چهارشنبه ۵ اردیبهشت ۱۳۹۷ / Wednesday, 25 April, 2018

نقش مسلط نفت در اقتصاد کشور


نقش مسلط نفت در اقتصاد کشور
همواره بخش نفت در اقتصاد کشور، نقش مسلط را ایفا کرده و شواهد بیانگر آن است که در آینده قابل پیش بینی نیز، این بخش هم چنان به تسلط خود در عملکرد اقتصاد کشور ادامه دهد. ارزیابی نقش بخش نفت در اقتصاد ایران، از طریق سهم آن در تولید ناخالص داخلی (به طور متوسط در حدود ۱۶ درصد، طی ۲۰ سال گذشته)، می تواند منجر به ایجاد خطای ذهنی در جهت کوچک نمایی باشد. مهمترین نقش بخش نفت، تامین بیش از ۸۵ درصد از درآمدهای ارزی کشور و در نتیجه اتکای انکار ناپذیر بخش های مختلف اقتصادی برای تامین نیازهای وارداتی خود به درآمدهای حاصل از صادرات نفت از یک سو و تامین حدود ۹۸ درصد از انرژی مورد نیاز کشور از سوی دیگر است. ضعف بخش نفت در هر یک از عرصه های صدور به بازارهای جهانی یا عرضه داخلی انرژی به طور مستقیم تحرک اقتصادی کشور را تحت تاثیر خود قرار می دهد و در نتیجه رونق و رکود اقتصاد کشور به میزان قابل توجهی تابع عملکرد این بخش است. نقش دیگر و مهم بخش نفت در مقیاس اقتصاد کلا ن کشور، تاثیر تعیین کننده آن بر توازن بودجه عمومی است. طی ۲۰ سال گذشته به طور متوسط در حدود ۵۴ درصد از درآمدهای بودجه عمومی را درآمدهای حاصل از صادرات نفت تامین کرده است و این جدا از تاثیر غیرمستقیم عملکرد این بخش بر درآمدهای مالیاتی و نیز سایر درآمدها است. به طور کلی کاهش درآمدهای ارزی حاصل از صادرات نفت خام، موجب نامطلوب شدن وضعیت ارزی کشور و در نتیجه کاهش واردات واسطه ای و افت تولید و نیز کاهش واردات سرمایه ای و کاهش سرمایه ای می شود. بروز رکود در تولید و سرمایه گذاری از طریق افزایش بیکاری و در نتیجه درآمد حاصل از کار از یک طرف و کاهش عرضه کالا و خدمات از سوی دیگر بر رفاه اجتماعی تاثیر نامطلوب می گذارد. از سوی دیگر کاهش درآمد نفت موجب کاهش درآمد های بودجه عمومی شده و توازن بودجه دولت را بر هم می زند که نتیجه اجتناب ناپذیر آن افزایش حجم پول و تورم است. با توجه به مختصر فوق می توان نتیجه گرفت که در ایران رشد تولید، سرمایه گذاری و اشتغال، تورم و در نتیجه رفاه اجتماعی به طور مستقیم از عملکرد بخش نفت تاثیر می پذیرد.
شدت یافتن افزایش بهای نفت طی سه سال اخیر منجر به آن شد تا دولت نهم در ۳ بودجه خود برداشت هایی فراتر از آنچه در قانون برنامه چهارم پیش بینی شده از درآمدهای نفتی داشته باشد. نتیجه این امر بروز بیماری هلندی و سیری ناپذیری و عطش هزینه کردن و نقد کردن دلارهای نفتی به وسیله خزانه داری و بانک مرکزی شد که متعاقب آن حجم نقدینگی کشور از رقمی بالغ بر ۷۵ هزار میلیارد تومان در سال ۸۳ به رقمی بالغ بر ۱۵۵ هزار میلیارد تومان در پایان سال ۸۶ رسید و تورمی غیرقابل مهار را در اقتصاد کشور منجر شد. در طی این سه سال تعداد برگ های اسکناس چاپ شده به ازای هر ایرانی به ۱۱۴ برگ رسید که با فاصله متوسط جهانی تفاوتی ۱۰۰ برگی داشته و بیانگر آن است که ۱۰ برابر آنچه که اقتصاد کشور توان جذب نقدینگی را داشته، نسبت به چاپ و نشر اسکناس اقدام صورت پذیرفته و ۱۰ برابر آنچه که نفت و گاز و تولید ناخالص داخلی کشور توان پشتیبانی و ارزش بخشی به آن را دارد اسکناس به بازار ضعیف اقتصاد داخلی تزریق شده است. موضوعی که نه منجر به افزایش رشد تولید ناخالص داخلی متفاوت با سالیان گذشته که از عایدات نفتی کمتر برخوردار بودیم شد و نه موجبات توسعه اقتصادی، اجتماعی، رفاه گسترده و از بین رفتن عدم تعادل های موجود در توزیع متوسط درآمد موجود میان آحاد جامعه شد و تنها و تنها نتیجه قابل لحاظ آن را می توان در افزایش رانت های اقتصادی، فساد گسترده، افزایش فاصله دهک های درآمدی کشور، نابودی صنایع، سیری ناپذیری نقدینگی بازار به علت افت روز افزون افزایش ارزش پول ملی، افزایش بهای زمین و مسکن ملا حظه نمود.
در نهایت امر شرایط چنان بر مردم و دولتمردان اقتصادی کشور تنگ گردید که تاب تحمل در برابر رشد روز افزون کاهش ارزش پول ملی و نقدینگی مازاد موجود در جامعه بیش از این ممکن نگردید و دولتمردان تصمیم به واگذاری هر چه سریعتر بخش ها و شرکت های دولتی به بخش خصوصی،نقدی کردن یارانه ها و حذف یارانه های انرژی گرفتند تامسوولیت خود را نسبت به تبعات منفی سیاست های اقتصادی غیر علمی گذشته بر این راکاهش داده و از فشارهای وارده به آحاد جامعه و اقتصاد کشور به دلیل مدیریت های ناصحیح برخی مدیران دولتی و متصدیان شرکت های دولتی بکاهند. این موضوع با سرعتی به سمت اجرایی شدن پیش می رود که حتی فرصت لا زم برای آماده سازی نهادهای تنظیمی و کنترل کننده سیستمی بازار براساس مدیریت دانش و علوم تکوین یافته کنونی علم اقتصاد در نظر گرفته نشده و آن چه ملحوظ شده خروج هر چه سریع تر از نظام بازار دولتی به نظام بازار غیردولتی است، فرآیندی که بدون نهادهای تنظیمی مورد نیاز صورت گرفته و قدرت لا زم برای جلوگیری از شکست آتی آن پیش بینی نشده است.
تنها موضوعی که در این بین می توان به آن امید بست تشکیل صندوق توسعه ملی و جایگزینی آن با حساب ذخیره ارزی است که براساس آن وجوه حاصل از فروش نفت خام و گاز طبیعی تولید شده پس از کسر هزینه های تولید شامل سرمایه گذاری و هزینه های مالی، نگهداری، بهره برداری و استهلا ک به قیمت های صادراتی، درآمد دولت محسوب نشده، بلکه عایدات حاصل ناشی از فروش آن، دارایی و ثروت ملی خواهد بود و برای زایندگی مستمر و حفظ این ثروت های طبیعی باید به سرمایه ملی تبدیل شود. به این ترتیب از ابتدای برنامه پنجم توسعه سالا نه حداقل ۴۰ درصد از ارزش تولید نفت و گاز پس از اعمال حساب در خزانه داری کل کشور به عنوان تامین و افزایش سرمایه صندوق توسعه ملی منظور و مابقی صرف تامین و جبران کسری اعتبارات هزینه ای، سرمایه ای و مالی دولت و یارانه های سوخت، دارو و کالای اساسی و تکانه های ناشی از کاهش درآمدهای نفتی می شود که البته نسبت فوق در قالب سیاست های کلی برنامه ششم قابل تجدیدنظر است.
پیشنهاد مجمع تشخیص مصلحت نظام این است که وابستگی اعتبارات هزینه ای دولت و به درآمدهای نفت و گاز به صورت سالا نه باید کاهش یابد، به طوری که تا پایان برنامه پنجم توسعه وابستگی اعتبارات هزینه ای دولت (به جز یارانه های پرداختی) به طور کامل قطع شود. از این رو قرار بر آن شد تا صندوق توسعه ملی با دو هدف تشکیل شود: اول- ارائه تسهیلا ت ارزی به بخش های خصوصی، تعاونی و عمومی غیردولتی با هدف توسعه سرمایه گذاری داخلی و خارجی با در نظر گرفتن شرایط رقابتی و بازدهی مناسب اقتصادی و دوم اجرای عملیات مالی برای حفظ و افزایش ارزش سرمایه های صندوق در خارج از کشور.
یکی از عمده نگرانی ها درباره درآمدهای نفتی در سالیان گذشه آن بوده که چگونه می توان آن را از تغییرات مدیریت ها و چرخش های سیاسی دولت و مجلس مصون نگاه داشت و امید است براساس دیدگاه فوق، اساسنامه صندوق به نحوی به مراحل اجرایی برسد که اطمینان کافی از استقلا ل و عدم تاثیرپذیری تصمیمات و سیاستگذاری های آن از نوسانات و نگرش های کوتاه مدت و تغییرات مدیریتی سیاسی وجود داشته باشد.

نویسنده : پیمان جنوبی

منبع : روزنامه مردم سالاری

مطالب مرتبط

یکصد سال با صنعت نفت ایران و پیشنهاد راهکارهای توسعه این صنعت

یکصد سال با صنعت نفت ایران و پیشنهاد راهکارهای توسعه این صنعت
پنجم خردادماه امسال صنعت نفت ایران جشن یکصدسالگی خود را برپا کرد و با کوله باری از حوادث تلخ و شیرین ورود خود به سده دوم حیاتش را اعلام کرد. در مورد جایگاه صنعت نفت در اقتصاد ایران بسیار گفته شده و تقریباً اکثر کارشناسان بر این موضوع اتفاق نظر دارند که نفت، نبض اقتصاد ایران بوده و تغییرات قیمت نفت طی چند دهه گذشته به وضوح فضای اقتصاد ایران را به عکس العمل واداشته است. براساس آمار بانک مرکزی طی ۳۰ سال گذشته هیچ گاه سهم نفت در کل درآمدهای ارزی کشور کمتر از ۸۵ درصد نبوده است و به طور میانگین در ۲۰ سال گذشته ۵۴ درصد بودجه عمومی دولت از طریق درآمدهای حاصل از فروش نفت خام تامین شده است. با نگاهی به حجم صادرات نفت کشورهای صاحب نفت، به جایگاه ممتاز ایران در میان این کشورها پی می بریم؛ جایگاهی که تنها محدود به فروش نفت خام بوده و سهم ایران در صادرات فرآورده های نفتی بسیار کمتر از آنچه استحقاق ایران بوده، است. می توان این گونه استنباط کرد که فروش نفت به صورت خام و کسب درآمدهای ارزی سرشار، مدیران نفتی ما را از صنایع نفت و پالایش فرآورده های آن غافل کرده است. خام فروشی پس از یک قرن تجربه، یکی از عمده ترین ضعف های ساختار صنعت نفت ایران بوده است. غفلتی که حاصل آن از دست رفتن میلیاردها دلار از خزانه دولت بوده است. این در حالی است که ظرفیت پالایش صنایع نفتی ما حتی جوابگوی نیازهای داخل نیز نبوده است و ما در مواردی همچون بنزین و گازوئیل با مشکلات اساسی مواجه بوده و هستیم و تاکنون شاهد تدوین برنامه منسجم و بلندمدتی جهت رفع این معضل نبوده ایم. وجود این مشکل اساسی در بزرگ ترین و قدیمی ترین صنعت ایران موجب شده که سهم این بخش از اشتغال ملی ناچیز باشد. اگرچه برخی کارشناسان سرمایه بر بودن این صنعت را علت این امر می دانند، اما با توجه به نیاز روزافزون کشور به مصرف فرآورده های نفتی می توان به رغم سرمایه بری، ارزش افزوده و میزان اشتغال در این بخش را به میزان قابل توجهی افزایش داد. در این صورت صنعت نفت می تواند خود را به عنوان موتور محرکه رشد و توسعه یافتگی کشور مطرح کند.
از آنجایی که صنعت نفت، صنعتی سرمایه بر است بیش از دیگر صنایع به سرمایه گذاری متکی است. در کشورهای در حال توسعه همچون ایران که با کمبود منابع مالی مواجه هستند، سرمایه گذاری خارجی یکی از بهترین راه های تامین منابع مالی و انتقال دانش فنی و تکنولوژی به داخل کشور است. میزان و نحوه سرمایه گذاری در صنعت نفت کشور هنوز هم از مشکلات عمده این صنعت است که با اصلاحاتی که طی چند سال گذشته اعمال شد، باز هم نواقص و کاستی هایی دارد. قراردادهای بیع متقابل که همیشه مورد انتقاد کارشناسان بوده، نه تنها به روند جذب سرمایه های خارجی کمک نکرد بلکه هزینه های جذب سرمایه را نیز به طور محسوسی افزایش داد. اگرچه در سال های اخیر قراردادهایی از جنس فاینانس و مشارکت در تولید نیز در پروژه های مختلف با پیکانکاران خارجی منعقد شده است، اما شواهد امر می گوید همچنان شاهد کمبودهایی در این بخش خواهیم بود.
از دیگر مشکلات فراروی این صنعت طی چند دهه گذشته، نقش «اجرایی» و «سیاستگذاری» همزمان توسط وزارت نفت است. این تداخل کاری خود به مانعی بزرگ در جهت توسعه صنعت نفت ایران تبدیل شده و حرکت رو به جلوی نفت را کند کرده است. به طور کلی در جهت اصلاح این امر، باید نقش وزارتخانه در امور اجرایی کمرنگ شده و وزارت نفت تنها و با تمام توان و امکانات به تدوین و برنامه ریزی قوانین جدید و جامع و سیاستگذاری کلی برای صنعت نفت و گاز و پتروشیمی بپردازد. به طور نمونه اسکلت کنونی صنعت گاز ایران به زمانی برمی گردد که به گازهای همراه نفت به عنوان نوعی مزاحم در امر تولید نفت نگریسته می شد، اما با توجه به کشف مخازن عظیم گازی طی چند سال اخیر و امتیازات فنی و زیست محیطی گاز طبیعی و پیش بینی افزایش سهم گاز طبیعی در سبد مصرف انرژی، به نظر نمی رسد قوانین قدیمی موجود بتواند پاسخگوی مشکلات و نیازهای این صنعت باشد. در سال های اخیر با ابلاغ اصل ۴۴ قانون اساسی توسط مقام معظم رهبری، بحث کاهش تصدی گری دولت و واگذاری امور اجرایی به بخش خصوصی بارها و بارها از طریق مراجع و منابع مختلف اعلام شده است اما سوالی که اینجا پیش می آید این است که چرا در صنعتی قدیمی و باتجربه همچون نفت، روند خصوصی سازی کند بوده است؟ مشکل در ارائه سهام شرکت های دولتی بوده یا مشکل در خرید سهام توسط مردم بوده است؟ و آیا سازمان بورس ایران توانایی انجام این واگذاری ها را دارد یا خیر؟ با نگاهی به پروژه های نفتی چند دهه گذشته می بینیم که مشارکت شرکت های ایرانی در صنعت نفت و گاز تنها محدود به قراردادهای پیمانکاری بوده و در کشور ما حتی یک شرکت خصوصی وجود نداشته که بتواند به تنهایی ۲۰ درصد یک پروژه را به سرانجام برساند. متاسفانه مشارکت بخش خصوصی در صنعت نفت و گاز ایران چه در زمان کنترل شرکت های خارجی و چه بعد از ملی شدن صنعت نفت مورد حمایت نبوده است. لذا می توان گفت که نیاز به تغییرات بنیادین بیش از پیش احساس می شود. به این شرط که ابتدا وزارت نفت از نقش اجرایی بکاهد و تنها به جایگاه سیاستگذاری کلان بسنده کند و نقش نظارتی خود را قدرتمندتر کند و با ارائه راهکارهای جدید و به روز بخش خصوصی را مورد حمایت قرار دهد و آنان را ترغیب به سرمایه گذاری در نفت و گاز کند. بررسی آمار گویای این است که تاکنون ۶۵ میلیارد بشکه از ذخایر نفتی ایران برداشت شده و ظرفیت تولید نفت به گفته مدیران به بیش از چهار میلیون بشکه در روز رسیده است.
این در حالی است که چیزی بالغ بر ۷۰ میلیارد بشکه نفت دیگر هنوز زیر زمین های این مملکت خوابیده است و در انتظار استخراج به سر می برد. امروز باید به این باور برسیم که دیگر به اندازه یکصد سال گذشته نیازمند شرکت های خارجی جهت اکتشاف و حفاری و تولید نیستیم و صنعت نفت ایران می تواند با تکیه بر داشته ها و دستاوردهای فنی اش، گامی بزرگ و رو به جلو به سوی خودکفایی در این صنعت بردارد و نقش خود را در اقتصاد نفتی دنیا برجسته تر از قبل کند و این همان هدفی است که با حمایت مدیران دولتی و تلاش بی وقفه شرکت های خصوصی در حال تحقق است. بجا است که همه ما دست به دست یکدیگر بدهیم تا در صنعت نفت همچون بسیاری صنایع دیگر مثل سیمان به خودکفایی و استقلال فنی و تکنولوژیک برسیم و چشم به راه حضور بیگانگان در پروژه های نفت و گاز نباشیم.

وبگردی
ماجرای انحصار عربستان بر روغن مایع ایران / تا 100 درصد پالم !
ماجرای انحصار عربستان بر روغن مایع ایران / تا 100 درصد پالم ! - روغن های نباتی را خوب بشناسید. سخنان یک تولید کننده سابق روغن نباتی.
آشغال‌سازها گرفتار خانم مدیر شدند
آشغال‌سازها گرفتار خانم مدیر شدند - رییس سازمان ملی استاندارد ایران مجددا با خودروسازان در ارتباط با رعایت استانداردهای ۸۵‌گانه خودرویی از ابتدای دی‌ماه سال جاری اتمام حجت کرد.
ایران نیاز به مردانی بزرگ و دانشمند دارد / چرا اینهمه انسانهای ...
ایران نیاز به مردانی بزرگ و دانشمند دارد / چرا اینهمه انسانهای ... - مرتضوی هیچ گاه قاضی و حقوق دان نبود و نباید کار قضایی انجام می‌داد. اما این ضعف ماست که چنین فردی در جایگاه بالایی قرار می‌گیرد. شگفتی من از قاضی مرتضوی و رفتار او نیست که چرا خودش را برای اجرای حکم خود به زندان معرفی نکرد. من رفتار او با زهرا کاظمی را دیده بودم.
معنی و مفهوم "به ما این دختر خوشگل‌ها رو نشون بده"؟
معنی و مفهوم "به ما این دختر خوشگل‌ها رو نشون بده"؟ - بعد از انقلاب، به واسطه تنیده شدن حکومت و دین بسیاری از پست‌ها و سمت‌های سیاسی با هاله‌ای رو به رو شد که اجازه نمی‌داد صاحب آن منصب مورد نقد قرار بگیرد....
سومین روز جشنواره جهانی فیلم فجر
سومین روز جشنواره جهانی فیلم فجر - سی و ششمین جشنواره جهانی فیلم فجر از 30 فروردین با حضور فیلم سازانی از ایران و نمایندگانی ازسینمای 78 کشور جهان تا 7 اردیبهشت در پردیس سینمایی «چارسو» برگزار می شود.
سیلی زدن به «امید» مردم در پارک!
سیلی زدن به «امید» مردم در پارک! - کتک خوردن دختری که جز التماس دوستانش هیچ فریادرسی ندارد از یک پلیس زن عضو گشت ارشاد که ماموران مرد هم آنها را همراهی می کردند، آنقدر دردناک است که کمتر وجدان بیداری به آن واکنش نشان نداده است.
حمله فیزیکی به بازیگر زن ایرانی در خیابان! / عکس
حمله فیزیکی به بازیگر زن ایرانی در خیابان! / عکس - بازیگر سریال "تعطیلات رویایی" از حمله افراد ناشناس به خود خبر داد. مریم معصومی، بازیگر سینما و تلویزیون مورد حمله افراد ناشناس قرار گرفت.
گفتگوی تلفنی با همسر مرتضوی / صوت
گفتگوی تلفنی با همسر مرتضوی / صوت - سعید مرتضوی که در روزهای گذشته خبری از او نبود و حتی سخنگوی دستگاه قضایی گفته بود حکم جلبش صادر شده اما گیرش نیاورده‌اند، به گفته همسرش در تهران است.
ارسطوی پایتخت با مونا فائض پور ازدواج کرد
ارسطوی پایتخت با مونا فائض پور ازدواج کرد - «احمد مهران فر» بازيگر نقش «ارسطو عامل» در سريال پايتخت ۵ در اینستاگرام خود از ازدواجش با «مونا فائض پور» خبر داد.
صحبت های جنجالی رییسی علیه روحانی
صحبت های جنجالی رییسی علیه روحانی - صحبت های جنجالی رییسی پیرامون استفاده روحانی از نام امام رضا در انتخابات
500 نفر محتوای نامه‌های پستی مردم را میخواندند و چک می‌کردند!
500 نفر محتوای نامه‌های پستی مردم را میخواندند و چک می‌کردند! - محمد غرضی می‌گوید: زمانی که به عنوان وزیر در وزارت حضور یافتم بیش از ۵۰۰ نفر را دیدم نامه‌هایی که از داخل به خارج و از خارج به داخل کشور ارسال می‌شدند را چک می‌کردند و به صورت سه شیفت فعالیت می‌کردند و نامه‌ها را می‌خواندند.
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس!
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس! - عکس و ویدیویی منتسب به ستاره پرسپولیس فرشاد احمدزاده و ترلان پروانه بازیگر سینما و تلویزیون در فضای مجازی منتشر شده است. عجب پاپراتزی‌هایی داریم!
دختر داعشی سریال پایتخت کیست ؟
دختر داعشی سریال پایتخت کیست ؟ - در قسمت های اخیر سریال پایتخت بازیگر جدیدی به جمع خانواده معمولی پیوسته است؛ نیلوفر رجایی فر نقش الیزابت را در سریال پایتخت ۵ ایفا می کند ؛ این بازیگر با جلب اعتماد سیروس مقدم این فرصت ط بازی در سریال پر طرفدار پایتخت را به دست آورد .
خانم ایرانی، عامل تیراندازی در مقر یوتیوب / فیلم
خانم ایرانی، عامل تیراندازی در مقر یوتیوب / فیلم - ویدیوهایی از نسیم نجفی اقدم در شبکه های اجتماعی به زبان های انگلیسی و فارسی موجود است که در آن ها وی از حذف ویدیوهای خود توسط یوتیوب شکایت دارد.
رقص کاوه مدنی یا کالای ایرانی؟
رقص کاوه مدنی یا کالای ایرانی؟ - بگذارید اینطور بپرسم: مگر کیروش، مربی تیم ملی فوتبال جمهوری اسلامی ایران عرق نمی‌خورد؟ نمی‌رقصد؟ مگر برانکو و شفر نمازشب می‌خوانند و روزه می‌گیرند و اصولگرا و ارزشی و انقلابی هستند؟!