یکشنبه ۳ تیر ۱۳۹۷ / Sunday, 24 June, 2018

بیدل، صدای آن سوتر از فهم


بیدل، صدای آن سوتر از فهم
" بیدل آهنگت شنیدیم و تو را نشناختیم
ای زفهم آن سو! به گوش ما صدایی می رسی"
بیدل شاعریست حسی نگر.این حسی نگری رویکردیست که از ایجاد رابطه ی شاعر با اشیا و پدیده ها آغاز می شود و سپس در فرآیند آفرینش، شکل می یابد. رابطه ی حسی بیدل با پدیده ها و حوادثی که از آن بارور می شود، رابطه ی بسیار متعارف و درکی نیست که از آن بتوان یک جغرافیای مفهومی را در چارچوب تعبیرات محدود رسم کرد، بل این جغرافیای مفاهیم متعدد و گوناگون است که در ذهن ما از شعراو ترسیم می شود و بیشتر این مفاهیم- به دلیل رابطه ی حسی شاعر با پدیده ها- جایش را به حسی نگری می دهد و در بسیاری از موارد، گرد فهم متعارف از دامن شعرش می زداید.
پیش از ورود به بحث اصلی ( بیدل، صدای آن سوتر از فهم) بهتر است توجیه خود را درباره ی "حس نگری بیدل" و " فهم متعارف از شعر بیدل" بنویسم تا در جریان این نبشتار، خواننده دچار ابهام نشود:
حسی نگری بیدل:
باتوجه به توجیه فرضی که درباره ی حسی نگری بیدل و رابطه ی حسی وی با پدیده ها درپاره ی نخست این نوشتار آمد، نگرش و برخورد بیدل در بسیاری جاها در شعر، حسی است؛ یعنی شاعر نخست با پدیده های شعرساز و حوادثی که از آن متأثر می شود، رابطه ی حسی برقرار می کند.پدیده ها را پس از مرحله ی درک، حس می کند و به دور از فهم متعارف و تعبیرات پیش پا افتاده، آن ها را مطرح می سازد:
" خیال جلوه زار نیستی هم عالمی دارد
ز نقش پاسری باید کشیدن، گاه گاه آنجا"
عمده ترین مشکل مخاطبان شعر بیدل از همین مسأله ی عدم توجه به حسی نگری بیدل ناشی می شود؛ زیرا بیشتر این گونه مخاطبان، چشمداشت متعارف فهمی از شعر دارند و به رویکرد حسی نگری در شعر، توجهی نمی کنند.
فهم متعارف از شعر بیدل:
فهم متعارف از شعر بیدل؛ یعنی برداشت های معمولی که در محدوده ی آگاهی های روزمره و بسته ذهن شکل می گیرد. فهم متعارف، افزون بر این که تضاد کامل در برابر حسی نگری در شعر است،از سوی دیگر مخاطب را عادت به سطحی نگری می دهد و همین آسیب، سبب می شود که به ویژه گی حسی نگری دست نیابد.
بیدل نیز،همان سان که گفته شد، از شاعرانیست که با توجه به ویژه گی حسی نگری درشعر، اندیشه اش تاحدی،از فهم متعارف و معمولی به دوراست؛ اما تأکید براین مسأله،هرگز به معنی درنظرنگرفتن ارزش های فهمی و کلامی بیدل نیست،بل دوربودن شعر بیدل از حوزه ی فهم متعارف با وجود ارزش حسی نگری درشعر است.
بی تردید بیدل( چنانچه گفته شد) در فرایند باروری ذهن و آفرینش، نسخت به رابطه ی مفهومی اشیا می رسد و سپس به دریافت حسی آن؛ اما ویژه گی شعرش این است که در محدوده ی این رابطه و دال و مدلول های مفهومی گیر نمی ماند و برعکس پس از مرحله ی درک، با اشیا و پدیده ها، پیوند حسی ایجاد می نماید:
" نقد گردون نیست غیراز اعتبارات خیال
چون حباب این کاسه ی وهم از هوا بالیده است"
" اعتبارات خیال" از دید بیدل چیزی جز وهم" انسان نیست و هستی آدمی در پیوند با این اعتبارات خیال انگیز وهم مانند، حبابیست که از هوا( اشاره به هوای نفس) پر است و هر لحظه امکان ترکیدن آن است؛ یعنی اشاره یی است به پوچی حیات مادی و آن چه که انسان از فرط نخوت و بی خبری به آن می بالد.
بیدل، صدایی آن سوتر از فهم:
با توجه به چشمداشت از" فهم متعارف" است که شعر بیدل برای مخاطبان غیرحسی آن،در هاله ای از توهم و ابهام باقی می ماند و در فرایند رابطه ی حسی، به تعبیرخودش: چیزی " جز صدای آن سو از فهم" نیست:
" بیدل آهنگت شنیدیم و تو را نشناختیم
ای زفهم آن سو! به گوش من صدایی می رسی"
اما با توجه به نگرش حسی بیدل درشعر، من به این باورم که برخی ازشعرهای دشوار بیدل به لحاظ درکی آن سوازفهم نه، بلکه آن سوتر از فهم است و مثل یک صدای ملکوتی به گوش می رسد؛ اما هرگزبا قوه ی فهم لمس نمی شود؛ ولی بر عکس حس می شود. صدایش شفاف شنیده می شود؛ اما این صدا آن سوتر از فهم ایستاده است و هرگز تصویرش در آیینه ی ذهن متعارف و فهم معمول، نقش نمی بندد:
" یاران نرسیدند به داد سخن من
نظمم چه فسون خواند، که گوش همه کر شد"
پس، هنگامی که بیدل صدای آن سوتر از فهم است، این گونه صدا نه در چارچوب توجیهات و تفسیرهای متعارف می گنجد و نه با رابطه های علت و معلولی- به لحاظ متعارف- تعبیر می شود. صدا چیزیست غیرتجربی و غیرقابل لمس، بدون موجودیت فیزیکی که فقط از شمار مقوله های محسوس می تواند باشد. پس بیدل در بسیاری از موارد- به ویژه هنگام بیان اندیشه های فراتر از فهم، صدایی است محسوس که باید حس شود و تا حدی از چشمداشت درکی برای فهم متعارف از شعرش، کاسته گردد.
برخورد با شعر بیدل و برخورداری از اندیشه ی جاری وی، برابر به دشواری دریافت حسی از شعر بیدل است؛ یعنی همان گونه که فهم ما در پیدایی اندیشه های ناب این شاعر بزرگ با دشواری های فراوان مواجه است، برخورد با بیدل و برخورداری از شعرش نیزدشوار است؛ زیرا داشتن دیدگاه های گوناگون، استعارات غیرمتعارف، تشبیهات حسی، گسترش جهان بینی، توجه به هویت شاعرانه ی واژه ها و اصطلاحات و ... ازمواردیست که برداشت ما را از شعر بیدل دشوار وبه دور از فهم متعارف ساخته و جایش را به فهم حسی می دهد و آن گاه ما به این پنداشت می رسیم که:
" بیدل از فهم کلامت، عالمی دیوانه شد
ای جنون انشا، دگر فکر چه مضمون می کنی "

جاویدفرهاد

منبع : کانون ادبیات ایران

مطالب مرتبط

او، شارل بودلر،یک سمبلیست است

او، شارل بودلر،یک سمبلیست است
اگر بگویم به تازگی یك جلد كتاب را حدود ۷ میلیون تومان فروخته‌اند باورتان نمی‌شود. فكر نكنید آن كتاب نسخه عتیقه یا نایاب از یك كتاب تاریخی است، نه! آن كتاب نسخه‌ای چاپی است از مجموعه شعرهای «بودلر» به نام «گل‌های شعر» كه خودش امضا كرده و به یكی از دوستانش به نام «دولاكروا» داده است.
جالب است بدانید كه در اروپا این كتاب‌ها مشتری‌های خاصی دارد كه پای ثابت حراجی‌های كتابند و دنبال چنین نسخه‌هایی می‌گردند. اصلا به ما ربطی ندارد كه خریداران این آثار چه بلایی سر كتاب‌ها می‌آورند برای ما این مهم است كه این كتاب با قیمت ۶۰۳ هزار و ۲۰۰ یورو در فرانسه ركورد فروش این دسته كتاب‌ها را شكسته است. این مجموعه شعر برای ۱۵۰ سال پیش است كه در پاریس منتشر شده است.
قبل از این «آرتور رمبو» ركورد قبلی فروش كتاب‌های خطی و نادر را در اختیار داشت كه كتابش را به «پل ورلن» اهدا كرده بود. ركورد او ۵۱۳ هزار یورو بود كه حالا با فروش این كتاب باید در جایگاه دوم قرار بگیرد.
این آقای «بودلر» از طرفداران هنر برای هنر است و می‌گویند با كتاب «گل‌های شعر» دنیای شعر را تكان داده و مكتب جدیدی به نام سمبلیسم بنا گذاشته است. خب اصلا جای نگرانی نیست، مطمئن باشید كه كار تكان‌دهنده آقای «بودلر» پس‌لرزه‌ای برای كشور ما نداشته و همه خرابی‌ها در همان قرن نوزدهم بر سر شاعران اروپایی ریخته است. از نظر «بودلر» دنیا مثل جنگلی است كه پر از علامت و اشارت است كه حقیقت را از چشم مردم پنهان می‌كند و فقط شاعر است كه با تفسیر و تعبیر عالم می‌تواند به مردم عادی علائم حقیقت را نشان بدهد.
این جمله‌ها را كه می‌خوانید اصلا حسودی‌تان نشود كه این آقای بودلر چه حر‌ف‌های عارفانه‌ای می‌زده، چون اگر اروپایی‌ها به این حرف‌ها اعتقاد داشتند دوران سمبلیسم را تا همیشه برای خودشان نگه می‌داشتند. درست مثل ما كه الان ۸ـ۷ قرن است كه حافظ و مولوی و سعدی و نظامی را برای خودمان نگه داشته‌ایم.
حالا بگذارید یك مختصری از زندگی «شارل بودلر» برایتان نقل كنم. می‌گویند او در ۹ آوریل ۱۸۲۱ به دنیا آمده است و نام مادرش «كارولین ارشیمبودوفه» بود كه هنگام زادن او ۲۸ سال و پدرش «فرانسوا بودلر» ۶۱ ساله داشت. پدر شارل مردی هنرمند بود كه از همان كودكی گرایش و برداشت‌های هنری را در او به ودیعه گذاشت. بهترین دوستان پدر بودلر افرادی هنرمند و نقاش بودند كه شارل را به نگارخانه‌ها و گالری‌های نقاشی می‌بردند.
برخی از نخستین یادگارهای او به زمانی برمی‌گشت كه پدرش او را به كاخ لوكزامبورگ می‌برد تا برای او از تندیس‌های كاخ بگوید.
بودلر در دو جا نوشته است: «تصویرها، تنهاترین، باشكوه‌ترین و نخستین دریافت‌هایم بودند.» شارل ۶ سال بیشتر نداشت كه پدرش را از دست داد. مادرش همسر سروانی به نام «ژاك اوپیك» شد. پیوندی زود هنگام كه همیشه در چشم شارل ناخوشایند می‌آمد. او این مرد را دوست نمی‌داشت.
شارل ۱۱ ساله بود كه خانواده‌اش به لیون آمدند. پس از این جا به جایی، او را به مدرسه‌ای شبانه روزی سپردند و او تنها در روزهای پایان هفته می‌توانست به خانه برگردد. بودلر از روش‌های سختگیرانه و دشواری كه ناگزیر به پذیرش آنها در زندگی شده بود، بیزار بود و آنها را دوست نداشت. در مدرسه شبانه‌روزی لیون، بیشتر روزها با دانش‌آموزان دیگر و با آموزگارانش ناسازگاری و كشمكش داشت. در آوریل ۱۸۳۹ سالی كه می‌بایست دانش‌آموخته شود، از مدرسه بیرونش انداختند.
در ۱۸۷۵ سروده شناخته شده بودلر با نام «گل‌های بدی» پس از چاپ به توقیف در آمد و بودلر ناگزیر شد ۶ سروده آن را بیرون بیاورد و پولی هم به تاوان این سروده‌ها بپردازد. او به كار نقد رو آورد و در این راه هم آوازه پیدا كرد و نوشته‌های سال‌های ۱۸۴۵، ۱۸۴۶ و ۱۸۵۹ خود با نام «تالارها» را به چاپ رساند كه پژوهش‌های ارزنده و چشمگیری درباره هنرمندان گوناگون است. او همچنین نگاشته‌های روزنامه‌نگارانه كوتاه بسیاری آفرید و پژوهش‌های بنیانی‌تری نیز درباره كارهای ادبی شناخته‌شده‌ای چون« مادام بواری» فلوبر به انجام رساند. بودلر در ۱۸۶۰ «اندوه پاریس» را بیرون داد كه نزدیك ۵۰ سروده به نثر است، قالب شعری كه در آن زمان در فرانسه ناشناخته بود.
در ۱۸۶۷هنگامی كه در بلژیك به سر می‌برد، نیمی از پیكرش از كار افتاد و به زبان پریشی سختی گرفتار آمد. او را به پاریس برگرداندند و او در ۳۱ اوت ۱۸۶۷ بر بازوان مادرش جان سپرد. شارل بودلر در گورستان مونپارناس پاریس مدفون است.

وبگردی
قیمتهای روانی  / این آقایان عاقل / بیجاره مردم
قیمتهای روانی / این آقایان عاقل / بیجاره مردم - افاضات امروز معاون اول رییس جمهور، البته قبلتر نیز از زبان دیگر مقامات اقتصادی دولت از جمله نهاوندیان و نوبخت شنیده شده بود. یک اظهارنظر کلی و تاکید بر «عدم نگرانی مردم درباره وضعیت معیشتی» ! عجیب است این جملات شگفت انگیز از زبان جهانگیری که خود از منتقدان وضعیت مشابه در دوران احمدی نژاد بود. او حالا همان جملات را با همان ادبیات تکرار می کند! اما آقای جهانگیری! حقیقتاً این دلار و آن سکه و و قیمت های…
لادن طباطبایی در شبکه من و تو / فیلم
لادن طباطبایی در شبکه من و تو / فیلم - لادن طباطبایی، بازیگر شناخته شده سینما و تلویزیون ایران که برای درمان بیماری فرزندش مدتی است در خارج از ایران به سر می برد امروز مهمان شبکه «من و تو» بود و بدون حجاب مقابل دوربین این شبکه حاضر شد.
تصاویر/ لمس "آزادی" در ورزشگاه آزادی
تصاویر/ لمس "آزادی" در ورزشگاه آزادی - مردم تهران برای اولین بار و برای تماشای مسابقه‌ی فوتبال ایران و اسپانیا در جام جهانی ۲۰۱۸ بهمراه خانواده‌های خود به ورزشگاه صدهزار نفری آزادی رفتند
(ویدئو) رفع ممنوعیت صدای جواد یساری پس از ۴۰ سال
(ویدئو) رفع ممنوعیت صدای جواد یساری پس از ۴۰ سال - جواد یساری پس از ۴۰ سال با خواندن در فیلم «دشمن زن» دوباره به عرصه هنر بازگشت.این گزارش توسط تماشا تهیه و منتشر شده است. منبع
انتشار عکس دلخراش حمید بقایی
انتشار عکس دلخراش حمید بقایی - مشاور رسانه‌ای احمدی نژاد دیشب با انتشار عکسی دلخراش از وضعیت جسمی «حمید بقایی» از بازگشت این مجرم پرونده‌ی مالی آن دولت به زندان اوین خبر داد.
سبک عجیب شوی لباس در عربستان حاشیه ساز شد!
سبک عجیب شوی لباس در عربستان حاشیه ساز شد! - در پی برگزاری نمایش مد لباس زنان به سبکی عجیب در عربستان، سر و صدای بسیاری در رسانه ها به راه افتاد. ماجرا از این قرار بود که لباسها بدون مانکن و مانند اشباح در حال پرواز با استفاده از پهباد نمایش داده شدند.
ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» به نام ولایتی
ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» به نام ولایتی - علی اکبر ولایتی، مرد 37 شغله ای که به جز حوزه دیپلماسی، سالیانیست که کارشناس ادبی، فرهنگی، تاریخی، عرفانی و ... تلویزیون نیز هست، و هر سال دهها جلد کتاب به نام او منتشر می شود. همه ی این سوابق معششع یک سو و چرخش مادام سیاسی او در حوزه های مختلف، در سوی دیگر، کار را به جایی رسانیده که ولایتی را با ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» نیز می شناسند! ولایتی در تازه ترین تغییر مواضع خود این بار برجام را که روزگاری…
صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده
صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده - در این ویدئو صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده توسط معلم مدرسه را مشاهده می کنید.
افشاگری پوری بنایی درباره واقعیتی تلخ از ناصر ملک‌مطیعی
افشاگری پوری بنایی درباره واقعیتی تلخ از ناصر ملک‌مطیعی - پوری بنایی به عیادت پناهی رفت و دیدارش با مرحوم ناصر ملک‌مطیعی پس از پخش نشدن برنامه‌هایش از تلویزیون تعریف کرد.
(ویدئو) آزار جنسی گروهی دانش آموزان در مدرسه‌ای در غرب تهران!
(ویدئو) آزار جنسی گروهی دانش آموزان در مدرسه‌ای در غرب تهران! - ماجرای تکان دهنده اذیت و آزار گروهی دانش آموزان یک دبیرستان پسرانه در غرب تهران وارد فصل تازه‌ای شد.
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد!
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد! - در ادامه حضور چهره های شناخته شده در کمپین "خانم گزارشگر"، این بار آزاده نامداری مجری تلویزیون تلویزیون اقدام به گزارش فوتبال کرد. او برای این کار بازی خاطره انگیز ایران - استرالیا در مقدماتی جام جهانی 98 فرانسه را انتخاب کرده است که گزارش ضعیف او با انتقادات فراوانی مواجه شده است، تا حدی که وبسایت مربوط به این کمپین ویدئوی گزارش این او را از سایت حذف کرد.
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی - عکسی از حضور سید ابراهیم رئیسی در مراسمی ویژه منتشر شده است که گفته می شود متعلق به کنفرانس افق نو در مشهد بوده است. در این عکس حرکات عجیب خانمی با لباس های قرمز، چفیه بر گردن و پرچم در دست در مقابل ابراهیم رییسی به چشم می خورد که توجه کاربران بسیاری را در شبکه های اجتماعی جلب کرده است!