شنبه ۵ اسفند ۱۳۹۶ / Saturday, 24 February, 2018

منطق تفسیر قرآن به قرآن و بررسی رابطه آن با روایات ضرب قرآن


منطق تفسیر قرآن به قرآن و بررسی رابطه آن با روایات ضرب قرآن
بر قرآن کریم به عنوان آخرین حجت خدا بر بندگان و سند جاودانه وحی از آغاز تا کنون، هزاران تفسیر و شرح با روش ها، سبک ها و صیغه های متنوع نگاشته شده است. یکی از استوارترین این مناهج، روش تفسیری قرآن به قرآن است که دلایل گوناگونی بر صحت و اتقان آن گواهی می دهد.
از سوی دیگر، طرح روایاتی چند مبنی بر مذمت ضرب قرآن به قرآن و کافر شمردن ضارب قرآن، عده ای را بر آن داشته که مقصود از آن روایات را تفسیر قرآن به قرآن دانسته و بدین گونه شیوه تفسیری یاد شده را زیر سوال برده و تخطئه نمایند.

سیدمحمدباقر حجتی
کیوان احسانی

منبع : پایگاه اطلاعات علمی

مطالب مرتبط

بررسی ابعاد زبانی، ادبی و موسیقایی قرآن


بررسی ابعاد زبانی، ادبی و موسیقایی قرآن
گرت هواست كه معشوق نگسلد پیوند
نگـــاه دار ســر رشته تـــا نگـه دارد .
مقالهٔ حاضر شامل دو بخش است، بخش اول درباره‌ای جنبه‌های ادبی ، زبانی و زیبایی‌شناسی قرآن است كه در مجالی اندك ارائه می‌شود.
بخش دوم مقاله درباره‌ی تلاوت تنغیمی قرآن است كه با توجه به منابع موجودی كه در این زمینه وجود دارد نگاشته شده است، امید كه مورد پسند و قبول واقع شود.
وَاِنْ كُنْتُمْ فی ریبٍ ممَّا نَزَّلْنا عَلی عَبْدِنَا،‌فَاٌتُوا بِسُورَهٍٔ مِنْ مِثْلِهِ وَ اٌدْعوُا شُهَداءَكُمْ مِنْ دوُنِ اٌللهِ اِنْ كُنْتُمْ صَادِقینَ.(۲۳)
فَاِنْ كْم تَفْعَلوُا وَلَنْ تَفْعَلوُا فَاتَّقُو اٌلنَّارَ اٌلَّتیِ وَ قُودُهَا اٌلنَّاسُ وَالحِجَارَهُٔ اٌعِدَّتْ لِلْكَافِریِنَ (۲۴) بقره
آن چه قرآن را از یك اثر ادبی صرف متمایز می‌كند جنبه‌های مختلف هنری و زیباشناسی است كه باعث شده، هر یك از این جنبه‌ها را اعجازی برای بیان كلام وحی تلقی كرد . قرآن كتابی‌ست كه علاوه بر سرشار بودن از آموزه‌های انسانی، از مواهبی چون زیبایی واژه‌ها، آهنگین بودن آیات، متناسب بودن عناصر زبانی با معانی و … برخوردار است و كسی كه قرآن می‌خواند اگر تعمق بیشتری به خرج بدهد، مسلماً از لذت زیبایی‌های ظاهری و درونی آن محظوظ خواهد شد،‌آن چنان كه حافظ شده است :
ز حافظان جهان كس چو بنده جمع نكرد
لطــــایف حكمــی بــــا كتــاب قرآنـــی
آن كه می‌خواهد از لذت‌های ظاهری و درونی قرآن بهره‌مند شود، باید علوم بلاغت بداند، باید ادبیات بداند، آشنا با دستور زبان باشد ، تئوری‌های زبانی و ادبی را بشناسد، تا رمزهای قرآن را درك كند كه البته این‌ها نیز ، نیاز به یك عنصر دیگر دارد و آن انس با قرآن است به اضافه‌ی معارفی كه برای این كار به وجود آمده است . از زمان حضرت رسول ( ص) كه اولین مفسر قرآن بودند،‌تا بعد از مرحوم علامه طباطبایی و مرحوم مغنیه، ما به تفسیرهای مكرری به فراخور عصری كه در آن زندگی می‌كنیم احتیاج داریم . آن هنگام است كه از قرآن حظّ هنری می‌بریم و باز هم یك شرط درونی دیگر دارد و آن ایمان است یعنی اگر قرآن را منكرانه بخوانیم شاید به چشمان زیبا نیاید.
اگر در دیده‌ی مجنون نشینی
بــه غیر از خوبــی لیلی نبینی
یا
هر آنكه بی‌هنر افتد نظر به عیب كند
و شرط دیگر در این جا نهفته است كه :
عروس حضرت قرآن ، نقاب آن گر براندازد
كه دارالملك ایمان را مجرد بیند از غوغا
آن چه در این جمال اندك می‌آید به راستی كه بازگو كننده‌ی لطایف قطره‌یی از دریای بی‌كران قرآن نیست ولی این را نیز باید در نظر گرفت كه : اگر مراد نیابم به قدر وسع بكوشم .
بزرگان زیادی چون « عبدالقاهر جرجانی » ‌( صاحب دو كتاب مهم در علم معنای : اسرار البلاغه و دلایل الاعجاز ،‌« زمخشری » ( صاحب تفسیر كشاف ) وبزرگان با ذوق دیگری چون « جا خط » ، سید علم الهدی، غزالی و … در پی كشفت زیبایی‌های زبانی و اعجاز قرآن بوده‌اند ودر این راه به شكر خدا و مدد از او به كشف‌های زیادی پی برده‌اند.
● اعجاز زبانی
شاعران اولین كسانی هستند كه در زبان انقلاب می‌كنند و شكل و فرم زبان را در شعرهایشان به هم می‌ریزند و این به هم ریختن فرم (Norm) ها گاه آن چنان جا افتاده و قابل پذیرش است كه هنگام خواندن شعر انسان را وارد دنیایی از لذت‌ها می‌كند و این لذت‌های معنوی در قرآن چند برابر است، به طوری كه وقتی مخاطبی آگاه ، در سایه‌ی الطاف هنری قرآن قرار می‌گیرد ،‌ « تقشعِرُّ منه جلود » پوست بدنش مور مور می‌شود و از شكوه و عظمت قرآن مو بر اندامش راست می‌شود ، وقتی در سوره یوسف به این آیه برمی‌خوریم كه :
وِ اسْتَبَقَا اٌلْبَابَ وَ قَدَّتْ قَمیصَهُ مِنْ دُبُروَ اَلْفَیَا لَعَل اٌلْبَابِ، قَالَتْ مَاجَزَاءَ مَنْ اَرَادَ بِاَهْلِكَ سُوءً ا اِلاَّ اَنْ یُسْجِنَ اَوْ عَذَابٌ اَلیِمٌ . (۲۵) »
موسیقی كلمات در این آیه برای ما مبین فضایی هول آور و بغرنج است، از آن گونه كه یوسف به بندش گرفتار آمده، یا در این آیه خُذوُهُ وَ غُلّوهُ ثُمَ اٌ لحَجیمُ صَلُّوهُ وحشت دوزخ به خوبی در آهنگ كلمات حس می‌شود، از این نمونه‌ها در قرآن فراوان است ولی مجال بازگویی اندك .
« به عقیده‌ی برخی از معاصران، در میان قدما آن دسته كه طرف دار لفظ‌اند ، كسانی هستند كه هنر را در جنبه‌ی تصویر و خیالی آن می‌دانند، یعنی آن چه مربوط به اسلوب بیان است نه نفس معانی، كه گفته‌اند « المعانی مطروحهٌ فی الطریق » و بسیاری از علمای ادب و بلاغت كوشش خود را معروف بر این داشته‌اند كه اعجاز قرآن را در همین زمینه‌ی بیان و جنبه‌ی تصویری آن بدانند و از معاصران ، نیز كسانی به صورت دیگری این مسأله را مطرح كرده‌اند »
بخشی از اعجاز زبانی قرآن نیز به تصویر و استفاده از آن برمی‌گردد ، چنان كه در تمثیل‌های قرآنی ما به نمونه‌های زیبا و منحصر به فردی برمی‌خوریم :
مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ اٌلذَّی اٌسْتَوْقَدَ نَاراً فلَمّا اَضَاءَتْ مَاحَولَهُ ذَهَبَ اٌللهُ بِنَورِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فیِ ظَلُماتٍ لٌاًّیُبْصِروُن. (۱۷) بقره
« مثلِ آنان همچون مثلِ كسانی كسانی است كه آتشی افروختند و چون پیرامون آنان را روشنایی داد، خدا نورشان را برد، و در میان تاریكی‌هایی كه نمی‌بینند رهاشان كرد. »
این‌ها همه معجزه‌‌های لفظ و واژه است كه در همان رشته‌ی منظم گردآوری شده است و آن چنان زنجیروار و به هم پیوسته كه كسی را یارای جابه جایی آنها نیست.
و حالا پوینده راه كلام وحی با بهره‌گیری از خود، دانش و تجربهٔ آن چه را آموخته در ذهن خود به نظم درمی‌آورد و با سیر در معانی هفت توی قرآن هنر و خود متجلی در هنر را ادراك می‌كند:
همچو قرآن كه به معنی هفت توست
خاص را و عــام را مطعــم در اوست
● تلاوت قرآن
در تلاوت قرآن كه نوع متعالی هنر قدسی‌ست، قاری با توجه به عناصر زبانی و زیبایی‌هایی كه در آیات شریفه‌ی قرآن هست و ضمن آشنایی با انواع قرائت‌ها، به تلاوت می‌پردازد و این تلاوت نیازمند آمادگی روحی و باطنی‌ست . چرا كه این هنر همچون همه‌ی هنرهای دیگر نیزامند یك نوع ریاضت و تزكیه نفس است .و تقوایی را نیاز دارد كه قطعاً این توقا نیز تأثیر زیادی در نورانیت قرائت می‌گذارد و مسلماً آن را تأثیر گذارد و دل نشین ‌تر می‌كند. قاری لازم است علاوه بر دانستن اصول و قواعد تجوید، با دستگاه‌ها ، مقامات و نغمات موسیقی عرب نیز آشنا باشد.
از این جهت موسیقی عرب را مورد بررسی قرار می‌دهیم : هر زبان آواشناسی خودش را دارد و متناسب با آواهای خود موسیقی هماهنگ با خود را می‌طلبد . بسیاری از الحاق آهنگ‌ها هستند كه در یك زبان سوار بر كلمات آن زبان می‌شوند. اما در زبان‌های دیگر نه و از آن جا كه در تلاوت قرآن كریم با زبان عربی سروكار داریم،‌نیاز به آشنایی با نغمه‌ها، آ‎هنگ‌ها و نواهای موسیقی عرب داریم.
عمده دستگاه‌هایی كه در حال حاضر قاریان در سطح جهان به ویژه در ایران و مصر از آنها استفاده می‌كنند با مقام‌هایی است با نام « صبا » یا « بیات» ، « نهاوند » ، « عجم » ، ‌«رست » ،‌« سه گاه » ، « چهارگاه » و « حجاز»‌. این مقام‌ها، ‌مقام‌های اصلی تلاوت‌هایی ست كه قاریان جهان بر حسب سبك و ذوق و سلیقه‌ی خود به آن می‌پردازند و البته تركیب‌های متنوعی از این نغمه‌ها را در ارائه‌ی تلاوت پدید می‌آورند . هر یك از این نغمه‌ها حال و هوای خاص خود را دارد و در این جا تبحر قاری‌ست كه متناسب با آیات قرائت شده صوت و لحن مناسب را برمی‌گزیند و این استادی اوست كه باعث می‌شود قاری وزن آیات را متناسب با معانی و همچنین پرده‌ها را مطابق با مفهوم آیات به كار گیرد، پایین ، متوسط یا اوج. مثلاً در آیاتی كه مضمون دعایی دارد، قاری باید حالت خضوع و خشوع و فروتنی را حفظ كند. مقام « صبا» را برای آیاتی با مضامین حزن و اندوه بر می‌گزینند .
بعد از فراگیری تجوید و مفاهیم و ترجمه، صحت قرائت‌ها باید به وسیله‌ای قاری مورد تأكید قرار بگیرد.
برخی استادان برای آسان كردن آموزش ، هر یك از دستگاه‌های قرائت را به تقسیمات كوچك‌تری تبدیل نموده‌اند، از جمله « قرار» ، « جواب‌» ، « جوابِ جواب » كه البته مبنای علمی این گونه تقسیم‌ها نیاز به بحث و بررسی زیادی دارد ولی مجال ما اندك است .
قطعاً كسی كه می‌خواهد نغمه‌یی را تلاوت كند قبل از آن باید دارای صوت خوب باشد و صوت نیز باید مركوب لحن باشد و لحن راكب صوت و اگر مركب راهوار نباشد ،‌سوار یقیناً به مقصد نخواهد رسید . پس قاری لازم است كه به تمرین‌های ویژه‌ی پرورش صدا و محافظت از صوت خود بپردازد و حنجره‌اش را آمده‌ی استفاده از این الحان كند.
● تركیب الحان
درباره‌ی چگونگی تركیب الحان باید گفت : همچنان كه در موسیقی سنتی ایران و آواز ایرانی رخ می‌دهد، خواننده‌ی آواز در هر دستگاهی كه آغاز به خواندن می‌كند،‌ در همان دستگاه تمام می‌كند ( فرود می‌آید ). البته مشتركاتی در دستگاهها وجوددارد كه تركیب گوشه‌ها باهم در هماهنگی ویژه‌یی شكل جدیدی را پدید می‌آورد كه تازه و بدیع است . قاری قرآن هم مثل خواننده‌ای آواز باید ترتیب، تقدم و تذخر الحان احاطه داشته باشد. سبك‌های مختلفی وجود دارد از جمله : « مبسوط خوانی » ،‌ « تركیبی » ، «‌تركیزی » و «متنوع». مثلاً در شیوه‌ی تركیزی قاری قرآن یك مقام را در مركزیت قرائت خود قرار می‌دهد و الحان دیگر را در حول این مقام به كار می‌گیرد و پس از قرائت هر نغمه مجدداً به آن مقام اصلی تركیز می‌كند. مقام « رست » را بسیاری از قاریان به شیوه‌ی تركیز به كار می‌گیرند.
امیدواریم قاریان محترم قرآن با مطالعه‌ی قرائت‌های تنغیمی قرآن در درست خواندن قرآن موفق و پیروز بشوند و در جهت اشاعه‌ی پرتوهای نورانی قرآن مجید تلاش و كوشش كنند.

وبگردی
"دختر خیابان انقلاب" و 4 نکته درباره پاسخ پلیس
"دختر خیابان انقلاب" و 4 نکته درباره پاسخ پلیس - این ماده نه درباره بدحجابی یا تشویق به بدحجابی که مشخصاً درباره دایر کردن مرکز فحشا است و رکن مادی جرم ماده مذکور، دایر کردن مرکز فساد و فحشاست.
امروزجلوی ماایستاد،درآینده جلوی آقای خامنه ای می ایستد
امروزجلوی ماایستاد،درآینده جلوی آقای خامنه ای می ایستد - خاطره فرزند آیت الله فاضل لنکرانی: " پدر خطاب به آیت الله جنتی در خصوص احمدی نژاد گفت: من نیستم، شما هستید، امروز جلوی ما ایستاد، در آینده جلوی آقای خامنه ای می ایستد و تمام زحمات آقای خمینی را بر باد خواهد داد"
حیدری هم جرات انتقاد پیدا کرد !
حیدری هم جرات انتقاد پیدا کرد ! - صراحت مرتضی حیدری، مجری برنامه پایش درباره پشت پرده طولانی بودن مراحل صدور مجوزهای کسب و کار
استحاله! / بررسی نامه احمدی‌نژاد به رهبری
استحاله! / بررسی نامه احمدی‌نژاد به رهبری - دگرديسي‌هاي فراواني در ايران صورت گرفته‌است؛ اصولگرايان اصلاح‌طلب شده‌اند، تحول‌طلبان محافظه‌كار شده‌اند، مسئولان پاسخ ناكارآمدي‌هاي خود را از مردم مي‌خواهند و در تازه‌ترين نوع اين استحاله‌ها فردي كه بسياري مدعي هستند او برآمده از مهندسي انتخابات است با ارسال نامه به رهبرمعظم انقلاب درخواست برگزاري انتخاباتي آزاد، زودهنگام و به دور از مهندسي كرده‌است! محموداحمدي‌نژاد همان پديده خانمان براندازي كه براي…
مصاحبه دختری که با ریش به «آزادی» رفت با یورونیوز
مصاحبه دختری که با ریش به «آزادی» رفت با یورونیوز - فیلم - زهرا خوش نواز در گفتوگو با یورونیوز از مراحلی که برای آماده سازی ظاهرش طی کرد تا با چهره‌ای متفاوت وارد استادیوم شود گفت. او می‌گوید: «زمانی که از تونل گذر کردم و وارد ورزشگاه شدم و چشمانم به چمن ورزشگاه افتاد گریه‌ام گرفت.»
بار دیگر زیر گرفتن ماموران پلیس با ماشین سواری توسط دراویش
بار دیگر زیر گرفتن ماموران پلیس با ماشین سواری توسط دراویش - باز هم زیر گرفتن ماموران امنیتی و نیروی انتظامی توسط یک ماشین دیگر سواری توسط اراذل خیابان گلستان هفتم
حمله با اتوبوس به مأموران پلیس در پاسداران
حمله با اتوبوس به مأموران پلیس در پاسداران - کی از دراویش گنابادی با اتوبوس به مردم و مأموران پلیس در خیابان پاسداران تهران / گفته میشود تعداد شهدای ناجا در حمله آشوبگران فرقه ضاله گنابادی و حامیان نورعلی تابنده به ۴ تن رسیده است.
لحظه مواجهه وزیر راه با خانواده قربانیان سانحه هواپیمای
لحظه مواجهه وزیر راه با خانواده قربانیان سانحه هواپیمای - به دنبال سقوط هواپیمای تهران-یاسوج ویدیو لحظه مواجه خانواده های جانباختگان را با وزیر مشاهده می کنید.
حمله با چاقو به یک راننده سر پارک خودرو
حمله با چاقو به یک راننده سر پارک خودرو - تصاویری دردناک از حمله مرد موتور سوار با چاقو به یک مرد راننده در حضور همسر و فرزندش در شهرستان داراب استان فارس را در ویدئوی زیر می بینید. به نظر میرسد این اتفاق در پی جرو بحثی بر سر پارک کردن وسایل نقلیه روی داده است!
بدل ایرانی آنجلینا جولی رونمایی شد !
بدل ایرانی آنجلینا جولی رونمایی شد ! - شب گذشته مراسم اکران فیلم بلوک 9 خروجی 2 به کارگردانی علیرضا امینی و تهیه کنندگی محمدرضا شریفی نیا و نیز فیلم شاخ کرگدن در پردیس سینمایی ملت برگزار گردید.
اظهارات جنجالی احمدی نژاد در مقابل دادگاه
اظهارات جنجالی احمدی نژاد در مقابل دادگاه - سخنرانی پرحاشیه احمدی نژاد در مقابل دادگاه بقایی
    چند نكته درباره مرغ و تخم مرغ
    از آن جا كه گوشت مرغ بسیار آسیب پذیر است محل خوبی برای رشد باكتری هاست و نگهداری درست از آن برای حفظ سلامتی خانواده شما اهمیت فراوانی دارد بنابراین برای شروع مرغ تازه را خوب …