سه شنبه ۳۰ بهمن ۱۳۹۷ / Tuesday, 19 February, 2019

«نگاهی به اشعار لکی حجت الله مهدوی»


«نگاهی به اشعار لکی حجت الله مهدوی»
غرض از تحریر این مقاله آن است که بدانیم چرا شعر لکی با وجود برخورداری از مضامین بلند و برخاسته از اعماق دل و جان شاعران بومی آنچنان که باید و شاید شناخته شده نیست و در جهت ثبت و ضبط آن گام چندان‌ ارزنده‌ای برداشته نشده است؟ چرا شعر لکی به صورت مکتوب عرضه نشده است؟
قالبهای شعر لکی کدامند و وزنهایی که شاعران لک زبان از آنها بهره جسته‌اند درکدام بخش از اوزان عروضی جای می‌گیرند؟[۱] اما بخش اصلی مقاله به بحث و بررسی درباره اشعار لکی شاعر معاصر حجت‌الله مهدوی اختصاص دارد. سنجش اشعار وی از لحاظ صورت و معنا غرض نهایی ما در این بخش خواهد بود. مطالبی که به اختصار هرچه تمامتر در این بخش مورد بحث قرار می‌گیرد عبارتند از: وزن و قالب شعر و پرداختن به مضامین اصلی شعر مهدوی مثل: نگاه ویژه او به طبیعت و عشق واژه‌های اصیل لکی موجود در شعر وی و سر انجام ابداعات خاصی که این شاعر توانا در شعر خویش داشته است. امید است که این گام هر چند کوچک شروعی باشد برای کارهای بزرگ یعنی پرداختن روز افزون به مقوله شعرلکی.
سابقه تدوین مکتوب ادبیات به ویژه شعر در میان لک زبانان منطقه لرستان چندان طولانی نیست و شاید کتاب «گلزار ادب لرستان» که حاصل کوشش‌های مرحوم اسفندیار غضنفری است اولین مجموعه مدون از شعرهای شاعران لک زبان باشد تعداد شاعرانی که نمونه آثارشان در این کتاب آمده است سیصد نفر است که رقم قابل تو جهی به نظر می‌رسد، ضمن آنکه بیشتر این آثار متعلق به شاعران نام‌آوری چون ملا منوچهرخان کولیوند، نجف آزادبخت، ترکه میر، ملاحقعلی سیاهپوش، ملا پریشان و نوشاد است و مثلاً از ملا منوچهر اشعار معروفی مثل معراج‌نامه و شمس زرین بال در این کتاب آمده است که جز نمونه‌های مثال زدنی هستند. در چند دهه اخیر در منطقه لرستان افراد متعددی کوشیده‌اند به زبان لکی شعر بسرایند یا اشعار قدیمی لکی را از سرایی کنند این کوششها هر چند خجسته‌اند و به فال نیک گرفته می‌شوند اما تأثیر چندانی در شکوفایی جریان شعر لکی به جای ننهاده‌اند گاهی فقط در حد تصنیف‌های بسیار معمولی بوده است که توسط خوانندگان محلی به آواز خوانده شده و گاهی مثنوی‌هایی با همان وزن معروف فعلن فعولن (دوبار) که مضامین جنگ تحمیلی و تبعات آن و یا مضامین پیش پا افتاده‌ای با چاشنی طنز را دست‌مایه خود قرار داده‌اند و از حدود منظومه‌های تفننی و سرگرم کننده فرا تر نرفته‌اند. مثال بارز این گونه اشعار، سروده‌های شخصی به نام خدا رحم بیرانوند بود که یک چند به صورت نوار کاست دست به دست می‌گشت و مسائل از قبیل ایستادن در صف نفت و آمادگی برای جهاد و دفاع از میهن اسلامی و …در آنها مطرح شده بود.
البته جا دارد در اینجا از شاعران معروفی نظیر مرحوم اسد الله امیر پور ( برادر مرحوم اسفندیار غضنفری) یاد کنیم که اشعار طنز آمیز او از استحکام و انسجام خاصی بر خوردار است و بواقع جوهر شاعرانه خاصی دارد. علاوه بر آن او در کار مثنوی سرایی، سرودن غزل و بکار گیری دیگر قالبهای شعری هم دست توانایی داشته است؛ مثل ترجیع‌بند معروفش با نام «شعیبی نامه» که گوش لرستانیها با آن آشنا است یا مثنوی بلندی با مطلع
نوجوانیه ک م نوجوانیه ک م
کی بازگشته ئه هد نوجوانیه ک م
که مضمون ان حسرت و اندوه ایام جوانی و شکایت از ابنای روزگار است و چه نیکوست که چند بیتی از آن را به زمزمه بنشینیم :
سوقرات ئاسا ته رک دنیای فانی که م
قه یاران ئئلان له نترانی که م
با دسه ر سه ر وش لا مه کانی که م
ژ خراب شوش پاسبانی که م
تا آنجا که غمگنانه می‌سراید:
گه ر چه نه ود مه ردم نادانن
ئاری ئی خسله ت نوئِ ئینسانن
پی مشتی مخلوق بی پا و سه رن
وه سورت اینسان وه سیرت خه ران
هه ر وخت په ریشان ئشئاری خو ه نم
چمان بلوور بی ئه را گا ژه نم
مثنوی دیگری هم دارد که به قول خود او در جواب کسی سروده شده که «به مقام شامخ خلفای راشدین اهانت کرده است» و مطلع آن چنین است:
ئا شیخ ئه شئارت ، ئا شیخ ئه شئارت
وه گووشم ره سی ئاشیخ ئه شئارت
ئه شئار گه ن فزا هت بارت
این مثنوی به حقیقت جزء برترین نمونه های شعر طنز آمیز لکی در استان لرستان امروز به شمار می‌رود.
یکی از اصیل ترین نمایندگان جریان جدید شعر لکی که در شعر او می‌توان نمونه‌های بارزی از رویکرد به طبیعت، مسائل اجتماعی کاربرد اصطلاحات و لغات بومی و مضامین طنز آمیز را مشاهده کرد، حجت الله مهدوی است. او زنده‌کننده خاطره شاعران بزرگی چون ملا منو چهر خان کولیوند است و شاید بتوان گفت پس از متقدمان شعر لکی، که پیش از این به نام چند تن از آنان اشاره شد، چشم سرزمین لرستان و لرستانی‌ها به جمال جمیل شعر حجت خصوصاً غزلهای ناب او روشن شده است . پیشتر اشاره کردیم که بیشتر اشعار بازمانده از متقدمان، جزء نمونه‌های اندکی چون شعر معراج نامه و شمس زرین بال و چند شعر دیگر از ملا منوچهر. در بحر متقارب مثمن اصلم سروده شده است اما در اینجا لازم به ذکر است که شعر مهدوی از این حیث به حقیقت منحصر به فرد است. او تنها شاعر لک زبانی است که مجموعه وسیع و متنوعی از اوزان عروضی را در شعر خویش به کار گرفته است[۲] و گاهی این اوزان چنان با مضامین شعر او گره خورده است که تصور شکل گرفتن اشعار وی در اوزان دیگر ناممکن به نظر می‌رسد، چنانکه به جرات می‌توان ادعا کرد که او برای هر مضمون خاص وزن ویژه‌ای اختیار کرده است؛ برای نمونه به تعدادی از این اوزان در شعر مهدوی اشاره می‌کنیم و برای اختصار بحث ذیل هر بحر فقط به یک نمونه از اشعار سروده شده در ان بحر اکتفا می‌کنیم:
۱) بحر سریع سدس مکشوف (مفتعلن مفتعلن فاعلن) :
دل خه م بیهو وده زنیی که م بگر
جه شن در او ویشه و ری جه م بگر
۲) بحر رجز مثمن مطوی مخبون (مفتعلن مفاعلن مفتعلن مفاعلن) :
قو شیکم ئهِ خراوه دل نوهی بی ئه سه ر چه نی
دیه ر شه که تم ئه جه ل بره س ئو مِر ستیزه گه ر چه نی
۳) بحر هزج مثمن سالم (مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن) :
ره سیمه هوسن ئه قبالم چویی دیوانه وه رگالی
دیه ر ئه ج ئی ئو مره خوشهالم چو یی دیوانه وه رگالی
۴) بحر هزج مسدّس محذوف ]( مفاعیلن مفاعیلن مفاعی (فعولن)[
ئه سیر درد و ره نج سه ختم ئیمشو ئه رامه رگه هه نی ئاوختم ئیمشو
۵) بحر رمل مسدس محذوف (فاعلاتن فاعلاتن فاعلن) :
کو و بچم ئا روم گیونم گوم بیه دلبه ر شیریین زو ئونم گوم بیه
۶) بحر منسرح مثمن مطوی ( مفتعلن فاعلن مفتعلن فاعلن):
ئی دل وری می بچم ویرِ ولاتی هه نی
وقته گ هه م بگریِم به رق نا هاتی هه نی
۷) بحر هزج مثمن اخرب (مفعول مفاعیلن مفعولُ مفاعیلن) :
هه ر سوگ نه سی مه می ئه ر سلسله کا کووِلت

ئه تره مووئه ها کم ئه ر زیبایی چا تولت!
البته مهدوی اوزان عروضی متعددی را در شعر خود به کار برده است که پرداختن به یکایک آ نها مجال بیشتری می‌طلبد. نمونه‌های ارائه شده شاید گوشه‌ای از توانمندی او درزمینه تسلط بر اوزان عروضی و بهره‌مندی مناسب و به هنگام از اوزان متنوع و گوشنواز شعر فارسی نشان دهد.
قالب اصلی شعر مهدوی غزل است و او غزل سرایی است توانا که از این قالب برای بیان مضامینی چون وصف طبیعت، عشق، اجتماعیات و بث الشکوی‌ها و نمایش احوال شخصی خویش بهره برده است. اهمیت این مسأله وقتی روشن می‌شود که بدانیم تا پیش از او کمتر شاعر لک زبانی مستقلاً به قالب غزل روی آورده بود و مضامین تغزلی هم در قالب مثنوی بیان می‌شد[۳]؛ شعر حجت از این نظرگاه نقطه عطفی در سیر تطور شعر لکی به شمار می‌آید. درغزلهای او آنچنانکه شایسته این قالب لطیف و این «پرنیانِ پندار» است، خیال به نا زکترین و ظریف‌ترین شکل روی می‌نمایاند. شاعر گاهی با حسرت و اندوه از محبوب یاد می‌کند و خواننده شعر خود را بی اختیار به حال و هوای شعر عرب و یاد کرد معشوق و ندبه و زاری بر جای خالی او می‌کشاند:
تاره زنی نور گلاره ام کو ویی یه که قه رو فوج هه زاره م کوویی
این معشوق کسی است که چونان آتشی که شبانگاهان در محوطة باز جلو چادرهای ایل بر می‌افروزند.
وجود شاعر را مملو از گرمی و حرارت می‌کند و سرمای سخت و جانفرسای پاییزی را از تن و جان او می‌زداید.
موسم پاییز ئوو م سه رد ئه ج منی ئاگر وه رچیتِ ئیو اره م کوویی
گاهی هم از سپری شدن عمر سخن می‌گوید و با نگاهی حکیمانه رفتنِ آب عمر رابه چشم می‌بیند و زمزمة این جویباررابه گوش جان می‌شنود:
چیین ئاو ئومره ئی زمزمه مایه گووش دل
ئا خر زنده گانیه هاله ت گیو نه سه ر چه نی؟

شاعر ما دیوانه‌ای است که شهرة خاص و عام است و خود را از این حیث خوش اقبال می‌شمارد:
ره سیمه هوسن ئه قبالم چویی دیوانه وه رگالی دیه ر ئه ج ئی ئومره خوشهالم چوئی دیوانه وه رگا لی
اکنون اگر بغض فلک بشکند و سیلا ب عالمی را فرا بگیرد او را چه باک؟ که چیزی در خور باختن ندارد:
ئه گر بوغز فه لک، شکی ئو لافاو ئاله می بگری
مِ شادم ئه ج یه بی مالم، چویی دیوانه وه رگالی
و چنین کسی البته به جرم حقگویی راه به ارتفاع نمی برد و همواره محکوم به فرو افتادن در حضیض است:
وه جورمِ یه ک دو حه ق گویی ریم تا ئرتفا بریا
ئیسه مه هکومه جا چالم چو یی دیوانه وه ر گالی
مضامین اجتماعی هم در شعر مهدوی فراوان است، با این توضیح که دایره شمول این چنین مضمون‌هایی در شعر او بسیار گسترده است و زمان و مکان خاصی را در بر نمی‌گیرد. مثلاً در ابتدای غزلی با «تجاهل العارف» بسیار جالب چنین وانمود می‌کند که دنیای امروز دنیایی است آکنده از صلح و صفا و صمیمیت و در آ ن از جنگ و خونریزی خبری نیست:
موسم شادیه وری جه نگ نیه!
دل که سی ئی جور زه مو ته نگ نیه!
این البته پوزخند تلخی است بر حقیقت ناگوار دنیای امروزی، قرن سیمان وآهن که درآن عاطفه و محبت ازمیان آدمیان رخت بربسته است.
دیدگاه حجت نسبت به شعر هم گهگاه در لابلای اشعار او جلوه‌گر می‌شود. او وزن «شعر حق» را سنگین‌تر از کوه آهن می‌داند و بدینسان بر اهمیت شعر و شاعری و فراتر بودن شعر حقیقی ازچارچوب محدود وزن و قافیه صحّه می‌گذارد :
و زنی گ شیعر هه ق دیری سه نگین تر ئی کو ئاسنه
وزن قه سیده هِه ق «هوجه ت» به هرسه ری، ره مه ل نیه
رویکرد به طبیعت و توصیف جلوه های آن مثل شب، صبح، باران و... از دیگر نکات بر جسته شعر مهدوی است، او معتقد است که طبیعت مانند آیینه ای است که یک سر سوزن زنگار و تیرگی در آن راه نیافته است:
سیل ته بیئه ت که چو ئا یینه یی سر ده رزن که تی ئی ژه نگ نیه
او نم نم باران صبح را در پاکی به حضرت مسیح (ع) تشبیه می‌کند (با ارتباط مناسبی که میان مسیح و مریم بر قرار کرده است):
نم نمه وارون سویه چو مه سیح
ئه تر دوات ئی گول مَه ریه م بگر
و درخت سپیدار را ـ که دارای سایه ای خوش و فرح افزااست ـ به عنایت الهی ماننده می‌کند که همه محتاج پناه بردن به سایه آن هستند:
کاوه هه سی وه ختی گ تو ئشق هه
یی گر دریژ ئه ر وه ر سا خه س بکیش
در عاشقانه‌های او هم این جلوه‌های طبیعت به گونه دیگر رخ می‌نمایاند: صبحگاهان نسیمی می‌وزد و سلسله کاکل معشوق را پریشان می‌کند و بدینسان شمیم خوشی در هوا پراکنده می‌شود:
هه ر سوگ نه سیمه می ئه ر سلسله کا کوولت
ئه تره مووئه هاکم ئه ر زیبایی چا توولت
جای دیگری آرزو می‌کند که همراه یارخویش درکنار سبزه زاری بنشیند و دست در حلقه آن زلف مواج بزند:
وه گرد دووس نیشتن ئه ر سه رکینه ئوو مه رنگ خوه شه
گیس شلال موونس ئه ر وه ر وا سو بِیْنه چنگ خوه شه
گاهی هم برای نشان دادن احوال درونی خویش تصویرهای بکر و بدیعی ارائه می کند که در شعر لکی کم نظیر است، مثل تصویر زیبا ی «اسب توفان» در بیت زیر:
هه ماری ئه سب توو فانم وه گاله رو وری ده شتی
ئی سور ئه ت سیخه مو یالم چو پی دیوانه وه ر گالی
از جمله محاسن پرداختن به اشعار بومی هر منطقه و کنکاش در شعر شاعران محلی، رو یاروشدن با انبوهی از واژه‌هایی است که در معرض فراموشی واقع شده‌اند و شاید تنها راه احیاء آنها کاربردشان در چنین اشعاری باشد، در شعر مهدوی هم این خصوصیت جلب نظر می‌کند و کاربرد اصطلاحات و واژه‌های لکی در شعر او از چنان دامنه وسیعی بر خوردار است که پرداختن به همه آنها خود محتاج بحث جداگانه‌ای است. با این وجود اشاره به بعضی از آنها خالی از فایدتی نیست:
۱)کوره مروس = ناگهانی، بی‌خبر:
کوره مروس گر تمی خوسه ره ها که ره م نیه
یی گری هیزده ده س ئه زیت ئه ج سه رم نیه
برگردان: غم و اندوه بزرگی بی‌خبر و ناگهانی مرا فرا گرفته است و رهایم نمی‌کند و دست اذیت او لحظه‌ای از سرم کوتاه نمی‌شود.
۲) برگِ داوار = لباس سیاه عزا:
برگ دوارم ئی وه ر ئو بی خه وه ر ئه ج وه فات که س
ئه رده رمالِ دل ده س ئه رسینه ئه را چه مه رچه نی؟
- تا کی باید، بی آنکه از وفات کسی خبردارباشم، پوشیده در لباس سیاه عزا و دست بر سینه ـ به رسم عزاداران ـ بر در خانه دل بایستم؟!
۳) شاله روو: در لرستان رسم است که صاحب باغ بعد از برداشت میوه‌ها، در باغ خویش را به روی مردم می‌گشاید و همگان بخصوص کودکان، باقیمانده محصول رابه رایگان برای خودمی‌برند، به این رسم «هلاروو» هم گفته می‌شود:
پاییز سه رد پیریه بووسو زنیِم حوشکه دیه ر
ئا وله ل وه گاله ئه رسه رم ئی شوق شاله رو و به سه
- پاییز جانگزای پیری فرارسیده است و باغ زندگانی‌ام بی بار و بر است، اینک هیاهوی شادی کودکان برای غارت میوه این باغ بس است.
۴) تیتال = شاداب، سر زنده:
ئه ر گول تیتال گرو مایه چی ئه سگه ئه را بی کسیت خه م بگر
- اگر معشوق نازنین گرانمایه از کنار تورفت ، آنگاه سزاوار است که بر بی کسی خویش اندوهگین باشی ناگفته نماند که این واژه به صورت مصدری و به شکل «تیتالی» به معنی شوخی، شادابی و سر زندگی هم درلکستان به کار می‌رود.
۵)پلیته (فتیله) / ویواسه (وسواسه، وزش تند باد) / رِپ ره پ (حالت رو به خاموشی نهادن شعله چراغ) که همه با تناسب و مراعات نظیر چشمگیری در بیت زیر به کار رفته‌اند:
پلیته چراغ ئو مره ده س ویواسه پییچه هاته هوار
ریپ رپ سووز زه ئفِ وه رواگیژه ده شت ئورووبه سه
ـ فتیلة چراغ عمر به دست وزش تندْ باد پایین آمد. دیگر بس است این فروغ رو به خاموشی نهاده‌ای که در مقابل گردباد حوادث ایام تاب مقاومت از کف داده است.
۶) ئا وی (شبنم) / په پی (پروانه):
ئاوی ئه ر ولگ گول به رق ده ر ئه ر وه ر حویه ری ئه ر په پی ئو و بو لبول ئه ر باخ سه فا دلبه ری
ـ شبنمی هستی نشسته بر گلبرگها که در مقابل آ فتاب می‌درخشی ]و با این درخشش و زیبایی[ از پروانه و بلبل باغ آشنایی دلبری می‌کنی.
بد نیست در این قسمت از مقال، برای حسن ختام بحث، نگاهی داشته باشیم به اشعار طنز آمیز مهدوی و اجمالاً به بررسی وجوه طنز در شعر او بپردازیم. گذشته از رگه‌های طنز که گاهی درغزلهای او به چشم می‌خورد، شعرهایی هم دارد که ساختار کلی آنها مبتنی بر طنز است و شاید به جرأت بتوان گفت که تا قبل از وی صرف‌نظر از استثناهایی مثل مرحوم امیر پور کسی نتوانسته است در شعر طنزآمیز لکی تا این حد به توفیق دست یابد. او در شعرهایی مثل «تِکه»، «کت خلاتی»، «تراکتور رومانی»، «کرانشینی» و «لهجة جدید» با توصیف دقیق حالات افراد در موقعیت‌های گوناگون و نگاه مطایبه‌آمیز به واقعیت‌های زندگی به آفرینش صحنه‌های جالبی دست زده است؛ نوع نگاه اوبه ماجراهای زندگی و بیان صادقانه معضلات فرهنگی، هنری است که تنها از یک طنز سرای موفق برمی‌آید.
در شعر «تِکه» شکایت شاعر از خانه‌ای است که سقف آن حتی در ایام تابستان هم در حال چکه کردن است:
با وه رکه بی ئور هه م تک تکه سی ئی زوور تکه شه ک ئو شکه سی
«کُتِ خِلاتی» در عین برخورداری از مضمون طنزآمیز حکایت از یک رسم قدیمی دارد: اهدای تحفه‌ای از سوی داماد به بزرگان خانوادة عروس و این بار داماد خانواده مهدوی کتی به رسم خلعت به عموی عروس (شاعر ما) داده است. شعرْ توصیف کت اهدایی است:
مه ردم بوونه سیل خلاتی زوما کوت شر گه ن هه شتا جا کونا
«تراکتور رومانی» توصیف تراکتوری است که متعلق به شاعر است، اما فقط اسم تراکتور بر آن باقی‌مانده است چون قادر به کارکردن نیست و از فرط کهنگی، گویی از آثار بازماندة عهد ساسانی است:
بیلا بیان که م ئوساف رومانی تراکتور کوینه دوره ساسانی!
این تراکتور ـ آنگونه که شاعر توصیفش می‌کند ـ نه دیفرانسیل دارد نه سگدست و تو گویی قوری شکسته‌ای است که هزار دست خورده است:
نه دیفرانسیال نه سگدس دیری چی خُوری! اشکیا هزار به س دیری
در مثنوی «کِرانشینی» ـ که از « کرانشینی»[۴] شامی کرماشانی الهام گرفته است ـ شاعر به بیان مصایب و دشواریهایی می‌پردازد که اجاره‌نشینی برای او به وجود آورده است و از اینها همه سخت‌تر و زجرآورتر تحمل صاحبخانه‌ای است که از فرط بی‌سوادی و ناآگاهی نمی‌داند که روسیه و شوروی یکی هستند و می‌پندارد که اسرائیل پایتخت روسیه است!:
یی رووژ یه حه رف ساوی مالم بی نو تق دانشمه ن سه ر هالم بی
مووت ئسرائیل پایته خت رووس شوره وی وه گرد رووسیه دووسه
و شاعر از سر عصبانیت فریاد بر می‌آورد که: ای خاک بر سر حجت مهدوی! روسیه و شوروی یکی هستند.
ئا خر یه کی کن رووس ئوو شوره وی هه ری ئه ر نوم سه ر هوجه ت مه هد ه وی
در پایان تذکر این نکته لازم است که آنچه سبب اهمیت شعر مهدوی می‌شود آن است که او به راستی بر زبان لکی و ظرایف آن تسلط دارد و خود او گاهی در اشعارش به این نکته اشاره کرده است، سرودن غرل به لهجه لکی سبب تقویت آن می‌شود و شاعر وظیفه خود می‌داند که در این طریق به جان بکوشد و همواره پشتیبان زبان لکی باشد:
دایمه سه هم وژ م تاله کی ئی یای نه چوو قه زه له له هجه له کی زینه ت ئه شئار منه
به امید تقویت روز افزون لهجه ها و زبانهای محلی که نمایانگر فرهنگ بومی و وسیله گسترش زبان فارسی و فرهنگ دینی و میهنی ما ایرانیان هستند .ایدون باد و ایدونتر باد!

مجتبی جوادی نیا
۱۴ / ۱۱ / ۱۳۸۱ ـ خرم آبادلرستان
دانشجوی د رحال فرغت از تحصیل دوره دکتری زبان و ادبیات فارسی و عضو هیئت علمی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه لرستان
منابع و ماخذ
۱- غضنفری ـ اسفندیار: گلزار ادب لرستان، به کوشش غلامحسین رضایی، چاپ اول، چاپخانه دانش، خرم‌آباد، ۱۳۶۴
۲- هورامانی، محمد امین، میژووی هه ورامان ، نشر بلخ ، تهران، ۱۳۸۰ .
۳- مهدوی، حجت الله: اشعار لکی، که متأسفانه تا کنون به صورت مکتوب در نیامده است و تنها از طریق نوارهای کاست که با صدای شاعر در اختیار نگارنده بود و یا دست نوشته‌های وی مورد استفاده قرار گرفت، البته در مطبوعات محلی استان لرستان اشعار مهدوی مکرراً به چاپ رسیده است.
دکتر محمد امین هورامانی در کتاب «میژووی هه ورامان» ( تاریخ اورامان) از این شاعر یا عنوان نوشاد گولباخی
(گل باغی) یاد کرده است (ص ۱۱۱۸) این مطلب کاملاً بی‌اساس است و نام واقعی او «نوشاد طر هانی» است. با سپاس از دوست گرامی و محقق ارجمند ادبیات لکی آقای کیانوش نورمحمدی که این نکته را بیان نمودند.
۱- وزن اصلی شعر لکی که مورد استفاده بسیاری از لک زبانان واقع شده است عبارتست از ««فعلن فعولن فعلن فعولن» که به نام «بحر متقارب مثمن اصلم مقبوض» درعلم عروض شناخته می‌شود. البته بعضی ازعروضیان این بحر را به شکل «مستفعلاتن مستفعلاتن (مستفعلن مستفعلن فع) {بحر رجز مربع مرفل} تقطیع می‌کنند. عده‌ای هم آنرا وزن ده هجایی می‌دانند که البته این عقیده‌ای است بی اعتبار، چرا که وزنی که در قالب بحر عروضی بگنجد از حیطه اوزان هجایی خارج است.
۲- در میان قدمای شعر لکی هم کاربرد اوزان عروضی (به جز وزن مخصوص شعر لکی) سابقه داشته است. ملا منوچهر خان کولیوند معراجنامه معروف خود را در بحر مثمن مخبون (مفاعیلن ۴ بار ) سروده است و در شعر «شمس زرین بال» وزن «فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن» (بحر رمل مثمن سالم) را بکار برده است. برای دیدن این دو شعر رک : اسفندیار غضنفری، گلزار ادب لرستان، چاپ اول ، خرم آباد ۱۳۶۴ ، صص ۸۸ – ۹۲ و ۹۶
۳- از جمله شاعران لک زبانی که به قالب غزل هم اقبال داشته‌اند یکی «کریم کولیوند» است که غزلی «در وصف مهر افروز نام که خانمی صاحب جمال بوده ...» سروده است. این غزل ۱۲ بیتی با تعابیر بسیار زیبا و بدیع به توصیف قد و بالا و زلف و خال معشوق پرداخته است، این هم مطلع غزل:
خسرو خان خاصان، خسرو خان خاصان صنم سیمای دیم، سه ر هه لقی خاصان
برای دیدن غزل بنگرید به : گلزار ادب لرستان ، همان ، ص ۱۸۹ .
۴- ترجیع بند نسبتاً طولانیی است که مرحوم «شامی کرماشانی» طی آن با بیانی ظریف به بیان مشکلات ناشی از اجاره‌نشینی و خانه بر دوش بودن پرداخته است. این ترجیع‌بند هم در گلزار ادب لرستان (چاپ اول، صص ۲۶۴-۲۷۱) بطور کامل چاپ شده است.

منبع : ایراس

مطالب مرتبط

شاعر چینی پیام کربلا را به نظم درآورد

شاعر چینی پیام کربلا را به نظم درآورد
چنگ مین جنگ معروف به عبدالوهاب از مسلمانان چینی ساکن شهر پکن است که از جمله شیفتگان و ارادتمندان به حضرت اباعبدالله الحسین (ع) به شمار می‌رود. او در تازه‌ترین اثر خود، پیام نهضت سرخ حسینی را به نظم در آورده است.
براساس آخرین یافته‌ها این سروده شاید اولین شعر بلندی است که در تاریخ ادبیات معاصر چین درباره آن امام شهید سروده شده باشد. هرچند اوج احسا س و مفاهیم بلندی که در زبان اصلی این شعر بوده، در ترجمه ان به زبان فارسی چندان قابل انتقال نیست اما به خوبی روشن است که این شاعر فرزانه، پیام آزادگی و فداکاری امام حسین (ع) را در راه اعتلای اسلام و قرآن دریافت کرده و به خوبی توانسته این پیام و روح حماسه کربلا را در زبان چینی به رشته نظم درآورد.
سرودن اشعاری درباره فضایل پیامبر گرامی اسلام، حضرت فاطمه زهرا (س) و حضرت امام خمینی (ره ) از دیگر آثاری است که در کارنامه هنری این شاعر چینی به چشم می‌خورد.
آنچه در ذیل می‌آید متن گفت و گویی کوتاه با چنگ مین جنگ (عبدالوهاب) شاعر هنرمند چینی و ترجمه شعر او درباره حضرت امام حسین (ع) به زبان فارسی است.
▪ هدف از سرودن شعری به زبان چینی برای حضرت امام حسین (ع) چیست ؟
ـ مدت‌ها درباره تاریخ نهضت عاشورا مطالعه کرده ام و مقالاتی که یکی از دوستان شیعه ایرانی به من داده بود درباره امام حسین، بررسی علل قیام امام حسین، داستان برخورد دو لشکر در کربلا و موضوعات دیگری درباره قیام امام حسین علیه السلام را بررسی کردم که این مطالب تاثیر زیادی درمن داشت.
▪ زمانی که خواستید برای امام حسین شعر بگویید چه احساسی داشتید؟
ـ من ازمطالعاتی که درباره حضرت امام حسین (ع) داشتم پی بردم که امام حسین دارای یک روحیه عرفانی ومعنوی بوده وبه همین دلیل در راه اسلام فداکاری کرده. هنگام گفتن شعرهمین روح عرفانی امام حسین را در خود احساس می‌کردم و معتقدم توجه خود امام حسین باعث زیبایی شعر من شده است.
این مساله فرصت بسیار خوبی برای من بود، تاثیرعمیقی بر روح من داشته و باعث شد که با شخصیت امام حسین وروحیه شهادت طلبی وفدا کاری او آشنا شوم.
▪ به نظر جنابعالی به عنوان یک هنرمند و شاعر چینی، دردناک‌ترین بخش تاریخ کربلا برای شما کدام بخش است؟
ـ من وقتی درتاریخ کربلا خواندم که سر مقدس حضرت امام حسین (ع) را بریدند وی زید با چوب به آن سر می‌زد خیلی متاثر شدم و تالم روحی عمیقی را در خود احساس کردم. چون همه ما می‌دانیم که امام حسین نوه پیامبر بزرگوار اسلام بوده و هیچ کس نباید جرات داشته باشد نوه پیامبر را اینگونه مورد ازار و ظلم قرار دهد. برای من کاملا واضح است که یزید حتما اهل عذاب الهی و آتش جهنم است.
▪ به نظرشما واقعه کربلا چه پیام و درسهایی برای مسلمانان در این عصر دارد؟
ـ ما می‌بینیم امام حسین در این جنگ روحیه بسیار قوی داشت. من داستانهای زیادی از بزرگان تاریخ مطالعه کرده ام ولی هیچ یک از انان را مانند امام حسین نیافته‌ام. این روحیه امام حسین حتی دشمن را هم تحت تاثیر قرار داده است. این مطالب در هیچ داستان و هیچ کتاب دیگری وجود ندارد. این روحیه قوی و مقاومت دربرابر سختیها در زمان ما قابل الگو گرفتن است. مثلا ما در تبلیغ اسلام باید از امام حسین الگو بگیریم و یاد بگیریم که چگونه خودمان را در راه خدا فدا کنیم. این روحیه فداکاری امام در همه نسلها تاثیرمی گذارد و افراد زیادی حاضرند مانند امام حسین خود را فدا کنند.
▪ چگونه می‌توان مسلمانان را با شخصیت و اندیشه‌های امام حسین آشنا کرد؟
ـ خداوند برای هدایت انسانها الگوهایی از پیامبران تا امامان قرار داده است که بشر باید به آنها تاسی کند اما اگر این الگوها به مردم معرفی نشوند کسی انها را نمی‌شناسد و ذهن بشر نسبت به آنها خالی خواهد ماند.
من خودم تصمیم گرفتم در مناطق مختلف کشورم (چین) حضرت امام حسین (ع) و حضرت امام علی (علیهم‌السلام) را به مردم معرفی کنم. مردم چین می‌توانند برای تقویت ایمان و معنویت خود از امام حسین الگو بگیرند.
معتقدم برای معرفی شخصیتهایی مانند امام حسین و امام علی تنها نباید به شعر اکتفا کرد و باید از ابزارهای دیگر هم استفاده کرد. ولی هر کشوری دارای شرایط خاص خود است که باید طبق همان شرایط عمل کرد.
▪ تاثیر قیام امام حسین بر انقلاب اسلامی ایران چیست؟
ـ من روحیه ایستادگی و پایداری امام حسین را در ملت ایران به عنوان پیروان آن حضرت به خوبی مشاهده می‌کنم؟ خصوصا درمساله ایستادگی و حمایت از مواضع خود در استفاده صلح آمیزازفناوری هسته‌ای ومقابله با سلطه جویی آمریکا. این روحیه مردم ایران تجلی روحیه امام حسین است.
همچنین شهامت و جرات رهبران بلندپایه ایران بویژه امام راحل و حضرت آیت الله خامنه‌ای و رییس جمهوری اسلامی ایران در بیان دیدگاهها و مواضع برحق ایران بیانگر داشتن الگویی مانند امام حسین (ع) است.
▪ بالاترین پیام امام حسین را در چه می‌دانید؟
ـ به نظرمن امام حسین با اینکه می‌دانست که اگر به کربلا نیاید زندگی راحتی خواهد داشت ولی می‌خواست با خون خویش نسلهای آینده را بیدارکند وانها را نجات دهد.
عبدالوهاب که نزدیک به ‪ ۶۰‬سال سن دارد در پایان این گفت و گو، آخرین سروده خود که در وصف حضرت امام حسین (ع) و واقعه عاشورا است چنین آغاز کرد.
زمین با خون توسرخ شد
همه مردم برای تو گریه می‌کنند
اشک با خون تو در هم امیخته شد
هرچند تو از این دنیا رفتی اما روح تو بین مردم باقی مانده است مردم شهادت را از شما به ارث برده‌اند
و در راه خداجانشان را فدا می‌کنند
برای دفاع از حق و عدالت
و علیه ظلم و ستم
روز عاشورا که هزار سال تاریخ دارد
روز ریزش اشک و خراش دل و غم و اندوه است
هزاران، روز عاشورا گذشت
هزاران یاد بود سید الشهداء گذشت
هزاران سال اشک ریخته شد
هزاران یادواره تلخ ازسر گذشته است
هزاران سوگنامه عاشورا گذشت
هزاران بار هیجان فکری
هزاران بار قلبها به ارتعاش در آمدند
هزاران بار قلبها شستشو داده شد و تزکیه گردید
هزاران سال بود که صوت و فریاد و نام امام حسین (ع)
در آسمان می‌پیچید
ای امام حسین!
درخون شما
خون حضرت محمد (صلی الله علیه واله) جاری است
تو از اهل بیت پاک ومطهر پیامبر اسلام هستی
مادر تودخت پیامبر، حضرت فاطمه (سلام الله علیها) است
پدر تو امام علی است
پیامبر اکرم تو را پاره تن و جان خود می‌دانست
و همیشه می‌فرمود:حسین منی و انا من حسین
آن روزها که کودک بودی همیشه دراغوش پیامبر جای داشتی
در اغوش و ناز و محبت پیامبر بزرگ شدی
درجسم تو آثار کرامت وبوی خوش پیامبر همچنان باقی است
در روح تو فضیلت عظیم واخلاق خوب پیامبر نمایان است
عدالت، تقوی و ایمان قوی با تو عجین شده است
پدرتو در راه اسلام شهید شد
سپس برادر تو نیز به شهادت رسید
انگاه امامت بر دوش تونهاده شد
رسالتی بزرگ
احیای اسلام بر دوش تونهاده شد
در دوران تاریکی و ظلم حکومت بنی امیه
تو زمان شناس بودی و از آن استفاده کردی
و هر فرصتی که پیش آمد مغتنم شمردی
و با سخنرانی،ظلم و ستم بنی امیه را افشاء کردی
وحق اسلام را به مردم تبلیغ کردی
شلاق در دست ظالم می‌چرخید
از دست چپ به دست راست
یزید از پدرش ظالم تر
دیوانه تر و بی‌رحم تراست
بوی خون را در هوا پراکنده می‌کرد
و مردم را خفه کرد
تودر چنین فضایی گفتی: باید حیات را در ظلم ستیزی جستجو کرد
باید با مبارزه آزادی را به دست اورد
و هوای آلوده را پاک کرد
این روز بالآخره آمد
امام حسین با حمایت مردم، پرچم قیام را به اهتزاز در آورد.
سستی ایمان و دنیا طلبی عده‌ای از مردم را ذلیل کرده بود.
نفس شوم وبد سرشت مردم کوفه دوباره احیاء شد.
آنها به امام حسین خیانت کردند و پیمان را شکستند
و امام را در مقابله دشمن تنها گذاشتند
دو راه پیش روی امام بود
یا جلو برود و با خطر بزرگ و پر خطر روبرو خواهد شد
ویا عقب نشینی کندو زندگی خوش رابرای خود فراهم آورد
سر این دو راهی
امام با عزمی قاطع راه مقابله با دشمن را انتخاب کرد
در نگاه او دفاع از اسلام و عدالت از جان او مهم تر بود
امام با همراهانش در کربلا ماندند
گرچه می‌دانستند قدرت د شمن چندین برابر بیشتر از آنان است
ولی هیچ یک از آنان از میدان جنگ فرارنکردند
هفتاد ودو سرباز دلاور، گرد امام حسین و دوشادوش او می‌جنگیدند

وبگردی
پژو 206 دولت روحانی 72 میلیون تومان
پژو 206 دولت روحانی 72 میلیون تومان - در حالی که طی روزهای اخیر افزایش عجیب قیمت خودرو، بازار خرید و فروش را زمین گیر کرده و شرایطی ویژه بر این بازار حاکم کرده است، خودروسازان از امروز، ساعت ۱۰ صبح طرح ویژه پیش فروش فوری خودرو را با قول تحویل خودروها طی سی روز آغاز کرده‌اند.
کپی‌برداری «عین‌به‌عین»
کپی‌برداری «عین‌به‌عین» - انتظار می‌رفت که علیخانی هم در قسمت اول برنامه «عصرجدید» به کپی بودن «عین‌به‌عین» برنامه‌اش و شباهت آن با برنامه مشهور «گات تلنت‌ آمریکایی» اشاره کند و در مقایسه‌ای از ویژگی‌های احتمالاً متفاوت نسخه ایرانی این برنامه بگوید؛ علیخانی اما ترجیح داد در این زمینه حرفی نزند!
اشتباه جالب در مراسم استقبال از رئیس جمهور در هرمزگان
اشتباه جالب در مراسم استقبال از رئیس جمهور در هرمزگان - مراسم استقبال از رئیس جمهور در سفر به استان هرمزگان.
توزیع عجیب کیک 40 سالگی انقلاب توسط یک روحانی!
توزیع عجیب کیک 40 سالگی انقلاب توسط یک روحانی! - در ویدیویی که در فضای مجازی داغ شده شاهد پخش کیک 40 سالگی جمهوری اسلامی
ادامه‌ی سکوت ضرغامی درباره‌ی انتقال آرشیو صداوسیما به شبکه من و تو
ادامه‌ی سکوت ضرغامی درباره‌ی انتقال آرشیو صداوسیما به شبکه من و تو - چند سالی است از جمله روزهای اخیر که با نزدیک شدن به مقاطعی از جمله دهه‌ی فجر، شبکه‌های تلویزیونی فارسی خارج کشور مانند بی‌بی‌سی و من‌وتو مستندهایی از زمان انقلاب پخش می‌کنند که جزو آرشیو صداوسیما بوده است ولی تا امروز مشخص نشده است که چطور و توسط چه کسانی به دست آنها رسیده است؟
اختتامیه سی و هفتمین جشنواره فیلم فجر
اختتامیه سی و هفتمین جشنواره فیلم فجر - مراسم اختتامیه سی و هفتمین جشنواره فیلم فجر شامگاه دوشنبه در برج میلاد برگزار شد.
جنجال شبیه‌سازی بیعت امام و همافران ارتش توسط علم‌الهدی در مشهد
جنجال شبیه‌سازی بیعت امام و همافران ارتش توسط علم‌الهدی در مشهد - دیدار و سلام نظامی فرماندهان نیروی هوایی ارتش به سیداحمد علم‌الهدی، امام جمعه مشهد انتقادهایی را در پی داشته است.
ازدواج الهام حمیدی + تصاویر
ازدواج الهام حمیدی + تصاویر - الهام حمیدی بازیگر پرکار این روز‌های سینما و تلویزیون با انتشار عکسی در صفحه اینستاگرامش خبر ازدواجش را به صورت رسمی اعلام کرد اما هویت همسرش را فاش نکرد.
عکس/ کشف حجاب در تهران!
عکس/ کشف حجاب در تهران! - حجت الاسلام حمید رسایی عکسی در کنار یک زن بی حجاب از حضور در برنامه‌ای با عنوان «اعلام همبستگی با ملت ونزوئلا» در تهران منتشر کرده است.