چهارشنبه ۲۵ مهر ۱۳۹۷ / Wednesday, 17 October, 2018

راهکارهای تحقق عدالت از منظر آیات قرآن


راهکارهای تحقق عدالت از منظر آیات قرآن
عدالت از دیرباز جزو مهم ترین مباحث و دغدغه های بشر و ادیان الهی و دانشوران سیاسی بوده است و می توان «اجرای عدالت» را بزرگ ترین هدف تشکیل حکومت اسلامی دانست. بعثت پیامبران و تشریع ادیان نیز برای به سعادت رساندن انسان ها و اجرای قسط و عدل در زندگی آنان بوده است. آیات الهی اشاره دارند که پیامبران را با مشعل های هدایت فرستادیم و به آنان کتاب و میزان دادیم تا عدالت را برپا دارند. بنابراین، قرآن فلسفه بعثت انبیا را استقرار عدالت و گسترش آن دانسته و عدالت را از صفات الهی و بارزترین ویژگی آفرینش و نیکوترین خصلت انسان معرفی کرده است. (شوری/ ۱۵)، ( مائده/۸)، (نساء/۵۸)، (نحل/۹۰)
اساس حکمیت، حکم و حکومت در قرآن، ایجاد قسط و عدل در جامعه است. از سوی دیگر، فراوانی آیات درباره عدل و کلمات مترادف و متضاد آن، بیانگر اهمیت جایگاه این مفهوم در قرآن است. اصلی ترین مترادف های قرآنی کلمه عدل عبارتند از: قسط، قصد، استقامت، وسط، نصیب، حصه، میزان و همچنین «جور» که متضاد عدل و مترادف ظلم است که کمتر در قرآن آمده است. واژه های یاد شده بارها در قرآن به کار رفته اند. مثلا کلمه عدل و مشتقات آن ۲۹ بار و کلمه ظلم و مشتقاتش بیش از ۲۹۰ بار ذکر شده اند. همچنین صدنص قرآنی درباره توصیه به عدالت و مفاهیم مترادف آن نازل شده است. تفسیر صافی درباره آیه «والسماء رفعها و وضع المیزان» ( رحمن/۷) چنین می گوید: مقصود این است که در ساختمان جهان رعایت تعادل شده است، در هر چیز از هر ماده ای به قدر لازم استفاده شده است و فاصله ها اندازه گیری شده است. در حدیث نبوی آمده است: «بالعدل قامت السموات و الارض؛ آسمان و زمین به موجب عدل برپاست.»
پس نظام هستی بر عدل استوار گردیده و میزان که همان عدل است و در عالم کیهان و کل نظام هستی حاکم است، در زندگی انسان نیز باید حاکم باشد تا از محور عدل تجاوز نشود.(رحمن/۸)
حال بعد از بیان مقدمه ای در مفهوم عدالت به موضوع عدالت، در زندگی اجتماعی می پردازیم.
● رفع فقر و تعدیل ثروت
فقر و ثروت زیاد، هر دو خطرناک هستند. فقر را باید از بین برد و ثروت را تعدیل کرد. قبل از هر چیز باید در رفع کوشید: باید صدقات برای فقیران، عاجزان، متصدیان اداره صدقات، تالیف قلوب (یعنی برای متمایل کردن بیگانگان به دین اسلام، آزادی بندگان، قرض داران، در راه خدا (یعنی راه تبلیغ و رواج دین خدا) و در راه ماندگان صرف شود. این مصارف هشتگانه، فرض و حکم خداست بر صدقه که خدا بر تمام حکم و مصالح امور خلق آگاه است.(توبه /۶۰)
در جای دیگر، حضرت علی (ع) در این زمینه به فرزند خویش محمد حنیفه می فرماید: «یا بنی اخاف علیک الفقر فاستعذ بالله منه، فانه منقصه للدین، و مدهشة للعقل، داعیة للمقت ـ شهید مطهری در ترجمه و تفسیر این حدیث می گوید: فرزند عزیزم، من از دیو مهیب فقر بر تو می ترسم، از او به خدا پناه ببر. فقر موجب نقصان دین است. یعنی چه؟ یعنی فقر گناه است؟ نه، فقر گناه نیست، اما فقر آدمی را که ایمان قوی نداشته باشد، زود وادار به گناه می کند. بسیاری از گناهان هست که از فقر و احتیاج ناشی می شود، به همین علت رسول اکرم (ص) فرمود: کادالفقر ان یکون کفرا - فقر نزدیک به سر حد کفر است.
فقر روح را عاصی و عزیمت را ضعیف می کند. ایشان اثر دیگر فقر را فرمود: مدهشه للعقل - فقر فکر را پریشان و دهشت زده می کند. عقل و فکر در اثر احتیاج و نبودن وسایل زندگی تعادل خود را از دست می دهد و انسان دیگر نمی تواند خوب در قضایا فکر بکند. همان طوری که مصیبت ها تولید پریشانی فکر و خیال می کند، فقر نیز همین طور است.
البته، باز افراد استثنایی هستند که این طور نیستند، حوادث و مصیبت در آنها تاثیر ندارد، اما همه این طور نیستند. ایشان اثر سوم فقر را فرمود: داعیه للمقت ـ یعنی فقر سبب طاقت سرکوبی و تحقیر انسان را فراهم می آورد.
ـ زمینه ساز گناه است
ـ باعث می شود انسان خود حقیقی اش را فراموش کند و به ناچار فرصت طلب شود
ـ فکر آزاد اعتماد به نفس و امید به آینده را از بین می برد
ـ انسان را سست و بی اراده می سازد
ـ شور، عشق و هیجان را از بین می برد و افسردگی ایجاد می کند
ـ بنیان اخلاق انسان را به فساد و تباهی می کشاند
ـ در انسان حالت نوکری ایجاد می کند
ـ میزان حرص انسان را افزایش می دهد
ـ باعث افزایش شمار مفاسد اجتماعی یعنی دروغ، دزدی، کم کاری، حیله گری، کلاهبرداری … می شود
ـ انسان را از یاد خدا بازمی دارد و به جای توکل بر خدا، به دنبال مخلوق می کشاند.
ثروت و رفاه بیش از حد نیز مخرب است، زیرا موجب غرور، رفاه زدگی، ظلم و سقوط انسان، می شود. اگر انسان در هنگام ثروتمندی هدایت نشود، دچار طغیان و سرکشی می گردد.
(همانا، انسان) از کفر و طغیان باز نمی ایستد. سرکش و مغرور می شود، چون به غنا و دارایی [ناچیز دنیا] می رسد. (علق/۶ و ۷)
▪ علاوه بر موارد بالا، ثروت بیش از حد آثار مخرب دیگری نیز دارد، از جمله:
ـ موجب فقیر شدن دیگران می شود
ـ ثروتمندان در صدد استثمار بیشتر فقرا می شوند و در نتیجه فقرا نسبت به ثروتمندان بدبین می شوند
ـ افراد فقیر هم علاقه مند می شوند که شبیه به ثروتمندان گردند
ـ باعث افزایش میزان اسراف می شود
سالم ترین زندگی، زندگی متوسط و متعادل است. اگر عده ای از یک ملت، ثروتمند و دارای زندگی بهتر و عده ای فقیر و بی نوا شوند، هر دو گروه به فساد می گرایند، زیرا ثروتمندان برای فزون تر کردن ثروت خود احتمالا به هر اقدامی دست می زنند و فقرا نیز برای رهایی از فقر و تامین زندگی بهتر و رسیدن به موقعیت ثروتمندان، ممکن است هر اقدامی بکنند.
● مفهوم ظلم
در بازشناسی معنای عدل، توجه به مفهوم ظلم که در تعارض و تضاد با آن است، اهمیت می یابد به همین دلیل، همانگونه که قرآن مجید به عدالت اهمیت می دهد، مسلمین را از بی عدالتی و کوچک ترین ظلمی نهی می کند و می فرماید: نه ظلم کنید و نه ظلم بپذیرید.(بقره /۲۷۹) زیرا ظالم و مظلوم هر دو در آخرت کیفر می بینند و مسوول اعمال خویشند. بنا به فرموده قرآن، ستمکاران هرگز استثمار نخواهند شد ( انعام/۱۳۵) اگر کسی به شما تعدی کرد، شما نیز مقابله به مثل کنید. (بقره/۱۹۴)
ظلم به دو معنی گفته می شود: نخست به مفهوم مخالف نور و روشنایی و دوم به معنی قرار دادن چیزی در جایگاهی که شایسته آن نیست.

امیر میرابی
منابع:
۱- عدالت در نظام سیاسی اسلام
۲- مدیران جامعه اسلامی

منبع : روزنامه جوان

مطالب مرتبط

شان نزول ( اسباب نزول )

شان نزول ( اسباب نزول )
شـنـاخـت شان یا اسباب نزول همانند شناخت مكی و مدنی , ناسخ و منسوخ و محكم و متشابه از علوم و معارف قرآنی است و قرآن پژوهان و مفسران و مترجمان قرآن , به آن نیازمندند. آیات قرآن به دو دسته عمده تقسیم می شود. قـسمی كه بخش اعظم را تشكیل می دهد , آیاتی است كه به اراده الهی بدون هیچ گونه انگیزه و ملاحظه دیگر بر حضرت رسول (ص ) وحی شده است . قسم دیگر و كمتر آیاتی است كه به دنبال حادثه ای یا پرسشی پیش آمده است . سـبـب نـزول یا شان نزول عبارت از سؤال یا رویدادی است كه در عصر رسالت پیامبر (ص ) پیش آمده و انگیزه نزول آیه یا آیاتی شده است .
و چـه بـسـیـار آیـه هـای قـرآن هـست كه با كلماتی چون یسئلونك ( و مشتقات دیگر آن ) و یستفتونك از پیامبر (ص ) حكم یا حكمت الهی پرسیده شده است . اگر معرفت به سبب نزول نباشد , بسیار موارد هست كه خواننده از ظاهر آیه یا آیات قرآن , راه به حاق معنای واقعی آیه نمی برد. مـثـلا از و للّه المشرق و المغرب فاینما تولوا فثم وجه اللّه ( بقره , ۱۱۵ ) ( مشرق و مغرب خدای راست , پس به هر جا كه روی آورید , رو به سوی خداوند است ) , چنین گمان می برد كه در نماز استقبال یعنی رو به قبله بودن واجب نیست و می توان به هر سو نماز خواند. ( برای تفصیل ـ مباحث فی علوم القرآن , ۱۳۱ ; تاریخ قرآن , رامیار , ۶۲۸ ). یـا از ایـنـكه گفته می شود بر كسانی كه ایمان آورده اند و كارهای شایسته كرده اند در آنچه در گذشته خورده اند , گناهی بر آنان نیست . ( مـائده , ۹۳ ) , چه بسا استنباط شود كه خوردن خمر هم در گذشته بی اشكال بوده است و در آینده هم بی اشكال است . یا آنجا كه گفته می شود : ( صفا و مروه از شعائر الهی است , چون كسی حج یا عمره بگزارد , بر او گناهی نیست كه بین آن دو را بپیماید. ( بقره , ۱۵۸ ) ممكن است چنین استنباط شود كه سعی بین صفا و مروه مكروه است یعنی ترك آن اولی است . حال آنكه این عمل جزو شعائر و مناسك حج و انجام آن واجب است .
علت اینكه با تعبیر نفی جناح ( گناهی و عیب و ایرادی ندارد ) بیان شده این است كه در محل تـپـه هـای صفا و مروه در عصر جاهلیت دو بت بوده است و مسلمانان اندیشناك بوده اند كه مبادا سعی بین صفا و مروه یادآور خاطره بت پرستی جاهلیت و لذا ناروا باشد. پـس پـی بـردن به حكمت تشریع و یافتن استنباط درست فقهی بدون اعتنا و اتكا به سبب نزول , امكان ندارد. همه قرآن پژوهان اهل سنت و شیعه برآنند كه معرفت به شان نزول راهی جز نقل و روایت صحیح , یعنی احادیث و اخبار صحیح مروی از پیامبر (ص ) و صحابه یا معصومین علیهم السلام ندارد. یعنی علمی است علی الاصول نقلی و تاریخی . اصولیان و قرآن پژوهان برآنند كه خصوص سبب , مانع عموم لفظ یا معنی نمی گردد .
یـعـنـی بـا آنكه ممكن است شان نزول یك آیه یا گروهی از آیات ناظر به مورد خاصی باشد , ولی مـحـدود و مقید به همان مورد نمی شود , و با آنكه مورد و مصداق خاص است ( خصوص سبب ) , لفظ یا معنای آن قابل تسری و تعمیم به موارد دیگر هم هست ( عموم لفظ یا معنی ). نـظـیـر آیه ظهار , یا لعان یا كلاله یا آیه حد قذف ( در داستان افك ) كه ناظر به مورد خاص بوده است ولی برای همه مسلمانان ساری و صادق است . و این بیشتر در آیات الاحكام و فقه القرآن پیش می آید. از آنجا كه شان نزول كاملا روایی - تاریخی است , لذا مفسران و مترجمان و قرآن پژوهان برای آنكه پـی بـبـرنـد كه آیا هر آیه یا گروه آیات , اسباب نزولی دارند یا نه , باید به مظان و منابع خاص آن مراجعه كنند.
▪ این منابع عبارتند از
۱) مجموعه های حدیث
۲) تفسیرهای قرآن , مخصوصا تفسیرهای روایی كه سرشار از احادیث و ماثورات هستند.
۳) كتبی كه مستقلا درباره شان نزول تدوین شده كه معتبرترین و معروفترین آنها اسباب النزول اثر واحدی , و لباب النقول فی اسباب النزول اثر سیوطی است . قـرآن پـژوهـان شیعه در عصر جدید , سه اثر در این زمینه تدوین كرده اند : الف ) شان نزول آیات قرآن , تالیف صدرالدین محلاتی شیرازی , ب ) آیات بینات در شان نزول آیات , تالیف دكتر محمد باقر محقق , ج ) اسباب النزول تالیف حجهٔ الاسلام دكتر سید محمد باقر حجتی .

وبگردی
فیلم | رسوایی جدید در رسانه ملی؛ مقصر فریب مردم کیست؟
فیلم | رسوایی جدید در رسانه ملی؛ مقصر فریب مردم کیست؟ - فیلم - پدری که در برنامه «فرمول یک» علی ضیا ادعا کرد به خاطر تامین هزینه‌های درمان فرزندش اقدام به فروش کلیه‌اش کرده، مردم را فریب داده است.
«بیان واضحات و تکرار مکررات» ؛ نتیجه 7 سال بودجه و تشکیلات و همایش و جلسه!
«بیان واضحات و تکرار مکررات» ؛ نتیجه 7 سال بودجه و تشکیلات و همایش و جلسه! - مثلاً سنت های الهی که در این سند آمده، در کتاب های درس بینش اسلامی دوره دبیرستان هم وجود دارد... واقعاً هزاران جلسه تشکیل داده اند که بدیهیاتی مانند خانواده بنیادی ترین واحد تشکیل دهنده جامعه است، انسان دارای اختیار است، جهان دارای نظام علّی - معلولی است، خداوند رحمان و رحیم است و ... را در سند بازنویسی کنند؟!
گلایه های جنجالی یک بازرگان با وزیر صنعت
گلایه های جنجالی یک بازرگان با وزیر صنعت - صحبتهای کنایه آمیز یک بازرگان با وزیر صنعت
ادامه داستان لُنگ و خانه سعدآباد
ادامه داستان لُنگ و خانه سعدآباد - ۱- خب چی میشه ولایتی بجای توصیه به لُنگ پوشی، بملت توصیه کنه تو سعدآباد مالک خونه بشن ویک سومشو وقف کنن؟ ۲- اینجور واینجا صاحبخونه شدن و بعد توجیه وقف، آدمو یادحافظ میندازه: فقیه مدرسه دی مست بود و فتوی داد که می‌حرام، ولی بِه زمالِ اوقاف است
عبدی : آقای ولایتی با خانه هزارمتری کنار کاخ سعدآباد حالا مردم رابه نان خشک خوردن دعوت می‌کنند
عبدی : آقای ولایتی با خانه هزارمتری کنار کاخ سعدآباد حالا مردم رابه نان خشک خوردن دعوت می‌کنند - حالا مردم رابه نان خشک خوردن دعوت می‌کنند؟مردم نیازی به این توصیه‌هاندارند اگرلازم باشد آن‌قدر شرف دارندکه از خودشان دفاع کنند ولی این دفاع،منحصربه دفاع دربرابر دشمنان خارجی نمی‌شود که باید وضعیت خیلی‌ها رادر داخل هم بررسی کرد.
فیلم | حمله به پلیس در اهواز به درگیری مرگ‌بار انجامید!
فیلم | حمله به پلیس در اهواز به درگیری مرگ‌بار انجامید! - فیلم - حمله فرد متهم در بازار پرنده فروشان اهواز به پلیس آگاهی منجر به درگیری مرگبار شد.
ماجرای عجیب منزل های مسکونی در همسایگی کاخ سعد آباد
ماجرای عجیب منزل های مسکونی در همسایگی کاخ سعد آباد - ماجرای عجیب دو منزل مسکونی در همسایگی کاخ سعدآباد و حسین فریدون و نهاد ریاست جمهوری
فیلم | لحظه حمله جن‌ها به یک مرد در کرج! (۱۶+)
فیلم | لحظه حمله جن‌ها به یک مرد در کرج! (۱۶+) - فیلم - به تازگی شخصی در فضای مجازی فیلمی منتشر کرده که مردی ادعا می کند در پارکینگ خانه اش مورد حمله جن ها قرار گرفته است.
فیلم | درس خجالت‌آوری که یک توریست به ایرانی‌ها می‌دهد!
فیلم | درس خجالت‌آوری که یک توریست به ایرانی‌ها می‌دهد! - فیلم - پاول یک توریست اهل چک است که با موتورسیکلتش دنیا را می گردد و یک هفته در ایران اقامت داشته است. ویدئوی سلفی که او در طبیعت ایران از خود و اقدام پسندیده اش منتشر کرده برای همه ایرانیان جای تامل دارد.
فیلم | جنازه غرق در خون ملکه زیبایی عراق (۱۶+)
فیلم | جنازه غرق در خون ملکه زیبایی عراق (۱۶+) - فیلم - قتل مدل و ملکه زیبایی عراق از روز گذشته سوژه رسانه ها شده و پلیس تحقیقات ویژه ای را برای دستگیر قاتل وی انجام داده است. تصاویر منتشر شده از جنازه غرق در خون وی را در ویدئوی زیر می بینید.
جنجال بنر سربازان اسرائیلی در شیراز
جنجال بنر سربازان اسرائیلی در شیراز - عکس این بنرکه گفته می‌شود نمایشگر تصویری از سربازان رژیم صهیونیستی است طی روزهای اخیر در فضای مجازی دست به دست می‌شد و واکنش‌هایی به همراه داشت.
عکسی آموزنده از سفر نیویورک
عکسی آموزنده از سفر نیویورک - پوشه‌های پُر از برنامه فرانسوی‌ها در برابر دستان خالی تیم ایرانی. به کاغذ ها و پرونده های موجود روبه روی تیم فرانسه دقت کنید!
ویدئوی جنجالی وزیر بهداشت؛ #خودت_بمال / تمسخر و تحقیر بیمار نیازمند توسط وزیر
ویدئوی جنجالی وزیر بهداشت؛ #خودت_بمال / تمسخر و تحقیر بیمار نیازمند توسط وزیر - وزیربهداشت بهترین توصیه رو به اون پیرمرد بیچاره کرد که گفت: خودت بمال. پیرمرد باید دستش رو محکم می‌مالید به گوش وزیر تا یک بار هم که شده از تخت اخلاق فرعونی بیاد پایین
نیاز شدید تلویزیون به بدحجابها در روزهای خاص
نیاز شدید تلویزیون به بدحجابها در روزهای خاص - کاش در این میان یکی به ما بگوید که بالاخره بی حجاب بد است، خوب است؟ چه زمانی بد است؟ چه زمانی خوب است؟
حال فعلی ! یا ناتوانی در تشخیص حال قبلی
حال فعلی ! یا ناتوانی در تشخیص حال قبلی - حمید رسایی عضو جبهه پایداری در صفحه شخصی خود در شبکه توییتر نسبت به اهانت زشت امیر تتلو به امام حسین (ع) و 72 تن از یاران باوفایش واکنش تندی نشان داد.
ویدئو/ وحشت پزشکان از تولد نوزاد تک چشم در اندونزی (۱۶+)
ویدئو/ وحشت پزشکان از تولد نوزاد تک چشم در اندونزی (۱۶+) - پزشکان هنگامی که یک نوزاد دختر اندونزیایی را در یکی از بیمارستان های این کشور به دنیا آوردند بسیار وحشت زده شدند. نوزاد تازه متولد شده با یک چشم بزرگ روی پیشانی اش متولد شد و پس از هفت ساعت درگذشت.
بازنشر نامه استاد به امیر تتلو! / معیار تشخیص حق از باطل گشته ای !
بازنشر نامه استاد به امیر تتلو! / معیار تشخیص حق از باطل گشته ای ! - فردی به نام علی‌اکبر رائفی‌پور كه رسانه‌‌های اصولگرا از او به عنوان «استاد، محقق و پژوهشگر» یاد می‌كنند! در تاریخ 29 اردیبهشت 96 (در كوران انتخابات ریاست‌جمهوری) در نامه‌ای سرگشاده به امیرحسین مقصودلو (تتلو) نوشت: «امیر جان بخوان، تو باید بخوانی، عیبی ندارد! سرت را بالا بگیر و خدا را شکر کن که به واسطه تو این همه نفاق را آشکار کرد! دلت محکم باشد پهلوان! تو فقط بخوان، بخوان
جنجال احمد خمینی در VIP عزاداری حسینی
جنجال احمد خمینی در VIP عزاداری حسینی - انتشار عکس‌های نشستن احمد خمینی زیر کولر در بخش وی‌آی‌پی هیات که پوششی شیشه‌ای دارد و از سینه‌زنان جداست، پس از توضیح او که گفت آن جایگاه مربوط به «روحانیون درجه یک و دو قم» است و «اون بالا معممین میشینن که لباسشون چون زیاده باعث گرمازدگی نشه»، با واکنش‌های تندتری هم همراه بود.
واکنش جالب رهبری به روبوسی کیارستمی با داور خانم جشنواره کن!
واکنش جالب رهبری به روبوسی کیارستمی با داور خانم جشنواره کن! - واکنش جالب مقام معظم رهبری به روبوسی کیارستمی با خانم داور جشنواره کن از زبان عزت الله ضرغامی