شنبه ۵ خرداد ۱۳۹۷ / Saturday, 26 May, 2018

با صدای پای آب‌


با صدای پای آب‌
شهر شگفتی است شوشتر. نبض کارون در دستش است. آنجا که طغیان می‌کند، آرامش می‌کند تا مایه آرامش باشد نه ویرانگری. راز طبیعت در این سرزمین بر مردمانش پوشیده نیست. زمزمه هر لحظه‌شان شده، از چه تاریخی؟! کسی نمی‌داند اما تاریخ‌نویسان و باستان‌شناسان می‌دانند که از دوره ساسانی تا دوره مغول آنانی که با مهندسی آب آشنایی داشتند در قلعه‌ای به نام سلاسل نبض شریان کارون را مدیریت می‌کردند.
امروزه بیش از هر چیزی آبشارهای شوشتر یا آسیاب‌های آبی با صحنه‌هایی شگرف، بسیاری را به این سرزمین کهنه و زیبا می‌کشاند.
اگر مسیری که ما را به دل معبد چغازنبیل می‌کشاند و در تاریخی رمزآلود رهایمان می‌کند ، ادامه دهیم کمتر از یک ساعت بعد در دل شهر شوشتر هستیم. شوشتر گشاده‌رو به استقبال می‌آید. رسیده‌ نرسیده در دل خانه یکی از ساکنان آن دمی به استراحت می‌نشینم به صرف چای داغ. خانه سازمانی است، اما از ساخت‌وسازهای مدرن خبری نیست. محدوده خانه را شاخ و برگ درختان سبز از خانه همسایه مشخص می‌کند، شاخه‌برگی که دیوار کوچه‌های دوستی‌اند.
اینجا خبری از دیوار‌های سرد سیمانی و بتونی نیست. وارد خانه می‌شویم. خانه ‌شامل ۳ اتاق است و در کنارش سرویس بهداشتی، بعد تا دلت بخواهد درخت است و سبزه و مرغ‌های رها در دل سبزه و چند بز و بزغاله. چای را می‌خوریم و دوباره به راه ادامه می‌دهیم.
شوشتر پر از کهنگی است؛ کهنگی‌ای که با افزایش عمرش، قیمتش نیز افزون می‌شود. رنگ قدیمی بودن را نمی‌شود از شوشتر گرفت. بوی تاریخ می‌دهد و رنگش رمزآلود است. رنگ خاک باران خورده دارد. خاکی لبریز از چشمه‌ها و رودها و آبشارها و محصول این قرابت و رفاقت، باغ‌های زیبای آن است. هوای باغی را دارد که سر ظهر آبیاری‌اش کرده باشند. بوی زندگی می‌دهد. شاعرانه است.
● در پیچ و تاب آبشارهای شوشتر
از خیابان شریعتی و در آستانه ورود به محوطه آبشارها، سلام پیرمرد جاجیم‌باف را پاسخ می‌گوییم و به هوای صدای پای آب وارد محوطه می‌شویم. بهشتگون است. صحنه‌ای که نقاش به مدد خیال خویش از بهشت نقش زده است. خاصه که غروب خوزستان نیز زیبایی خویش را در بن چشمانت فرش کرده باشد و پرندگان با پرواز آبی خویش دل آسمان را نوازش دهند.
آبشارها از سمت‌های مختلف در دل رود می‌ریزند رها و وحشی؛ هرچند به مدد علم مهندسی ایرانیان، رام شده‌‌اند تا که زیبایی بیافرینند و سبزی برویانند، نه ویروانی بسازند.
● محافظان آب‌
امروزه جز چند خرابه، چیزی از قلعه سلاسل باقی نمانده اما مدیریت این همه زیبایی و هماهنگی تمام سازه‌های آبی ساخته شده در محوطه از این قلعه جان می‌گرفت. یکی از مهم‌ترین عناصر تشکیل‌دهنده هسته اولیه هر شهر، دژ یا قلعه نظامی هر شهر باستانی است. دژ نظامی هر شهر معمولا محل اسکان شاه یا حاکمان محلی هر ولایت است.
شوشتر نیز با توجه به اهمیت تاریخی خود همواره به‌عنوان پایتخت و مرکز استان خوزستان اهمیت ویژه‌ای داشت. اما قلعه سلاسل علاوه بر مرکزیت سیاسی، به‌عنوان پایگاهی برای نظارت بر کارایی سازه‌های آبی شوشتر ایفای نقش می‌کرده است. آبشارها را به ساسانیان نسبت می‌دهند، اما نمی‌توان نسبت به سلسله هخامنشی بی‌توجه بود.
هرچند وجود هخامنشیان در شوشتر در پرده‌ای از ابهام قرار دارد، اما وجود نهر داریون (داریوش) باعث شده نتوان براحتی از کنار این مساله گذشت و نشان از اهمیت شوشتر در ۲۵۰۰ سال پیش دارد. اما نام قلعه سلاسل با نام شاپور اول ساسانی گره خورده است. نهر داریون علاوه بر تامین آب ساکنان قلعه، اراضی دشت میناب را که از قطب‌های بسیار مهم کشاورزی درآن دوران بود آبیاری می‌کرد.
درون قلعه پلکان‌های متعددی وجود داشت که برخی از این پلکان‌ها برای برداشت آب به نهر داریون منتهی می‌شد و پلکان‌های دیگری نیز از درون عمارت‌های قلعه به کت (اتاقک‌های صخره‌ای) زیر قلعه که در ساحل رودخانه قرار دارند، منتهی می‌شدند. این کت‌ها هنگام تابستان برای استراحت ساکنان قلعه محیط خنک و مطبوعی ایجاد می‌کرد.
قلعه سلاسل قصه‌های بسیاری دارد که می‌تواند هزار و یک شب اساطیری را بسازد. پس از گذشت قرن‌ها و ویرانه شدن این قلعه، هنوز داستان مقاومت دلیرانه هرمزان حاکم ایرانی در برابر اعراب در میان این قلعه همچنان در اذهان مردم باقی است. این سردار ایرانی به مدت یک سال درون قلعه سلاسل شوشتر در مقابل سپاه اعراب مسلمان مقاومت کرد. در پایان این تراژدی، شخصی به اعراب راه مخفی نفوذ به قلعه را نشان داد.
این دژ شهری عظیم است که دارای چندین حیاط، اسلحه‌خانه، سربازخانه، حمام، عمارت حاکم، نانوایی و آسیاب بود.
قلعه سلاسل در مقابل دشمنان داخلی و خارجی بسیاری سرسختانه تاب می‌آورد؛ اما در دهه ۴۰ رئیس اداره دارایی شوشتر عمارت‌ها و ساختمان‌های درون قلعه را ویران و از مصالح قلعه برای ساخت اداره دارایی استفاده کرد.
خرابه‌های قلعه سلاسل امروزه پر از سفال‌هایی است با رازهایی نگشوده. سفال‌هایی که حرف‌های بسیاری دارد و کارشناسان باستان‌شناس می‌کوشند تا پیش از پنهان شدن این لایه‌ها زیرساخت و سازهای مدرن راز آنها را افشا کنند و صفحه دیگری از تاریخ پنهان منطقه را به نگارش درآورند.
● حصاری برای شهر
گرداگرد شهر شوشتر را حصاری از حمله دشمنان دور نگاه می‌داشته که امروزه تنها بخشی از آن در غرب و جنوب شهر و پشت بقعه امامزاده عبدالله باقی مانده ‌است. حصار شوشتر یکی از تسخیرناپذیرترین حصارهای زمان خود به حساب می‌آید و تصرف آن بسیار دشوار بوده است.
حصار شهر در روزگار خویش از ابتدای پل شادروان در حوالی غرب شوشتر آغاز شده و در کشاکش نهر داریون امتداد می‌یافته است. این تداوم حصار تا محله بند خاک ادامه می‌یافت و از آن پس در کشاکش نهر فرعی داریون به سمت جنوب ره می‌گرفت؛ همان جایی که امروزه تنها بخش باقیمانده آن قرار دارد. حصار پس از آن از دروازه لشکر رد می‌شود، از پشت امامزاده عبدالله به سمت مشرق می‌رود تا به کنار نهر رقط و آنجا تا کنار رودخانه گرگر.
کم‌عمق بودن نهر داریون (داریوش) نسبت به نهر گرگر باعث شده بود ایرانیان با استفاده از یک دیوار بزرگ و غیرقابل نفوذ بخش جنوبی و غربی شهر را غیرقابل نفوذ کنند. بخش شمالی شهر نیز که رودخانه کارون در آن جریان داشت، به دلیل این ‌که پشت مرزهای مورد هجوم و در داخل مرزهای ساسانیان قرار داشت، امکان نفوذ در این بخش را ضعیف می‌کرد. تنها بخش شمالی بود که رو به سوی امپراتوری روم داشت و ملوک‌الطوایف‌ها.
● در سایه‌سار باغ خان‌
پیش از این ‌که کتاب تاریخ را کنار بگذاریم و شهر شوشتر را به خدای مهربان بسپاریم، خویش را به باغ مصفایی از دوره قاجاریه دعوت می‌کنیم. باغ در زندگی شوشتری همیشه نقش پررنگ و پرطراوتی داشته است، به دلیل آب فراوان و خاک خوب.
باغ در حاشیه رود گرگر شاخه گسترانده و متعلق به خان‌های مرعشی از خوانین شوشتر است. باغ پیش از ۲ بخش شدن یکپارچه بود، اما بعد تقسیم شد به ۲ بخش شمالی و جنوبی و در حال حاضر از آن به باغ خان بالا و باغ خان پایین نام می‌برند. در ۷۰۰ متری آبشارها قرار دارد و آب مورد نیاز خویش از تارهای سپید آبشارها می‌گیرد.
در دوره قاجاریه جان گرفته است، اما آبیاری آن همچنان به وسیله سیستم آّبرسانی دوره ساسانی تامین می‌شود.
باغ خان در کنار رودخانه و در همسایگی بافت تاریخی این شهر قرار دارد و ۱۶۰۰ هکتار وسعت دارد. اگر به سمت چپ بروی، در میان باغ بالا قرار می‌گیری و اگر سمت راست را انتخاب کرده‌ای، لحظه‌های سبزی را در دل باغ برایت آرزو می‌کنیم. هر دو باغ دارای حصار سنگی و خشتی هستند که در دوره‌های مختلف بازسازی و مرمت شده‌اند.
هندسه، اصلی مهم در باغ‌های ایرانی است. بیشتر باغ‌های ایرانی را به صورت مربع و مستطیل ساخته‌اند، درست مثل باغ خان.
باغ‌های خان مانند دیگر باغات دارای تقسیمات منظمی ‌است. قرار گرفتن درختان در ردیف‌های منظم و فواصل بین ردیف‌های باغ باعث ایجاد مسیر‌ها و گذرگاه‌هایی شده که خود جلوه‌ای خاص به باغ بخشیده ‌است.
باغ، باغ میوه است ساده و اقتصادی. البته بیشتر درختانش، نه همه آنها. در میان درختان، درخت و درختچه گل‌های زینتی مانند انواع گل‌های رز، محمدی، گل شاه‌پسند، گل کاغذی و لاله‌عباسی کاشته‌اند.
درختان باغ با توجه به شرایط اقلیمی و آب و هوایی خوزستان کاشته شده‌اند. درخت خرما بیشتر فضای این باغ را به خویش اختصاص داده، به همان نسبت هم زیبایی خاص جنوب را به این باغ بخشیده است. باغ را که با آرامش بگردی، در دلت باغی از درختان انجیر، انار، توت، موز و مرکباتی مثل پرتقال، نارنج، لیموی ترش و همچنین درخت کنار که از درختان محلی این منطقه است، می‌نشیند.
● آواز آبشارها در باغ خان‌
باغ لبریز آواز است. آواز پرندگان در میان آواز آبشارها گاهی گم می‌شود. باغ به وسیله تونل‌های دستکند از مجموعه آبشارها تامین می‌شود. این کانال‌ها، آب را از بخش غربی محوطه آبشارها می‌گیرند و پس از پیچ و تابی ۷۰۰ متری در باغ رها می‌شوند. آب پس از عبور از کانال‌ها وارد حوض‌های موجود در باغ می‌شود و سپس با جوی‌های ساخته شده از سنگ به نقاط مختلف باغ انتقال داده می‌شود و تمامی درختان باغ را آبیاری می‌کند.
● صحت آبگرم!
مشرف باغ، حمام ساخته شده تا بساط گرمابه و گلستان جور باشد. حمام اختصاصی و متعلق به خاندان مرعشی از مالکین باغات خان است. حمام در کنار بافت کهن شهر و در کنار منزل مسکونی خاندان مرعشی قرار دارد. حمام ساختار حمام‌های ایرانی دارد و شامل سربینه، گرمخانه و گنبد است و کت‌ها. کت‌ها دستکند است و در صخره کنده می‌شده و به عنوان تفرجگاه و محلی مناسب و خنک در فصل گرما برای استراحت استفاده می‌شده است. باغ‌های خان و رود گرگر منظره‌ای زیبا و جذاب برای استفاده‌کنندگان از این کت‌ها به وجود آورده ‌است.
آثار تاریخی این شهر آنقدر زیاد است که زمان محدود ما از پس‌اش برنیامد. شوشتر لبریز خیسی لطیف بوی باران می‌دهد و طعم چشمه دارد. از دستش ندهید.
● گره ناگشوده آبشارهای سپید
هیچ کس بدرستی نمی‌داند که آبشارهای شوشتر در چه زمانی ساخته شده‌اند، اما آن را به دوره ساسانی و بویژه زمان سلطنت شاپور اول نسبت می‌دهند. براساس آنچه در کتاب «تذکره شوشتر» آمده است، در زمان اردشیر بابکان (بنیانگذار سلسله ساسانی در سال ۲۲۴میلادی) به خاطر این‌که آب را به شرق و جنوب شوشتر برسانند و کشاورزی منطقه را رونق دهند، ساخت رود گرگر شروع شد و تا سلطنت شاپور، فرزند اردشیر ادامه یافت.
روی این نهر، پل‌بند گرگر ساخته شد که نه‌تنها از طغیان آب‌های اضافی جلوگیری می‌کرد، بلکه شهر شوشتر را با شرق آن (مسجدسلیمان و اهواز) وصل می‌‌کرد. به طوری که درگذشته نزدیک این پل‌بند، دروازه گرگر وجود داشت. درون محوطه آبشارها، حدود ۴۰ آسیاب وجود داشت که این آسیاب‌ها در بخش شمالی، شرقی و غربی قرار داشتند. از آسیاب‌ها برای تهیه آرد استفاده می‌شد. به مرور زمان بر اثر حوادث طبیعی (سیل و زلزله) و عوامل انسانی، بیشتر این آسیاب‌ها رو به تخریب نهادند.
در حال حاضر آسیاب رضا گلاب توسط پایگاه میراث فرهنگی سازه‌های آبی تاریخی شوشتر، مرمت شده و در حال فعالیت است. یکی از چشمنوازترین مناطق زیبای این مجموعه، محوطه سیکاست. تا چند سال پیش اهالی شهر از سیکا به عنوان تفریحگاه استفاده می‌کردند. سیکا، شباهت زیادی با معابد صابئین دارد، بنابراین می‌توان احتمال داد که در گذشته (پیش از این‌که صابئین از شوشتر به اهواز هجرت کنند) عبادتگاه صابئین در این مکان قرار داشته است. محوطه آسیاب‌ها و آبشارهای شوشتر، دارای کارکرد صنعتی، اقتصادی و تفریحی بوده و مهم‌ترین بخش این شهر در دوره‌های مختلف محسوب می‌شد.


منبع : روزنامه جام‌جم

مطالب مرتبط

زاهدان ، بزرگترین شهر ایران در دوران اسلامی

زاهدان ، بزرگترین شهر ایران در دوران اسلامی
شهر زاهدان کهنه حدوداً در ۲۷ کیلومتری شرق زابل، در بخش پشت آب این شهر واقع شده است. این شهر که در دوران اسلامی از اهمیت خاصی برخوردار بوده است، به طوری که گروهی از محققان آن را شهر زرنج (زرنگ) دوران اسلامی می دانند و بعضی ها نیز آن را شهر باستانی جالق (زالق) به حساب آورده اند.
امّا درباره تاریخ بنیاد شهر« جی ـ پی ـ تیت» انگلیسی معتقد است که زاهدان حدود ۴۲۰ سال قبل از آن که از سوی تیمور خراب شود، موجود بوده و حدود سال ۳۶۵ هجری در زمان خلف
ابن احمد آخرین پادشاه صفاری که بعد از ۷ سال ماندن در حصار، مطیع سلطان محمود غزنوی شد، ساخته شده است.
قدیمی ترین سفالینه های به دست آمده از منطقه، مربوط به ظروف سفالی با تزیین قالب زده بوده که اغلب نقش هایی شامل طرح های هندسی و گل و گیاه دارند که قدمت این نوع سفالینه های مربوط به قرن ۵ و ۶ هجری است. دیگر قطعات ظروف سفالی زاهدان کهنه به دوره ایلخانی می رسد و به نظر می رسد این شهر با جبهه و لشکر تیمور (شاهرخ) برای همیشه متروک شده است.
هنری ساوج لندور جهانگرد، باستانشناس و جغرافی دان انگلیسی که در سال ۱۹۰۱ میلادی به سیستان سفر کرده، شهر زاهدان را به لندن شرق (آسیا) لقب داده است.
آنچه که امروزه از زاهدان کهنه به یادگار مانده، شامل برج و باروی شهر و قلعه تیمور است. به طور کلی شهر مانند سایر شهرهای قدیمی پیش از اسلام و شهرهای آسیای میانه دارای ۳ حصار آبادی بوده است که نشانه های به جای مانده از معماری شهر، وضع آن را مشخص می کند. بخش اصلی شهر، ارگ (کهندژ) است که پس از آن شارستان (شهرستان) و سپس ربض شهر قرار داشته و گرداگرد هریک را حصاری به همراه برج های تدافعی در برگرفته است. حصار شهر تا حدودی قائمه و به شکل مستطیل دیده می شود.
با توجّه به مصالح مورد استفاده در بناها که تمام خشت خام به همراه ملات کاه گل و اندود گچ بوده، در بعضی مواقع آجرهای مکعبی لا به لای خشت ها به کار رفته و به نظر می رسد که بسیاری از بناهای شهر زاهدان را با مصالح آجر ساخته بودند به طوری که آجرهایی با ابعاد ۵ در ۱۴ در ۲۷ و ۵ در ۲۷ در ۲۷ سانتی متر به وفور در بخش جنوبی شهر پراکنده است که متأسفانه در قرن های اخیر مردم منطقه بسیاری از آنها را با تخریب بناهای باستانی، برای ساخت مقابر مردگان خود به آنجا منتقل کردهاند.
در محل زاهدان کهنه و اطراف آن، مجموعه ای ازبناهای دوران اسلامی وجود دارد که یکی از این مجموعه ها در فاصله ۲۵۰ متری شمال شرقی ارگ زاهدان کهنه قرار دارد.
محل زاهدان کهنه می تواند در حقیقت آخرین بقایای شهر زرنج در دوران تاریخی باشد که پس از یورش تیمور لنگ و ویرانی بندهای سیستان دیگر به صورت یک شهر زنده نامی از آن در متون تاریخی باقی نمانده است.
بررسی های انجام شده در روی محوطه های باستانی سیستان نشان داده اند که زمین های رسوبی کنار آنها قابلیت کشت و زرع و آبیاری را داشته اند و با از بین رفتن این موقعیت وضع اسکان در این شهرها و استقرارگاه ها نیز به کلی از بین رفته و موجب متروک شدن آنها شده است. آنچه مسلم است شهر زاهدان کهنه از سوی تیمور لنگ و پس از خرابی بندها و سدهای موجود در روی رودخانه ها ویران شده است.
دروازه معروف به بختیاری در روی دیواره شمال شرقی قلعه بنا شده است. در کنار ارگ زاهدان کهنه یک مجموعه آرامگاهی به نام چهل پیر یا چهل و چهار پیر یا چهل و چهار زاهد کهنه دیده می شود که بنا به روایات موجود، این مردان خدا از سوی تیمور لنگ گردن زده شده اند. در جهت شمال غربی زاهدان کهنه و در طول همان لبه گلی تراس بلندی که شهر دوران اسلامی اخیر زاهدان کهنه در روی آن بنا شده، آثار یک آبراهه قدیمی دیده می شود و مقدار قابل توجهی سفال از نوع سفال های لعابدار دوران اسلامی زاهدان کهنه در سطوح مختلف آن پراکنده است. میل قاسم آباد در طول همین راه واقع شده است. این مناره در زمان بازدید اشتین ارتفاعی برابر ۷۰ فوت (تقریباً ۲۱ متر) داشته است. این بنا با آجر هایی به اندازه ۳۵ در ۲۰ در ۵ سانتیمتر ساخته شده و قطر پایه آن حدود ۱۸ متر بوده است.
مناره دارای ۲ کتیبه آجری برجسته نیز بوده است. در باره این مناره که کاملاً تخریب شده تیت نوشته است در قسمت پایینی کتیبه اسم تاج الدین ابوالفضل نصر است و در قسمت بالا اسم نوه او تاج الدین حرب نوشته شده است. احتمال می رود که تاج الدین کبیر نتوانسته کتیبه را کامل کند و پیش از آن فوت کرده است.
سید رسول موسوی حاجی، رئیس دانشکده هنر و معماری دانشگاه سیستان و بلوچستان و مدیر پایگاه گردشگری می گوید: هویت شهر تاریخی زاهدان کهنه در مطالعات کارشناسی سال ۱۳۸۱ شناسایی شد.
او می افزاید: از پنجم دی ماه گروهی از دانشجویان دانشکده هنر دانشگاه سیستان و بلوچستان کار مطالعاتی دراین شهر تاریخی را آغاز کرده اند.
وی اظهار می دارد : زاهدان کهنه از ۵ بخش مجزا به نام های ارگ اول، ارگ دوم، قطعه، شارستان (جایی که افراد شهرنشین زندگی می کنند) و حومه که دراطراف شارستان را در بر می گیرد، تشکیل شده است وشمال سیستان وبلوچستان را زاهدان کهنه در برگرفته و برای این شهر حد و مرزی نمی توان مشخص کرد.
وی وسعت شارستان زاهدان کهنه را ۳۲۵ هکتار اعلام کرد وافزود: در کشور ایران هیچ شهری از دوران اسلامی وجود ندارد که وسعت شارستان آن به این اندازه باشد و زاهدان کهنه از قرن ۵ تا ۹ هجری مسکونی بوده و پایتخت سیستان در دوران اسلامی محسوب شده است.
موسوی معتقد است: بهترین شهری که در ایران می توان آثار حملات تیمور گورکانی (تیمور لنگ) و پسرش شاهرخ را به تفضیل مورد مطالعه قرار داد، زاهدان کهنه است. زیرا آثار تجدید حیات در این منطقه شکل نگرفته و همچنان به سبک قدیم است.
موسوی می گوید: زاهدان کهنه در زمان حیات خود انبار غله سیستان و بلوچستان بوده است و با مطالعات انجام شده بناهای متعددی از خشت و آجر که روی آنها اثر گچ های رنگی نیز به چشم می خورد در این منطقه شناسایی شده است و از نکات بسیار جالب در سبک معماری خانه های زاهدان کهنه ۲ ایوانی بودن آنها است یعنی از سمت شمال غرب به جنوب شرق و در جهت وزش بادهای ۱۲۰ روزه سیستان ساخته شدند.
رئیس دانشکده هنر و معماری دانشگاه سیستان و بلوچستان می افزاید: با توجه به این که دریاچه های سه گانه سیستان وبلوچستان پر آب و دارای پوشش گیاهی قوی بوده، جریان باد از سطح این دریاچه ها عبور کرده و با جلوگیری از گرد و غبار، نسیم خنکی از سمت شمال غرب به داخل منازل مسکونی وزیده و از سمت جنوب شرق خارج می شده است.
موسوی اظهار می دارد: شهرستان زاهدان کهنه چهار صد سال حیات و رونق داشته است و این شهرستان از یکهزار سال پیش ساخته شده و تا ۶۰۰ سال پیش نیز مسکونی بوده است.
وی گفت: تیمور گورکانی و فرزندش شاهرخ به علت رونق، عمران و آبادانی شهرستان زاهدان کهنه به آن حمله کرده و این شهر را تخریب و ویران کردند.
مدیر پایگاه گردشگری سیستان بیان می کند: قطر برج های قلعه این شهر ۱۸‎/۵ متر، ضخامت باروهای آن
۴‎/۵ متر و ارتفاع آنها به ۱۵ متر نیز می رسد که نمونه آن در هیچ بنای تاریخی دوره اسلامی ایران وجود ندارد.
موسوی اظهار می دارد : تنها منبع آب سیستان رودخانه هیرمند بود و حاکم زاهدان کهنه از طریق حفر کانال
زیر زمینی مسیری از این رودخانه را به داخل شهر هدایت کرده بود.
وی می افزاید: تیمور که توان نفوذ به داخل شهر از طریق قلعه با باروهای قطور و مرتفع آن را نداشته، تنها راه تسلط و از بین بردن این شهر را بستن کانال آب دید و از این طریق تمامی شهر را توانست تسخیر کند.
وی، تهیه نقشه توپوگرافیک شهر را از برنامه های در دست اجرا دانست که تا کنون نقشه ۵۰۰ هکتار آن تهیه شده است و با تهیه این نقشه و تعیین حریم شهر، معرفی و شناساندن آن به علاقه مندان و باستان شناسان به نحو شایسته ای انجام خواهد شد.
رئیس دانشکده هنر و معماری دانشگاه سیستان و بلوچستان در ادامه می گوید: طول شارستان زاهدان کهنه ۲‎/۵ و عرض آن ۱‎/۵ کیلومتر است و با توجه به این که گستره محصور شارستان ۳۲۵ هکتار است، تعیین حریم آن نیاز به زمان داردو مطالعات میدانی و اسنادی آن نیز که از پنجم دی ماه شروع شده است تا پنجم اسفندماه ادامه خواهد داشت. زاهدان کهنه در ۲۰ کیلومتری جنوب شرق زابل و در حوزه شهرستان زهک واقع شده است.

وبگردی
تنش و درگیری شدید در کنگره حزب اعتماد ملی!
تنش و درگیری شدید در کنگره حزب اعتماد ملی! - کنگره حزب اعتماد ملی با حضور بزرگان اصلاحات مانند عارف، مطهری و حضرتی
دوم خرداد؛ بیست و یک سال بعد
دوم خرداد؛ بیست و یک سال بعد - صادق زیباکلام می‌گوید: دوم خرداد به این دلیل نقطه عطف شد که مسئولین نظام بر روی حجت الاسلام علی اکبر ناطق نوری نظر داشتند، ولی مردم به سیدمحمد خاتمی رای دادند. ناطق نوری هفت میلیون و خاتمی ۲۰ میلیون یعنی حدود سه برابر نامزد مسئولین رای آورد. عبدالله ناصری نیز می‌گوید: ما امروز حجت الاسلام ناطق نوری، رقیب جدی ۲۱ سال پیش این گفتمان را در کنار گفتمان اصلاح طلبی می‌دانیم. این یکی از دستاورد‌های جنبش دوم…
نخل طلای کن در فرودگاه به جعفر پناهی رسید
نخل طلای کن در فرودگاه به جعفر پناهی رسید - عوامل فیلم «سه رخ» با استقبال جعفر پناهی به ایران بازگشتند و جایزه جشنواره فیلم کن را به او رساندند. جعفر پناهی به همراه نادی ساعی ور، برای فیلم "سه رخ" جایزه بهترین فیلمنامه جشنواره فیلم کن امسال را دریافت کردند اما به دلیل آنکه پناهی ممنوعیت قانونی برای خروج از کشور داشت، موفق به حضور در جشنواره و دریافت جایزه نشد.
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد!
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد! - در ادامه حضور چهره های شناخته شده در کمپین "خانم گزارشگر"، این بار آزاده نامداری مجری تلویزیون تلویزیون اقدام به گزارش فوتبال کرد. او برای این کار بازی خاطره انگیز ایران - استرالیا در مقدماتی جام جهانی 98 فرانسه را انتخاب کرده است که گزارش ضعیف او با انتقادات فراوانی مواجه شده است، تا حدی که وبسایت مربوط به این کمپین ویدئوی گزارش این او را از سایت حذف کرد.
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی - عکسی از حضور سید ابراهیم رئیسی در مراسمی ویژه منتشر شده است که گفته می شود متعلق به کنفرانس افق نو در مشهد بوده است. در این عکس حرکات عجیب خانمی با لباس های قرمز، چفیه بر گردن و پرچم در دست در مقابل ابراهیم رییسی به چشم می خورد که توجه کاربران بسیاری را در شبکه های اجتماعی جلب کرده است!
حمله ماموران شهرداری به پلیس راهور!
حمله ماموران شهرداری به پلیس راهور! - حمله ور شدن ماموران سد معبر شهرداری به ماموران راهنمایی رانندگی
دستگیری معروف ترین شرور تهران، در ۵۰۰ متری مرز ترکیه
دستگیری معروف ترین شرور تهران، در ۵۰۰ متری مرز ترکیه - شرور سطح یک که در آخرین اقدام خود یکی از دوستانش را در منطقه ولنجک به قتل رسانده بود؛ در ۵۰۰ متری مرز ترکیه دستگیر شد.
لحظه ریزش وحشتناک کوه در جاده هراز!
لحظه ریزش وحشتناک کوه در جاده هراز! - ریزش ناگهانی کوه که توسط مسافران به ثبت رسیده است...!
همسر محسن افشانی با ریش و سبیل در استادیوم آزادی دستگیر شد
همسر محسن افشانی با ریش و سبیل در استادیوم آزادی دستگیر شد - قبل از شروع بازی تیم‌های پرسپولیس و الجزیره یکی از بازیگران سینما کشورمان قصد داشت به همراه همسرش وارد ورزشگاه آزادی شوند که این دو نفر توسط نیروهای انتظامی بازداشت شدند.
فیلم | خسرو معتضد: جسد مومیایی قطعا متعلق به رضاخان است
فیلم | خسرو معتضد: جسد مومیایی قطعا متعلق به رضاخان است - فیلم - در ویدئوی زیر بخشی از صحبت های خسرو معتضد، مورخ را می شنوید که نتیجه تحقیقاتش را درباره مومیایی پیدا شده در حرم حضرت عبدالعظیم بیان می کند.
پهلوانان این روزهای ما
پهلوانان این روزهای ما - تصویری زننده و به شدت ناراحت کننده بر جا مانده از مسابقه انتخابی تیم ملی کشتی ایران که به کتک کاری و جنجال کشید. خانواده عبدولی باز هم پای ثابت این درگیری بود که چهره ورزش پهلوانی ایران را تیره کرد
(ویدئو) تشویق اصغر فرهادی در جشنواره کن توسط بزرگان سینمای جهان
(ویدئو) تشویق اصغر فرهادی در جشنواره کن توسط بزرگان سینمای جهان - در این ویدئو تشویق اصغر فرهادی و پنه لوپه کروز، خاویر باردم و دیگر عوامل فیلم «همه میﺩﺍنند» در جشنواره کن توسط بزرگان سینمای جهان را مشاهده می‌کنید.
فیلم حجوم داعشی‌های حاتمی کیا به یک مرکز خرید و وحشت و اعتراض مردم
فیلم حجوم داعشی‌های حاتمی کیا به یک مرکز خرید و وحشت و اعتراض مردم - عوامل فیلم «به وقت شام» روز گذشته با حضور عجیب و رعب آور در پردیس سینمایی کوروش مردم را وحشت زده کردند. در این حرکت تبلیغاتی بازیگران نقش داعش، با گریم و پوشش داعشی ها، سوار بر اسب راهی پردیس سینمایی کوروش شدند و با حضور در مرکز خرید و فودکورت مجموعه، رفتارهای عجیبی نشان دادند که باعث وحشت و اعتراض مردم شد.
تصاویر مخفی از بزرگترین مرکز فروش مواد مخدر در جنوب تهران / فیلم
تصاویر مخفی از بزرگترین مرکز فروش مواد مخدر در جنوب تهران / فیلم - این گزارش حاوی تصاویری از بزرگترین مرکز فروش و مصرف مواد مخدر در جنوب شرق تهران است که مخفیانه ضبط شده‌است.
کشتار اسب‌های کولبران / فیلم
کشتار اسب‌های کولبران / فیلم - متاسفانه طی یک ماه گذشته دستکم سه نوبت و هر نوبت دستکم 30 اسب باربر متعلق به کولبران در جنگل میرآباد شهرستان اشنویه با شلیک گلوله از پای درآمده‌اند.
سید احمد خمینی معمم شد
سید احمد خمینی معمم شد - سید احمد خمینی فرزند آیت‌الله سید حسن خمینی در حضور جمعی از علما و پدر و پدربزرگ خود در حسینیه جماران معمم شد.
دختران پرسپولیسی با ریش و سبیل در ورزشگاه آزادی!
دختران پرسپولیسی با ریش و سبیل در ورزشگاه آزادی! - امروز عکسی از 5 تماشاگر بازی روز گذشته در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی منتشر شده که نشان می‌دهد 5 دختر جوان با گریم‌های عجیب و حرفه‌ای خودشان را به عنوان پسر جا زده و وارد ورزشگاه شده‌اند.
اگر با وجود این مشکلات ملت قیام کند همه ما را به دریا خواهد ریخت
اگر با وجود این مشکلات ملت قیام کند همه ما را به دریا خواهد ریخت - از ملتی که ستون فقراتش شکسته انتظار مقاومت دارید؟ بسیاری از کشور فرار کردند یا جای فرار خود را فراهم آوردند اما ما جای فرار نداریم
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس!
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس! - عکس و ویدیویی منتسب به ستاره پرسپولیس فرشاد احمدزاده و ترلان پروانه بازیگر سینما و تلویزیون در فضای مجازی منتشر شده است. عجب پاپراتزی‌هایی داریم!