سه شنبه ۴ مهر ۱۳۹۶ / Tuesday, 26 September, 2017

نگاهی به زندگی و مبارزات آیت‌الله سید رضا فیروزآبادی


نگاهی به زندگی و مبارزات آیت‌الله سید رضا فیروزآبادی
● تولد و تحصیلات
سید رضا فیروزآبادی در سال ۱۲۵۳ هـ . ش در قریه فیروزآباد شهر ری به دنیا آمد . پدربزرگ وی سید عبدالکریم فرزند سید محمد ، از فضلا و اهل تقوای عصر خویش بود که از کاشان به فیروزآباد در نزدیکی شهر ری مهاجرت کرده بود . از سید عبدالکریم فرزندی به نام سید هاشم به دنیا آمد که در طی زندگی خود ، دارای پنج پسر شد . دومین فرزندش سید رضا فیروزآبادی بود .
سید رضا ، تحصیلات ابتدایی را در زادگاهش شروع و پس از چندی به قصد ادامه تحصیل به تهران رفت و در مدرسه آصفیه نزدیک مسجد جامع تهران اقامت گزید و به تحصیل پرداخت . با وجود فوت پدرش و مسئوولیت اداره خانواده‌اش ، به علت علاقه‌ای که به تحصیل علم داشت ، کوشش بسیار نمود تا در فقه و اصول ، اطلاعات لازم و معلومات کافی را به دست آورد . در این مدت با زراعتی که در فیروز‌آباد داشت ، امرار معاش می‌کرد . ایام هفته ، دو شبانه‌ روز از عصر چهارشنبه تا عصر جمعه در موطن خویش به کارهای زراعتی می‌پرداخت و پنج شبانه‌روز دیگر هفته را در تهران به سر می‌برد و به تحصیل و فعالیت‌های اجتماعی مشغول بود . (۱) وی پس از خواندن مقدمات در محضر استادان بزرگی چون "حجت‌الاسلام حاج شیخ مسیح طالقانی" و "آیت‌الله سید ریحان‌الله کشفی بروجردی" شروع به تحصیل سطوح فقه و اصول کرد . پس از آن راهی نجف شد و از محضر "آیت‌الله محمدکاظم آخوند خراسانی" ، "آیت‌الله سید محمدکاظم" و "آیت‌الله شریعت اصفهانی" استفاده کرد(۲) .
● آغاز فعالیتهای سیاسی
آیت‌الله فیروزآبادی چون سیاست را ملازم روحانیت می‌دانست ، گهگاهی در مواقع فراغت از تحصیل به بحث و مطالعه در امور مملکتی می‌پرداخت. در جریان انقلاب مشروطه از هواخواهان مشروطه بود و به نفع مشروطه خواهان فعالیت می‌کرد . (۳)
آخرین جلسه مجلس دوم شورای ملی در ۲۹ ذی الحجه ۱۳۲۹ تشکیل شد و با اولتیماتوم روس‌ها ، عمر این مجلس به پایان رسید . پس از آن به مدت دو سال و ۱۱ ماه مجلس تعطیل بود . (۴) مجلس سوم قبل از پایان انتخابات ، در تاریخ ۱۶ محرم ۱۳۳۳ ق / ۱۴ آذر ۱۲۹۳ هـ . ش به طور رسمی با حضور فقط ۶۸ نماینده منتخب که به تهران رسیده بودند ، پس از نطق احمد شاه گشایش یافت . مجموعا ۷۹ جلسه در عمر کوتاه مجلس سوم برگزار شد و در تاریخ ۲۹ ذی‌الحجه ۱۳۳۳ ق / ۲۱ آبان ۱۲۹۴ هـ . ش این مجلس نیز با گسترش جنگ جهانی اول و حمایت دموکراتهای مجلس از آلمان و عثمانی و حرکت قوای روس به سوی تهران منحل شد . (۵)
انتخابات اطراف تهران ، شامل ورامین ، غار ، فشابویه ، ساوجبلاغ و حضرت عبدالعظیم در ۱۶ جمادی‌الاول ۱۳۳۲ هـ . ق شروع شد . در این دوره سید رضا فیروزآبادی با کسب ۶۹۱ رأی از حضرت عبدالعظیم به مجلس سوم شورای ملی راه یافت . (۶)
پس از انتخاب آیت‌الله فیروزآبادی به نمایندگی مجلس ، حاج معین الواعظین از حضرت عبدالعظیم به فیروزآباد شتافت و مژده نمایندگی ایشان را داد و از ایشان مژدگانی خواست . آیت‌الله فیروزآبادی اظهار داشت ، مژده را باید موکلین من بدهند که چنین وکیلی پیدا نموده‌اند ، که در هر حال حفظ حقوقشان را از وظایف حتمی خود می‌داند . (۷)
آیت‌الله فیروز‌آبادی در مجلس ، همیشه طرفداری و حمایت از ضعفا و مستمندان را وجهه همت خود ساخت و در نطق‌ها و بیانات خود در مجلس به این مسأله توجه داشت . به طور مثال در جلسه ۶۹ مجلس سوم که در ۲۱ ذیعقده ۱۳۳۳ برگزار شد ، هنگام بحث درباره کلیات طرح سردار معظم خراسانی راجع به اختصاص مبلغی برای تعمیر و نگهداری مقبره نادرشاه ، اظهار داشت :
« بنده با اصل پیشنهاد مخالفم ... البته ما باید پاس حقوق کسانی که خدمت به این مملکت کرده‌اند ، داشته باشیم ، اما نه به این ترتیب که مالیات نوافل(۸) را در مشهد به آن سختی از هر بیچاره که یک بار سوخت می‌آورد ، پنج شاهی بگیرند و آن هم به مصرف دولت برسد یا نرسد . آن وقت ده یا بیست هزار تومان آن را خرج مقبره نادر کنیم .
در صورتی که تمام ادارات ما کار نمی‌کنند و اگر هم کار بکنند ، چون حقوق مرتب به آنها نمی‌رسد ، مثل این ا ست که مسئولیت ندارند و باید مملکت به این شکل باشد و آن وقت بیست هزار تومان یا سی هزار تومان خرج مقبره نادر بکنیم . بنده به عقیده خودم این را اول خیانت به این مملکت و ملت می‌دانم » . (۹)
● مخالفت با جمهوری خواهی رضا خان
یکی از مهمترین تلاش‌های روشنفکران و تجددگرایان هوادار رضا خان ، برای تغییر نظام سیاسی مشروطه به نفع رضاخان ، طرح مسأله ریاست جمهوری بود . انتخابات مجلس پنجم شورای ملی (۱۳۰۴-۱۳۰۲ هـ . ش ) با تقلب گسترده انجام شد و رضا خان موفق شد با به کارگیری ارتش ، اکثریتی مؤثر از حزب سوسیالیست و حزب تجدد را وارد مجلس کند . جناح اکثریت هم مجدانه می‌کوشید تا به هر شکل ممکن مجلس را رسمیت بخشد و موضوع جمهوریت را مطرح کند و به تصویب برساند . ظاهرا همه چیز بر طبق یک برنامه حساب شده پیش می‌رفت و نیرویی که بتواند مانع از تحقق این طرح شود ، دیده نمی‌شد . اما عده‌ای از نمایندگان وجیه‌المله و حقیقی که از جریان خطرناک پشت پرده و نقشه‌ها و دسیسه‌های جمهوری‌خواهان کاملا آگاه بودند . به رهبری آیت‌الله مدرس به مخالفت با جنبش جمهوری‌خواهی
پرداختند . (۱۰)
سید رضا فیروزآبادی چون در آن سال ، چند نفر در جریان انتخابات نماینده ورامین در مجلس کشته شده بودند ، معتقد بود که فعلا جمهوریت به درد مردمی که برای انتخاب نماینده مجلس چند نفر را می‌کشند ، نمی‌خورد . به این دلیل در صف یاران سید حسن مدرس که قهرمان مبارزه با جمهوریت بود ، قرار گرفت و با هیچ تطمیع و تهدیدی حاضر به ترک رویه خود نشد . علاوه بر آن انجمنی هم از کلیه اصناف تهران تشکیل داد که در منزلشان اقداماتی علیه جمهوریت داشتند . (۱۱)
● تبعید به کلات نادری
پس از ناکامی رضا خان در برقراری جمهوری که در پی تلاش‌های مدرس و یارانش صورت گرفت ، ماجرای قتل ماژور ایمبری ، کنسولیار سفارت آمریکا در تیر ماه ۱۳۰۳ ، بهانه‌ای به دست رضا خان داد تا با استفاده از این فضا ، به اعلام حکومت نظامی و ایجاد کانون‌ها و محافل خود بپردازد. (۱۲) این موضوع صرف نظر از پیامدهای خارجی آن ، به دولت رضاخان امکان داد برای تخریب چهره مخالفان خود در عرصه داخلی و بین‌المللی به تبلیغات گسترده‌ای دست زند و آنان را عناصر متحجر ، واپس‌گرا و مخالفان نوسازی و پیشرفت ایران معرفی کند و همه حرکت‌های خشونت‌بار اعم از ترورها و ناامنی‌ها را یکسره به آنان نسبت دهد . (۱۳)
حکومت نظامی به ریاست سرتیپ مرتضی خان ( یزدان‌پناه ) برقرار شد و به گرفتن معاریف محلاف و بازار و سیاسیون شروع کردند .(۱۴) نخست عده‌ای از طرفداران جدی اقلیت مجلس و مدرس را دستگیر کردند که از آن جمله عبدالحسین خرازی و سید رضا فیروآبادی بودند . (۱۵)
در شب دوم دستگیری ، آیت‌الله فیروزآبادی ، به کلات نادری تبعید شد و به وسیله گاری به آنجا فرستاده شد . در راه ، مأمورین مراقب ایشان ، صدمات روحی بسیاری به وی وارد می‌کردند . لیکن ایشان با بردباری تحمل می‌نمود . چون مأمورین در بعضی نقاط به زور آذوقه تهیه می‌کردند ، ایشان از خوردن آن خودداری می‌کرد و با پولی که همراه داشت و مقداری که قرض نمود ، غذا تهیه می‌کرد . این مسافرت تا شریف‌آباد در نزدیکی مشهد ادامه یافت . در آنجا مأمورین تغییر یافتند و گاری تبدیل به اسب و قاطر و الاغ شد . بین راه در اثر اصابت لگد اسب پای ایشان شکست و چون رئیس مأمورین در این قسمت ، سروان قائم مقامی ، از افراد شریف بود و به آیت‌الله فیروزآبادی ارادت داشت ، دستور اطراق می‌دهد و پس از تفحص ، شکسته‌بندی را از ده مجاور پیدا نموده و پای آیت‌الله فیروزآبادی را مداوا می‌کند . (۱۶)
پس از رسیدن به کلات نادری ، از محبوسین سؤال می‌شود که چه تقاضایی دارند . آیت‌الله فیروزآبادی درخواست می‌کند که برای نماز به او اجازه داده شود تا به همراه مأموری به مسجد برود و نمازش را در آنجا ادا کند . اهالی کلات نیز به زندان آمد و تعهد می‌کنند که تا زمان حضور آنها در کلات ، هر روز و شب ، غذای آنها را تأمین کنند . (۱۷)
● آزادی و بازگشت به تهران
در دهه عاشورای ۱۳۰۳ ، رضا خان در تکیه میدان سپه ، روضه‌خوانی دایر می‌نمود . عده‌ای از اهالی فیروز‌آباد و حضرت عبدالعظیم ، دسته سینه‌زنی ترتیب داده و به آنجا مراجعه می‌نمایند . بعد از سینه‌زنی ، طاقه شالی برایشان آوردند . آنها اظهار کردند که ما برای آزادی حاج سید رضا فیروزآبادی آمده‌ایم . "مدیرالاسلام بروجردی" و "قائم مقام الملک" که حضور داشتند کمک کردند و تلگرافا دستور آزادی آیت‌الله فیروزآبادی صادر شد . پس از ۲۲ روز حبس در کلات نادری ، یک روز رئیس زندان ایشان را احضار و تلگراف را به ایشان ارائه می‌کند .
ایشان سؤال ‌می‌کند ، برای رفقای هم محبس من نیز چنین دستوری رسیده است ؟
به ایشان می‌گویند ، خیر .
آیت‌الله فیروزآبادی می‌گوید : پس این تلگراف را فعلا افشا ننماید تا شاید دستور آزادی آنان هم برسد.
دو سه روز می‌گذرد و با این که ایشان آزاد بود و می‌توانست از محبس خارج شود ولی در حبس ماند ، تا این که رئیس زندان می‌گوید این وضع برای من ایجاد مسئولیت می‌کند و آیت‌الله فیروز‌آبادی مجبور شد بدون رفقای خود به مشهد برود تا در آنجا برای آزادی آنها تلاش کند . ایشان با بدرقه شایانی که از طرف اهالی کلات به عمل آمد ، عازم مشهد شد .
در مشهد با این که آقای توکلیان به دستور آقای سلامت ، محلی برای اقامت ایشان آماده کرده بود ، آیت‌الله آشتیانی ، رئیس وقت حوزه علمیه مشهد ، به آقای توکلیان اظهار داشت که آیت‌الله فیروزآبادی باید به منزل من وارد شود . آیت‌الله فیروزآبادی نیز برای فراهم نمودن شرایط آزادی رفقای محبوبش در کلات نادری ، ترجیح داد در منزل آیت‌الله آشتیانی اقامت کند . یکی دو شب بعد سرلشکر خزاعی که آن زمان عهده‌دار لشکر مشهد بود در منزل آیت‌الله آشتیانی قبول می‌کند که برای رهایی رفقای آیت‌الله فیروزآبادی اقدام نماید . پس از یک هفته ، این تلاش‌ها نتیجه داد و آیت‌الله فیروزآبادی به همراه رفقایش به تهران
بازگشت. (۱۸)
● انتخاب به نمایندگی مجلس ششم شورای ملی
انتخابات مجلس شورای ملی ( دوره ششم ) که در کابینه فروغی شروع شده بود ، در زمان نخست‌وزیری مستوفی‌الممالک در ۵ تیر ماه ۱۳۰۵ خاتمه یافت . آرزوی رضا خان از زمانی که تاج بر سر گذاشت این بود که یکی از بزرگان خوشنام همچون مستوفی‌الممالک ، مشیرالدوله یا مؤتمن‌الملک را به عنوان صدراعظم خود به رخ مردم بکشد ، اما از آنان انتظار حضور در تاجگذاری و خواندن قصیده‌های غرا و تعظیم نمی‌رفت . پس ، انجام این آرزو به پس از تاجگذاری ماند . از سوی دیگر آیت‌الله مدرس و اقلیت همراهش که می‌دیدند سرانجام ، آن قزاق به کمک عوامل قرارداد ۱۹۱۹ تاج شاهی گرفت ، تدبیر را در این دیدند که با فرستادن نخست‌وزیری قدرتمند و صاحب نام به صحنه ، در همان شروع کار ، شاه را عادت دهند که در امور کشور چندان دخالت نکند . سرانجام مدرس و دیگران مستوفی‌الممالک را راضی کردند که نخست‌وزیری را بپذیرد . مقایسه این انتخابات ، با انتخابات مجلس مؤسسان و انتخابات دوره‌های هفتم تا سیزدهم که در دوران رضا شاه صورت گرفت ، نشان می‌دهد که حضور مستوفی تا چه اندازه مؤثر بود. با شرایطی که به وجود آمد رضاخان مجبور شد مداخله کمتری در انتخابات کند . در نتیجه از لیست آیت‌الله مدرس ۹ تن و از لیست دربار تنها ، سه نفر انتخاب شدند . (۱۹)
سید رضا فیروزآبادی در بین دوازده نفری که از تهران انتخاب شدند و به مجلس راه یافتند ، پس از مدرس ، مستوفی ، دکتر مصدق ، وثوق‌الدوله و آشتیانی قرار گرفت و با ۶۰۸۵ رأی به مجلس راه یافت . (۲۰)
آیت‌الله فیروزآبادی در مجلس ششم نیز عقاید خود را نسبت به مصالح مملکت و حفظ حقوق شرعی و عرفی ملت ایران و هموطنان عزیز بدون واهمه ابراز می‌‌کرد و همگام با آیت‌الله مدرس به مخالفت با سیاستهای فرهنگی رژیم پهلوی می‌پرداخت . از جمله این مخالفتها ، همراهی او با آیت‌الله مدرس و برخی روحانیون تهران در مخالفت با یکی از اقدامات تجددگرایانه بود .
در تاریخ ۱۷ تیر ماه ۱۳۰۵ ، " جمعیت تمدن نسوان " به بهانه ترویج معارف و بسط افکار و تهذیب اخلاق عالم نسوان و ترقی آنها ، درصدد بود تئاتری تحت عنوان " تمدن نسوان " برای عموم زنان به معرض نمایش گذارد . چنین اقداماتی در راستای ترویج بی‌حجابی و سست کردن اعتقادات مذهبی صورت می‌گرفت . مدرس در ۱۳ تیر ماه نامه‌ای به مستوفی‌الممالک نوشت که :
«ورقه منتشر شده از برای تیارت دادن نسوان به دعوت عمومی در شب ۲۸ ذی‌الحجه ، چون سابقه نداشته ، اوضاع هم اقتضا ندارد ، خصوص در این موقع زمامداری ، مناسب است جلوگیری شود . (۲۱)»
پس از استیضاح دولت مستوفی‌الممالک در ۲۹ دی ۱۳۰۵ ، آیت‌الله فیروزآبادی نیز به همراه آیت‌الله مدرس و عده‌ای دیگر از موافقین دولت او بود و در مجلس از او حمایت می‌کرد . اما سرانجام دولت مستوفی‌الممالک در ۶ خرداد ۱۳۰۶ استعفا داد و مورد قبول شاه واقع شد . (۲۲)
▪ از جمله مسائلی که در مجلس ششم ، آیت‌الله فیروزآبادی درباره آنها موضع‌گیری و اظهاراتی داشت می‌توان به :
ـ مخالفت با نمایندگی یاسایی (نماینده سمنان ) (۲۳) ،
ـ اعتراض به عدم کشف مسببین ترور شهید مدرس (۲۴) ،
ـ پیشنهاد درباره تقلیل مستمری ورثه حاج شیخ عبدالنبی نوری و سید محمدخان نصر (۲۵) ،
ـ اعتراض به خرج بدون تأمل و ضرورت استخدام از اتباع ایرانی(۲۶) ،
ـ پیشنهاد درباره تقلیل مدت استخدام مأمور گمرک از خارج از کشور(۲۷) ،
ـ اشاره به تاریخچه بانک در ایران و ضرورت جلوگیری از حیف و میل اموال مردم(۲۸) و ... اشاره کرد .
دوره هفتم مجلس شورای ملی نیز ، آیت‌الله فیروزآبادی از تهران به نمایندگی انتخاب شد و در این دوره بود که حقوق نمایندگی‌اش را که در صندوق مجلس انباشته بود در جهت امور عام‌المنفعه مورد استفاده قرار داد . پسر آیت‌الله فیروزآبادی در این باره می‌گوید :
« ... تمام حقوق پدرم در دوران وکالتش ۲۴ هزار تومان بود که تصمیم گرفت آن را برای ساخت بیمارستان مصرف کند . با ۷ هزار تومان "باغ حرمت‌الدوله" را خرید ، که مال آقای سپهبدی ، سفیر ایران در سوئیس ، بود. تلگرافی به ایشان اطلاع داد و او هم پذیرفت . ۵۲ هزار متر مربع را با ۷ هزار تومان در سال ۱۳۰۷ خرید . البته پدرم سی سال بعد با مالک باغ دیدار کرد .
سپهبدی هر چند یکبار به خانقاه ملک‌نیا در شهر ری می‌آمد . در این خانقاه دیدار حاصل شد .
پدرم هر روز مزد کارگران را می‌داد و بر سر در بیمارستان نوشت :
«این مریض‌خانه وقف است بر فقرا و رعایا و غربا و بیچارگان ، لعنت بر کسی که تخلف نماید » .
تا پدرم زنده بود ، همه بیماران مجانی معالجه می‌شدند ، حتی یک سال پدرم پولی را جمع کرده بود تا به سیل‌زدگان خرمشهر بدهد ، وقتی آنجا رفت ، نامه‌ای به من و برادرم نوشت که شب‌ها حتما به همه بیماران سر بزنیم . اگر کسی پول خرید دارو نداشت به او کمک کنیم .
بیمارستان ۴۲ موقوفه دارد . حتی حکیم‌الملک ، نخست‌وزیر شاه هم ملکی را وقف کرده بود .(۲۹)
بیمارستان در دوم آذر ۱۳۱۳ رسما افتتاح شد و آیت‌الله فیروزآبادی همواره در توسعه و بهبود آن تلاش می‌کرد .
● نمایندگی در مجلس چهاردهم شورای ملی
انتخابات مجلس چهاردهم طولانی‌ترین ، رقابتی‌ترین و بنابراین با اهمیت‌ترین انتخابات در ایران معاصر بود . مبارزات انتخاباتی که از خرداد ۱۳۲۲ ، شش ماه پیش از پایان مجلس سیزدهم آغاز شده بود ، در برخی حوزه‌ها تا روزهای نخست اردیبهشت ۱۳۲۳ یعنی سه ماه پس از گشایش مجلس چهاردهم ادامه داشت . در این انتخابات بیش از ۸۰۰ نامزد انتخاباتی بر سر ۱۳۶ کرسی رقابت می‌کردند . (۳۰)
سید رضا فیروز‌آبادی در این دوره نیز به نمایندگی از مردم تهران ، به مجلس چهاردهم شورای ملی راه یافت . این دوره آخرین نمایندگی فیروزآبادی در مجلس بود . مجلس چهاردهم در ۲۰ اسفند ۱۳۲۴ به پایان رسید .
● فعالیت‌های پس از دوران نمایندگی
آیت‌الله فیروزآبادی پس از دوران نمایندگی و با توجه آن که سنش از ۷۰ سالگی گذشته بود ، همچنان به فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی خود ادامه داد . در ۲۲ دی ماه ۱۳۲۵ در تحصن دکتر محمد مصدق و یارانش در دربار برای تأمین آزادی انتخابات مجلس پانزدهم شرکت کرد و در ۲۴ شهریور ۱۳۲۸ در اعتراض به عدم آزادی انتخابات مجلس شانزدهم ، در تحصنی که در دربار برگزار شد ، مشارکت داشت .(۳۱)
در سالگرد قیام سی تیر ۱۳۳۰ ، آیت‌الله فیروزآبادی ضمن صدور اعلامیه تسلیت این واقعه ، مردم را به حضور در مراسم بزرگداشت شهدای قیام ملی سی‌ام تیر که در روز جمعه ۲ ذیعقده در صحن حضرت عبدالعظیم (ع) برگزار می‌شد ، دعوت کرد . (۳۲)
در جریان انتخابات مجلس هجدهم نیز به همراه جمعی از علما و رجال کشور از جمله "علی‌اکبر دهخدا" ، "دکتر عبدالله معظمی" ، "اللهیارصالح" ، "دکتر محمد قریب" و ... نسبت به دخالت عمال بیگانه در انتخابات به مردم هشدار داد . (۳۳)
از فعالیت‌های آیت‌الله فیروزآبادی در سال ۱۳۳۲ ، می‌توان به دعوت ملت و مسئولین کشور به وحدت و پشتیبانی از دکتر محمد مصدق ، تأسیس جمعیت تأمین آزادی انتخابات پس از کودتای انگلیسی – آمریکایی ۲۸ مرداد ، کوشش برای انجام انتخابات آزاد و دفاع از نهضت ملی با صدور اطلاعیه‌ای همراه با جمعی از رجال کشور و صدور بیانیه‌ای به همراه عده‌ای از شخصیتهای ملی ، سیاسی و اسلامی خطاب به مجلسین شورا و سنا راجع به قرارداد کنسرسیوم نفت ، اشاره کرد . (۳۴)
در سال ۱۳۳۹ ، جبهه ملی دوم با حضور آیت‌الله فیروزآبادی شروع به فعالیت کرد و سال بعد ، جمعیت نهضت آزادی ایران با حضور ایشان تأسیس شد . از دیگر فعالیتهای ایشان در سالهای آخر عمر ، افتتاح بنیاد فیروزآبادی در اول آذر ۱۳۴۲ بود . (۳۵)
آیت‌الله فیروزآبادی سرانجام پس از گذشت حدود ۹۰ سال از زندگی‌اش و سالها فعالیت سیاسی و اجتماعی در جهت تأمین و حفظ منافع مردم ، در ۱۴ مرداد ۱۳۴۴ هـ . ش به دیار باقی شتافت .

پژوهشگر: حسین کاوشی
پی‌نوشتها:
۱- یادنامه آیت‌الله سید رضا فیروز‌آبادی ، به کوشش محمد ترکمان ، تهران : انتشارات کویر ، ۱۳۷۶ ، ص ۱۵-۱۳
۲- همشهری محله ( ضمیمه روزنامه همشهری ) ، ۸/۳/۸۵
۳- یادنامه آیت‌الله سید رضا فیروزآبادی ، ص ۱۵
۴- منصوره اتحادیه ( نظام مافی ) ، احزاب سیاسی در مجلس سوم ، تهران : نشر تاریخ ایران ، ۱۳۷۱ ، ص ۳۵.
۵- همان ، ص ۱۷۱و۸۱
۶- همان ، ص ۲۰۶ و ۷۲ ؛ روزنامه رعد ، شماره ۵۹ ، ۱۶ جمادی‌الثانی ۱۳۳۲ ق .
۷- یادنامه آیت‌الله سید رضا فیروزآبادی ، ص ۱۵
۸- اشاره به ماده اول طرح مذکور به شرح زیر : "دو عشر از عایدات مالیات نواقل شهر مشهد برای خریداری اراضی اطراف قبر نادرشاه و تعمیر مقبره تخصیص می‌شود ."
۹- مذاکرات مجلس سوم شورای ملی ، جلسه ۶۹ ، ۲۱ ذیعقده ۱۳۳۳ .
۱۰- حسین کاوشی ، دلایل مخالفت آیت‌الله مدرس با جمهوری خواهی رضا خان ، روزنامه اعتماد ملی . ۱۰/۸/۱۳۸۶.
۱۱- یادنامه آیت‌الله سید رضا فیروزآبادی ، ص ۱۶ .
۱۲- عبدالله مستوفی ، شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه ، ج ۳ ، تهران : انتشارات زوار ، ۱۳۴۳ ، ص ۶۱۹.
۱۳- محمدتقی بهار ( ملک‌الشعرا ) ، تاریخ مختصر احزاب سیاسی ایران ، تهران : مؤسسه انتشارات امیرکبیر ، ۱۳۶۳ ، ج ۲ ، ص ۱۱۶-۱۱۴.
۱۴- همان ، ص ۱۲۷.
۱۵- حسین مکی ، تاریخ بیست ساله ایران ، تهران : مؤسسه انتشارات امیرکبیر ، ۱۳۵۷ ، ج ۳ ، ص ۱۰۹.
۱۶- یادنامه آیت‌الله سید رضا فیروزآبادی ، ص ۲۸-۲۵.
۱۷- همان ، ص ۲۸.
۱۸- همان ، ۳۰و۲۹
۱۹- مسعود بهنود ، دولت‌های ایران از اسفند ۱۲۱۹ تا بهمن ۱۳۵۷ ، تهران : سازمان انتشارات جاویدان ، ۱۳۷۰ ، ص ۹۲.
۲۰- حسین مکی ، تاریخ بیست ساله ایران ، تهران : انتشارات علمی ، ۱۳۷۴ ، ج ۴ ، ص ۱۰۸.
۲۱- حمید بصیرت منش : علما و رژیم رضا شاه : نظری بر عملکرد سیاسی – فرهنگی روحانیون در سالهای ۱۳۰۵-۱۳۲۰ ش ، تهران : مؤسسه چاپ و نشر عروج ، ۱۳۷۶ ، ص ۳۳۷.
۲۲- حسین مکی ، همان ، ص ۲۷۱و۲۲۲.
۲۳- مذاکرات مجلس ششم شورای ملی ، جلسه سوم ، ۲۰/۵/۱۳۰۵.
۲۴- همان ، جلسه ۲۸ ، ۱۷/۸/۱۳۰۵.
۲۵- همان .
۲۶- همان ، جلسه ۲۹ ، ۲۲/۸/۱۳۰۵.
۲۷- همان ، جلسه ۳۸ ، ۱۵/۹/۱۳۰۵.
۲۸- همان ، جلسه ۵۸ ، ۶/۱۱/۱۳۰۵.
۲۹- همشهری محله ( ضمیمه روزنامه همشهری ) ، ۸/۳/۸۵
۳۰- یرواند آبراهامیان ، ایران بین دو انقلاب : درآمدی بر جامعه شناسی سیاسی ایران معاصر ، ترجمه احمد گل محمدی و محمد ابراهیم فتاحی ولی لایی ، تهران : نشر نی ، ۱۳۷۷ ، ص ۲۲۸ .
۳۱- یادنامه آیت‌الله سید رضا فیروزآبادی ، ص ۱۰.
۳۲- همان ، ص ۸۵.
۳۳- همان ، ص ۹۴-۹۱.
۳۴- همان ، ص ۱۰۳و۱۰
۳۵- همان ، ص ۱۰

منبع : مرکز اسناد انقلاب اسلامی

مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
شبهای شیدایی , مجمع تشخیص , منتقد , فرماندار آمریکایی , کلنیک , کنفرانس تغییرات آب و هوایی , زندانس , بسیج پزشکی , نواک جوکوویچ , بالاترازخبر , زندگی شاید همین حالا , بابایی , ساخت تسلیحات , فیلم کوتاه تنازع , بوحمدان , اظهارات بازیکنان , جنگ علیه یهودیان , بهره وری آب , تربیت والدین , پایگاه تایستانی , ایساتیس , اجلاس OCA , وزیر امور خارجه ترکیه , اختلال در شنوایی کودکان , بسته حمایتی , سیل تهران , زاخارووا , طلبگی , پرده نشین , در کاشان , بنیاد نخبگان فارس , هواپیمای ایسا , ابوذر عطا نژاد , گفته , برایان بنچووسکی , اختلال در تلگرام , المپیک ژاپن , بالاترین حد , صدای اندروید , دادستان پاریس , رزمندگان و هنرمندان , فولاد هفت الماس قزوین , براتلو , نوع قرارداد , ادبیات کردی , سید محمد کیایی , مغرالمیر , داوران مستقل , حسنی محلی , همتی ای همرهان به پیشواز ماه رمضان و ظهور در آن ,

برخی از مطالبی که کاربران هم اکنون در حال خواندن آن هستند
مبانی و اصول سیاست خارجی(۲) , صنایع دستی , منبّت کاری و تزئینات چوبی(۲) , Lycium SPP , گر دیده به دریوزه‌ی دیدار نیاید , خردل شیرین‌سوزی , چشمهٔ حسین‌آباد، رفسنجان , مادر سو، گرگان , غمزه‌ی او حشر فتنه به هر جا ببرد , ساخت ارتش , سر بگذرانم از سر گردون به گردنی , داراشکوه , تعطیلات رسمی جمهوری قزاقستان , عمان و جنگ دوم خلیج‌فارس , درمان , ستون‌های نوری , فنٌ نوشتن , پیشگیری , منوچهر مطیعی تهرانی , درمان ,

برخی منابع مهم خبری
energynewcomes.com تازههای انرژی , asemanweekly.com آسمان , tik.ir تیک , ut.ac.ir دانشگاه تهران , kharazmi.org خوارزمی , funiha.com فانیها , ketab.ir کتاب , aparat.com آپارات , ictpress.ir آی سی تی , seraj24.ir سراج 24 , qudsonline.ir قدس آنلاین , irannaz.com ایران ناز , sabernews.com صابرنیوز , nasle-farda.ir روزنامه نسل فردا , irib.ir صداوسیما , qudsdaily.com قدس , qudsonline.ir روزنامه قدس , entekhab.ir انتخاب , eghtesadoma.com اقتصادوما , sarihnews.com صریح , shabakeh-mag.com مجله شبکه , banifilm.ir بانی فیلم , cinemapress.ir سینما پرس , jamejamonline.ir جام جم , poolnews.ir پول نیوز , salamat.ir سلامتیران , sourehcinema.ir سوره سینما , ayaronline.ir عیار آنلاین , nasimonline.ir نسیم , migna.ir میگنا ,

وبگردی
میلیاردر ایرانی بار دیگر خودرویBMW خود را به آتش کشید
میلیاردر ایرانی بار دیگر خودرویBMW خود را به آتش کشید - فیلم / آقا این ماشینو بفروش یک پراید بخر راحت شو.
ازدواج قربانی اسید پاشی اصفهان
ازدواج قربانی اسید پاشی اصفهان - مرضیه ابراهیمی در جریان اسیدپاشی یکی از قرنیه‌هایش را از دست داد و بدنش نیز به‌ شدت آسیب دید و یک قسمت از سرش سوراخ شد.
پخش شدن محموله تریاک کف جاده در میناب
پخش شدن محموله تریاک کف جاده در میناب - فیلم پخش شدن محموله تریاک کف جاده و جمع کردن توسط مردم!
نگار جواهریان همسر رامبد جوان در خندوانه / فیلم
نگار جواهریان همسر رامبد جوان در خندوانه / فیلم - رامبد جوان همسر سوم خود نگار جواهریان را به خندوانه دعوت کرد.
مشاهده زندگی جدید خانم رهنما فعلآ بلامانع است / عکس
مشاهده زندگی جدید خانم رهنما فعلآ بلامانع است / عکس - عقد «بهاره رهنما» و همسرش در حرم امام رضا (ع)
تصاویر ازدواج مجدد بهاره رهنما
تصاویر ازدواج مجدد بهاره رهنما - بهاره رهنما که بیشتر کارهای او با مضمون ظنز و کمدی است . روز شنیه 4 شهریور با امیر خسرو عباسی ازدواج کرد.
اولین گفتگو با حمید صفت پس از دستگیری / تصاویر
اولین گفتگو با حمید صفت پس از دستگیری / تصاویر - حمید صفت خواننده رپ،پس از پنج ساعت انکار سرانجام در جریان تحقیقات پلیس به قتل پدرخوانده اش اعتراف کرد.
فیلم حضور تینا آخوندتبار در مسابقات بوکس!
فیلم حضور تینا آخوندتبار در مسابقات بوکس! - این بازیگر ایرانی که مدتهاست خبری از حضور او در عرصه هنر نیست برای اولین بار مقابل حریف چینی مسابقه داد.
جشن تولد ۶۰ سالگی مهرانه مهین‌ترابی
جشن تولد ۶۰ سالگی مهرانه مهین‌ترابی - جمعه ۲۰ مرداد بیست و پنجمین مراسم «تولد ماه» به مناسبت سالروز تولد مهرانه مهین‌ترابی، بازیگر سینما و تلویزیون، با حضور جمعی از هنرمندان در موزه هنرهای دینی برگزار شد.
حرکات عجیب احمدی  نژاد هنگام تعریف خاطرات بقایی از زندان!
حرکات عجیب احمدی نژاد هنگام تعریف خاطرات بقایی از زندان! - حرکات عجیب احمدی نژاد هنگام تعریف خاطرات حمید بقایی از دوران زندان کوتاه مدتش
آزاده نامداری تیتر یک پرتیراژترین روزنامه سوئیس/ عکس
آزاده نامداری تیتر یک پرتیراژترین روزنامه سوئیس/ عکس - روزنامه پرتیراژ عصر سوییس بنام بلیک که بصورت رایگان توزیع میشود ، این تیتر را برای آزاده نامدارى انتخاب کرد:دورویی!
 اولین تصاویر از مهران مدیری و دخترش شهرزاد
اولین تصاویر از مهران مدیری و دخترش شهرزاد - مراسم افتتاحیه فیلم «ساعت 5 عصر» اولین ساخته مهران مدیری در حالی برگزار شد که شهرزاد دختر این کارگردان نیز در مراسم حضور داشت و برای اولین بار است که دختر مهران مدیری در چنین مراسمی حضور می یابد.
    پربازدیدها