سه شنبه ۲۷ آذر ۱۳۹۷ / Tuesday, 18 December, 2018

موسیقی درمانی با تاکید بر اعجاز موسیقایی قرآن کریم


موسیقی درمانی با تاکید بر اعجاز موسیقایی قرآن کریم
همانطور که می دانیم اکثر داروها (به خصوص داروهای مسکن) عوارض جانبی، بدنی (فیزیولوژیکی) روحی و روانی زیادی بر بیمار دارد. ضمن اینکه در تمام بیماران نمی توان از این داروها برای تسکین درد استفاده نمود، خطر اعتیاد و وابستگی دارویی نیز مطرح می شود، از طرف دیگر علاوه بر هدر دادن وقتشان به هنگام مصرف آنها، هزینه زیادی بر سیستم بهداشتی و درمانی جامعه تحمیل می شود.
واضح است چنانچه راه های ساده تر، سالم تر و مقرون به صرفه تری در دسترس باشد، قبول این همه عوارض و هزینه ها منطقی نخواهد بود.
اخیرا پژوهشگران و متخصصان امر، تاکید زیادی بر روش های تسکین غیردارویی و غیرتهاجمی (جراحی) در کاهش اضطراب و درد به عنوان راه های برتر تسکین دهنده نموده اند، که از جمله این روش ها موسیقی درمانی می باشد.
درد پدیده مرموز و پیچیده ای است که عوامل متعددی می تواند در درمان آن تاثیر گذارد. یکی از این عوامل موثر و مداخله گر، فرهنگ و زمینه فرهنگی افراد می باشد و در این گستره وسیع فرهنگی نقش اعتقادات مذهبی از همه محسوس تر است. (۱)
بسیاری از تحقیقات و مقالات انتشاریافته درباره پیدایش درد و راه های تسکین آن صراحتا به نقش اعتقادات فردی در افزایش تحمل درد اشاره داشته اند و حتی آن را به عنوان قدرتمندترین عنصر تاثیرگذار در تحمل درد معرفی کرده اند. (۲)
تیلر (۳) و دیگران، آنجا که از درد سخن می گویند پارامتر مذهب را از قدرتمندترین عناصر تاثیرگذار بر تحمل درد معرفی نموده و خاطر نشان می سازند که در بعضی مذاهب، افراد بنا به اعتقادات خاص مذهبی خود، درد را عامل پاکسازی خود و جامعه می دانند و به همین دلیل، این افراد اقدامات تسکین دهنده درد را بندرت می پذیرند و هنگام مواجهه با درد، از منابع قدرتمند اعتقادی بهره می جویند.
در این تحقیق (۴) پژوهشگر دو هدف عمده را دنبال می کند: یکی، کاهش درد به عنوان یکی از بزرگترین معضلات بشر و پزشکی و دیگری، استفاده از آهنگ موزون قرآن کریم و آواهای دلنشین آن، به عنوان یک موسیقی عرفانی دلپذیر. با توجه به ارزش های دینی و فلسفه اعتقادی حاکم بر ساختار جامعه ما و فرهنگ و زمینه های فرهنگی افراد جامعه مان و برای تقویت این بعد فرهنگی اعتقادی افراد، به منظور درمان اشخاص مبتلا به درد، از یک صوت (نوای) سازمان یافته موزون و یک موسیقی دلپذیر دینی با خواص ویژه خود استفاده شده است. (۵)
پژوهشگر اشاره می کند که با مشاهده تغییر حالات روحانی و عرفانی بیماران بستری در بیمارستان (با تجربه محدود بالینی) بیمارانی را مشاهده نمودم که هنگام درد یا هنگامی که قرار بود اقدامی بر روی آنها انجام گیرد، گرایشات مذهبی آنان بیشتر می شد و بسیاری از بیماران هنگام تشدید درد، آیات قرآنی، سوره کوتاه قرآن، دعا، صلوات، اوراد و اذکار را با خود زمزمه می کردند و با این روش عملا سعی داشتند بر درد و اضطراب خود چیره گردند.
آری، مطالعات انجام شده نشان می دهد که طبیعت آدمی گرایش باطنی به ریتم و هارمونی دارد و از نظم و هماهنگی آن لذت می برد. از آن جایی که اساس هستی و خلقت بر وحدت و هماهنگی استوار است، انسان نیز جزیی از نظام گسترده و یکپارچه این هستی است و میل به اتصال و ارتباط با قدرت و نیروی لا یزال هستی دارد میل به زیبایی و هماهنگی و گرایش به وحدت، در طبیعت و خمیر مایه ذاتی آدمی است. سرشت موزون آدمی، بی چون و چرا از ترکیب نقوش و هماهنگی نغمات و تکمیل احساسات لذت می برد و از جلوه های هنری و آثار زیبا محظوظ می گردد.(۶)
استفاده از موسیقی به عنوان یکی از مظاهر این زیبایی، فقط محدود به امور پزشکی نمی باشد. مراسم دعا، نیایش، نوحه خوانی، تعزیه، موسیقی جنگ که برای یکنواخت کردن رفتار روانی- حرکتی یا یورش سربازان مورد استفاده قرار می گیرد، موسیقی بالینی (لالایی گهواره) که در تمام قبایل این مرز و بوم در تاریخ فرهنگ و هنر ایران جایگاه خاصی دارد، مثلا صدای لالایی مادر که با ریتم خاص خود در ساقه مغزی فعالیت بنیادی، هشیاری را پایین میآورد و حتی آرامش ایجاد کرده و خواب را تسهیل می کند (چون سیستم شنوایی تحت تاثیر کارکرد حواس و هیجان از نظر کیفیت دائما تغییر می کند)، خوش خوانی قبایل، مخصوصا عشایر از متون شاهنامه فردوسی و موارد دیگر از جمله صدای آبشار و آواز پرندگان و... همه از اشکال دیگر موسیقی می باشند، مثلا زنان عشایر و بعضی قبیله ها چند ساعت قبل از زایمان، محلی را در کنار آبشار انتخاب می کنند صدای آبشار با موسیقی و ریتم طبیعی خود فعالیت بیوالکتریکی و شیمیایی ساقه مغز و ارتباطش با قشر مخ را به نحوی تغییر می دهد که اولا : آرامش و ثانیا:
کاهش درد را باعث می شود.(۷)
در این تحقیق(۸) ضمن مروری کوتاه بر تاریخچه موسیقی درمانی در ایران و جهان، به یکی از جلوه های ویژه و انواع خاص و عام پسند موسیقی دینی به نام موسیقی حاصل از تلا وت قرآن کریم اشاره شده که از همه موسیقی ها زیباتر، دلپذیرتر و شورانگیزتر است.
همانا قرآن، بهار دل ها و شفای دردها، سرچشمه دانش ها و زداینده تیرگی ها و مهمترین و استوارترین و ارجمندترین راه شناخت و معرفت است. قرآن رویه ای زیبا و ظاهری دلپذیر و شورانگیز دارد، با جاذبه های شگفت انگیز، اما درونی ژرف و باطنی عمیق، چینش واژه ها، ترکیب کلمات و جمله ها در آیات قرآن، زیبایی های فراوانی دارد که محققان علوم قرآنی به ویژه متاخران بدان پرداخته و جاذبه های آن را نمایانده اند. از جمله این زیبایی ها و جلوه های دلپذیر، چینش واژه های قرآنی است.(۹) از این نظر آیات الهی نظمی آهنگین و آهنگی دلپذیر دارد، به طوری که هیچ متنی در بلند خواندن، مانند قرآن آهنگ پذیر و تاثیرگذار نیست. توصیه های موکد برای زیباخوانی قرآن از سوی رهبران الهی به لحاظ توجه به همین ویژگی های قرآن است. چنان که در احادیث آمده و در بحث های قبلی نیز به آن اشاره شده است. عامل مهم جاذبیت قرآن، سبک، نظم و آهنگ آن است. این سه عامل که سنگ بنیادین ساختار سحرانگیز قرآن را تشکیل می دهند چنان به هم آمیخته و در هم ریخته اند که نمی توان نقش هر یک را در جاذبیت قرآن جداگانه تصویر کرد:
۱) سبک
۲) نظم
۳) آهنگ:
آوای (موسیقی) سخن که از دو عامل (سبک و نظم) به وجود آمده، چنان ساختار و اندامی و چنین پیوند استواری، این گونه آهنگی را خواستار است، به ویژه آن که از حرف مد ولین در این زمینه کمال استفاده را نموده و جوش و خروشی به آهنگ تلا وت بخشیده و وجد و شعفی در شنوندگان به وجود میآورد. از این رو ضرورت دارد تلا وت کننده، آهنگ تنظیمی قرآن را بداند و بر اسرار و رموز آن واقف باشد و کاملا آن را رعایت کند تا نقش اعجاز بیان را به خوبیو با دقت ایفا نماید. (۱۰)
بسیار بوده و هستند کسانی که با آهنگ زیبا، صدای دلپذیر و موسیقیایی سحرآفرین، جان ها را از عشق به قرآن آکنده و دل ها را مسحور نموده اند، اینگونه قاریان چه بسیار اشک ها بر چشم ها نشانده و قلب ها را سرشار از خشوع و خشیت ساخته اند. (۱۱)
بر این اساس، نگارنده درصدد تحقیق بر آثار وجودی قرآن کریم و تاثیر تلاوت آن بر افراد به عنوان یکی از عوامل کاهش دهنده فشارهای روانی برآمده و نه تنها به تاثیر آن بر بیماری های روحی، بلکه به بررسی تاثیر تلاوت قرآن بر کاهش دردهای جسمانی پرداخته که نتایج مطرح شده در رساله ای تحت عنوان «بررسی تاثیر آوای قرآن کریم بر کاهش دردهای جراحی و کاهش اضطراب قبل و بعد از انجام اقدامات تشخیصی و درمانی» نیز موید آن می باشد. در ضمن در این مقال نظر خاصی (شرعی) درباره موسیقی بیان نمی گردد که آن اختصاص به نظر فقها و اهل فن دارد و در این رساله تنها به یافته های علمی اشاره شده و قضاوت به عهده صاحبنظران گذاشته می شود.
● نقش آهنگ در تلا وت قرآن کریم
یکی از دلنشین ترین، جذاب ترین و طبیعی ترین موسیقی ها، موسیقی روح افزای ناشی از تلا وت قرآن کریم می باشد. گر چه قرآن با همگان سر و کار دارد و زیبایی آن مختص گروه خاصی نیست، اما آنان که با آن انس بیشتری دارند، قطعا از آن بیشتر لذت خواهند برد و در واقع هر کس به فراخور طبع و ذوق خود از آن بهره عملی خواهد برد.
اصولا عبارات و جمله بندی های قرآن به گونه ای تنظیم شده است که روان، یکنواخت، هماهنگ و همساز است. حروف و کلمات متناسب و همآوا، پیوسته به یکدیگر پیوند خورده اند.
با این که قرآن کلا م منثور است، به کلا م منظوم بیشتر شباهت دارد و با آنکه خطاب و عتاب است به افسونگری و سحرانگیزی بیشتر می ماند و بدین وصف، سبک نوینی را در زبان عربی به بار آورده و به نظم و تالیف جدیدی ارائه نمود و اعراب و جهانیان را به حیرت و شگفتی واداشت.(۱۲) ادبای عصر حاضر و سخنوران دوره معاصر، نیز همگان با گذشتگان همآواز، همان سخنان را تکرار می کنند که: والاتر از شعر است و شیواتر از هر کلا م، بی نظیر و بی مانند، همانا کلا م خداست. اعجاز قرآن تنها در جنبه محتوای آن نیست بلکه الفاظ قرآن نیز در سر حد اعجاز است، به طوری که کشش و جاذبه و شیرینی و هماهنگی خاصی که در الفاظ و جمله بندی ها وجود دارد، ما فوق قدرت انسان هاست.۱۳
قاری قرآن اگر نیک تلا وت کند، آن گونه که خواست قرآن است، نه آن طور که خواست خود اوست، هر آینه می یابی، آوایی هماهنگ ونغمه ای فراگیر تمام وجودت را فرا گرفته و با این که قرآن شعر نیست، ولی در آن چیزی می یابی که در شعر و نغمه های دیگر یافت نمی شود.۱۴ چون«شعر» معمولا زائیده تخیلا ت، و بیانگر احساسات بر افروخته و هیجانات عاطفی است، و به همین دلیل فراز و نشیب افت و خیز فراوان دارد در حالی که قرآن در عین زیبایی و جذابی کاملا مستدل و منطقی، و محتوایی عقلا نی دارد.۱۵
آری، انسان از نغمه قرآن چنان سرخوش می گردد که هرگز در لذت های دیگر آن چنان خوشی نخواهد دید. این حروف قرآنی است و کلا م آسمانی است که به وسیله پیک وحی بر قلب پاک پیامبر «صلی الله علیه و آله و سلم» نازل شده و با نظم وترتیب خاص خود و با فاصله ای ردیف قرار گرفته واین چنین جمال و زیبایی آفریده است.۱۶
قرآن را نغمه ای است فرحبخش روح افزا که دیگر نغمه ها پیش آن زمزمه ای بیش نیستند، چنان که پیامبر اکرم«صلی الله علیه و آله و سلم» فرمودند:
فضل القرآن علی سائر الکلا م، کفضل الله علی خلقه»۱۷
فضل و برتری قرآن برسخنان دیگر، همچون فضل وبرتری خدا بر آفریدگان است.
قرآن، روان آدمی را آرامش بخشیده، از آلا یش ها و پلیدی ها پاکیزه نموده و درخشش داده و به سوی فضای لا یتناهی آسمان معنویت به پرواز در می آورد. این نغمه، غذای روح است که روان آدمی را نوید خوشبختی می دهد، سعادت، طهارت قداست ارزانی می دارد.۱۸ پیامبر اکرم«صلی الله علیه و آله و سلم» در مورد اهمیت حسن صوت هنگام قرائت قرآن فرموده اند:
«لکل شیی» حلیه و حلیه القرآن الصوت الحسن»۱۹
برای هر چیزی زینتی آرایشی است و زینت و آرایش قرآن، آوای(صوت) نیکو است.
و نیز فرموده اند:
«اقروا القرآن بالحان العرب اصواتها و ایاکم و لحون اهل الفسوق و اهل الکبائر»۲۰
قرآن را با آهنگ های عربی و اصوات عرب بخوانید(تلا وت کنید) از آهنگ های اهل فسق اهل گناهان کبیره(آهنگ های مبتذل) بپرهیزید.
در احادیث آمده است که: امام سجاد«علیه السلا م» صوت بسیار زیبایی در تلا وت قرآن داشتند و از همه قرآن را خوشتر می خواندند به طوری که گاهی مشاهده می شد، فروشندگان دوره گرد با شنیدن صوت جذاب حضرت از حرکت باز می ایستادند و لذت می بردند و گاه غش می کردند و از هوش می رفتند. و در روایت دیگری آمده که امام باقر«علیه السلا م» بهترین صدا را داشتند و چون سحرگاهان از بستر بر می خاست و قرآن می خواند، بانگ بلند می کرد و گذرندگان از سقایان و جز» ایشان می ایستادند و به قرائت قرآن او گوش می دادند.۲۱ و در حدیث آمده است:
«لیس منا من لم یتغن القرآن» ۲۲
از ما نیست (از زمره ما مسلمین نیست)، آن کس که قرآن را با لحن موسیقی اش دوست ندارد. و بعضی گفته اند معنا چنین است از ما نیست کسی که با وجود قرآن خود را بی نیاز نداند.۲۳
امام محمد باقر«علیه السلا م» فرمودند:
«و رجع بالقرآن فان الله یحب الصوت الحسن یرفع فیها ترجیعا» (۲۴)
در تلا وت قرآن ترجیع (صدا در گلو گردانیدن) باید رعایت گردد، زیرا خداوند صوت نیکو را دوست دارد که در آن ترجیع به کار رود.
آیت الله معرفت در بحث نظم آهنگ در قرآن چنین گفته است:
«قاریان مصری پیش از آن که در دارالقرآن پذیرفته شوند، باید دارای لیسانس دارالفنون باشند تا با فنون ترانه ها و انواع آهنگ ها آشنا گردیده و بتوانند قرآن را با زیباترین نغمه ها و شیواترین آهنگ ها تلا وت کنند و کلا م الهی را به احسن وجه به ترنم درآورند».
قرآن کریم بیانی رسا، سبکی شیوا و آهنگی دلربا دارد. باید با این ویژگی به عرصه ظهور برسد و شنوندگان را از هر قشر که باشند تسخیر کرده و در قبضه خویش درآورد، آنگاه است که مفهوم عبارت «ان البیان لسحرا» آشکار مشاهده می گردد. (۲۵)
و ما هم برآنیم تا از همین ویژگی قرآن در جهت تسکین آلا م جسمی دردمندان کمک بگیریم.
دکتر «محمد الا غا» از قول «عبدالرحمن العیسوی» نویسنده کتاب «الا سلا م و العلا ج النفسی» مطلبی به شرح زیر آورده است:
شفای نفوس در کتاب خداوند سبحان نهفته است و علا ج این امراض دو گونه است: یکی جنبه پیشگیری دارد و دیگری جنبه درمان و قرآن کریم محافظ سلا مت بدنی وعقلی و نفسی مومنان است و ... آنها را از اصابت به امراض حفظ می نماید و ... بنابراین برگشت به دین و به سرچشمه های ایمان بهترین وسیله برای پیشگیری و درمان امراض نفسانی و عقلا نی می باشد. (۲۶)
علا مه بزرگوار، مرحوم طباطبایی می فرمایند: «هماهنگی آیات قرآن، یا به عبارت دیگر هارمونیک آیات به گونه ای هیجان انگیز است که می توان سبک قرآنی را در این زمینه نسبت به سبک های دیگر تشخیص و تمیز داد. این هماهنگی دقیق و جذاب ناشی از انتخاب یک سلسله الفاظ شیرین است که به هنگام تلا وت طنین پرشکوه آیات الهی احساس می شود و به روح، انبساط و شعفی پرشور می بخشد و روح را در عالمی هیجان افزا سیر می دهد و انسان با نردبان آیات الهی گام به گام پیش می رود و روانش به معراجی شکوهمند نایل می شود.
آیات الهی در هنگام قرائت به صورت جالب و جاذبی پی درپی تکرار می شود و یک آهنگ عمیق و یکنواخت رادر گوش به صدا در میآورد. کلمات آخر اکثر آیات با یک نظام معین و یک انسجام حیرت انگیزی که از نظر نیروی تعبیر و قدرت نفوذ در نفوس بسیار قابل توجه است و بالا خره قرآن به صورتی است که می توان آن را به بیان آهنگ شیرین و دلنواز و روح افزایی دانست که گوش ها از شنیدن آیات جذابش هرگز خسته و ملول نمی شود، زیرا در عباراتش چنان عظمت و شکوه و خوش نوایی نهاده شده که گویی نت های موسیقی اصیل هستند که در گوش جان آدمی زمزمه و ترنم می کنند و چنان آیات قرآن با هارمونیک اصوات منطبق است که صدایش آرام بخش است». (۲۷)
آری، اذان و قرائت قرآن برخوردار از یک موسیقی عام پسندی است که سلسله ارتباط جامعه را در تاریخ و قرون نشان می دهد. هیجان عارفانه و از خویش به درشدن که درعامه مردم هنگام شنیدن اذان و آیات قرآن کریم مشاهده می شود، جنبه همبستگی عقیدتی - مذهبی را مطرح وتاکید می کند.(۲۸)
● آوای دلنشین قرآن یکی از عوامل تسکین آلا م(جسمی و روانی)
با توجه به نص قرآن کریم، آیات الهی موجب تشفی قلوب و تسکین آلا م می شود، به طوری که خداوند متعال می فرماید:
«و ننزل من القرآن ما هو شفا» ورحمه للمومنین»۲۹
و ما آن از قرآن چه فرستیم شفای دل و رحمت الهی برای اهل ایمان است.
و یا در آیه ای دیگر می فرماید:
«الا بذکر الله تطمئن القلوب»
پژوهشگران در این مقاله (۳۰) بعد از کسب اجازه از مقام معظم رهبری حضرت آیت الله خامنه ای،عزم خود را جزم کردند، تا بایک روش علمی وتحقیقی، میزان تاثیر صورت دلنشین تلا وت قرآن کریم را برکاهش درد بسنجند و از تاثیر تلا وت قرآن به عنوان یک موسیقی عمیق و دلپذیر عرفانی با خواص ویژه اش در مواجهه با درد نتایجی را بیان دارند و آن را به صورت یک مدرک معتبر علمی، در محافل پزشکی جهان مطرح واز آن بهره برداری عملی کنند.
از جمله دلا یل انتخاب این پژوهش، علاقه شخص پژوهشگران،(۳۱) مشاهده تغییر حالات روحانی و عرفانی بیماران بستری در بیمارستان، ساختار مذهبی و فرهنگی جامعه، فریاد دردمندانه بیماران و استمداد آنان جهت تسکین درد، محدودیت های موجود در روش های تسکینی موجود، محدودیت در استفاده بی رویه از مسکن های دارویی، کمبود کادر متخصص و حرفه ای درمان عدم توانایی کافی آنها در استفاده از روش های غیر دارویی تسکین درد، پیشگیری از مصرف نابهنجار مسکن ها بعد از اعمال جراحی و تسکین درد با ساده ترین، بی عارضه ترین، کم هزینه ترین و سالم ترین روش ممکن و بالا خره کاهش مدت بستری و کاهش عوارض ناشی از افزایش طول مدت بستری و برگشت هر چه سریعتر بیمار به زندگی طبیعی خود.
بر این اساس، با توجه به اصل تاثیر موسیقی و مکانیسم آن در کاهش درد، به طوریکه امروزه درکشورهای دیگر از انواع موسیقی ها برای این منظور استفاده می شود، پژوهشگران با توجه به اصالت موسیقی قرائت قرآن و وسعت توجه عامه مردم به آن و تقدسی که بین جامعه دارد تصمیم گرفتند تا با انجام یک بررسی علمی میزان تاثیر استفاده از آوای قرآن در کاهش دردهای جراحی را نشان دهند.
این پژوهش در بهار ۱۳۷۳ برروی کلیه بیماران که در بخشهای جراحی عمومی(بیشتر بیماران مورد آزمایشی، به دردهای ناشی از عملهای جراحی شکم مبتلا بودند) بیمارستان سینا، وابسته به دانشگاه علوم پزشکی تهران بستری بودند، به مرحله اجرا در آمد. در این پژوهش که پژوهشی نیمه تجربی بود ۳۹ بیمار که در بخشهای جراحی ۱و۲و۳و۴و۵ تحت عمل جراحی شکم قرار داشتند، در شرایطی منطبق با ویژگی های مورد نظر برگزیده شده و به طور تصادفی در دو گروه(آزمون و شاهد) قرار گرفتند. در این تحقیق از آیات ابتدایی سوره مبارکه یوسف«علیه السلا م» با آوای، روح بخش، قاری معظم مصری شهات محمد انور استفاده شد.
بدین منظور، ابتدا میزان درد بیماران اندازه گیری و سپس به مدت ۲۰ دقیقه، تلا وت آیات فوق از طریق ضبط صوت وهدفون برای آنان پخش شد. بعد از اتمام نوار، مجددا پارامترهای مربوطه اندازه گیری و ثبت شدند. این عمل در هر دو ساعت یک بار (جمعا سه دفعه) تکرار شد.
از نظر میزان کاهش شدت درد که با ابزارهای معتبر علمی (تهیه شده از کتب خارجی) اندازه گیری و ثبت می شد، می توان گفت در هر دو گروه، گروهی که به قرآن گوش فرا نداده اند و گروه قرآنی شدت درد کمتر شده است، اما در گروه قرآنی این تسکین درد به مراتب و به طور معنا داری از گروهی که به قرآن گوش فرا نداده اند بیشتر بوده است. بنابراین کاهش شدت درد به لحاظ گوش کردن آیات قرآن بوده است.
پژوهشی هم در بیمارستان های حضرت امام خمینی(ره) تهران و بیمارستان امام حسین«علیه السلا م» گلپایگان توسط سه تن از پژوهشگران(۳۲) تحت عنوان «بررسی تاثیر آوای قرآن کریم در کاهش اضطراب قبل و بعد از انجام اقدامات تشخیصی و درمانی» انجام شده، که نتایج این تحقیق با تحقیق مشابهی که تاثیر آوای قرآن کریم بر کاهش شدت درد را نشان داده است مطابقت دارد.(۳۳)
مطالعات انجام شده در کشورهای غربی نیز در این مطلب گواه است، چرا که انواع خاص موسیقی می تواند باعث تخفیف درد در انسان شود. اما همان مکاتب (مطالعات غربی) اذعان داشته اند که بیشترین تسکین درد را در موسیقی هایی می بینیم که با روحیات فرد همخوانی داشته اند.(۳۴)
به عبارتی دیگر، موسیقی هایی که برای فرد واحد مفهومی باشند، می توانند تاثیرات مهمی داشته باشند، چنان که در تحقیق دیگری که توسط الیزابت (adetzEli) و همکاران در سال ۱۹۸۹ تحت عنوان بررسی اثرات موزیک و تصورات بر پیشرفت درد زایمان انجام شده، عنوان گردیده که تحریکات شنوایی می تواند به طور مستقیم با تحریکات سیستم اعصاب شنوایی باعث کاهش درد شود و تمرکز بر موزیک باعث انحراف افکار نسبت به نقطه درد شده و بدین سبب موسیقی می تواند تاثیر بسیاری در کاهش درد داشته باشد.
● نتیجه گیری
قرآن نور آشکار و ریسمان محکم و شفابخش بیماری ها و بزرگترین وسیله نیل به فضیلت و سعادت است، قرآن روشنی و راهنما است و اجتماع بشری را از مرگ به زندگی و از نومیدی به امیدواری، و از کسالت به نشاط و از سکون به حرکت و از خواری به عزت بیرون میآورد. لذا پیامبر اکرم«صلی الله علیه و آله و سلم» فرموده است:
«اذا التبست علیکم الا مور کقطع الیل المظلم فعلیکم بالقرآن...»(۳۵)
هنگامی که امور (فتنه ها) بر شما، هم چون پاره های شب تاریک مشتبه شود (روی آورده مایه گمراهی و اشتباهکاری شود) بر شما باد به قرآن (که به سوی قرآن روید)...
قرآن مدرسه زندگی متحرکی است که افراد انسان را به یکدیگر می پیوندد و از آنان توده ای یکپارچه و بنایی استوار می سازد، به طوری که اگر به آموزش های آن عمل کنند رسیدن به زندگی پاکیزه، آزاد و پیشرو را تضمین می کند.
این ویژگی ها هنگامی محقق می شود که قرآن مستولی بر اجتماع و ساری و جاری در زندگی همگان باشد و مردمان به آن عمل کنند نه در قرآنی که آن را دور و مهجور و جدا مانده از میدان های زندگی فردی و اجتماعی نگاه داشته باشند، نه در قرآنی که آن را وسیله ای برای بهره کشی وفریب دادن مردم ساخته و در اظهار دینداری به آن استناد کنند و صرفا به چاپ و انتشار آن به صورتی زیبا پردازند، چنان که سیاستمداران و جباران خیانتکار گاه چنین می کنند.۳۶
و قرآن نه فقط برای اینست که در ختم ها به قرائت خوانده شود و به عنوان پیشکش فرستادن به مردگان به کارآید، بلکه کتابی است پر از دستورات وقوانین زندگی اجتماعی و ادامه حیات برای خوب زیستن که راه صحیح زندگی کردن را به بشر نشان داده واگر ما نتوانسته ایم و یا نمی توانیم با در نظر گرفتن قوانین و دستورات آن به آرامش جسم و روان خود کمک کنیم، گناه از بی اطلا عی و بی علا قگی ماست.
پس شایسته است که ما مسلمانان به قرآن مراجعه کنیم، و در اصول آن به تحقیق بپردازیم، و تعلیمات آن را چنان که باید به صورت دقیق بشناسیم و بر دانسته های خود بیفزاییم ودر دستورات آن تعمق کنیم، و برنامه های آن را عملی سازیم، و بکوشیم اوامرا ودستورهای آن را با زندگی ظاهری و باطنی و فردی و اجتماعی خویش انطباق دهیم، تا حیات خویش را به صورتی پاکیزه و آزاد و عزیز و عالی در آوریم.
درهر حال قرآن، کتابی است که آنچه را که امروزه برای رسیدن به سلا مت روانی لا زم است به خوبی روشن می سازد، تا آدمی چگونه با آن برخورد کند و ظرفیت روانی جامعه چه باشد. بیهوده نیست که حافظ شیرین سخن گوید:
صبح خیزی و سلا مت طلبی چون حافظ
هر چه کردم همه از دولت قرآن کردم
قرآن کتاب حکمت و نور و برهان وهدایت و تبیان و شفا» و... است، و کسی که بادیده شفا جوینده به دیدار چهره شفابخش این کلا م معجز بیان برود وبا این اعتقاد راسخ و ایمان کامل قرآن را تلا وت کند و به مضامین آن تفکر و تدبر نماید و به روح قرآن پی ببرد قطعا فشارهای روانی وی کاهش پیدا می کند چنان چه شاعر می گوید:
جان مومن شادمان از خواندن قرآن بود
خواندن قرآن به ظاهر جان را جانان بود
وسنایی نیز گوید:
دل مجروح را شفا قرآن
دل پر درد را دوا قرآن
آیت او شفای جان تقی رایتش درد و اندهان شقی
و همانطو که قبلا یادآور شدیم داروهای متداول برای درمان دردهای جسمانی غالبا اثر نامطلوبی روی ارگان های بدن می گذارند تا آنجا که در حدیث معروفی آمده:
«ما من دوا» الا و یهیج دا»»۳۷
هیچ دارویی نیست مگر این که سرچشمه بیماری دیگر است.
اما قرآن، این داروی شفابخش، نه تنها هیچ گونه اثر نامطلوب روی جان و فکر و روح آدمی ندارد، بلکه به عکس، تمام آن خیر و برکت است. چنان که پیامبر «صلی الله علیه و آله و سلم» فرمودند:
«ان هذا القرآن... و من استشفی به شفاه الله...»۳۸
هر آینه این قرآن... هر که از آن شفا جوید، خدا او را شفا می دهد...
و نیز رسول خدا «صلی علیه و آله و سلم» فرمودند:
القرآن هو الدوا»»۳۹
قرآن دارو ودرمان است.
ودر یکی از عبارات نهج البلا غه می خوانیم:
«... و دوا» دانکم...»۴۰
... و درمان بیماری های شما است....

نویسنده : شریف الزمان پهلوانی نژاد
پی نوشت:
(۱) - بررسی میزان تاثیر آوای قرآن کریم بر کاهش درد / ۲۸ - ۲۷
(۲) - آشنایی با مشاهیر قرائت/ ۲۹۸
(۳) - Taylor
(۴) - منظور رساله، بررسی میزان تاثیر آوای قرآن کریم بر کاهش درد است.
(۵) - در مصاحبه به عمل آمده با حضرت آیت الله جوادی آملی ایشان فرمودند: تاثیر آوای قرآن بر افراد ارتباطی با مذهب و دین افراد ندارد و چنانچه این صوت را در افراد مسیحی و سایر فرق نیز آزمایش کنید شاید تاثیری مشابه را مشاهده نمایید.
۶- موسیقی درمانی / ۲۲۰
۷- بررسی میزان تاثیر آوای قرآن کریم بر کاهش درد ۶۸- ۶۷
۸- منظور رساله، بررسی میزان تاثیری آوای قرآن کریم بر کاهش درد است.
۹- بصائر/ ۱۰۹، سال سوم، شماره ۲۲
(۱۰) - نظم آهنگ در قرآن، ج ۲۱/۱ -۱۸
(۱۱)- بررسی میزان تاثیر آوای قرآن کریم بر کاهش درد / ۶۴
(۱۲) - نظم آهنگ در قرآن، ج ۲۱/۱ - ۱۸
۱۳- برگزیده تفسیر نمونه، ج۶۰۰/۲
۱۴- نظم آهنگ در قرآن، ج ۱۰۱۷/۲
۱۵- برگزیده تفسیر نمونه، ج ۲۷۰/۵
۱۶- بصائر / ۱۱۱، سال سوم، شماره ۲۲
۱۷- بحار الا نوار، ج /۹۲ ۱۹
۱۸- بصائر / ۱۱۱، سال سوم، شماره ۲۲
۱۹ - بحار الا نوار، ج ۶۱۴/۹ و وسایل، ج /۴ ۸۵۹
۲۰ - وسایل، ج /۴ ۸۵۸
۲۱- الحیاه، ج ۲۴۰/۲، نقل از وسایل، ج /۴ ۸۵۹-۸۵۸
۲۲- بحارالا نوار،ج ۱۹۰/۸۹
۲۳- رک: مجمع البحرین و لسان العرب و الا مالی سید مرتضی و غریب الحدیث ابو عبیده قاسم بن سلا م.
۲۴- اصول کافی، ج ۶۱۶/۴
۲۵- نظم آهنگ در قرآن، ج ۱۷/۲- ۱۰
۲۶- بررسی میزان تاثیر آوای قرآن کریم بر کاهش درد / ۶۶
۲۷- بصائر / ۱۱۲، سال سوم، شماره ۲۲
۲۸- همان.
۲۹- الا سرا»/ ۸۲
۳۰- منظور مقاله ای است تحت عنوان«تاثیر آوای دلنشین قرآن کریم بر کاهش درد» که در مجله بصائر، سال اول، شماره ۲، چاپ شده است.
۳۱- پژوهشگران: دکتر حسن
عشایری، عیسی محمدی، علیرضا نیکبخت نصرآبادی.
۳۲- پژوهشگران: علیرضا نیکبخت نصرآبادی، غلا محسین جعفری، همایون ناجی
۳۳- صف/ ۶۰، سال ۲۱، شماره ۲۲۸
۳۴- بصائر/ ۳۰، سال اول، شماره ۳
۳۵- بحار الا نوار، ج ۱۷۷/۷۴ و پیام قرآن، ج /۱ . ۲۴
۳۶- الحیاه، ج ۲۹۷/۲
۳۷- تفسیر نمونه، ج /۱۲ ۲۴۱ به نقل از سفینه البحار
۳۸- بحار الا نوار، ج /۹۲ ۳۲
۳۹- نهج الفصاحه، ح /۲۱۰۸ ۴۴۸
۴۰- نهج البلا غه، خطبه /۱۵۷ ۴۹۹

منبع : روزنامه مردم سالاری

مطالب مرتبط

تاریخ تفسیر و طبقات مفسرین

تاریخ تفسیر و طبقات مفسرین
در زمان رسول اكرم طبعا مسلمانان مشكلات خود را درباره معانی و مفاهیم آیات قرآن از آن حضرت می‏پرسیدند.برخی از صحابه بیش از دیگران در فهم معانی قرآن بصیرت داشتند، لهذا از همان اول به عنوان «مرجع‏» در تفسیر آیات قرآن شناخته شدند. عبد الله بن عباس و عبد الله بن مسعود از این افرادند.ابن عباس در این هت‏شهرت بیشتری دارد.آراء او در كتب تفسیر زیاد نقل می‏شود.ابن عباس شاگرد امیر المؤمنین علی علیه السلام بود و به این شاگردی افتخار می‏كرد و به خود می‏بالید.ابن مسعود نیز شیعه و شاگرد علی علیه السلام است.در كتب فهرست از یك كتاب تفسیر تالیف ابن عباس یاد می‏شود.برخی مدعی هستند كه نسخه‏ای از این تفسیر هم اكنون در كتابخانه سلطنتی مصر موجود است .ابن عباس با همه تبحری كه در تفسیر داشت می‏گفت: «در مقابل علی همچون قطره‏ای در مقابل دریا هستم‏» .
جرجی زیدان مدعی است كه تا آخر قرن اول هجری، تفسیر قرآن زبان به زبان نقل می‏شد و نخستین كسی كه تفسیر قرآن را به صورت كتاب درآورد مجاهد بود(متوفی در ۱۰۴ هجری).سپس امثال واقدی و طبری در قرن دوم و سوم تفسیرهایی نوشتند .
ولی البته این نظر صحیح نیست.ابن عباس و حتی سعید بن جبیر پیش از مجاهد به نگارش تفسیر قیام كرده‏اند.این نظر جرجی زیدان تابع یك نظر كلی‏تری است كه مدعی است مسلمین در تمام قرن اول هیچ تالیفی نداشته‏اند.نظر جرجی زیدان با دلایل قطعی مردود شناخته شده است.ما در ضمن فصول آینده به بطلان نظر او اشاره خواهیم كرد.
ایرانیان همان طور كه به فن قرائت قرآن اهتمام ورزیدند به فن تفسیر نیز اهتمام ورزیدند.
اهتمام ایرانیان به تفسیر و فقه و حدیث كه مستقیما با متن اسلام مربوط بوده است از هر مورد دیگر بیشتر بوده است.برای ما فعلا ممكن نیست همه مفسران ایرانی را از صدر اسلام تا عصر حاضر معرفی كنیم.اگر بنای چنین كاری باشد «مثنوی هفتاد من كاغذ شود» .در هر قرنی صدها و هزارها مفسر وجود داشته است و صدها تفسیر نگاشته شده است.تحقیق درباره همه آنها و جدا كردن ایرانیان از غیر ایرانیان یك عمر وقت می‏خواهد.ولی برای این كه نمونه‏ای از خدمات ایرانیان در تفسیر ارائه داده شود كافی است كه نظری به تفاسیر برجسته و مفسران مشهور و معروف میان مسلمین بیندازیم، خواهیم دید اكثر این مفسران ایرانی بوده‏اند.
ما این افراد را از میان كسانی انتخاب می‏كنیم كه یا چون از مفسران اولیه‏اند، اسمشان و رای و نظرشان زیاد در تفاسیر ذكر می‏شود و یا تفسیری برجسته و قابل توجه از آنها به یادگار مانده است.
دسته اول یعنی مفسران اولیه كه آرائشان در كتب تفسیر زیاد نقل می‏شود، بعضی صحابی و بعضی تابعی و بعضی از شاگردان و یا شاگردان شاگردان تابعین بوده‏اند از قبیل ابن عباس، ابن مسعود، ابی بن كعب، سدی، مجاهد، قتاده، مقاتل، كلبی، سبیعی، اعمش، ثوری، زهری، عطاء، عكرمه، فراء و غیر اینها.
بعضی از اینها شیعه‏اند و بعضی غیر شیعه و همچنین بعضی ایرانی‏اند و بعضی غیر ایرانی.بدیهی است كه در این طبقه غلبه با غیر ایرانیان است.تنها چند نفر از اینها یعنی مقاتل و اعمش و فراء ایرانی‏اند و باقی غیر ایرانی.
مقاتل بن سلیمان از اهل خراسان و یا از اهل ری است.در قرن دوم می‏زیسته و در سال ۱۵۰ درگذشته است.مقاتل از اهل تسنن به شمار می‏رود.شافعی درباره‏اش تعبیری مبالغه آمیز دارد، می‏گوید: «مردم در تفسیر، عیال مقاتل می‏باشند» .
سلیمان بن مهران اعمش به نقل ریحانهٔ الادب اصلا اهل دماوند است و در كوفه متولد شده و در همان جا سكنی گزیده است.سلیمان شیعه است و علمای اهل تسنن نیز او را ستوده‏اند.اعمش به لطیفه گویی معروف است.داستانهایی از لطایف او نقل می‏شود. اعمش در حدود سال ۱۵۰ هجری درگذشته است.
فراء، یحیی بن زیاد اقطع از معاریف لغویین و نحویین است.نامش در كتب ادب عربی زیاد برده می‏شود.فراء شاگرد كسائی و مربی فرزندان مامون بوده است.صاحب ریاض العلماء و همچنین صاحب تاسیس الشیعهٔ به تشیع وی تصریح كرده‏اند.فراء ایرانی است.پدرش، زیاد اقطع در وقعه معروف فخ همراه شهید فخ، حسین بن علی بن حسن بود، دستش را به مجازات بریدند و از این رو به «اقطع‏» معروف شد.فراء در سال‏۲۰۷ یا ۲۰۸ هجری درگذشت.
از این طبقه كه بگذریم می‏رسیم به طبقه‏ای كه در تفسیر، كتاب تالیف كرده‏اند. همچنانكه قبلا اشاره شد، كتب تفسیری كه در شیعه و سنی نوشته شده است از حد احصاء خارج است.تنها به ذكر معروفترین تفاسیری كه هم اكنون در میان شیعه و سنی رایج است اكتفا می‏نماییم.بحث‏خود را از تفاسیر شیعه آغاز می‏كنیم.
مفسرین شیعه تقسیم می‏شوند به مفسرین عصر ائمه و مفسرین عصر غیبت.بسیاری از اصحاب ائمه كه بعضی از آنها ایرانی هستند تفسیر نوشته‏اند از قبیل ابو حمزه ثمالی، ابو بصیر اسدی، یونس بن عبد الرحمن، حسین بن سعید اهوازی، علی بن مهزیار اهوازی، محمد بن خالد برقی قمی، فضل بن شاذان نیشابوری.
مفسرین عصر غیبت فراوانند.ما در اینجا به عنوان نمونه تنها به ذكر نام كتب تفسیر معروف میان شیعه می‏پردازیم.از همین نمونه معلوم می‏شود بیشتر تفاسیر شیعی را شیعیان ایرانی تالیف كرده‏اند:
۱.تفسیر علی بن ابراهیم قمی.این تفسیر از معروفترین تفاسیر شیعه است، اكنون موجود است و چاپ شده است.پدر علی بن ابراهیم از كوفه به قم منتقل شد.بعید نیست كه علی بن ابراهیم یك ایرانی عرب‏نژاد باشد.وی از مشایخ شیخ كلینی است و تا سال سیصد و هفت در قید حیات بوده است.
۲.تفسیر عیاشی.مؤلف این تفسیر محمد بن مسعود سمرقندی است.اول مذهب اهل تسنن داشت و بعد به تشیع گرایید.معاصر شیخ كلینی است.از پدرش سیصد هزار دینار به او ارث رسید، همه را صرف نسخ و مقابله و استنساخ و جمع كتاب كرد.خانه‏اش به شكل یك مدرسه در آمده بود، هر كس به یك كار علمی گماشته شده بود و كار خود را انجام می‏داد و هزینه همه را عیاشی تامین می‏كرد.عیاشی علاوه بر تفسیر و حدیث و فقه، در طب و نجوم دستی داشته است.ابن الندیم در الفهرست از او یاد كرده و كتابهای فراوانی از او نام برده و مدعی شده كه كتب عیاشی در خراسان رواج زیادی دارد. عیاشی ایرانی است ولی ظاهرا عرب‏نژاد است.ابن الندیم می‏گوید:گفته شده كه تمیمی الاصل است.عیاشی از علمای قرن سوم هجری محسوب می‏شود.
۳.تفسیر نعمانی.مؤلف این تفسیر، ابو عبد الله محمد بن ابراهیم است.احیانا به نام ابن ابی زینب خوانده می‏شود.شاگرد شیخ كلینی است.صاحب تاسیس الشیعهٔ می‏گوید: نسخه‏ای از تفسیر نعمانی در كتابخانه ایشان هست.نعمانی معلوم نیست كه اهل عراق(حدود واسط)است‏یا اهل مصر.نعمانی از علمای قرن چهارم محسوب می‏شود.
نعمانی دخترزاده‏ای دارد به نام ابو القاسم حسین معروف به ابن المرزبان و وزیر مغربی .این مرد به یزدجرد ساسانی نسب می‏برد و نظر به اینكه چند نوبت‏به وزارت رسیده است‏به «وزیر مغربی‏» معروف است.ابن المرزبان در چهارده سالگی قرآن مجید را حفظ كرد، در نحو و لغت و حساب و جبر و هندسه و منطق و برخی فنون دیگر ماهر بود، ادیب و نویسنده‏ای توانا بود.
ابن المرزبان كتابی دارد به نام خصائص القرآن.در سال ۴۱۸ و یا ۴۲۸ درگذشته است و طبق وصیت‏خودش جنازه‏اش را از بغداد به نجف منتقل كردند و در جوار مرقد امیر المؤمنین علی علیه السلام دفن نمودند.
۴.تفسیر تبیان.مؤلف این تفسیر شیخ الطائفه ابو جعفر محمد بن الحسن بن علی الطوسی است.در ادبیات، كلام، فقه، تفسیر، حدیث، امام و پیشوا بوده است.در سال ۳۸۵ تولد یافت و بنابر این اكنون در حدود هزار سال از تولد این ستاره درخشان اسلام می‏گذرد.سال گذشته به همین مناسبت كنگره هزاره وی در مشهد تاسیس شد و گروه زیادی از دانشمندان اعم از مسلمان و غیر مسلمان و اعم از شیعه و سنی در آن شركت داشتند.شیخ طوسی در سال ۴۶۰ هجری درگذشته است.این مرد بزرگ در۲۳ سالگی از خراسان به عراق آمد و از محضر شیخ مفید و سید مرتضی علم الهدی استفاده كرد و سپس خودش پیشوای تشیع در عصر خود گشت.در اعصار بعد نیز همواره در صف مقدم علمای شیعه قرار داشته است.دوازده سال آخر عمر خود را به واسطه حوادث ناگواری كه در بغداد رخ داد، از آنجا به نجف منتقل شد.حوزه علمیه نجف را این مرد بزرگوار تاسیس كرد كه هم اكنون پس از هزار سال به حیات علمی و دینی خود ادامه می‏دهد.
۵.مجمع البیان.مؤلف این تفسیر فضل بن حسن طبرسی است.اصلا اهل تفرش است.در ذی القعده‏۵۳۶ از تالیف این تفسیر فراغت‏یافته است.مجمع البیان از نظر ادبی و حسن تالیف بهترین تفسیر است.شیعه و سنی برای این تفسیر اهمیت فراوان قائلند. مكرر در ایران و مصر و بیروت چاپ شده است.طبرسی تفسیر مختصری دارد به نام جوامع الجامع.طبرسی پس از فراغ از مجمع البیان به تفسیر كشاف كه توسط معاصر نامدارش جار الله زمخشری تالیف یافته بود وقوف یافت و پسندید و در آن نكاتی از جنبه‏های ادبی یافت كه از خودش در مجمع البیان فوت شده بود.تفسیر جوامع الجامع را با توجه به لطایف كشاف نگاشت.
البته اهل فن تفسیر می‏دانند هر چند برخی نكات خصوصا از جنبه فن بلاغت در كشاف هست كه در مجمع البیان نیست، نكات زیاد ادبی و تفسیری در مجمع البیان یافت می‏شود كه در كشاف وجود ندارد.
۶.روض الجنان، معروف به تفسیر ابو الفتوح رازی.این تفسیر به زبان فارسی است و از معروفترین و غنی‏ترین تفاسیر شیعه است.فخرالدین رازی و-به ادعای بعضی-طبرسی نیز از این تفسیر زیاد استفاده كرده‏اند.این تفسیر در چهل سال اخیر مكرر در ایران چاپ شده است.ابو الفتوح نیشابوری الاصل است ولی در ری می‏زیسته است.ابو الفتوح از ایرانیان عرب‏نژاد است.نسبش به جناب عبد الله بن بدیل بن ورقاء می‏رسد كه از صحابه امیر المؤمنین علی علیه السلام بود و در صفین افتخار حضور ركاب آن حضرت را داشت.ابو الفتوح معاصر طبرسی و زمخشری است و نزد شاگردان شیخ طوسی تحصیل كرده است. تاریخ دقیق وفاتش در دست نیست.قدر مسلم این است كه در اواسط قرن ششم هجری می‏زیسته است.قبرش هم اكنون در شهر ری معروف است.
۷.تفسیر صافی.مؤلف این تفسیر حكیم و عارف و محدث و مفسر معروف ملا محسن فیض كاشانی است.از مشاهیر علمای شیعه است و در قرن یازدهم هجری می‏زیسته است.این مرد بزرگ عمر پر بركتی داشته و به كثرت وجودت تالیف معروف است.
مرحوم فیض در آغاز عمر در قم اقامت داشت.مدرسه فیضیه به نام او معروف شد.از قم به شیراز مسافرت كرد و علم حدیث را نزد سید ماجد بحرانی، و فلسفه و عرفان را نزد حكیم و عارف بلند قدر صدر المتالهین آموخت و دختر صدرا را به زنی گرفت.وفات فیض در سال ۱۰۹۱ در كاشان واقع شده است.
۸.تفسیر ملا صدرا.صدر المتالهین یا ملا صدرا شهرتش به فلسفه و عرفان است و خود در این رشته صاحب مكتب است، ولی در تفسیر و شرح احادیث هم تبحری بسزا داشته است.اصول كافی را شرح كرده است و سوره بقره را تا آیه ۶۵: و لقد علمتم الذین اعتدوا منكم فی السبت... و همچنین سوره‏های الم سجده، یس، واقعه، حدید، جمعه، طارق، اعلی، اذا زلزلت، و آیه‏های آیهٔ الكرسی، آیه نور و آیه و تری الجبال تحسبها جامدهٔ... را تفسیر كرده است.تفسیر ملا صدرا هر چند تمام نیست ولی مفصل است و تقریبا به اندازه تفسیر صافی است.چندین بار در ایران چاپ شده است.وفات ملا صدرا در بصره در سال ۱۰۵۰ در هفتمین سفر وی به حج كه همواره پیاده می‏رفته است اتفاق افتاد.
هوای كعبه چنان می‏كشاندم به نشاط كه خارهای مغیلان حریر بنماید .
۹.منهج الصادقین.این تفسیر به زبان فارسی است و در سه جلد بزرگ در تبریز
به چاپ سنگی چاپ شده است.تا سی چهل سال اخیر یگانه تفسیر فارسی متداول بود.مؤلف این تفسیر مرحوم ملا فتح الله بن شكرالله كاشانی است كه در قرن دهم هجری می‏زیسته است.غالب تالیفات این مرد به زبان فارسی است، از جمله آنهاست‏شرح نهج البلاغه كه البته ترجمه‏ای است فارسی با شرحی مختصر.
۱۰.تفسیر شبر.مؤلف این تفسیر سید عبد الله شبر است.این مرد شریف معاصر كاشف الغطاء و میرزای قمی بوده است.مردی بسیار متتبع و متبحر و متعبد بوده است. تالیفات زیادی در فقه و اصول و كلام و حدیث و رجال و تفسیر داشته است.وی در سال ۱۲۴۲ هجری وفات یافت و در جوار كاظمین علیهما السلام دفن شد.
۱۱.تفسیر برهان.مؤلف این تفسیر مرحوم سید هاشم بحرینی است كه از محدثین و متتبعین معروف شیعه به شمار می‏رود.این تفسیر طبق مذاق اخباریین است كه قرآن را تنها با حدیث قابل تفسیر می‏دانند بدون هیچ توضیح دیگری و حتی بدون این كه كوچكترین توضیحی درباره همان احادیث و كیفیت تفسیری آن احادیث داده شود، بلكه صرفا به این صورت كه احادیث مربوطه نقل گردد و به همان نقل اكتفا شود.سید هاشم بحرینی در سال‏۱۱۰۷ یا۱۱۰۹ در گذشته است.
۱۲.نور الثقلین.نویسنده این تفسیر یكی از علمای حویزی است كه در شیراز مسكن داشته است.معاصر مرحوم مجلسی و شیخ حر عاملی است.در این تفسیر نیز عنایت‏به نقل اخبار و احادیث است.نام مؤلف شیخ عبد العلی ابن جمعه است.تاریخ دقیق وفاتش معلوم نیست.
تفاسیری كه نام برده شد معروفترین و مشهورترین تفاسیر شیعه تا قرن‏۱۳ هجری است كه چاپ شده و تقریبا در دست همه كسانی كه به تفاسیر شیعی علاقه‏مندند موجود است و اگر افراد غیر شیعی بخواهند به تفاسیر شیعه مراجعه كنند، به این تفاسیر مراجعه می‏كنند.در قرن چهاردهم نیز تفاسیر زیاد و پر ارجی تالیف یافته است و یا در حال تالیف است، ما از ذكر آنها خودداری كردیم.
اگر كسی بخواهد آماری تا حدود امكان از تفاسیر شیعی به دست آورد، باید به كتاب بسیار پر ارج الذریعهٔ الی تصانیف الشیعهٔ تالیف علامه جلیل مرحوم حاج شیخ آقا بزرگ تهرانی(اعلی الله مقامه)مراجعه كند.
از نمونه‏ای كه به دست دادیم معلوم شد تقریبا همه تفاسیر معروف امروز شیعه یا از ایرانیان ایرانی نژاد است و یا از عرب نژادانی كه ایرانی شده بودند و یا از شیعیان ساكن سواحل خلیج فارس كه در ایران می‏زیسته‏اند.
●تفاسیر اهل تسنن
۱.جامع البیان فی تفسیر القرآن، معروف به تفسیر طبری.مؤلف این تفسیر طبری مورخ و محدث و فقیه معروف است.طبری از علمای طراز اول اهل تسنن به شمار می‏رود. در بسیاری از علوم زمان خود امام و پیشوا شمرده می‏شود.طبری در ابتدا از نظر روش فقهی تابع شافعی بود اما بعدها خود مكتب فقهی مستقلی تاسیس كرد و از هیچیك از پیشوایان فقه اهل تسنن پیروی نكرد.مذهب فقهی طبری تا مدتی پیرو داشت و تدریجا از بین رفت.ابن الندیم در الفهرست عده‏ای از فقها را نام می‏برد كه پیرو مذهب فقهی طبری بوده‏اند.
طبری اهل آمل مازندران است.در سال ۲۲۴ هجری در آمل متولد شد و در سال ۳۱۰ در بغداد درگذشت.تفسیر طبری در قاهره چاپ شده است و در زمان نوح بن منصور سامانی به امر او به وسیله وزیر عرب نژادش معروف به وزیر بلعمی به فارسی ترجمه شد.ترجمه تفسیر طبری اخیرا در تهران چاپ شده است.
۲.كشاف.این كتاب معروفترین و متقن‏ترین تفاسیر اهل تسنن است.از نظر نكات ادبی، بالخصوص نكات بلاغتی در میان همه تفاسیر ممتاز است.مؤلف این تفسیر ابو القاسم محمود بن عمر زمخشری خوارزمی ملقب به جار الله است.زمخشری از اكابر علمای اسلام به شمار می‏رود.كتابهای زیاد در ادب، حدیث و موعظه تالیف كرده است. با اینكه این مرد از بلاد شمالی ایران و سرزمینهای سردسیر بود، سالها در مكه معظمه مجاور شد و گرمای طاقت فرسای هوای آنجا را تحمل كرد، زیرا معتقد بود مجاورت بیت الله آثار معنوی فراوانی دارد.چون سالها مجاور بیت الله بود به «جار الله‏» معروف گشت و ظاهرا در همان وقت تفسیر كشاف را نوشت.
زمخشری در جلد سوم كشاف، ذیل تفسیر آیه‏۵۶ از سوره عنكبوت كه می‏فرماید: یا عبادی الذین امنوا ان ارضی واسعهٔ فایای فاعبدون (ای بندگان مؤمن من، زمین من فراخ است، پس تنها مرا پرستش كنید)، پس از آنكه تشریح می‏كند كه مؤمن باید مناسبترین سرزمینها را از نظر حفظ دین و عبادت پروردگار برای سكونت انتخاب كند، می‏گوید:
«به جان خودم سوگند كه سرزمینها از این نظر تفاوت فراوان دارند.ما آزمایش كردیم، پیشینیان ما نیز آزمایش كرده‏اند:سرزمین حرم خدا و مجاورت بیت الله الحرام تاثیر فراوانی دارد بر روح و دل از نظر مقهور ساختن نفس اماره و تمركز فكر و خیال و پیدایش روح قناعت و...»
زمخشری در یكی از مسافرتهای علمی زمستانی خود در خوارزم یك پای خود را از دست داد.پس از این واقعه از پای چوبی كمك می‏گرفت.با همان حال مسافرتهای طولانی كرد و چند سال مجاور بیت الله بود.تولد زمخشری در سال‏۴۶۷ هجری و وفاتش در سال ۵۳۸ واقع شده است.
۳.مفاتیح الغیب یا تفسیر كبیر، تالیف محمد بن عمر بن حسین بن حسن بن علی معروف به امام فخر رازی.
فخر رازی نیز از مشاهیر علمای اسلام است.خودش و تفسیرش و برخی افكار و آرائش در فلسفه و كلام در میان شیعه و سنی معروف است.تالیفات فراوان در رشته‏های مختلف دارد.فخر رازی در مازندران متولد شد و در ری سكنی گزید و به هرات و خوارزم مسافرت كرد و در زمان خود به كمال شهرت و اعتبار نایل گردید.فخر رازی در سال‏۵۴۳ متولد و در سال‏۶۰۶ در هرات درگذشت.
۴.غرائب القرآن، معروف به تفسیر نیشابوری.این تفسیر نیز در ردیف تفاسیر درجه اول اهل تسنن به شمار می‏رود.مؤلف این تفسیر حسن بن محمد بن حسین معروف به نظام نیشابوری یا نظام اعرج است.نظام اهل قم و ساكن نیشابور بوده است.وی مردی جامع بوده است.در ریاضیات و ادبیات تالیفاتی داشته است.وفات او در حدود سال ۷۳۰ واقع شده است.
۵.كشف الاسرار.این تفسیر به فارسی است و ده جلد است.چند سال پیش در تهران چاپ شد. این تفسیر تالیف ابوالفضل رشید الدین میبدی یزدی است كه در اواخر قرن پنجم و اوایل قرن ششم می‏زیسته است.كشف الاسرار اخیرا چاپ شده است و كم و بیش جای خود را میان اهل فضل باز كرده است.
۶.انوار التنزیل و اسرار التاویل معروف به تفسیر بیضاوی.مؤلف این تفسیر عبد الله بن عمر بن احمد معروف به قاضی بیضاوی است.اهل بیضای فارس است.تفسیرش خلاصه و زبده‏ای است از كشاف و مفاتیح الغیب.این تفسیر مورد استفاده مرحوم فیض كاشانی در تفسیر صافی بوده و شیخ بهایی بر آن حاشیه نوشته است.بیضاوی معاصر محقق طوسی و علامه حلی است و در اواخر قرن هفتم درگذشته است.
۷.تفسیر ابن كثیر.مؤلف این تفسیر همان ابن كثیر معروف مورخ است كه بیشتر به كتاب تاریخش به نام البدایهٔ و النهایهٔ معروف است.كنیه‏اش ابو الفداء است. ابن كثیر اصلا قرشی است.ساكن شام و شاگرد ابن تیمیه بوده است.تفسیرش در قاهره چاپ شده و خودش در سال ۷۷۴ در گذشته است.
۸.الدرالمنثور تالیف جلال الدین سیوطی كه از متبحرترین و پر تالیف‏ترین علمای اسلام است.برخی تالیفات او از قبیل الاتقان فی علوم القرآن از كتب نفیس شمرده می‏شود.درالمنثور تفسیر به ماثور است، یعنی آیات را با اخبار و روایاتی كه در احادیث آمده تفسیر كرده است و از این جهت كه جامع احادیث تفسیری اهل تسنن است‏بی نظیر است.درالمنثور در تفاسیر اهل تسنن از نظر گردآوری احادیث مربوطه در ذیل آیات كریمه نظیر تفسیر برهان است در شیعه.
سیوطی اهل مصر است.گویند در هفت‏سالگی قرآن را حفظ كرد .در ریحانهٔ الادب هفتاد و نه تالیف از او نام می‏برد.وفات سیوطی در ۹۱۰ یا ۹۱۱ واقع شده است.
۹.تفسیر جلالین.این تفسیر تالیف دو نفر است:از حمد تا سوره كهف را كه در حدود نصف قرآن است، جلال الدین محمد بن احمد بن ابراهیم محلی كه اصلا اهل یمن است و از اكابر علمای شافعیه است تالیف نمود.جلال الدین محلی در سال ۸۶۴ درگذشت و موفق به اتمام آن نشد.از سوره كهف تا آخر قرآن را جلال الدین سیوطی سابق الذكر به همان سبك جلال الدین محلی تكمیل كرد و از همین رو به «تفسیر جلالین‏» معروف شد.
تفسیر جلالین بنا به نقل ریحانهٔ الادب بارها در ایران و مصر و هند چاپ شده است.
۱۰.تفسیر قرطبی.مؤلف این تفسیر ابو بكر صائن الدین یحیی بن سعدون اندلسی است كه گویند در حدیث و نحو و لغت و تجوید و قرائت و تفسیر از اكابر وقت و مرجع استفاضه مشایخ عصر خود بوده است.
قرطبی اهل قرطبه اندلس(اسپانیا)است.در سال‏۵۶۷ در گذشته است.
۱۱.ارشاد العقل السلیم الی مزایا القرآن الكریم، معروف به تفسیر ابو السعود. ابو السعود مؤلف این تفسیر از اكابر علمای عثمانی در قرن دهم است.سلطان با یزید دوم از او به واسطه تالیف این تفسیر قدردانی و تجلیل فراوان كرد.پس از اشتغال به مقام قضا و جلوس به مسند قاضی القضاتی در سال ۹۵۲ مفتی و شیخ الاسلام بلاد عثمانی شد.تفسیر ابو السعود مكرر در قاهره چاپ شده است.من این تفسیر را ندیده‏ام ولی بعضی از محققین و اساتید درجه اول تفسیر عصر ما برای این تفسیر ارزش فراوانی قائلند.ابو السعود در سال ۹۸۲ در گذشته است.
۱۲.روح البیان.این تفسیر به فارسی و عربی مخلوط است.اشعار فارسی عرفانی زیادی در آن گنجانیده شده است.مؤلف این تفسیر شیخ اسماعیل حقی از علمای عثمانی است.در استانبول به وعظ و ارشاد مشغول بود و بعد به شهر بروسه از شهرهای تركیه رفت.این مرد صوفی منش است، تفسیرش نیز ذوقی و عرفانی است.به واسطه عقاید صوفی مآبانه مورد آزار معاصرینش واقع شد.شیخ اسماعیل حقی در سال‏۱۱۲۷ درگذشته است.
۱۳.روح المعانی.این تفسیر تالیف سید محمود بن عبد الله بغدادی حسنی حسینی معروف به آلوسی است.آلوسی شافعی مذهب بوده اما در بسیاری مسائل از فقه حنفی پیروی می‏كرده است.آلوسی قصیده عینیه معروف عبد الباقی موصلی عمری در مدح امیر المؤمنین علی علیه السلام را شرح كرده است.این قصیده همان است كه سید كاظم رشتی معروف نیز آن را شرح كرده و كتابش به شرح القصیده معروف است.آلوسی اهل عراق است. گویند طایفه‏ای هستند در عراق به این نام كه مشهورند و آلوس نام نقطه‏ای است در ساحل فرات .آلوسی در سال ۱۲۷۰ در گذشته است.
۱۴.فتح القدیر.این تفسیر تالیف محمد بن علی بن محمد بن عبد الله شوكانی یمنی است.شوكانی در شهر صنعای یمن بزرگ شد و در همان جا به مقام تدریس و افتاء رسید. شوكانی كتابی دارد به نام نیل الاوطار من اسرار منتقی الاخبار.بیشتر شهرت شوكانی به واسطه این كتاب است.شوكانی در سال ۱۲۵۰ در گذشته است.
چهارده تفسیری كه نام بردیم، ظاهرا معروفترین و مشهورترین و رایجترین تفاسیر اهل تسنن تا قرن سیزدهم است.در قرن چهاردهم در میان اهل تسنن نیز تفاسیر مهمی در مصر و سایر بلاد اسلامی نگارش یافته كه ما از ذكر آنها خودداری كردیم. از چهارده مفسر نامبرده، شش نفر-چنانكه دیدیم-ایرانی می‏باشند.بعضی از تفاسیری كه ایرانیان نوشته‏اند در درجه اول قرار دارد و غالب آنها قبل از قرن هفتم نوشته شده است.دو نفر از چهارده نفر، یمنی، دو نفر از بلاد عثمانی، یك نفر اندلسی(اسپانیایی) ، یك نفر شامی، یك نفر مصری و یك نفر عراقی است.تفسیر و بیان الفاظ و عبارات قرآن مجید از عصر نزول شروع شده و شخص پیغمبر اكرم (ص) بتعلیم قرآن و بیان معانی و مقاصد آیات كریمه آن میپرداخته است چنانكه خدای متعال میفرماید: «و انزلنا الیك الذكر لتبین للناس ما نزل الیهم‏» ترجمه:و نازل كردیم بر تو كتاب را تا برای مردم آنچه را برایشان فرو فرستاده شده بیان نمائی) .
و میفرماید: «هو الذی بعث فی الامیین رسولا منهم یتلوا علیهم آیاته و یزكیهم و یعلمهم الكتاب و الحكمهٔ‏» اوست-خدا است-كه در امی‏ها پیغمبری از خودشان برانگیخت كه آیات او را برایشان میخواند و ایشان را تزكیه میكند و كتاب و حكمت را به ایشان یاد میدهد و تعلیم میكند) .
و در زمان آنحضرت بامر وی جمعی بقرائت و ضبط و حفظ قرآن اشتغال داشتند كه قراء نامیده میشدند.و پس از رحلت صحابه آنحضرت و پس از ایشان سایر مسلمانان بتفسیر قرآن اشتغال داشتند و تاكنون دارند.
●یو- علم تفسیر و طبقات مفسرین
پس از رحلت پیغمبر اكرم (ص) جمعی از صحابه مانند ابی بن كعب و عبد الله بن مسعود و جابر بن عبد الله و ابو سعید خدری و عبد الله بن زبیر و عبد الله بن عمر و انس و ابو هریره و ابو موسی و از همه معروفتر عبد الله بن عباس بتفسیر اشتغال داشتند.
و روش‏شان در تفسیر این بود كه گاهی آنچه از پیغمبر اكرم (ص) در معانی آیات قرآنی شنیده بودند در شكل روایت مسند نقل میكردند. این احادیث از اول تا آخر قرآن جمعا دویست و چهل و چند حدیثند كه سند بسیاری از آنها ضعیف و متن برخی از آنها منكر است و گاهی تفسیر آیات را در صورت اظهار نظر بی‏اینكه به پیغمبر اكرم (ص) اسناد دهند القاء میكردند.
متاخرین اهل تفسیر از اهل سنت این قسم را نیز جزء روایات نبوی در تفسیر میشمارند، زیرا صحابه علم قرآن را از مقام رسالت آموخته‏اند و مستبعد است كه خودشان از خود چیزی گفته باشند.
ولی دلیلی قاطع بر این سخن نیست، علاوه باینكه مقدار زیادی ازین قسم روایاتی است كه در اسباب نزول آیات و قصص تاریخی آنها وارد شده و همچنین در میان این روایات صحابی بسیاری از سخنان علماء یهود كه مسلمان شده بودند مانند كعب الاحبار و غیره بدون اسناد یافت میشود.
و همچنین ابن عباس بیشتر اوقات در معنی آیات بشعر تمثل میكرد چنانكه در روایتی كه از ابن عباس در سؤالات نافع بن ازرق نقل شده در جواب دویست و اندی سؤال باشعار عرب متمثل میشود، و سیوطی در كتاب اتقان صد و نود سؤال از آنجمله را روایت میكند و با اینحال روایاتی را كه از مفسرین صحابه رسیده نمی‏توان روایات نبوی شمرد و اعمال نظر را از صحابه نفی كرد.و مفسرین صحابه را اهل طبقه اول گرفته‏اند.
طبقه دوم جماعت تابعین هستند كه شاگردان مفسرین صحابه‏میباشند مانند مجاهد و سعید بن جبیر و عكرمه و ضحاك و ازین طبقه است‏حسن بصری و عطاء بن ابی رباح و عطاء بن ابی مسلم و ابو العالیه و محمد بن كعب قرظی و قتاده و عطیه و زید بن اسلم و طاوس یمانی.طبقه سوم شاگردان طبقه دوم میباشند مانند ربیع بن انس و عبد الرحمن بن زید بن اسلم و ابو صالح كلبی و نظراء ایشان، و طریقه تابعین در تفسیر این بود كه تفسیر آیات را گاهی در شكل روایت از پیغمبر اكرم (ص) یا صحابه نقل میكردند و گاهی معنی آیه را بی‏اینكه بكسی اسناد دهند، در صورت اظهار نظر ایراد میكردند، و متاخرین مفسرین با این اقوال نیز معامله روایات نبوی نموده آنها را روایات موقوفه میشمارند و قدماء مفسرین باین دو طبقه اطلاق میشود.
طبقه چهارم طبقه اولین مؤلفین تفسیر است مانند سفیان بن عیینه و وكیع بن جراح و شعبهٔ بن حجاج و عبد بن حمید و غیر ایشان و از این طبقه است ابن جریر طبری صاحب تفسیر معروف.
طریقه این طبقه نیز اینگونه بود كه اقوال صحابه و تابعین را در صورت روایتهای معنعن در تالیفات تفسیری خود وارد میكردند و از نظراستقلالی خودداری مینمودند، جز اینكه ابن جریر طبری در تفسیر خود گاهی در ترجیح میان اقوال اظهار نظر میكند و طبقات متاخرین ازین طائفه شروع میشود.
طبقه پنجم كسانی هستند كه روایات را با حذف اسناد در تالیفات خود درج كردند و بمجرد نقل اقوال قناعت نمودند.
بعضی از علماء گفته‏اند كه اختلال نظم تفسیر از همین جا شروع گردیده و اقوال زیادی درین تفاسیر بدون مراعات صحت و اعتبار نقل و تشخیص سند بصحابه و تابعین نسبت داده شده و در اثر این هرج و مرج دخیل بسیاری بوجود آمده و اعتبار اقوال متزلزل شده است.
ولی كسیكه با دقت در روایات معنعن تفسیر تدبر نماید تردید نخواهد داشت كه درس و وضع در میان آنها نیز فراوان است، اقوال متدافع و متناقض تنها بیك صحابی یا تابعی بسیار نسبت داده شده قصص و حكایاتی كه قطعی الكذب است در میان این روایات بسیار دیده میشود اسباب نزول و ناسخ و منسوخی كه با سیاق آیات وفق نمیدهد یكی دو تا نیست كه قابل اغماض باشد و از اینجا است كه امام احمد بن حنبل (كه خود قبل از پیدایش این طبقه بود) گفته است:سه چیز اصل ندارند:مغازی و ملاحم و روایات تفسیر، و از امام شافعی نقل شده كه از ابن عباس نزدیك بصد حدیث فقط ثابت‏شده است.
طبقه ششم مفسرینی هستند كه پس از پیدایش علوم مختلفه و نضج آنها در اسلام بوجود آمدند و متخصصین هر علم از راه فن مخصوص خود بتفسیر پرداختند:نحوی از راه نحو زجاج و واحدی و ابی حیان كه‏از راه اعراب آیات بحث نموده‏اند.بیانی از راه بلاغت و فصاحت مانند زمخشری در كشاف.متكلم از راه كلام مانند فخر رازی در تفسیر كبیر، عارف از راه عرفان مانند ابن عربی و عبد الرزاق كاشی در تفاسیر خودشان.و اخباری از راه نقل اخبار مانند:ثعلبی در تفسیر خود.و فقیه از راه فقه مانند قرطبی در تفسیر خود و جمعی نیز تفاسیری مختلط از علوم متفرقه نوشتند مانند تفسیر روح البیان و تفسیر روح المعانی و تفسیر نیشابوری .
خدمت این طبقه بعالم تفسیر این شد كه فن تفسیر را از حالت جمودو ركودی كه در طبقات پنجگانه قبلی داشت‏بیرون آورده وارد مرحله بحث و نظر نمودند اگر چه كسیكه با نظر انصاف نگاه كند خواهد دید كه در اغلب بحثهای تفسیری این طبقه نظریات علمی بقرآن تحمیل شده و خود آیات قرآنی از مضامین خودشان استنطاق نشده‏اند.
●یز-روش مفسرین شیعه و طبقاتشان
طبقاتی كه ذكر شد طبقات مفسرین اهل سنت و جماعت‏بود و منشا آن روش خاصی است كه از روز نخست در تفسیر گرفته شده و آن معامله روایت نبوی است‏با اقوال صحابه و تابعین كه اعمال نظر در برابر آن از قبیل اجتهاد در مقابل نص شمرده میشد، تا اختلال وضع این روایات و آفتابی شدن تضاد و تناقض و دس و وضع در میان آنها اجازه اعمال نظر بطبقه ششم مفسرین داد.
ولی روشی كه شیعه در تفسیر قرآن اتخاذ نموده است غیر این روش میباشد و در نتیجه اختلاف روش طبقه بندی مفسرین نیز سیمای دیگری بخود میگیرد.
شیعه بنص قرآن مجید قول پیغمبر اكرم (ص) را در تفسیر آیات قرآنی حجت میداند و برای اقوال صحابه و تابعین مانند سایر مسلمین هیچگونه حجیتی قائل نیست مگر از راه روایت از پیغمبر اكرم (ص) جز اینكه بنص خبر متواتر ثقلین قول عترت و اهل بیت را تالی قول پیغمبر اكرم (ص) و مانند آن حجت میدانند و ازین روی در نقل و اخذ روایات تفسیری تنها بروایاتی كه از پیغمبر اكرم (ص) و ائمه اهل بیت علیهم السلام نقل شده اكتفا كرده‏اند و طبقات خود را بترتیب زیرین بوجود آورده‏اند.
طبقه اول كسانی كه روایات تفسیر را از پیغمبر اكرم (ص) و ائمه اهل بیت فرا گرفته‏اند و در اصول خود بطور غیر مرتب ثبت كرده و بروایت‏آنها پرداخته‏اند مانند زراره و محمد بن مسلم و معروف و جریر و امثال ایشان.
طبقه دوم اهل تالیفات اولی تفسیر مانند فرات ابن ابراهیم و ابو حمزه ثمالی و عیاشی و علی بن ابراهیم قمی و نعمانی صاحب تفسیر.
شیوه این طبقه مانند طبقه چهارم از مفسرین اهل سنت این بود كه روایات ماثوره را كه از طبقه اول اخذ كرده بودند با اسناد در تالیفات خودشان درج میكردند و از هر گونه اعمال نظر خودداری مینمودند.
و نظر باینكه زمان دست رسی بائمه اهل بیت (ع) طولانی بود و تقریبا سیصد سال ادامه داشت طبعا این دو طبقه ترتب زمانی نداشته متداخل بودند و همچنین كسانی كه روایت را با حذف اسناد درج كنند بسیار كم بودند و درین باب بعنوان نمونه تفسیر عیاشی موجود را باید نام برد كه یكی از شاگردان عیاشی از تالیف عیاشی اسناد روایات را اختصارا حذف نموده و نسخه او بجای نسخه عیاشی دائر گشته است.
طبقه سوم طبقه ارباب علوم متفرقه است مانند سید رضی در تفسیرادبی خود و شیخ طوسی در تفسیر كلامی خود كه تفسیر تبیان است و صدر المتالهین شیرازی در تفاسیر فلسفی خود و میبدی گونابادی در تفسیر عرفانی خود و شیخ عبد علی حویزی و سید هاشم بحرانی و فیض كاشانی در تفسیر نور الثقلین و برهان و صافی و كسانی میان عده‏ای از علوم در تفاسیرشان جمع كرده‏اند مانند شیخ طبرسی در تفسیر مجمع البیان كه از راههای مختلف لغت و نحو و قرائت و كلام و حدیث‏بحث میكند.

وبگردی
فحاشی و رفتار زشت نماینده مجلس سراوان
فحاشی و رفتار زشت نماینده مجلس سراوان - نماینده سراوان در مجلس، مواجهه از بالا به پایین او با یک کارمند، نحوه واکنش مردم به یک مسوول احتمالا رده بالا در پاسخ به فحاشی های رکیک او..
فساد همه گیر شده است، و اتفاقاً این یک مساله سیاسی است
فساد همه گیر شده است، و اتفاقاً این یک مساله سیاسی است - اما مساله سیاسی را نباید به مساله حاکمان تقلیل داد. مساله سیاسی است به این معنا، که آنچه به ما در سطح ملی، فرم بخشیده، نادرست است. چیزها در جای خود نیستند و روال غلط امور، همه چیز را و همه کس را به فساد کشانیده است. در این تفسیر سوم، چشم شما نه به حاکمان است نه به تک تک مردم. چشم شما به الگویی است که به امور فرم بخشیده است.
پاسپورتی که همه جا به آن توهین میشود
پاسپورتی که همه جا به آن توهین میشود - مدتی است که تب سرمایه‌گذاری در گرجستان شایع شده است و مردم برای خرید ملک یا راه اندازی یک کسب و کار عازم این کشور می‌شوند. در این میان چند اتفاق رخ داد. یکی این بود که تحریم‌های امریکا گریبان گیر ایران شد و به عقیده من این‌ها به نوعی بازخورد عملیات روانی ترامپ علیه ایران است و از سوی دیگر انتخابات اخیر گرجستان هم با پیروزی جریان راست تندرو این کشور به پایان رسید. وگرنه گرجستان اصلا کشوری نیست که قادر…
تیپ پسر الهام و فاطمه رجبی در آلمان!
تیپ پسر الهام و فاطمه رجبی در آلمان! - «شباهت عجیب علی الهام استاد هوا فضا در دانشگاهی در آلمان به غلامحسین الهام معاون رئیس جمهور سابق!
شبهای داغ مدیترانه !
شبهای داغ مدیترانه ! - «حسن کردمیهن» متهم آمریت حمله به سفارت عربستان به تازگی در کرج، مرکز استان البرز، رستوران راه انداخته است.
حاشیه تازه برای سید احمد خمینی / تصویر
حاشیه تازه برای سید احمد خمینی / تصویر - سید احمد خمینی، نتیجه امام خمینی که چند هفته پیش با ازدواجش خبرساز شده بود، بار دیگر با انتشار عکسی از او و همسرش در حین سوارکاری حساسیت نسبت به خود را برانگیخته است و باعث تحریک مخاطبان و کاربران در فضای مجازی شده است.
رفتار عجیب دو نفر از همراهان رئیس جمهور در زمان سخنرانی!
رفتار عجیب دو نفر از همراهان رئیس جمهور در زمان سخنرانی! - دو نفر از کسانی که همراه رئیس جمهور در سمنان حضور داشتند در هنگام سخنرانی روحانی رفتار غیر معمولی از خود نشان میدادند.
اظهارات جنجالی دو بازیگر زن درمورد فساد شدید در سینما
اظهارات جنجالی دو بازیگر زن درمورد فساد شدید در سینما - ظهارات جنجالی لیلا بوشهری و شقایق دلشاد درباره فساد در سینما: چرا دایرکت میدم فالو نمیکنید؟ ساعت یک شب چرا باید زوایای صورت منو ببینن؟
بخشی دیده نشده از رفتار سخیف مجری تلویزیون با فراستی!
بخشی دیده نشده از رفتار سخیف مجری تلویزیون با فراستی! - بخشی دیگر از برنامه «من و شما» با حضور مسعود فراستی و برخورد توهین آمیز مجری رسانه ملی را می بینید که در رسانه ها باز نشر نشد.
خلاصه داستان و بازیگران سریال بانوی عمارت +تصاویر
خلاصه داستان و بازیگران سریال بانوی عمارت +تصاویر - مریم مومن متولد دهه 70 می باشد و حضورش در بانوی عمارت اولین تجربه بازیگری است و به واسطه این سریال وارد دنیای بازیگری شده است . او در کلاس های تئاتر فعالیت داشته است .
شهردار سابق سلامت و مشغول زندگی جدید است !
شهردار سابق سلامت و مشغول زندگی جدید است ! - پس از اولین گفت وگوی رسمی میترا استاد (نجفی) و تایید ازدواجش با محمدعلی نجفی، حالا شهردار سابق، در نخستین واکنش به جنجال ها، عکس تازه ای از خود و میترا استاد در اینستاگرامش منتشر کرده است.
تصاویری از لحظه ربوده شدن مرزبانان ایرانی در مرز میرجاوه
تصاویری از لحظه ربوده شدن مرزبانان ایرانی در مرز میرجاوه - گروه تروریستی جیش العدل نخستین تصاویر از حمله به پاسگاه مرزی در میرجاوه ۱۴ مهر امسال را منتشر کرد؛
روایتی دردآور از تن‌فروشی زنان در خیابان‌های تهران
روایتی دردآور از تن‌فروشی زنان در خیابان‌های تهران - سه نفر کنار هم حوالی میدان مادر ایستاده‌اند. زنی قد بلند که موهایش زمینه نسکافه‌ای دارد به هر ماشینی که بلندتر بوق می‌زند نزدیک می‌شود و قیمت را آرام و به سرعت بیان می‌کند. او می‌گوید: «... صد هزار تومان، تو ماشین ۷۰ هزار تومان، گروپ ۳۰۰ هزار تومان و جا هم داریم»، جملات کوتاه و بی‌تفاوت بیان می‌شود. جلوتر دختر کم سن و سالی که شاید ۱۶ سال هم نداشته باشد، ایستاده و از سرما نوک بینی‌اش قرمز شده است، با…
چالش جدید با نام «نوه آیت‌ا... یزدی»!
چالش جدید با نام «نوه آیت‌ا... یزدی»! - روز پنجشنبه تصویری در فضای مجازی منتشر شد که قابل تامل بود. زهرا تخشید نوه آیت‌ا... یزدی است که با انتشار تصویری که از دانشگاهش در نیویورک منتشر کرده بود، نوشت: «عکسی که دیروز عصر از دانشگاهم گرفتم با چراغ‌های همیشه روشنش».