دوشنبه ۱۵ تیر ۱۳۹۴ / Monday, 6 July, 2015
عنصرالمعالی کیکاوس بن اسکندر زیاری امیر ادیب و هنرپرور

عنصرالمعالی کیکاوس بن اسکندر زیاری امیر ادیب و هنرپرورامیر عنصرالمعالی کیکاوس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر بن زیار که در سال ۴۱۲ هجری قمری دیده به جهان گشود از شاهزادگان دانشمند و امرای دانش دوست خاندان زیاری بود که پس از درگذشت پدر مجال آن را یافت تا چند صباحی بر اورنگ حکومت نشیند و بر سریر فرمانروایی تکیه زند. البته او بسان مرداویچ بن زیار دیلمی، بنیانگذار سلسله زیاریان، نه فرمانروای مستقلی بود و نه سودای بازگرداندن ایران به عظمت باستانی خویش را در سر می پروراند. در حقیقت، عنصر المعالی از آن دسته شاهان زیاری بود که به سبب غلبه ترکان سلجوقی بر ایران دیگر حکومت مستقلی در ایران نداشتند و تنها تحت عنوان امیرزادگان و شاهزادگان متنفذ در بخشی از منطقه طبرستان و جرجان حکومت می کردند.
با تمام این اوصاف، بایسته و شایسته است یاد شود اشتهار فراوان امیر عنصر المعالی در تاریخ ایران نه به سبب حکومتش بوده است و نه به جهت روح مسالمت آمیز و دوری گزیدن هایش از نبرد و پیکار و خون ریزی. بلکه عمده دلیل شهرت او نگارش کتاب مشهور قابوس نامه، است که آن را در سال ۴۷۵ هجری قمری و به هنگامی که ۶۳ سال از عمرش می گذشت به عنوان پندنامه ای برای تربیت و تعلیم پسر خود، گیلان شاه، نگاشت و در آن کلیه تجارب زندگی خود را در باب اصول اخلاقی بیان کرد.
قابوس نامه که به تعبیر پروفسور ادوارد براون، ایران شناس انگلیسی و نگارنده کتاب ارزشمند و معروف تاریخ ادبی ایران، شهرت و منزلتی را که بی گفتگو در خور و شایسته آن است یافته است سرشار از سخنان حکمت آمیز و لطائف دلکش است. در نگارش آن مطالب بسیار سودمند اخلاقی و حکمت های عملی مورد غفلت واقع نشده اند. علاوه بر این، قابوس نامه، حاوی مطالب دقیق، شیرین و ارزشمندی درباره تاریخ گذشته ایران و اسلام و احوال دانشمندان خوش نام، اندیشمندان نامدار، شاعران نام آور و مردان نامی سده های اولیه اسلامی تا به روزگار نگارنده است.
در اهمیت افزون و ارزش والای قابوس نامه همان بس که نویسندگان و ادیبان بزرگ تاریخ ایران و از جمله سنایی غزنوی در حدیقه الحقیقه، محمد عوفی در جوامع الحکایات و لوامع الروایات، نظامی گنجوی در خسرو و شیرین و عطار نیشابوری در منطق الطیر و اسرارنامه بدان عنایت داشته و از آن روایاتی ذکر کرده اند.
از دیگر سوی، ادبای مشهور و دانشمندان معروف روزگار کنونی نیز قابوس نامه را واجد ارزش بسیار دانسته و در ستایش آن قلم فرسایی افزون پیشه ساخته اند. به عنوان نمونه، پژوهشگری توانمند چون عزیزالله بیات، نگارنده کتاب شناسایی منابع و ماخذ تاریخ ایران، قابوس نامه را نماینده اخلاق، رسوم و اوضاع اجتماعی سیاسی ایرانیان در دوران پیش از یورش مغولان برمی شمارد و محققی برجسته همچون ادوارد براون از آن به عنوان کتابی شاهانه یاد می کند که از روی پختگی و آزمودگی تمام نگارش یافته است و آن را با کتاب بسیار ارزشمند و مشهوری چون، سیاست نامه، که به توسط سیاستمدار زیرک و وزیر اندیشمند روزگار سلجوقی، خواجه نظام الملک طوسی، نگارش یافته است هم طراز و قابل قیاس می داند. شایان توجه است که ادیب و شاعر برجسته ای بسان ملک الشعرای بهار نیز دراین باره با بیات و براون هم عقیده است:
«علاوه برفواید عظیمی که از حیث شناسایی تمدن قدیم و معیشت ملی و علم زندگی و دستور حیات در کتاب مذکور مندرج است، باید آن را مجموعه تمدن پیش از مغول نامید و همچنین سرمشق بزرگی است از بهترین انشای نثر فارسی.»
امیر عنصر المعالی که در نصیحت فرزند خود همواره او را به پرهیز از نشست و برخاست با افراد ناشایست رهنمون می شد، قابوس نامه را که بسیاری از ادبا شاید با اندکی اغراق آن را بهترین نمونه نثر پارسی ساده و روان و بی تصنع می دانند در ۴۴ فصل نگاشت و در آن از ستایش خداوند و مدح پیامبر اکرم، شناختن حق پدر و مادر، چگونگی پرورش فکر و افزودن توان سخنوری، شرح اندرزهای نگارش شده برگور انوشیروان دادگر، آداب پادشاهی، آیین سپهسالاری، چگونگی پروردن فرزند و بسیاری موارد دیگر سخن گفت.
البته شایان توجه است، امیر عنصرالمعالی که فرزند خود را به حکمت و دانش آموزی حتی از جاهلان و نادانان نیز سفارش می نمود، فصول چهل و چهارگانه کتاب خویش را به زیور بیان حکایاتی متنوع و روایاتی دلنشین بسان حکایت افلاطون و غمگین شدنش از ستایش مرد جاهل، داستان نوشیروان و وزیرش بوذرجمهر، وصایای ذوالقرنین، حکایت پادشاه ایران و وزیرش، داستان خیاط و کوزه، مسئله عیاران، حکایت دو صوفی و... نیز آراست. ناگفته پیدا است که بیان داشتن داستان های زیبا و پرمعنا تا به چه اندازه در پربار شدن و جذابیت بیشتر یافتن قابوس نامه تاثیر داشته است.
آنچه از مطالعه و بررسی مطالب و مضامین قابوس نامه بر می آید آن است که در اندیشه امیر عنصرالمعالی ترکیب شگفت انگیزی از سادگی و زیرکی نمایان است. در پندار او اندیشه های شکاکانه و زاهدانه در هم آمیخته است. سخنانی که او درباره آداب معاشرت و زندگی اجتماعی بیان داشته است گاهی به نحو بسیار شگرفی نو، تازه و موافق اوضاع زمانه به نظر می رسد. از جمله اندرزهای ارزشمندی که این امیر ادیب و هنرپرور تاریخ ایران در کتاب خویش بیان داشته است می توان به موارد زیر اشاره داشت:
«ای پسر سخن گوی باش و لیکن دروغ گوی مباش و خود را به دروغ گویی معروف مکن و به راست گویی معروف باش.»
«ای پسر هرچند جوانی، پیرعقل باش.»
«بسیار جای باشد که شرم بر مردم وبال گردد، چنان شرمگین مباش که از شرم در مهمات تقصیر و خلل راه یابد.»
«باری تا بتوانی صبوح مکن که عادت صبوح را خردمندان ناستوده داشته اند و نخست شومی آن است که نماز بامداد فوت شود.»
«نگویم جوانی مکن، لکن جوان خویشتن دار باش.»
«اگر دشمن به مرگ خویش بمیرد بس شادمانه مباش و آنگاه شادی کن که تو به حقیقت دانی نخواهی مردن... اما چون دانیم که همه بخواهیم مردن پس شادمانه نباید بودن.»
«هر چند که جوان باشی خدای عزوجل را فراموش مکن.»
«از مرگ ایمن مباش که مرگ نه جوان داند نه پیر.»
«به همسایه فقیر بیشتر توجه باید داشت تا به همسایه غنی، این کار به جای آن که رشک و حسد پدید آرد، شکر و سپاس خدا موجب می گردد.»
به هر ترتیب، به عنوان پایانی بر این گفتار کوتاه و سرانجام سخن می توان گفت: امیر عنصرالمعالی که قابوس نامه اش گستردگی آگاهی ها و وسعت دانسته های او را در زمینه های گوناگون و جورواجور علم و عمل معلوم می دارد در آنچه از اخلاق و تربیت می آموزاند خود را به حق شایسته و واجد صلاحیت برای دریافت لقب معالی نشان می دهد.
نویسنده : امیر نعمتی لیمایی
منبع : روزنامه مردم سالاری

مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
واردات دولتی‌ها , نفش آفرینی , پیام دوستانه , تصورات , مدرسه عشق , هشتگرد , خوک وحشی , تعداد پرواز , اثری هنری , پیشرفت پزشکی , جالیز , فشار روحی , مادورا , پُرخوری , رنگین پوست , بحران سیاسی عراق , بابک حاتمي , تصفیه خانگی , گروه های شیعی , پیکاسا , نوکیا , خیالبافی , چهارشنبه سوزی , پژوهش علمی , اورژانس IT , سیرچ , پارازیت , دبیرخانه طرح ملی گوهرشاد , ماهک , خاراندن , خودرو هامر , غیر نفتی , قیراط , سحر دولتشهای , سوفیا آن کاروسو , نرخ مکالمات , زیمنس , Battle Command , شواین , ناپدیدشدگی اجباری , وست برومویچ , همسر کلونی , مساعدت قانونی , تسبیحات , جیش‌الاسلام , سناتور کرک , انتصاف , شبکه دو سیما , شجاعت , ساییدگی مهره ها , ترقه بازی , بجنورد، , خدمات دندانپزشکی , آروند دشت‌آرای , عروسي , هزینه آموزش , ناصر سجادی , گفتگوی ویژه خبری , دادگاه کیفری بین المللی لاهه , باشکاه خبرنگاران , تحریم بانکی , آرامگه , محافظت از پوست , میو میو عوض میشه , زابل , معلولیت , گیاهان خوراکی , امن‌ترین کشور , تراکتورسازی تبریز , شوریدگی , غیبت کبری , نخست وزیر چک , زائران پیاده , علیپور , اولین کتاب , شهر رضا , مدیر چینی , محدودیت کالری , راه های هوایی , فحشاء , گروه مسلح , مخزنی , نوش , انوش عباسی , مروان فلایینی , کامبیر نوروزی , ماشین طلایی , نقاب خندان , گمانه‌زنی , خطی , مردم گیلان , شلتوک , بهرنگی , كوچك , به گروگان , سورنا , ذرات آلاینده , رحمی , عبد ربه منصور هادی , پیشمرگان ,

برخی از مطالبی که کاربران هم اکنون در حال خواندن آن هستند
مراکز فرهنگی و تالارها , تشخیص افتراقی , درمان , تابلوهای مغناطیسی , ساقی خلفی , صراحت و صداقت , تتانی هیپوپاراتیروئید حاد , اندر این جمع شررها ز کجاست , چاودار (Secale Cereale) , سخت خوش است چشم تو و آن رخ گلفشان تو , محل رشد (کجاست) , خمینی‌شهر , مرا آن اصل بیداری دگرباره به خواب اندر , غار آزادخان، روستای سنجه‌باشی، محلات , علف‌کش‌های دی فنیل اتر , فیبروز ایدیوپاتیک ریه , فراغت لازم برای محقق , محقق تِرمَدی , گفتم بخرم غمت به جانی , ۱۸۰۴ م. تبدیل ماشین چاپ کاملاً چوبی به فلزی ,

اولین bmw i8 سه میلیاردی در ایران چپ کرد / عکس - تقریبا 1 ماه پیش بود به ورود یک خودروی بی‌ ام‌ دبلیو bmw i8 به ایران اشاره شده بود. این خودرو که جزء پیشرفته ترین خودروهای دنیا می باشد, زمانی که وارد ایران شد به دلیل خاص و تک بودن در کشورمان, قیمتی در حدود 3 میلیارد تومان پیدا کرد!!
پست جنجالی آنا نعمتی، رعنا دختر اول پورعرب ! - آنا نعمتی مطلبی را در صفحه شخصی‌اش منتشر کرده است که باعث تعجب افراد بسیار زیادی از جمله طرفداران آنا نعمتی و ابوالفضل پورعرب شده است.
ابوعزرائیل در مشهد! / تصاویر - شنيده شده مبارز عراقی در مقابل داعش معروف "ابوعزراييل" در حرم رضوی بوده است. كه از تصاوير منتشر شده با استقبال گرم مردم هم مواجه شده است.
فیلم ضیافت لیلا بلوکات با حضور هنرمندان و ورزشکاران - لیلا بلوکات بازیگر خوش قلب سینما و تلویزیون ایران، در روزهای زیبای ماه رمضان، ضیافت باشکوهی را به نفع کودکان معلول بی سرپرست و مبتلا به بیماری سندرم دان برپا کرد و از ستاره های سرشناسی دعوت به عمل آورد تا با حضورشان باعث دلگرمی این بچه های نازنین شوند. علی کریمی، اکبر عبدی، سعید معروف، پوریا پولیلا بلوکات بازیگر خوش قلب سینما و تلویزیون ایران، در روزهای زیبای ماه رمضان، ضیافت باشکوهی را به نفع…
فیلم/ علیخانی : دستمزدم 45 میلیون تومان است. - احسان علیخانی مجری برنامه ماه عسل شب گذشته ضمن توضیح دباره شایعه دستمزد میلیاردی، درخصوص دعوت از میهمانان حاشیه‌ساز از مردم عذرخواهی کرد.
انتشار توبه نامه بهرام رادان پس از 100 ساعت سخت - بهرام رادان بازیگر سینمای ایران پس از گذشت چند روز از توئیتش که حمایت از قانونی شدن ازدواج همجنس‌بازان در آمریکا تعبیر شد، در نامه‌ای رسماً عذرخواهی کرد اما آنچه از اصل نامه جالب‌تر بود، مخاطب این نامه بود.
محسن کیایی و همسر / تصاویر - سام درخشانی چمدان‌ها را بسته و به همراه تازه عروسش راهی ماه عسل است. عکس جدید مهناز افشار و همسر و ...
حضور جنجالی پزر عروس در ماه‌عسل! / فیلم - برنامه ماه‌عسل امسال که با برنامه جنجالی اثبات عشق یک پسر به دختر آغاز شد، در قسمت یازدهم میزبان یک پزر عروس شد تا حاشیه‌ها کماکان دامن‌گیر این برنامه باشد.
نخستین مصاحبه همسر مهناز افشار / عکس - ...آقازاده بودن یک سری ویژگی‌ها، محدودیت‌ها و چارچوب‌ها دارد که به درست و غلط بودن آن کارى ندارم اما وقتی از آنها عبور کنى به تو می‌گویند "آقازاده خاص".
ورود همسر ظریف به محل مذاکرات / تصاویر - عکس های منتشر شده از محل برگزاری گفتگوها نشان می‌دهد همسر ظریف نیز همراه با گروه ایرانی وارد وین و هتل کوبورک محل برگزاری نشست ها شده است. حسین فریدون برادر رئیس‌جمهور و نماینده ویژه او در مذاکرات هسته‌ای و جان کری وزیر امور خارجه آمریکا نیز دقایقی پیش وارد هتل کوبورگ شدند.
شب پُر ستاره اکران خصوصی «عصر یخبندان» / فیلم - جدیدترین ساخته مصطفی کیایی این روزها با بازی بهرام رادان، مهتاب کرامتی، سحر دولتشاهی، آناهیتا نعمتی، فرهاد اصلانی و محسن کیایی اکران عمومی شده و پیش بینی می‌شود با استقبال بسیار زیادی روبرو شود.
لیلا اوتادی: من گرانقیمت‌ترین بازیگر زن شدم / فیلم - لیلا اوتادی بازیگر زن سینما و تلویزیون ایران مهمان ویژه برنامه ماه رمضان تی وی پلاس که در رستوران ژیلمو سعادت آباد تهران ضبط می شود، شد تا با او گفتگویی انجام بدهیم که شاید تا امروز در هیچ رسانه‌ای به زبان نیاورده بود.
تیپ جدید مهناز افشار و همسرش / عکس - محمد یاسین رامین، فرزند محمدعلی رامین، نظریه پرداز هلوکاست در دولت احمدی نژاد به همراه همسرش مهناز افشار
اکران خصوصی فيلم عصر یخبندان / تصاویر - بازیگران این فیلم عبارتند از :مهتاب کرامتی، بهرام رادان، آنا نعمتی، سحر دولت شاهی، مینا ساداتی، محسن کیایی، بابک بهشاد، علی میلانی، پوریا رحیمی سام، صدف طاهریان، علی کوچکی، فرهاد اصلانی، ژاله صامتی و ... . نویسنده و کارگردان : مصطفی کیایی .
رونمایی مهران غفوریان از همسرش / تصاویر - جشن حافظ اولین جایی بود که مهران غفوریان همراه با همسرش در آن جا حاضر شد و به عبارت دیگر از همسر خود رونمایی کرد!
بازاری که داعش در آن زنان را می‌فروشد / فیلم - "نخاسة"؛ بازاری که داعش در آن زنان را می فروشد
نیوشا ضیغمی در فستیوال فیلم مسکو / تصاویر - نیوشا ضیغمی و همسرش در فستیوال فیلم مسکو شرکت کرده اند . نیوشا ضیغمی با فیلم «دریا و ماهی پرنده» به کارگردانی مهرداد غفارزاده را در این جشنواره شرکت کرده است.
پوشش متفاوت مهتاب كرامتی در شانگهای / تصاویر - در جشنواره شانگهای مهتاب کرامتی و مصطفی زمانی در یک فیلم مشترک به نام جامه درآن حضور دارند و به همین دلیل سفری به شانگهای کرده اند.
جشن زادروز رضا کیانیان / تصاویر - جشن زادروز رضا کیانیان بازیگر سینما تئاتر و تلویزیون عصر یکشنبه با حضور هنرمندان سینما برگزار شد.
الناز شاکردوست در مراسم اکران فیلم آتیش بازی - تصاویری از الناز شاکردوست و سایر هنرمندان را در مراسم اکران خصوصی فیلم آتیش بازی مشاهده می کنید.
پربازدیدها
پرورش تروریست‌ها در مدارس پاکستان - کودکانی که تعصب و خشونت را می‌آموزندپرورش تروریست‌ها در مدارس پاکستانناتوانی پاکستان در وضع مقررات برای مدرسه‌های مذهبی باعث می‌شود که خشونت‌های مذهبی و افراطی‌گری رایج در این کشور پایان نگیرند.
رویکرد جدید رژیم اسرائیل برای دوره پس از توافق هسته‌ای - در شرایطی که در آخرین روزهای مذاکرات هسته ای ایران و گروه 1+5 در وین، چشم انداز دستیابی طرفین به توافق نهایی از هر زمانی جدی تر شده، موضع گیری های رژیم اسرائیل علیه این توافق نیز روز به روز شدت می یابد. در این زمینه، یک روزنامه صهیونیستی از طرح این رژیم برای دوره پس از حصول توافق هسته ای سخن گفته است.
8 آتش‌سوزی در 15 روز اولین ماه تابستان - معاون اسبق منابع طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست گفت: خشکسالی ، افزایش درجه حرارت عدم دقت و مراقبت مردم از عوامل بالا رفتن آمار آتش‌سوزی‌ها در منابع طبیعی و زیست محیطی کشور است.
سکته سکه با شنیدن خبر مذاکرات/ سکه حبابش را به باد سپرد - طلا در بازار تهران در چند روز گذشته، به دلیل نبود تقاضا و هیجان خاصی در بازار، با رکود دست و پنجه نرم می کند.
وظیفه اصلی انجمن های اسلامی داشتن دغدغه دین و نظام اسلامی است - وزیر علوم‌ در دیدار با اعضای شورای مرکزی اتحادیه انجمن های اسلامی دانشجویان مستقل گفت‌: وظیفه اصلی انجمن های اسلامی به واسطه داشتن پسوند اسلامی، داشتن دغدغه دین و نظام اسلامی است و با این مشخصه از انجمن های صنفی و تخصصی متمایز می شوند.
کمک بزرگ به تیم‌های نظامی، عدم نظارت روی تیم‌های صنعتی و تضعیف استقلال و پرسپولیس! - قوانین حاکم بر نقل و انتقالات نشان می دهد تیم های نظامی فرصت خوبی برای بستن تیمی قدرتمند دارند اما سرخابی ها تا حدی دست شان نسبت به گذشته بسته تر است.
فضای گرگ و میش در بازار معاملات مسکن - بسیاری از فعالان بازار مسکن معتقدند از تابستان سال گذشته تا تابستان امسال قیمت مسکن تغییری نداشته است. اما به نظر می‌رسد با آمدن ادامه...
اینجا تمام فریادها «خَلِّصْنا مِنَ النَّارِ یا رَبِّ» است... - زندان زنان در شب قدر پر شده بود از صدای اشک و ناله زنانی که هر کدام در گوشه‌ای «خَلِّصْنا مِنَ النَّارِ یا رَبِّ» را فریاد می‌زدند.
روسیه؛ بازنده بزرگ بازگشت ایران به بازار جهانی نفت - پایگاه خبری-تحلیلی بلومبرگ در گزارشی نوشت: در تلاش ایران برای دست‌یابی به توافق هسته‌ای، کمتر کشوری مانند روسیه به حمایت از ایران پرداخته است؛ اما اگر دسترسی به توافق طی هفته پیش‌رو میسر شود، دولت ولادیمیر پوتین اولین نتایج این پشتیانی خود را خواهد دید.
کارنامه مبادله تجاری ایران و آلمان/این دو کشور چه کالاهایی ردوبدل می‌کنند؟ - در حالی که به روزهای پایانی مذاکرات نزدیک می‌شویم، شرکت‌های آلمانی برای ورود به بازار ایران صف بسته‌اند. اما پیش از این روند همکاری‌های اقتصادی ایران و آلمان و به خصوصی مبادله تجاری بین این دو کشور چگونه بوده است؟