سه شنبه ۳ بهمن ۱۳۹۶ / Tuesday, 23 January, 2018

مبلغ، محیط ،جامعه


مبلغ، محیط ،جامعه
اول) هدفها و وسیله ها
دوم) مفاهیم((گشت))و ((جست.جو)){((سیر)) و(( نظر))}در قر آن کریم
الف) ایمان به ناپیدا(غیب)
ب) شناخت هستی
ج) شناخت جهان
د) شناخت منطقه،کشورو محل
سوم) رهبری در گرو خدمت
چهارم) ساخار یک برنامه فعال
الف) برنامه فردی
ب) برنامه محلی
ج) برنامه ملی و منطقه ای
اول ) هدف ها و وسیله ها
مسلمان واقعی ان نیست که مدعی مبارزه با شیطان و نفس خویش است و به خود وعده می دهد که بی حساب به بهشت خواهد رفت .مسلمان واقعی آن است که به همراه محیط و مردم خویش با اخلاص و اشتیاق برای ایجاد تغییر مورد نظر خود تلاش می ورزد .ایمان به آرزو یا ظاهر سازی نیست و مسلمانی کع با مردم می جوشد و معاشرت می کند و بر آزار آنها شکیبایی میورزد ، نزد خداوند بهتر و محبوب تر از کسی است که از آنها کناره می گیرد .
وَأَن لَّیْسَ لِلْإِنسَانِ إِلَّا مَا سَعَی
وَأَنَّ سَعْیَهُ سَوْفَ یُرَی
ثُمَّ یُجْزَاهُ الْجَزَاء الْأَوْفَی
و این که انسان بهره ای جز از تلاش خویش ندارد (۳۹)
و تلاش او به زودی دیده خواهد شد.(۴۰)
سپس پاداش کامل او را به او بدهند.(۴۱)
قرآن مجید،سوره نجم(۵۳)
مسلمان هیچگاه در آسودگیو بیخبری به سر نمی برد .او با اطرافیان خویش پیوسته لرتباط برقرار می کند تا جایی که شهادت بر اعمال انسانها مختص خدا و رسول نیست بلکه دیگر مومنان را نیز شامل می شود :
وَقُلِ اعْمَلُواْ فَسَیَرَی اللّهُ عَمَلَکُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ وَسَتُرَدُّونَ إِلَی عَالِمِ الْغَیْبِ وَالشَّهَادَةِ فَیُنَبِّئُکُم بِمَا کُنتُمْ تَعْمَلُونَ
و بگو:(هر) کار ( می خواهید) بکنید که خدا و پیامبر او و مومنان کردار شما را خواهند دید.(۱۰۵)
قران مجید، سوره توبه(۹)
اگر بپرسیم چه چیزی در جه مسلمان را بالا می بردسخن پیامبر اکرم(ص) پاسخ ان است:
الخلق کلهم عیال الله؛ فاحبهم الیه انفعهم لعیاله.
همه مردم کسان خدایند. دوست داشتنی ترین آنان نزد خدا سودمند ترین آنان نسبت به کسان اوست.
● صحیح مسلم
پس تنها نماز و روزه و ذکر و تسبیح معیار ارزیابی شایستگی یک مسلمان نیست بلکه معیار ، بهره دهی وی به مردم است .شاهد این ادعا سخن پیامبر(ص) است که:
من اصبح لم یهتم بامور المسلمین فلیس بمسلم
هر کس به امور مسلمانان همت نگمارد مسلمان نیست
و چه شایسته است که ثمره عبادت درزندگی انسان انگیزشهایی مثبت برای خدمت به همه انسانها باشد. انسان مسلمان هیچگاه خدمت به جلمعه اسلامی را در حیطه خدمت به یک فرد ،آن هم خدمت به خویش محصور نمی کند .حتی جماعت و گروه نیز به خودی خود هدف نیستند بلکه تنها وسیله ای برای تحقق مصالح امت و عالم به شمار می روند و مصلحت این دو مقدم بر مصلحت گروه است .رهنمود فرستاده خدا به هر یک در اینباره چنین است :
ارحموا من فی الارض یرحمکم من فی السماء
به انان که در زمین اند رحمت آرید تا آنان که در آسمان اند بر شمال رحمت آرند
● سنن ترمذی
گروه هایی که فعالیت آنها منحصر به اعضای گروه است به اهداف نهایی خود نمی رسند ،از واقعیت خویش به دور می افتند ،تنها خدمتگذار خویش می شوند و در نتیجه فلسفه وجودی خود را از دست می دهند .از این روست که باید کلیه برنامه های عضو گیری و سازماندهی و آموزش اعضا در جهت شایسته ترین خدمات به امت اسلامی برنامه ریزی شود . ابجاد موسسه ای با هدف خدمت به خود موسسه ،همانند ساختن خانه ای به منظور اقامت معمار است.
میدان فعالیت یک مسلمان متعهد ،محیط و جمعیتی است که در آن به سر می برد .او در برابر خداوند مسئول است و همانند دیگر اعمال خویش باید پاسخگوی کردار خود در این میدان باشد .
دوم) مفهوم((گشت)) و((جست وجو)) {((سیر)). ((نظر))}در قرآـن کریم
وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِکَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِی إِلَیْهِم مِّنْ أَهْلِ الْقُرَی أَفَلَمْ یَسِیرُواْ فِی الأَرْضِ فَیَنظُرُواْ کَیْفَ کَانَ عَاقِبَةُ الَّذِینَ مِن قَبْلِهِمْ وَلَدَارُ الآخِرَةِ خَیْرٌ لِّلَّذِینَ اتَّقَواْ أَفَلاَ تَعْقِلُونَ
و پیش از تو جز مردانی را از مردم شهرها که به ایشان وحی می کردیم نفرستادیم.
پس آیا در زمین نگشته اند تا ببینند و دریابند که سر انجام کسانی که پیش از آنان بودند چگونه بود؟
آیا نمی اندیشید؟(۱۰۹یوسف )
برای هر کار آموز وابسته به حرکت اسلامی ضوروی است که دانشی روشن و همزمان به این چهار سطح آگاهی داشته باشد. سطح نخست مربوط به عالم غیب (جهان ناپیدا) و سطوح دیگر مربوط به عالم شهادت(جهان پیدا)هستند:
الف) در ناپیدا(غیب)
ب) در هستی
ج ) در جهان
آگاهی در این زمینه ها میان همه مسلمانان مشترک است و اموری است ثلبت که با تغییر مکان جغرافیایی تغییر نمی یابد.
د) در منطقه
آگاهی د راین زمینه محدود و خاص است و با اختلاف سرزمینها و افراد تغییر می یابد.
الف) ایمان به ناپیدا(غیب)
قرآن و سنت، شناختی روشن از غیب به دست می دهند. آنچه غیب است و به آن ایمان باید ایمان داشت عبارت است از خداوند (که غیب مطلق است) و فرشتگان ( که برای اغلب مردم دیدنی است)و کتابهای آسمانی و پیامبران (که برای غیر معاصران آنها نادیدنی اند)و روز قیامت (که امروزه برای ما نادیدنی است جون مربوط به آینده است) و سرنوشت نیک یا بد افراد (که دانش آن مخصوص بندگان ویژه خداوند یا روشن بینان است).ایمان به غیب ،عقل ناقص بشری را از غوطه خوردن در مسائلی فراتر از ادراک بشر که در عمل نیز فایده ای نمی بخشند باز می دارد. ایمان به غیب وابسته به زمان و مکان نیست و یک مبلغ اسلامی همواره باید به این ایمان پایبند باشد .
ب) شناخت هستی
مسلمان متعهد و دعوت کننده به اسلام باید زمان و مکان را مخلوق خداوند بداندو غقیده داشته باشد که هستی آفریده خداست و رام و تسخیر شده است تاد انسانها از آن بهره برند . زمان و دوران عمر نیز نعمتی بزرگ و فرصتی طلایی در دست انسان برای کار نیک و ثمر بخش است و از دست دادن فرصت ،زیانکاری است.
أَلَمْ تَرَوْا أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَکُم مَّا فِی السَّمَاوَاتِ وَمَا فِی الْأَرْضِ وَأَسْبَغَ عَلَیْکُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَةً وَبَاطِنَةً وَمِنَ النَّاسِ مَن یُجَادِلُ فِی اللَّهِ بِغَیْرِ عِلْمٍ وَلَا هُدًی وَلَا کِتَابٍ مُّنِیرٍ
آیا ندیده اید که خداوند آنچه را در آسمانها و زمین است برای شما رام کرده و نعمتهای نهان و آشکار خود را بر شما گسترده و فراوان ساخته است ؟و در میان مردمان
کسی هست که درباره خدا بی هیچ دانشی و رهیافتی و کتاب روشنی بگو مگو و ستیزه می کند .(۲۰)
قرآن مجید ،سوره لقمان(۳۱)
آگاهی در باره زمان ومکان و اهمیت وقت و عمر برای انسان و لزوم کار نیک از جمله امور مشترک میان همه مردم در همه نقاط جهان است وتنها با گذشت زمان و در گذار عمر تغییر می پذیرد .بنابراین برای همگان لازم است که آگاهیی هر چند اندک از آیات ونشانه های خداوند در هستی و بخش پیدایش جهان طبیعت داشته باشند.
ج) شناخت جهان
برای یک مسلمان متعهد و فعال داشتن حداقل آگاهی درباره انسانها ، ملتها،کشورها و اقوام ضروری است .او برای جنبش اسلامی باید قائل به موجودیتی واحد ،جهانی و نامحدود به مرزهای جغرافیایی باشد زیرا مسلمانان در همه نقاط دنیا برادران اویند .جهان اسلام نیز تنها شامل کشورهای مسلمان نمی شود بلکه کلیه مسلمانانی را که در کشورهای غیر مسلمان به عنوان اقلیت مذهبی زندگی می کنند در بر میگیرد.بر هر مسلمان داست که در هر کجا باشد ،جانب حق را بگیرد و از آن دفاع کند و با باطل در افتد و به رفع آن همت گمارد.از امور واجب ،تبلیغ رسالت اسلام در جمیع سرزمن هاست زیرا همه جهان پهنه عمل و عبادت است چنانکه رسول اکرم (ص) می فرماید :
جعلت لی الارض مسجداو طهورا
زمین برای من جایگاه عبادت و پاک و پاکیزه شده است
صحیح مسلم
د) شناخت منطقه،کشور و محل
جامعه و محیط گرداگرد یک مسلمان متعهد ،میدان عمل رهبری او برای اجرای و ظایفی واجب است که بر عهده دارد .مسئولیتهای او در عرصه محلی به قرار آتی است :
باید از تاریخ ،جغرافیا ،ترکیب سکونت اقوام و افراد ،مردم شناسی ،منابع طبیعی،ادیان،مذاهب،فرقه ها،نژادها،درصد مردان،زنان،جوانان وکودکان ،ویژگیها و مشخصه های اقتصاد ، واردات ،صادرات،صنایع،محصولات کشاورزی و اضافات و کمبودهای کشور ،شهر و محل خود آگاه باشید .
مسلمان متعهد و مبلغ اسلامی نیازمند درک عمیق و گسترده از نظام حکومتی و احزاب و تشکلهای سیاسی کشور خود و هوادران احزاب ،کتابها و نشریات حزبی و تشکیلاتی ،چگونگی تصمیم گیری در هر حزب و گروه و شیوه عمل سیاسی در کشور است .او همچنین باید ردباره روزنامه ها و مجلات مهم ،رهبران فکری ،خط دهندگان به مردم و شاخص ترین عالمان دینی ، دانشمندان و اهل فرهنگ در کشور ،شهر و محل خود شناخت کافی داشته باشد.
آگاهی وی نسبت به مردم جز از طریق شناخت نسبی تاریخ و نحوه ارتباط و پیوند آنان با ملت های دیگر کشور ها به ویژه همزیستی با آنها به دست نمی آید .
کوتاه سخن ، برای یک مسلمان متعهد و اصلاحگر ضروری است که آگاهی کامل و شناخت کافی نسبت به و ضعیت اجتماعی ،اقتصادی ، آموزشی،سیاسی و دینی کشور خود داشته باشد.
وی باید به مشکلات جامعه خود بپردازد ،حالتی انفعالی و بی تفاوت نسبت به مشکلات جامعه نداشته باشد و با این توجیه که اسلام مسئول پدید آمدن این مشکلات نبوده است،از حل مشکل شانه خالی نکند . وی چون باید پزشکی رفتار کند که تنها در اندیشه سلامت بیماران است ،هدف و ظیفه خود را درمان آنها می داند و با دشواریهای این راه دست و پنجه نرم می کند بی آنکه مسئول بیمار شدن آنها باشد .یک پزشک اگر نتواند بیماران را درمان کند ،دست کم در تسکین و کاهش بیماریها و درد های آنها می کوشد چنان که تاکنون نشنیده ایم پزشکی موفق،بیماران خود را مسخره کند یا به آنان حمله ور شود یا بر آنان برتری جوید و آنان را تحقیر کند . او همواره می کوشد که در مواجهه با مشکلات بیماران ،روحیه اصلاح و بهبود را حاکم سازد.
یک مسلمان متعهد و کار آزموده باید خود را در جایگاه رهبرسیاسی حاکم بر کشور خویش بگذارد و نیرو و توان فکری خود را برای حل مشکلاتی به کار ببندد که شایسته است آنها را بشناسد و راه حل عملی اسلامی برای آنها پیشنهاد کند .مخالفت غیر مسئولانه با حزب یا نظام حاکم و انتقاد از آن کار دشواری نسیت اما مخالفت مسلمان خوشفکر و کوشا،صادقانه ،مسئولانه و آگاهانه است به گونه ای که اگر از وی بخواهند که زمام امور را به دست گیرد،اندیشه ها و برنامه های او در عینیت زندگی قابل اجرا ، ثمر بخش و دارای نتایج مثبت خواهد بود .
ادعاهای نظری و ذهنی که تنها برای زندگی در مدینه فاضله به کار میایند به زودی مردم رااز گرد صاحبان ادعا می پراکنند . مردم نیز هیچ گاه این نظریه ها را جدی نخواهند گرفت .
برخی می پندارند که اسلام ،باغچه ای است از گل هایی گوناگون که آنها را در هر جای دنیا می توان کاشت .اما در واقع اسلام بیشتر شبیه به یک دسته گل است که به هر سر زمین ،متناسب با آب و هوای آن هدیه می شود و هر سرزمین به تناسب شرایط اقلیمی خود دسته گلی متمایز از دیگری دریافت می کند . این تنوع اقوام و ملل است که امت اسلام را نیز همچون نقشی پر نگار ،زیبا و روحبخش آمیخته از رنگهای گوناگون و نقشهای متنوع قومها وملیت های مسلمان جلوه گر می سازد .
حال که مسلمان متعهد و مبلغ باید آموزه های اساسی اسلام را در باره عالم غیب ،هستی و جهان عرضه کند،لازم است که ارائه دهنده آگاهیها ،خصوصیات و ویژگیهای اساسی محل ، شهر و کشور خود اعم از عادتها ، سلیقه ها ،پوشاک ،حرفه ،هنر و نیز فرهنگ باشد .ما هم اینک در فرهنگ و آمزشهای اسلامی خود با این ناهماهنگی مواجهییم که به مسائل عام و نظری زندگی مردم جهان بسیار بیش از درک نیازهای محلی ،ملموس و نزدیک آنها که با کار و دغدغه و تصمیمهای اساسی آنان در هم تنیده است ، می پردازیم.
بنا براین مسلمان متعهد و اصلاحگر باید که در چهار چوب رهنمودهای اسلامی میان همه این عوامل ،و حدت و هماهنگی ایجاد کند .کار وی در این زمینه تنها نباید تکرار و تقلید فعالیت هایی باشد که در زمانها و مکانهای دیگر صورت پذیرفته اند بلکه کوشش های او باید شبیه به غذاهای لذیذ و متنوع سرزمینها ی مختلف اسلامی باشد که با وجود تنوع و اختلاف شکل و طعم همگی این وجه مشترک را دارند که حلال و پاک اند .
سوم) رهبری در گرو خدمت
چهارده قرن پیش رسول اکرم (ص)به ما آموخت که رهبری از دل خدمت می جوشد:
سید القوم خادمهم
رهبرمردم،خدمتگذار آنهاست
بنابراین لازم است که یک مسلمان متعهد ،راه ارائه خدمت و همیاری به جامعه خود را پیش بگیرد .اگر مبلغان اسلام در جامعه به عنوان افرادی کوشا و فعال در خدمت به مردم و حل مشکلات و رعایت مصالح آنان شناخته شوند،اعتماد مردم به آنان افزایش خواهد یافت و مردم رهبری و مسولیت آنها را خواهند پذیرفت – و چنانچه که امروزه چنین است-تنها به آنها دل نخواهند سپرد بلکه آرای خود را نیز در انتخابات به نام آنها خواهند ریخت.
چهارم) ساختار یک برنامه فعال
در زیر سه سطح از برنامه فعال را در زمینه های فردی ،محلی ،و ملی و منطقه ای بررسی می کنیم :
الف) برنامه فردی
مسلمان اصلاحگر باید از مسائل و رویدادهای محلی و بین المللی آگاه باشد و همه روزه با مطالعه روزنامه ها و مجلات و استفاده از رسانه های گروهی دیگر آنها را پی بگیرد.او با ید خود را به تبادل اخبار و بحث درباره رخدادهای جاری و بهره گیری از نظرات دیگران عادت دهد .همه اینها آگاهی و دیدگاهی کافی و جامع نسبت به آنچه در اطراف می گذرد برای وی به ارمغان خواهد آورد.
ب) برنامه محلی
اصلاحگر فعال باید به طور منظمو پیگیر در نشستهای محلی که از ۱۰ نفر یا کمتر از آن در آن عضویت دارند شرکت کند .
این نشستها که معمولا نام جلسه –انجمن-محفل-نشست یا از این قبیل برخود دارند معمولا به آموزش و ارتقای روحیه اعضاء می پردازند . البته این به تنهایی کافی نیست و درست این است که این دیدارها تحول پذیرند و توان آنها افزایش یابد . برای این تغییر و تحول دست کم نیمی از وقت هر نشست باید صرف بحث درباره مسائل محلی مردم و یافتن راههای عملی برای اصلاح آن شود .
و ضعیت کنونی جنبش بیداری اسلامی از آن رو اسف انگیز است که اعضای آن فعالیت خود را بر مسائل نظری و آکادمیک متمرکز کرده و تنها به ارائه اخبار فعالیتهای کوچک و بزرگ خود می پردازند . در نتیجه جنبش بیداری اسلامی امروزه هرم وارونه ای است که تنها حدود ۵%اعضای آن فعالند.۹۵ %باقیماند کاری جز انتقاد از اعضای فعال ندارند و به جای آنکه سازمان را راه ببرند ،بار و سر بار سازمانند . با این سازماندهی ،دور نیست که این هرم به جای ایستادن بر نقطه تحقق اهداف کلی ،بر پهلوی امور خاص خود فرو افتد . در نتیجه تلفات ان زیادشود و دستهای فعال جدا شوند .به همین خاطر بهتر است که این فعالیت با همان ۵ % اعضاءادامه یابد به شرط آن که اعضای غیر مفید تنها به صورت هوادار و خارج از جنبش باقی بمانند و جزو اعضا به شمار نیایند.این امکان از آن رو به وجود می آید که سازمان ،دیگر مسئولیت و تعهدی در برابر آنها نخواهد داشت .
برای حل مشکل رخوتو سستی گروه ،هر عضو باید مسئولیتی مشخص و تعیین شده را بر عهده گیرد تا به عنوان عضوی از یک کمیته کوجک یا تنها عضو کمیته تکنفره فعالیت نماید .او باید در برابر رئیس خود مسئولیت داشته باشد و فعالیت خود را به صورت ادواری به او گزارش کند .
رهبری گروه موظف است که وظایف افراد و کمیته ها را تعیین و فعالیتهای آنها را پیگیری کند . این وظایف که اجرای آنها در جامعه ضروری است ،بسیار است و می تواند از حفظ یک آیه یا یک حدیث آغاز شود و سپس این حفظ با درک و عمل همراه گردد چنانچه یاران پیامبر ،علم و عمل و اخلاق را با همدیگر همراه می کردند.
جنبش اسلامی تنها زمانی می تواند با صحت و سلامت به را ه خود ادامه دهد که همانند کندوی زنبوران عسل یا لانه مورچگان ،لبریز از نیرو و حیات باشد و هر یک از اعضای آن به نوبه خود وظیفه ای را بر عهده بگیرد و خلئی از خلاءهای موجود را پر کند ؛در جنبش بتواند به اجرای وظایف سودمند در جامعه بپردازد.
ج) برنامه ملی و منطقه ای :
همزمان با اینکه در سطح فردی ،جویای شناخت و آگاهی کافی هستیم ، در سطح ملی و منطقه ای نیز باید برای برپایی کمیته ها ومجامعی تخصصی که با مهارت و به طور کامل فعالیت د اشته باشند ،اقدام کنیم .لازم است که برای هر یک از مشکلات مهم کشور ،کمیته ا ی فعال و کار آزموده در نظر گرفته شود و مجموع کمیته ها عقل اندیشمند مجمع را تشکیل دهند و در زمینه های تخصصی خود ،عهده دار بررسی و تجزیه و تحلیل مسائل،نتیجه گیری و استنباط از آنها و تجهیز رهبری با راه حلها و شیوه های جایگزین شوند
در زمانی که همه با کلی گویی و مقابله سطحی با مشکلات دل خوش کرده اند و ظیفه این کمیته ها بررسی عمیق و هوشیارانه مسائل است.این کمیته ها همواره باید مجهز به پشتوانه های فکری و برنامه هاتی عملی و توزیع درست امکانات در زمینه های تخصصی خود باشند.افزون براین ،تعیین صلاحیت و کار امدی راه حلهای اسلامی به عناون جایگزین های قوی در برابر راه حلهای دیگران از وظایف این کمیته هاست .
پس از اینکه کمیته ها وظایف خود را با قابلیت و دانش لازم به انجام رساندند ،جامعه به خاطر برتری آشکار و آگاهی کامل اعضای علمی کمیته ها به مسائل گوناگون ،به شایستگی آنها برای رهبری اعتراف خواهد کرد .
بدین سان جنبش اسلامی به حق عهده دار طبیعی امور امت و جامعه ،و کوشنده ای خیر خواه در راه تحقق مصلحت و دفع ضرر از ملتها خواهد شد .
و اخر دعوانا ان الحمدالله الرب العالمین

منبع : مدیریت و رهبری در تشکل های اسلامی
مؤلف : دکتر هشام الطالب
مترجم : علی محمد رفیعی
نتشارات : نشر قطره

منبع : نوگرا

مطالب مرتبط

اصول و مبانی زیبایی شناسی قرآن کریم


اصول و مبانی زیبایی شناسی قرآن کریم
بررسی و كشف علل و عوامل تاثیرگذار در انفعال و احساس درونی و باطنی انسان را زیبایی‌شناسی قرآن تشكیل می‌دهد و پیش فرض ها و نگاههای بنیادین شناخت زیبایی قرآن را اصول و مبانی این زیبایی‌شناسی تشكیل می‌دهد.
در این مقاله سعی شده تا نشان داده شود كه تا اصولی مانند شناخت جایگاه قرآن در جذب مخاطب، اثرگذاریهای معنوی، هدفمندی زیبایی‌شناسی، ساختار هندسی آیات قرآن، هماهنگی لفظی و معنایی، به درستی شناسایی و تنقیح نشود، زیبایی‌شناسی قرآن به خوبی انجام نخواهد گرفت، از این رو در‌ آغاز پیشینه و اهمیت موضوع تبیین شده و یكایك این اصول شرح داده شده و تاثیر آن را در شناخت زیبایی قرآن آشكار ساخته است.
● مقدمه
زیباشناسی، بررسی و كشف علل انبساط نفس و انفعال احساس درونی و باطنی انسان و شناخت جهت جلب در قالب دانش هنر و روانشناسی است. زیباشناسی قرآن، شناسایی جمال و هنر كلام و بیان قرآن و كشف علل و عوامل تاثیرگذار در انفعال احساسات درونی و باطنی انسان و كشش به آن است. اصول و مبانی این زیباشناسی، پیش‌فرضها و نگاههای بنیادین شناخت زیبایی قرآن است زیرا برخی قرآن‌پژوهان در بررسی عامل زیبایی قرآن به فصاحت و بلاغت قرآن تاكید كرده و همان را وسیله جذب و كشش دانسته‌اند، و برخی به عوامل دیگر، در صورتی كه این كشش به عوامل گوناگونی وابسته است و نمی‌توان تنها به عاملی چون زیبایی واژه‌ها و كلمات، با نوع به كارگیری و الفاض فصاحت و بلاغت آن بسنده كرد و تحریك عقل و تخیل و تمایلات عالی انسانی را نسبت به این كتاب مقدس به یك جهت محدود كرد آنچه مسلم به نظر می‌رسد، ایجاد لذت و انبساط و شوق در اثر خواندن و شنیدن است، تا جایی كه می‌توان تعبیر كرد: شناخت زیبایی قرآن، درك كردنی و وصف‌ناشدنی است.
به عبارت دیگر زیبا‌شناسی قرآن در صورتی می‌تواند درست انجام گیرد كه شناخت از ویژگیهای قرآن حاصل گردد و ابعاد وجودی آن لحاظ گردد و اینگونه نباشد كه جنبه ادبی و بیان آن برجسته شود و امور دیگر مغفول بماند.
بنابراین، بررسی زیبایی قرآن مانند هر چیزی متناسب با خودش مورد توجه زیبایی‌شناسان قرار گیرد چنانكه گاهی زیبایی‌شناسی انسان است ،گاهی زیبایی‌شناسی در یك ساختمان هنری و معماری باستانی است. در یك تابلو نقاشی و با یك آلبوم و فیلم‌سینمایی و گاهی درباره بخشی از طبیعت، كوهها، جنگلها و یا یك باغ همراه با گلهای گوناگون و در نهایت درباره یك كتاب ادبی، شعر، رمان و نثر آهنگین است در هر كدام از این مثالهایی كه زده شد تابع اصول و مبانی، ظرفیتها و توقع‌هایی است كه از آنها می‌رود و چگونگی تمایل عالی انسان و ایجاد لذت و شادابی را به وجود می‌آورد هدف از این بررسی منقح كردن جایگاه بررسی زیبایی‌شناسی و تعیین پیش‌فرضها، قلمرو ظرفیت و محدوده بررسی است از این رو بررسی اصول و مبانی زیباشناسی، هم به ماهیت و چیستی زیبایی‌شناسی یاری می‌دهد و هم در گفتمان قرآن، قلمرو زیبایی‌شناسی را مشخص می‌كند و هم در بحث هماوردخوانی، جایگاه تحدی قرآن را مشخص می‌كند كه چه چیزی موجب یكتایی این كتاب شده و كسانی كه بخواهند از باب معارضه و تحدی مانند این كتاب را بیاورند، باید با چه ویژگیهایی مانند قرآن مواجه شوند.
و از سوی دیگر، بررسی این اصول و مبانی، افق و چشم‌انداز زیبا‌شناسی را معین می‌كند و در فربه‌تر كردن موضوع و تقویت جنبه‌هایی از جاذبه‌ها و كششهای قرآن به ویژه در بخشهای معرفتی و هدایتی قرآن كه اساس هدف نزول را تشكیل می‌دهد، كمك می‌كند.
● پیشینه زیباشناسی
پیشینه گفتمان زیبایی‌شناسی به قدمت تاریخ اعجاز قرآن كریم است. نخستین محور زیباشناسی، نظم قرآن بود كه آن را ابراهیم بن سیار معروف به نظام (م۲۲۴) مطرح كرد. وی مساله فصاحت و بلاغت عرب را می‌شناخت و از ادیبان عصر خود بود و می‌شناخت كه چگونه عرب در نظم و نثر چیرگی دارد برای نظام، این پرسش مطرح شد كه چگونه عرب نتوانست بمانند قرآن بیاورد، او نظریه اعجاز صرفه را مطرح كرد، تا نشان دهد كه با همه چندگانگی و پاشانی بودن قرآن، از نظم و اعجاز ویژه‌ای برخوردار است و به این كتاب زیبایی مخصوص بخشیده كه غیرقابل معارضه است جاحظ (م۲۵۵) شاگرد وی نیز كار استاد خود را دنبال كرد، هر چند كه او دیدگاه استادش درباره صرف را نمی‌پذیرفت‌، اما او كتاب نظم‌القرآن را به همین جهت نگاشت تا یادآوری كند كه برجستگی و ویژگی قرآن را به عامل بیرونی مانند صرفه برنمی‌گردد و خود این كتاب دارای نظم بی‌مانند است (زركشی، البرهان، ج۲، ص۹۳).
در مرحله‌ای پس از طرح این نظریه، دانشمند دیگری برخاست او ابوسلیمان حمدبن محمد خطایی بستی (م۳۸۸) است. بستی، كه اصالتاً افغانی بود ولی در بغداد می‌زیست، با تاكید بر بلاغت قرآن، محوریت حلاوت و جاذبه را فخامت الفاظ قرآن قرار داد و همچنین فصاحت قرآن و زیبایی و در نهایت جاذبه قرآن را در تاثیر نفوس برجسته كرد. (ثلث رسائل فی اعجاز القرآن، ص۱۳).
پس از این مرحله به بعد بود كه گفتمان اعجاز قرآن و زیبا‌شناسی این كتاب ابعاد گستره‌ای پیدا كرد، مثلا ابوعیسی رمانی (م۳۸۶) به شرایط و موقعیت كتاب اشاره می‌كند و وجوهی را كه بیانگر اعجاز قرآن است مورد مداقه قرار می‌دهد و به هفت وجه اشاره می‌كند (همان، ص۱۶).
این آهنگ ادامه می‌یابد و كسانی به وجوه متنوع‌تری اشاره می‌كنند و افزون بر نكات ابوعیسی رمانی به حسن تالیف و تناسب كلمات، صورت نظم شگفت‌آور، اسلوب ویژه مخالف با اسلوب كلام عرب و تاثیر خاص قرآن در ناتوان كردن مخاطبان می‌پردازد (قاضی عیاض، الشفا به تعریف حقوق المصطفی، فصل سوم، ص۲۶۸).
به هر حال بررسی زیباشناسی‌های قرآن همچنان تا امروز ادامه می‌یابد. قرآن پژوهانی بر محوریت خاصی از ابعاد وجوه قرآن تاكید می‌كند و آن را دلیل بر زیبایی آن و سند نبوت و پیامبر برمی‌شمارند تا جایی كه برخی این زیباشناسی را قابل شناخت و غیرقابل توصیف می‌دانند (یدرك و لایوصف).
(البرهان فی علوم القرآن، ج۲، ص۲۲۶-۲۳۸).
● اهمیت بررسی مبانی
نكته مهم برای به توافق رسیدن درباره جهت زیبایی و بی‌مانندی قرآن، بررسی اصول و مبانی این زیبایی‌شناسی است بدون تنقیح مبانی و معلوم كردن اینكه وحی الهی از چه ویژگی‌هایی برخوردار است. عبارت «من مثله» (بقره ۲۳) روشن نمی‌شود وگرنه هر كسی با تنظیم چند تكه عبارت از اینجا و آنجا می‌گوید، من مانند قرآن را آورده‌ام، درحالی كه اگر به صورت و ظاهر عبارت توجه شود، گفته می‌شود مانند قرآن است، اما صرف‌نظر از اینكه بسا درست كردن متنی تقلیدی و كپی‌برداری‌كردن از قرآن باشد، از جاذبه و كشش و اثرگذاری قرآن به عنوان كتابی خاص غفلت شده است به همین دلیل در این مقاله به مواردی اشاره می‌گردد كه اصول و مبانی شناخت شناسانه زیبایی قرآن را تشكیل می‌دهد. هر كسی كه بخواهد درباره اصول زیبایی‌شناسی سخن بگوید، باید در قلمرو موضوع بررسی كند، نمی‌تواند از موضوعات عام و كلی درباره جمال قرآن سخن بگوید، اما ناظر به ویژگیهای موضوع نباشد كشف علل و عوامل تاثیربخش وابسته به شناخت جایگاه موضوع و جهت‌های تشكیل‌دهنده زیبایی است.
۱) شناخت جایگاه قرآن در جذب مخاطب
نخستین اصل در بررسی زیبا‌شناسی قرآن، توجه به اهداف نزول قرآن و شناخت جایگاه قرآن به عنوان كتابی هدایتی و تربیتی است. از آن هنگام كه پیامبر گرامی، آیات را برای مردم مكه تلاوت می‌كرد، چه آنانی كه مسلمان شده بودند و چه آنهایی كه در جبهه مقابل قرار داشتند و قرآن را می‌شنیدند می‌دانستند كه حضرت نمی‌خواهد درباره یك متن ادبی مسابقه بگذارد، نمی‌خواهد یك نوشته ادبی را به رخ آنها بكشاند او از پیامی معنوی و الهی سخن می‌گوید، مردم را به توحید دعوت می‌كند، به اخلاق و انسانیت راهنمایی می‌كند و از رفتارهای زشت جاهلی مذمت می‌كند. هر چند این سخنان در قالب الفاظ زیبا، آهنگین، فصیح و بلیغ ارائه شده، اما آنچه مهم است، جاذبه و كشش این گفته‌ها در عصر خود به عنوان كتابی در مقام تعلیم و تربیت است قرآن هیچگاه زیبایی‌های صوری قرآن را به رخ مخاطبان نكشیده است، بلكه این مخاطبان بوده‌اند كه جذبه قرآن را دریافته و تاثیر درونی و چیرگی بر دلها و برانگیختن وجدان را یادآوری كرده‌اند، این جاذبه اختصاصی به مسلمانان نداشته، بلكه كفار و مشركان كه از در مخالفت سخن گفته‌اند از این كتاب به عنوان چیزی كه انسانها را مسحور می‌كند یاد كرده‌اند: و یقولوا سحر مستمر (قمر (۵۴):۲) و گوینده سحر دایم است « فقال ان هذا الا سحر یوثر» (مدثر (۷۴):۲۴) و گفت این قرآن چیزی جز سحری كه به برخی آموخته‌اند نیست. تاثیر بر دلها و جاذبه آن، چیزی نبوده كه قرآن بخواهد بر آن مانور برود، بلكه دریافت مخاطبان بوده است. شاید نخستین كسی كه به این ویژگی قدرت بر جذب اشاره دارد، خطایی (م۳۸۵) بوده كه در كتاب بیان اعجاز القرآن می‌نویسد: «و قد یوجد لبعض الكلام عذویه فی السمع و هشاشه فی النفس لا توجد مثلها لغیره منه» (ثلاث رسائل، ص۲۴)
گاهی در برخی كلام گوارایی در گوش و شادمانی در درون یافت می‌شود، كه مانند آن، در غیرش دیده نمی‌شود.
هر چند وی این ویژگی را به بلاغت قرآن مربوط می‌كند، اما آنگاه كه درباره آن سخن می‌گوید، از انحصاری بودن و بی‌بدیل بودن آن سخن می‌گوید كه در كلام بلیغان عرب یافت نمی‌شود، در صورتی كه اگر تنها فن بلاغت مطرح بود، باید با آوردن مانند بلاغت قرآن كه محال هم نیست، این مثلیت تامین شده باشد. ۱ از این رو نكته مهم را در این جهت می‌داند كه علت جاذبه و شیفتگی و تاثیر در دلها و ایجاد لذت و شیرینی و تكان دادن و خشوع از ناحیه لفظ با معنا نیست، بلكه از مجموع عواملی است كه اثر می‌گذارد و به شناخت جایگاه قرآن به عنوان كتابی آسمانی بازمی‌گردد به همین دلیل درباره این كتاب آن همه كتاب، رساله و مقاله نگاشته می‌شود و میلیون میلیون انسان شیفته می‌شوند، اما درباره نوشته‌هایی كه به عنوان معارضه مطرح می‌شود، حتی برای خود آنان چنین جذابیتی ندارد و در خودشان شوقی و نشاطی ایجاد نكرده است. به همین دلیل قرآن درباره تاثیر نفسی خودش می‌گوید:
لو انزلنا هذا القرآن علی جبل لرأیته خاشعاً متصدعاً من خشیته الله (حشر،۲۱)
یا درباره جن آمده است كه شیفته قرآن شدند و گفتند: «انا سمعنا قراناً عجباً یهدی الی الرشد فامنا به» (جن، ۱-۲) تنی چند از جنیان گوش فرا داشتند و گفتند راستی ما قرآنی شگفت‌آور شنیدیم كه به راه راست هدایت می‌كند.
نكته مهم و قابل توجه همین تاكید بر «یهدی الی الرشد» است. یعنی شگفتی قرآن، در تاثیرپذیری فروتنی، خشوع و از هم پاشیده شدن (كوهها) و جنیان به خاطر دعوت به راه راست كردن است. یعنی محوریت جایگاه قرآن.
به همین دلیل این نوشته و كتاب با همه ابعاد و جهات لفظی و محتوایی بی‌بدیل مانده است و تاكنون كسی نتوانسته كتابی عرضه كند كه مورد توافق حتی غیرمسلمانان باشد كه در مقام تحدی و مبارزه‌طلبی چنین تاثیرگذار و تحول‌آفرین بوده باشد و آنگونه كه قرآن ایجاد جاذبه كرده و اثر درونی گذاشته، آن نوشته‌ها بتواند اثر بگذارد، كسانی خواسته‌اند بگویند تشخیص مثلیت قرآن مبهم است، داوری آن به خود مسلمانان واگذار شده در صورتی كه مثلیت قرآن، همانندی به لحاظ ظاهر و معناست و نیازی نیست كه مسلمانان داوری كنند، بلكه چنانچه افكار عمومی اهل تخصص داوری كنند و بگویند این نوشته مانند قرآن است، كافی است.
جاذبه قرآن، مهمترین اصل شناخت شناسانه در بررسی زیبایی‌های قرآن است. از این‌رو در كلام امام صادق به این نكته تاكید شده است.
«لان القرآن حجته علی اهل الدهر الثانی، كما هو حجته علی الدهر الاول، فكل طائفه تتلقاء غضاً جدیداً، و لان كل امریء فی نفسه متی اعاده و فكر فیه، تلقی منه فی كل مره علوماً غضه، و لیس هذا كله فی الشعر والخطب (ابن عطیه، المحرر الوجیز، ج۱، ص۳۶).چگونه قرآن كریم بر مردم نسل جدید حجت است، آنگونه كه در نسلهای پیشین سند آسمانی بودن آن بود، چون هر دسته‌ای طروات جدیدی را درمی‌یابد و هر كدام در درون خود درمی‌یابد آنگاه كه مرور می‌كند و می‌اندیشد، به نكته جدیدی می‌رسد، در حالی كه این ویژگی در شعر و خطبه‌های عرب دیده نمی‌شود. بنابراین، جذب مخاطب در شناخت جایگاه قرآن اهمیت بسزایی دارد و زیباشناسی در صورتی درباره این كتاب صادق است كه ویژگی جذب قرآن را نادیده نگیریم، ویژگی كه موجب ایجاد تمدنی در جهان بشریت و فرهنگ اسلامی گردید و در سایه‌سار این كتاب، همه دانش‌های اسلامی شكل گرفت در نظر بگیرید، ادبیات عربی با همه رونق و گسترشی كه در عصر نزول داشت، تا جایی كه عربها ویژگی و برجستگی قرآن را ادبیات آن می‌دانستند و تا قرنها مساله اصلی اعجاز قرآن را فصاحت و بلاغت آن می‌شمردند با آمدن قرآن، دانش ادبیات به شكل شگفت‌انگیزی رشد و تكامل یافت و شاخه‌های گوناگونی، چون علم معانی، بیان و بدیع تنوع پیدا كرد. اگر زبان عربی پیش از نزول قرآن با گویشها و قواعد گوناگون در بستر قبیله‌ها مختلف جزیره‌العرب به كار برده می‌شد، اما پس از نزول قرآن به تدریج لهجه معیار، لهجه قرآن شد و همین لهجه حاكمیت یافت تا آنجا كه دستور زبان و صرف و نحو عربی بر مبنای مطالعه قرآن كریم و توجه به كاربردهای آن شكل گرفت. اگر نبود جذب و كشش قرآن، هرگز در بعد زبان نمی‌توانست چنین مبنایی زبانی قرار گیرد و قرآن عامل و حافظ بقای زبان عربی شود.
۲) اثرگذاری معنوی
اصل دیگری كه در بررسی شناخت جایگاه قرآن اهمیت جدی پیدا می‌كند و زیباشناسی را محوریت می‌بخشد، اثرگذاریهای معنوی قرآن است. عارفان مسلمان از دیر ایام بر این موضوع تاكید فراوانی داشته‌اند، تا جایی كه برخی از قرآن‌پژوهان به اثرگذاریهای معنوی قرآن به صورت ویژه‌ای پرداخته‌اند به عنوان نمونه ابواسحاق ثعلبی (م۴۲۷) كتابی دارد به نام قتل القرآن، وی در این كتاب به كسانی اشاره می‌كند كه در اثر انس با قرآن دگرگون و كشته و مردم این كتاب شده‌اند و زندگانی آنان زیر و رو گشته است قرآن كریم نیز این ویژگی را یادآور شده است.
در جایی می‌فرماید:
«الله نزل احسن الحدیث كتاباً متشابهاً مثانی تقشعر منه جلود الذین یخشون ربهم ثم تلین جلودهم و قلوبهم الی ذكرالله» (زمر، ۲۳).
خداوند، زیباترین سخن را به صورت كتابی متشابه، كه متضمن وعده و وعید است نازل كرد. آنان كه از پروردگارشان می‌هراسند، پوست بدنشان از آن به لرزه می‌افتد، سپس پوستشان و دلشان به یاد خدا نرم می‌گردد.
این آیه، به مساله زیبایی‌شناسی قرآن اشاره دارد و تاكید می‌كند كه زیباترین سخن را نازل كرده، هم اثرگذاریهای معنوی و هم تحول‌آفرینی را یادآوری می‌شود آری ویژگی قرآن چنین است كه مخاطب خود را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد و در دل آنها خشوع و خضوع ایجاد می‌كند.
در جایی دیگر نیز جنبه دیگری از موضوع را یادآور می‌شود:
«و اذا سمعوا ما انزل الی الرسول تری اعینهم تقیض من الدمع مما عرفوا من الحق».(مائده، ۸۳).
و چون انچه را به سوی این پیامبر ناز ل شده بشنوند. می‌بینی بر اثر آن حقیقتی كه شناخته‌اند، اشك از چشم ایشان سرازیر می‌شود.
این ویژگی، در عصر حاضر در تحقیقات میدانی در شنیدن قرآن و تاثیرگذاری آن بر دلها و اثرات روحی و روانی آن حتی در كاهش دردها نشان داده شده و در این زمینه رساله‌های دانشگاهی تالیف شده است. ۲
در زمینه تاثیرگذاریهای معنوی قرآن سخنهای بسیار می‌توان بیان كرد، كافی است كه به تاثیر قرآن در میان جزیره العرب در عصر نزول اشاره شود كه چگونه تحول ژرفی به وجود آورد و در اصلاح اندیشه و رفتار آنان موثر افتاد تا جایی كه مردم جاهل، عقب‌مانده، بی‌سواد، متعصب و جنگ‌طلب و كینه‌ورز را به انسانهایی نرم و آرام تبدیل كرد، قرآن چنان اشخاص را به سوی معنویت، اخلاق، گذشت و فداكاری سوق داد كه با خواندن قرآن حاضر به انجام هر كاری بودند و از جان و مال خود می‌گذشتند. ۳
۳) هدفمندی زیبایی‌شناسی
یكی از مبانی مهم زیبایی‌شناسی قرآن، تاكید بر هدفمندی است درباره هر هنری می‌توان گفت: هنر برای هنر است زیبایی برای زیبایی است زیبایی برای ایجاد لذت و سرگرمی و پركردن اوقات فراغت است می‌توان درباره یك رمان، قصه و ذكر حكایت، هنرمندی و زیبایی‌شناسی آن را به تنهایی مورد بررسی قرار داد و از این زاویه داوری كرد، اما درباره قرآن، چون اساس دعوت قرآن، هدایت و دل دادن مخاطب به پیامهای الهی و معنوی است، نمی‌توان زیبایی و هنرمندی را در قالبهای محدود مادی و هنری آن تعریف كرد، چون قرآن تنها كتاب ادبی، فن و بلاغت نیست. تا با آن كتابها برابری كند.
اگر در قرآن عبارتهای زیبا و دلنشینی بیان شده و تمامی اصول و تكنیكهای سخن به كار گرفته شده، اما باز می‌تواند قابل رقابت باشد، آن گاه درباره جنبه زیبایی قرآن سخن گفت كه از اصل هدفمندی و زیبایی برای تاثیرگذاری غافل نباشیم و مثلیت قرآن را با اصلی به عنوان هدفمندی در تركیب كلمات و چینش آیات قرآن افزون كنیم.
به عنوان نمونه درباره داستانهای قرآن آنگاه كه از بعد هنری آن سخن گفته می‌شود و محتوای این داستانها در قالب عبارات زیبا برجسته می‌شود، به این معنا نیست كه زیبایی آن در داستان‌سرایی و جلوه‌های ادبی و هنری آن موضوع زیبایی‌شناسی است داستانهای قرآن را باید با تاكید بر روش آموزشی و بیان اندرزها و ذكر عقاید و اخلاق ضمیمه كرد و مثلیت قرآن با این جنبه از كلام تلفیق گردد، زیرا داستانهای قرآنی متناسب با شان این كتاب آسمانی بیان شده و رویدادهای واقعی ترسیم شده و اینكه كسانی خواسته‌اند، واقعی بودن و مستند بودن را نادیده بگیرند، با هدفمندی را غیربرجسته كرده‌اند، بیشتر با كتابهای غیرالهی سازگار است، با داستانهای تخیلی و رمانتیك سازگار است از این رو به نظر اینجانب تحدی قرآن درباره ذكر داستانها، تنها در نقل اخبار گذشتگان، واقعی بودن، زیبایی بیان و حتی جذبه و انفعال درونی از بعد مادی آن نیست، بلكه هدفمندی در جای جای این داستانها و حضور جدی معنا و مفهوم معنوی است حتی تكرارهای داستانی و چندگانه بیان شدن آنها، موجز و تفصیلی ذكر شدن آنها، در قالب هدفمندی توجیه‌پذیر است.
۴) ساختار هندسی
زیبایی‌شناسی قرآن كریم مبتنی بر اصل دیگری است كه برخاسته از ساختار ویژه زبان قرآن است این ساختار، بیانگر نظم و پیوند میان موضوعات در شكل سازواره‌ای شده‌ای از مفاهیم است بر این اساس مفاهیم قرآن كریم در یك نظام معنی‌شناختی قرار دارد كه به كارگیری واژه در یك نظام چندجانبه معنی دار خواهد بود.
از این رو برای كشف معنا، افزون بر روشن ساختن جایگاه واژه در فرهنگ لغت و قرآن، باید واژه را در حوزه‌ای از واژه‌های دیگر و در تركیب میان كلمات جستجو كرد و ساختار هندسی آن را به دست آورد، در این صورت شناخت‌شناسی زیبایی قرآن در سایه ساختار هندسی با ارائه موضوع منسجم و سیستمی در كنار موضوعات و مفاهیم، معنا و مفهوم پیدا می‌كند. با این روش می‌توان میدانهایی از مفاهیم را نشان داد كه ارتباط هر یك با موضوعات دیگر را روشن می‌كند و ژرفایی كلام را نمایان می‌سازد؛ چون یكی از جنبه‌های مهم «مثلیت قرآن» را باید در عمق معانی آن در نظر گرفت و وقتی این عمق روش می‌شود كه كلمات در نظام ارگانیك تعریف شود. نظریه پیوستگی، در توصیف یاد شده، از سنج مناسباتی نیست كه قدما مانند بقاعی (م۸۸۵) در كتاب «نظم الدرر فی تناسب الایات والسور»، و برخی دیگر مانند سیوطی (م۹۱۰ م) در «تناسق الدرر فی تناسب الایات والسور» مطرح كرده‌اند. زیرا در این نوع پیوستگی، نه سخن از سوره است و نه سخن از آیه، بلكه سخن از معنی بخشی خاص مفاهیم و كلمات و تعیین جایگاه آن در قرآن است در این روش، هدف كشف معانی و درك پیام وحی است، لذا همواره معطوف به ساختار كلمات درارتباط با دیگر واژه‌ها است. این مطالعه بر این اصل استوار است كه مفاهیم به كار رفته در قرآن نوعی پیوند در جهان‌بینی دارد و از پشتوانه‌ای عقیدتی و فرهنگی برخوردار است و بدون پژوهش گسترده و معنی شناسانه در كل قرآن چنین دركی حاصل نمی‌گردد.
توشیهكو ایزوتسو(م۱۹۹۳م/۱۳۷۱ش) دو كتاب در زمینه قرآن دارد كه میان قرآن‌پژوهان بیش از آثار دیگر او موردتوجه قرار گرفته، خدا و انسان در قرآن، مفاهیم اخلاقی در قرآن. وی دراین دو كتاب به دنبال كشف ساختار هندسی خدا و انسان و مفاهیم اخلاقی با اصل پیوستگی میان مفاهیم كلیدی و پیدا كردن میدانهای معنی شناختی آن از واژه‌های اصلی قرآن است او نگرشی جامع و سازواره از كل مفاهیم قرآن را در این روش دنبال می‌كند و به حق دریافته كه طرح معارف قرآن در یك حركت معنی‌شناختی سیستماتیك قابل شناسایی است، زیرا خود تصریح می‌كند كه كاوش در واژگان، حاصل تلاشی است در شبكه‌ای پیچیده و وسیع از ارتباطات چندجانبه میان كلمات (خدا و انسان در قرآن، ص۳۴).
بنابراین، زیبایی‌شناسی قرآن مجید، مبتنی بر شناخت كشف لایه‌های كلام و دریافت پیام است و این در صورتی عملی خواهد بود كه زبان قرآن و نظام معنایی پیوسته آن، شناسایی شود و عمق معانی و جنبه‌های ناشناخته آن كه همواره در تفسیر درباره كشف و پرده‌برداری آن سخن می‌رود، شناسایی شود.
۵) هماهنگی‌های لفظی و معنایی قرآن
بارها گفتیم، در گفتمان زیبایی‌شناسی قرآن، بیشترین تاكید بر محور فصاحت و بلاغت این كتاب است، در حالی كه جنبه‌های دیگری هم وجود دارد كه با زیبایی قرآن رابطه وثیقی دارد به عنوان نمونه از هماهنگی آوایی قرآن می‌توان یاد كرد هماهنگ بودن از نظر به كارگیری حروف، به كارگیری واژه‌ها، نظم منطقی حاكم بر آیات و سوره‌ها، مثلاً در مورد به كارگیری حروف، برخی از سوره‌های قرآن با حروف و آهنگ واحدی چون الف، ی، هـ، ر، د، س ختم می‌شود، مانند پایان آیات سوره مریم كه با الف تمام می‌شود زكریا، حفیا، شقیا، ولیا، رضیا، سمیا، و برخی با دو حرف یا سه حرف مانند ون، یاون، چنانكه قسمتی از سوره انبیاء بدین گونه ختم شده است حافظین، راحمین، عابدین، صابرین، صالحین، ظالمین، مومنین، وارثین، و برخی با حروف و آهنگی متنوع‌تر كه البته بیش از همه «ن» در انتهای آیات قرآن كریم به چشم می‌خورد و به پایان آیات، آهنگی مخوصص و دلنشین و شنیدنی بخشیده و موجب خوشخوانی این كتاب و جاذبه آن گردیده است. ۴
اینكه قرآن از نظر موسیقی‌پذیری بی‌همتا و در قالب، وزن و قاعده‌ای است كه به راحتی می‌توان آن را بی‌صدا و با صدا به شكل مطلوبی خواند، مورد تایید همه آشنایان به قرآن است این روش هر چند در كتابهای دینی و ادعیه رعایت می‌گردد و می‌توان شیوه عام كتابهای مقدس دینی دانست، اما از آنجا كه در بحث اعجاز قرآن بیشتر بر محور فصاحت و بلاغت سخن گفته می‌شود و هماهنگی های لفظی و تاثیر آن در جاذبه كمتر برجسته می‌شود، باید اصلی در زیبایی‌شناسی قرآن را موسیقی قرآن دانست كه به آن جاذبه فوق‌العاده بخشیده است.
شاید به دلیل همین خصوصیت است كه قرائت قرآن رواج و گسترش یافته و در جوامع اسلامی برنامه‌های جلسات قرائت و حفظ و مسابقات یك عادت حسنه شده است، تا آنجا كه مساله خواندن قرآن در زندگی فرد و جامعه اسلامی نوعی حظ و التذاذ درونی پدید آورده و احساس و كششی استثنایی ایجاد كرده است، به گونه‌ای كه افراد هر چند معانی آن را ندانند، از خواندن آن لذت می‌برند، خشوع و توجه به خدا پیدا می‌كنند.
البته قرآن‌پژوهان ازدیرباز به این ویژگی قرآن پرداخته و یكی از وجوه اعجاز قرآن را همین مساله هماهنگی‌های لفظی و آهنگین بودن قالب و وزن كلمات و مطابقت داشتن با طبع و تاثیر در نفوس دانسته و مبانی و مقاماتی برای موسیقی قرائت قرآن قائل شده‌اند (تهران، میرزا مهدی، مبانی موسیقی قرائت قرآن، ص۵۵، ابوزهره، المعجزه الكبری، ص۹۲).
نمونه دیگر، نظم معنایی است، چینش كلمات كه هر هوشمند نكته‌یابی می‌تواند از نوع چیدن و تركیب و پیوند واژه‌ها در كنار یكدیگر از جهت زیبایی، صورت، مفهوم، ظرفیت و همخوانی با واژه‌های دیگر را دریابد، نظم به گونه‌ای است كه هیچ واژه‌ای را نمی‌شود جایگزین دیگری كرد. این نظم و هماهنگی را می‌توان از جهت زیبایی و غیرزیبایی ظاهر واژه و آهنگ و برگزیدن واژه‌های مترادفی كه نقیض آنها معنایی دیگر دارد و با ظرفیت و فراگیری آنها متفاوت است مشاهده كرد. (دراین باره ر.ك: ایازی، قرآن اثری جاویدان، ص۲۲-۲۴).
البته جنبه‌های دیگری از هماهنگی‌های لفظی و معنایی وجود دارد، با ذكر نمونه‌هایی در این نظم روشنگر زیبایی‌شناسی می‌باشد كه به همین اندازه بسنده می‌شود و تفصیل و توضیح بیشتر ابعاد مثلیت قرآن را به فرصتی دیگر موكول می‌كنم و از خداوند متعال درخواست موفقیت در خدمت به قرآن را طلب می‌كنم.

وبگردی
افشای راز یک ازدواج عجیب!
افشای راز یک ازدواج عجیب! - دو سال بعد، اخبار رابطه عاشقانه همسرش با یک نوجوان، مانند یک سیلی بر صورت اوزیر بود. بویژه آنکه، دخترشان لورنس، همکلاسی ماکرون بود.
تصاویر: ضرب و شتم چند روحانی توسط جوانی در قم
تصاویر: ضرب و شتم چند روحانی توسط جوانی در قم - یک جوان در حوالی چهارراه بیمارستان قم به چند روحانی حمله کرد و دو تن از آنها را زخمی کرد به گفته شاهدان ضارب یک خودرو را نیز به آتش کشید و متواری شد.
فیلم دیدنی از لحظه دستگیری باند سارقان مسلح/ شلیک پلیس به سمت سارقان
فیلم دیدنی از لحظه دستگیری باند سارقان مسلح/ شلیک پلیس به سمت سارقان - باند چهار نفره سارقان مسلح که قصد داشتند امروز از یک طلافروشی در یافت‌آباد سرقت کنند، ساعت 10 صبح امروز در یک عملیات غافلگیرانه توسط ماموران پلیس دستگیر شدند.
فیلم/ افشای پشت پرده کاسبی با خون ایرانیان
فیلم/ افشای پشت پرده کاسبی با خون ایرانیان - رئیس سازمان انتقال خون و مسئول سابق امور کارکنان شرکت پالایش و پژوهش خون با حضور مقابل دوربین فارس از برخی تخلفات در زمینه پلاسمای خون پرده برداشتند.
سلطان حاشیه از عکس مادرزنش رونمایی کرد!
سلطان حاشیه از عکس مادرزنش رونمایی کرد! - محسن افشانی بازیگر سینما و تلویزیون از جدیدترین عکس حاشیه ای خود با مادر زنش رونمایی کرد.
عباس عبدی به سردارسلیمانی : جانفشانی‌ها تبدیل به سرمایه ملی نشده‌اند
عباس عبدی به سردارسلیمانی : جانفشانی‌ها تبدیل به سرمایه ملی نشده‌اند - یکی از موارد پیش‌آمده در این اعتراضات آتش‌زدن پرچم کشور بود که واکنش و تاسف بسیاری را برانگیخت؛ به طوری که مقام رهبری نیز به آن اشاره کردند. در آخرین واکنش‌ها...
ابعاد حقوقی جدال علی مطهری با آستان قدس
ابعاد حقوقی جدال علی مطهری با آستان قدس - 38 شرکت که جزء بزرگترین کارتل های اقتصادی کشور هستند، متعلق به آستان قدس است. بنابراین آستان قدس کنونی، آستان قدسی نیست که حضرت امام در نامه خود از آن سخن گفته‌اند.
مقایسه بودجه مراکز حوزوی با دانشگاه ها
مقایسه بودجه مراکز حوزوی با دانشگاه ها - به‌جز وزارت ارشاد، هیچ‌یک از این 40 ارگان و نهاد در قبال میلیاردها تومان بودجه‌هایی که دریافت می‌دارند پاسخگو نبوده نیستند.
ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار
ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار - ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار
فیلم/ گریه شدید وزیر کار در گفت‌و‌گوی تلفنی با خانواده خدمه نفتکش «سانچی»
فیلم/ گریه شدید وزیر کار در گفت‌و‌گوی تلفنی با خانواده خدمه نفتکش «سانچی» - علی ربیعی وزیر کار، رفاه و امور اجتماعی در گفت‌وگوی تلفنی با خانواده یکی از خدمه نفتکش «سانچی» اظهار همدردی کرد.
تصاویر هولناک از آخرین لحظات کشتی سانچی
تصاویر هولناک از آخرین لحظات کشتی سانچی - توقف عملیات خنک سازی و مهار آتش در شب گذشته، موجب رسیدن آتش به مخازن سمت چپ کشتی و انفجارهای شدید صبح امروز شد که در نهایت پس از چند ساعت به غرق شدن کامل نفتکش ایرانی انجامید.
عکس خواستگاری کریم انصاریفرد از دختر یونانی با زمرد گرانقیمت
عکس خواستگاری کریم انصاریفرد از دختر یونانی با زمرد گرانقیمت - رسانه های مطرح یونانی با انتشار تصاویری از رابطه عاطفی ملی پوش ایرانی باشگاه المپیاکوس با یک میلیاردر یونانی - آمریکایی پرده برداشتند و مدعی شدند این دو تصمیم خود را برای ازدواج قطعی کرده اند.
چرا حداد و ولایتی بیشتر از 50 شغل دارند؟
چرا حداد و ولایتی بیشتر از 50 شغل دارند؟ - بخشی از تکثر مسئولیت های بعضی چهره‌های سیاسی به بی‌اعتمادی نظام به افراد کارآمد برمی‌گردد و علت دیگر این موضوع، اعتماد غیرمعقول به این افراد است. با این حال این افراد هرچقدر هم که توانمند باشند، از نظر روان شناسی و انسان شناسی در بخشی از مسئولیت های خود ناموفقند.
فیلم نابغه ۱۰ ساله‌ طراح خودرو / قبلی هم انرژی هسته ای کشف کرده بود!
فیلم نابغه ۱۰ ساله‌ طراح خودرو / قبلی هم انرژی هسته ای کشف کرده بود! - فیلم - حسین عطایی ۱۰ سال دارد و در حوزه طراحی مفهومی خودرو فعالیت می کند. او ۶ اختراع ثبت شده دارد، مدرسه نمی رود و از دو شرکت تسلا و ولوو دعوت به همکاری شده است. او مشاور رییس سازمان برنامه و بودجه است. گفتگوی رضا رشیدپور با نابغه ١٠ساله طراحی خودرو را اینجا ببینید.
تست تصادف سمند در انگلیس / فقط با سرعت 50 کیلومتر در ساعت !
تست تصادف سمند در انگلیس / فقط با سرعت 50 کیلومتر در ساعت ! - تست برخورد جلوی خودرو با سرعت 50 کیلومتر در ساعت برای سمند TU5 ، توسط یکی از سازمانهای معتبر ارزیابی خودرو در انگلستان صورت گرفت.
فیلم جنجالی از حجت الاسلام قاسمیان در کرمانشاه
فیلم جنجالی از حجت الاسلام قاسمیان در کرمانشاه - این فیلم حواشی زیادی را در فضای مجازی به همراه داشته است.
جنجال نیوشا ضیغمی: من اصلا ایشان را آدم حساب نمیکنم
جنجال نیوشا ضیغمی: من اصلا ایشان را آدم حساب نمیکنم - اولین قسمت از برنامه هاردتاک کاکتوس را با صحبت های جذاب نیوشا ضیغمی در مورد خانواده و همسرش ، ماجرای صحبت های جنجالی یک هواپیما ، 8 سال احمدی نژاد و ...
    پربازدیدها