشان میدادند.
اظهارات جنجالی دو بازیگر زن درمورد فساد شدید در سینما
اظهارات جنجالی دو بازیگر زن درمورد فساد شدید در سینما - ظهارات جنجالی لیلا بوشهری و شقایق دلشاد درباره فساد در سینما: چرا دایرکت میدم فالو نمیکنید؟ ساعت یک شب چرا باید زوایای صورت منو ببینن؟
بخشی دیده نشده از رفتار سخیف مجری تلویزیون با فراستی!
بخشی دیده نشده از رفتار سخیف مجری تلویزیون با فراستی! - بخشی دیگر از برنامه «من و شما» با حضور مسعود فراستی و برخورد توهین آمیز مجری رسانه ملی را می بینید که در رسانه ها باز نشر نشد.
خلاصه داستان و بازیگران سریال بانوی عمارت +تصاویر
خلاصه داستان و بازیگران سریال بانوی عمارت +تصاویر - مریم مومن متولد دهه 70 می باشد و حضورش در بانوی عمارت اولین تجربه بازیگری است و به واسطه این سریال وارد دنیای بازیگری شده است . او در کلاس های تئاتر فعالیت داشته است .
شهردار سابق سلامت و مشغول زندگی جدید است !
شهردار سابق سلامت و مشغول زندگی جدید است ! - پس از اولین گفت وگوی رسمی میترا استاد (نجفی) و تایید ازدواجش با محمدعلی نجفی، حالا شهردار سابق، در نخستین واکنش به جنجال ها، عکس تازه ای از خود و میترا استاد در اینستاگرامش منتشر کرده است.
تصاویری از لحظه ربوده شدن مرزبانان ایرانی در مرز میرجاوه
تصاویری از لحظه ربوده شدن مرزبانان ایرانی در مرز میرجاوه - گروه تروریستی جیش العدل نخستین تصاویر از حمله به پاسگاه مرزی در میرجاوه ۱۴ مهر امسال را منتشر کرد؛
روایتی دردآور از تن‌فروشی زنان در خیابان‌های تهران
روایتی دردآور از تن‌فروشی زنان در خیابان‌های تهران - سه نفر کنار هم حوالی میدان مادر ایستاده‌اند. زنی قد بلند که موهایش زمینه نسکافه‌ای دارد به هر ماشینی که بلندتر بوق می‌زند نزدیک می‌شود و قیمت را آرام و به سرعت بیان می‌کند. او می‌گوید: «... صد هزار تومان، تو ماشین ۷۰ هزار تومان، گروپ ۳۰۰ هزار تومان و جا هم داریم»، جملات کوتاه و بی‌تفاوت بیان می‌شود. جلوتر دختر کم سن و سالی که شاید ۱۶ سال هم نداشته باشد، ایستاده و از سرما نوک بینی‌اش قرمز شده است، با…
چالش جدید با نام «نوه آیت‌ا... یزدی»!
چالش جدید با نام «نوه آیت‌ا... یزدی»! - روز پنجشنبه تصویری در فضای مجازی منتشر شد که قابل تامل بود. زهرا تخشید نوه آیت‌ا... یزدی است که با انتشار تصویری که از دانشگاهش در نیویورک منتشر کرده بود، نوشت: «عکسی که دیروز عصر از دانشگاهم گرفتم با چراغ‌های همیشه روشنش».