پنج شنبه ۳ اسفند ۱۳۹۶ / Thursday, 22 February, 2018

نگاهی گذرا بر حافظ‌پژوهی در قرن بیستم


نگاهی گذرا بر حافظ‌پژوهی در قرن بیستم
قرن بیستم برای مطالعات ایران‌شناسی، سال‌های پرباری بوده است. از یک سو ایران‌شناسی به عنوان یک مبحث مستقل در مطالعات شرق‌شناسی مطرح می‌شود و در دانشگاه‌های برخی از کشورها، کرسی ویژه‌ای می‌یابد، مطالعات میدانی و کتابخانه‌ای برخی از نکات پنهان تاریخ و فرهنگ ایران را روشن می‌کند و از سوی دیگر اندیشمندان ایران نیز در این وادی گام می‌گذارند. اگر در فاصله سال‌های ۱۹۰۰م. تا ۱۹۴۰م. ایرانیان به وسیله آثار ایران‌شناسان غربی با تاریخ و فرهنگ و ادبیات خود به شیوه‌ای علمی آشنا می‌شوند، اما پس از آن برخی از آثار ایرانیان به ویژه در زمینه ادبیات در میان دیگر ملل از جایگاه خاصی برخوردار می‌شود. گشایش دانشگاه تهران در سال ۱۳۱۳.ش (۱۹۳۴م.)، آشنایی ایرانیان با متدولوژی علمی پژوهش، همکاری نزدیک برخی از آنان با ایران‌شناسان برجسته غرب و مسافرت برخی از ایرانیان برای ادامه تحصیلات به غرب، موجب می‌شود که ایران‌شناسی علاوه بر غرب در ایران نیز مرکز توجه قرار گیرد. در این مختصر که بخشی از مقاله‌ای بلند است، مروری مختصر بر تحولات حافظ‌شناسانه در قرن بیستم خواهیم داشت.
● ادبیات در فارس
پس از حمله چنگیزخان مغول در سال ۶۱۸.ق (۱۲۲۱م) خراسان بزرگ دچار آشوب و ناامنی شد. این امر موجب مهاجرت اندیشمندان، مورخان،ادیبان و شاعران حوزه خراسان بزرگ به هندوستان، رم و فارس شد. فارس در آن دوران تحت حکومت اتابکان فارس از امنیت لازم برخوردار بود. سبک خراسانی در این دوران صیقل خورد، تکامل یافت و سعدی را آفرید. سعدی با جامعیت در ادب فارسی و سرودن قطعه، غزل، مثنوی و قصیده، مبدع سبکی شد که در اشعار حافظ به اوج رسید و آن‌گونه که استاد فروزانفر در مقدمه «سخن و سخنوران» اشاره می‌کند، به «سبک شیرازی» معروف گشت. حضور سعدی و حافظ، مکتب ادبی شیراز را مورد توجه ایران‌شناسان علاقه‌مند به ادبیات قرار داد؛ چنان که گلستان سعدی از نخستین کتاب‌های ادب فارسی بود که در سال ۱۶۳۵م. به وسیله آدام اولئارئوس به آلمانی ترجمه شد. در دوره اول مورد بررسی (۱۹۲۵م. ـ ۱۹۰۰م.) به سال ۱۹۱۶م. هرمان اته آلمانی و در سال ۱۹۲۰م. ادوارد براون انگلیسی تاریخ ادبیات خود را منتشر کردند که هر دو در این آثار به بررسی زندگی حافظ نیز پرداختند.
در همین دوره در انگلستان ریچارد لوگالی‌ین در سال ۱۹۰۵، گران مرینیک در سال ۱۹۱۰م. جان بین سال ۱۹۱۶م.، الیزابت بریجز سال ۱۹۲۱م.، رابرت اورباد سال ۱۹۲۲م.، تاماس رایت سال ۱۹۲۵م.، و در آلمان فریدریش فشیاخ در سال ۱۹۰۷م.، هرمان لومل در سال ۱۹۲۰م.، ک.ل.شچینگی در سال ۱۹۲۱م.، هانس هاینریش شدر در سال ۱۹۲۲م.، گئورگ جاکوب در سال ۱۹۲۲م.، در فرانسه چارلز دویل در سال ۱۹۲۲م.، در تاتارستان موسی بیگی یف به سال ۱۰۱۰م.، در شوروی کرش در سال ۱۹۱۶م. و در هند امین جان محمد به سال ۱۹۱۶م. به ترجمه و یا پژوهش پیرامون اشعار حافظ پرداختند. در دوره دوم (۱۹۴۱م. ـ۱۹۲۵م.) در فرانسه آرتورگی در سال ۱۹۲۷م.، در شوروی دونایفسکی در سال ۱۹۳۵م.، در تاجکستان آ.ن بولدیرف در سال۱۹۴۰م. و اسدالله یف‌سعدالله در خجند در سال ۱۹۳۲م. به ترجمه و پژوهش در دیوان حافظ پرداختند. در همین دوره هانری ماسه در سال ۱۹۴۰م. تاریخ ادبیات خود را منتشر کرد. در دوره سوم مورد بررسی (۱۹۷۸م. ـ۱۹۴۱م.) انریک فرناندس لاتور، هانس روبرت رومر، دتیریش کایل، م.زندوسن لیپکین، س.عمریان، و.آزویا گینسته، صدرالدین عینی، ا.کوچتگوف، و.کوته تیشویلی، سه ایچوماتسو موتو، دولبا، هانس روبرت رویمر، . تبگه، پیتر آیوری و جان هیث استابز به ترجمه و پژوهش پیرامون دیوان حافظ پرداختند. آنه ماری شمیل آلمانی نیز در همین دوره به ترجمه آثاری از سعدی و حافظ پرداخته است. در دوره چهارم (۲۰۰۰م. ـ۱۹۷۸م.) شارل هانری دوفشه کور، ونسان مونتی، ولادیسلاو دولبا، روبرتو اسکارچیا نیز به ترجمه اشعار حافظ پرداخته‌اند.
● حافظ‌پژوهی در ایران
در دوره اول و دوم مورد بررسی (۱۹۴۱م. ـ۱۹۰۰م.) در ایران تنها به چاپ نسخه‌های مختلف از دیوان حافظ به اشکال مختلف بسنده شد، اما سال‌های اول دوره سوم (۱۹۷۸م. ـ۱۹۴۱م.) چاپ دیوان حافظ به تصحیح محمد قزوینی و قاسم غنی، نقطه عطفی در حافظ‌پژوهی بود و همچنان از معتبرترین نسخه‌های دیوان حافظ است. در همین دوران تصحیح دیوان حافظ توسط محمود هومن، پژمان بختیاری، انجوی شیرازی، مسعود فرزاد، جلایی نایینی، سلیم نیساری، رشید عیوضی، هاشم رضی و احمد شاملو منتشر شد. در این دوره ۳۵۰ مقاله و ۴۵ کتاب پیرامون زندگی و شعر حافظ منتشر شد. در دوره چهارم (۲۰۰۰م. ـ۱۹۷۸م.) تصحیح‌های تازه‌ای از دیوان حافظ توسط پرویز ناتل خانلری، نصرالله‌ مردانی، نورانی وصال، سلیم نیساری، بها‌ءالدین خرمشاهی، هاشم جاوید و هوشنگ ابتهاج منتشر شد. در همین دوره (۱۹۸۹م.) کنگره جهانی بزرگداشت حافظ با حضور بیش از دویست تن از حافظ‌پژوهان ایران و جهان به ابتکار یونسکو در شیراز برگزار شد و ۴۰۰ مقاله و ۶۰ کتاب پیرامون زندگی و شعر حافظ منتشر گردید. در این دوران مرکز حافظ‌شناسی تشکیل شد و ۲۰ مهرماه هر سال به نام روز حافظ نامگذاری شد که هر ساله حافظ‌پژوهان آثار خود را در این روز ارائه می‌دهند و هر ساله در مجموعه مقالاتی به نام «حافظ‌پژوهی» منتشر می‌شود.

کوروش کمالی سروستانی

منبع : روزنامه کارگزاران

مطالب مرتبط

«سعدی» بزرگترین معلم اخلاق در میان سخنوران پارسی است


«سعدی» بزرگترین معلم اخلاق در میان سخنوران پارسی است
اول اردیبهشت ماه، روز ملی بزرگداشت شیخ مصلح الدین محمد بن عبدا... سعدی شیرازی است که در نظم و نثر یگانه روزگار بود و با غزلیات دلنشین خود، در شعر فارسی یکه تازی کرده است.مردی که به حق لقب استاد سخن برازنده اوست و زبان پارسی را پس از خود به شایستگی راهبر بوده است.
از دیرباز در نگاه صاحب نظران، مباحث گوناگونی نسبت به سعدی شیرازی مطرح بوده که در این میان توجه ویژه او به اخلاق، که این روزها توجه به آن در ادبیات بسیار کمرنگ شده، جایگاه والایی داشته است.
به مناسبت یاد روز سعدی به سراغ یکی از استادان پیشکسوت ادبیات رفتیم تا از این منظر به آثار سعدی بپردازیم.
«دکتر سید رضا مصطفوی سبزواری»، استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبایی است که تاکنون بیش از ۲۰۰مقاله در مجله های معتبر علمی داخلی و خارجی ارائه کرده است و چندی پیش، از طرف وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به عنوان استاد نمونه نیز انتخاب شده است.
▪ آقای دکتر مصطفوی، جایگاه آثار سعدی را در میان آثار اخلاق گرای ادبیات فارسی چگونه می بینید؟
ـ در میان آثار ارزنده و بارور ادب پارسی از دیرباز به منابع گران قدری در زمینه مسائل اخلاقی بر می خوریم که این پند نامه ها خواه نثر یا نظم در ارشاد و راهنمونی و تصفیه درون خوانندگان سهم به سزایی داشته اند.
از آخرین نامه ابوشکور بلخی، نخستین مثنوی اخلاقی زبان فارسی تا آثار اخلاقی دوره های بعد مانند اخلاق ناصری، کلیله و دمنه، مرزبان نامه، سند باد نامه، کیمیای سعادت، مثنوی معنوی، اسرارنامه، منطق الطیر عطار نیشابوری و بسیاری آثار دیگر و نیز کتابهایی که به وسیله ایرانیان به زبان عربی در زمینه علم اخلاق نگارش یافته، همه حکایت از توجه و علاقه پارسیان به اخلاق و ادب اخلاقی دارد.
اما در میان این همه آثار اخلاقی، نوشته ها و سروده های سعدی ویژگی خاصی دارد. نصایح و دستورالعمل های سعدی برای زندگی و گفتارهای اخلاقی پر ارجش بخصوص در بوستان، در کمتر اثر اخلاقی دیگری آن هم بدین فصاحت و بلاغت و پختگی دیده می شود. بوستان را به حق باید از جهت استواری اندیشه، بلندی فکر، عمق معانی و محتوای اجتماعی و اخلاقی آن، مایه دارترین اثر سعدی دانست.
▪ با توجه به این که امروزه اکثر مکاتب اخلاقی بر مکاتب اعتقادی استوارند و همه می دانیم که سعدی مرد دین هم بوده، جایگاه توحید را در آثار او چگونه می بینید؟
ـ درس توحید و یکتا پرستی در مکتب اخلاقی سعدی، از جایگاه خاصی برخوردار است. خدای سعدی، خطابخش و پوزش پذیر است و از بندگانش دستگیری می کند.
گنه کاران را می بخشد و آنان همیشه می توانند به امید رحمت حق باشند. خدای سعدی برای بندگانش تکیه گاهی استوار است و پر محبت و غمخوار که عفوش شامل حال بندگان می شود.ستارالعیوب است و حتی به دشمنان هم روزی می رساند تا چه رسد به دوستان.
خداوند بخشنده دستگیر
کریم خطاپوش پوزش پذیر
نه گردن کشان را بگیر و به فور
نه عذر آوران را براند به جور
چنان پهن خوان کرم گسترد
که سیمرغ در قاف قسمت خورد
مهیا کند روزی مار و مور
و گر چند بی دست و پایند و زور
درس یکتا پرستی سعدی تأثیری خاص می بخشد. لحن مناجات و نیایش او با خدای، مملو از خلوص، پاکی و خضوع محض است.به راستی هم ایمانی چنین راستین و اعتقادی بدین استواری و عمق، کمتر می توان یافت:
نفس می نیارم زد از شکر دوست
که شکری ندانم که درخورد اوست
عطایی است هر موی او بر تنم
چگونه به هر موی شکری کنم...
خدای سعدی انتقام گیر و مجازات کننده و بی رحم نیست، مظهر لطف و رحمت است . توبه افراد را حتی پس از ۷۰ سال بی خبری و غفلت می پذیرد.
▪ رویکرد سعدی در این میان نسبت به تزویر و ریا چیست؟ چرا که بسیاری معتقدند که حافظ، این رویکرد را از همشهری سلف خود گرفته است.
ـ در مکتب اخلاقی سعدی، تزویر و ریا سخت مورد نکوهش قرار می گیرد. او بر آنان که رسیدن به مقام شامخ انسانیت را فقط در ظاهر اعمال جستجو می کنند، سخت می تازد:
بکن خرقه نام و ناموس و زرق
که عاجز بود مرد با جامه غرق
تعلق حجابست و بی حاصلی
چو پیوندها بگسلی واصلی
سعدی می گوید؛ پرستش یزدان، نیازی به خودنمایی و ظاهر سازی ندارد.اخلاص و عمل صالح و اخلاق نیکو می خواهد.داستان سعدی در نکوهش ریا و تظاهر در گلستان نیز جالب توجه است:«عابدی را پادشاهی طلب کرد. اندیشید که دارویی بخورم تا ضعیف شوم مگر اعتقادی که دارد در حق من زیادت کند. آورده اند که داروی قاتل بود، بخورد و بمرد.»
آن که چون پسته دیدمش همه مغز
پوست بر پوست بود همچو پیاز
پارسایان روی در مخلوق
پشت بر قبله می کنند نماز
دارنده این صفت ناپسند نه تنها مورد لطف و عنایت حق نیست بلکه مشرک است و دوزخی،که خشم و غضب الهی نیز او را در بر می گیرد.
عبادت به اخلاص نیت نکوست
و گرنه چه آید ز بی مغز، پوست؟
به اندازه بود باید نمود
خجالت نبرد آن که ننمود و بود
▪ جایگاه انسان در این بین کجاست و سعدی چگونه انسانی را می پسندد؟
ـ سعدی همواره بر این اصل تأکید دارد که انسان باید قدر خود را بشناسد و تن به خواریها نسپارد و همچون مرغ، پای بند هوا و هوسهای دل نشود تا بتواند به عالم روحانیان بپرد و به فضای گلشن قدس راه یابد:
گر کیمیای دولت جاویدت آرزوست
بشناس قدر خویش که گوگرد احمری
ای مرغ پای بسته به دام هوای نفس
کی بر هوای عالم روحانیان پری
معلم بزرگ اخلاق ما برای نمودن باد افره خودبینان و متکبران، آنان را به کوزه ای مانند می کند که پر باشد و دیگر پذیرای بیشتر از حد ظرفیت خود نباشد و بنابراین آنان که دارای این صفت ناپسند باشند تا هنگامی که از آن تهی نشوند در کسب معرفت و کمال و فضیلت توفیقی نخواهند یافت.شرافت انسانیت به داشتن ملکات فاضله است و نباید چنین پنداشت که همواره انسان بر حیوان برتری دارد. آدمیان مردم آزار، هیچ شرافتی بر درندگان ندارند.
نه هر آدمی زاده از دد به است
که دد ز آدمی زاده بد به است
به است از دد انسان صاحب خرد
نه انسان که در مردم افتد چو دد
چو انسان نداند به جز خورد و خواب
کدامش فضیلت بود بر دواب
این شرافت و کمال در انسانها با لباس و مسائل ظاهری حاصل نمی شود. اگر نشان او همین خوردن و خوابیدن و خشم ورزیدن و شهوت پرستی و ویژگی هایی از این مقوله باشد، حیوانات نیز دارای چنین صفاتی هستند.
بنابراین باید درنده خویی ها را به دور ریخت و به حقیقت آدمی بود تا از دیگر حیوانات ممتاز شد:
تن آدمی شریف است به جان آدمیت
نه همین لباس زیباست نشان آدمیت
خور و خواب و خشم و شهوت، شغب است و جهل و ظلمت
حیوان خبر ندارد ز جهان آدمیت
به حقیقت آدمی باش و گرنه مرغ باشد
که همی سخن بگوید به زبان آدمیت
کناره گیری از مردم و عزلت گزینی را سعدی ناپسند می شمارد و در برابر آن خدمت به خلق را عبادت می داند:
عبادت به جز خدمت خلق نیست
به تسبیح و سجاده و دلق نیست
و این تاب دان پایه ارزش دارد که حتی بخشایش خدای و عفو یزدان را نیز موقعی شامل حال بندگان می داند که از لطف و محبت نسبت به زیر دستان دریغ نشود.
اگر توقع بخشایش خدایت هست
به چشم عفو و کرم بر شکستگان بخشای
به نظر استاد اخلاق ما، عالمانی که به مردم و جامعه خدمت می کنند حتی بر عابدانی که به گوشه عبادت نشسته اند برتری دارند. چه، این عالمان، نجات دهنده گمراهان و بیراهه روندگانند و آن عابدان، فقط بیرون کشندگان گلیم خود از موجند:
صاحبدلی به مدرسه آمد ز خانقاه
بشکست عهد صحبت اهل طریق را
گفتم میان عابد و عالم چه فرق بود
تا اختیار کردی از آن، این فریق را؟
گفت آن گلیم خویش بدر می کشد زموج
وین سعی می کند که بگیرد غریق را
دلبستگی به مشاغل این جهان خاکی و افتخار به نسب و نژادپرستی نیز از دیدگاه سعدی ارجی و اعتباری ندارد و مادیات و اسباب و مسائل دنیایی همیشه سبب اصلی نیک بختی و نام نیک نیست.
تو ممیز به عقل و ادراکی
نه مکرم به جاه و انسابی
معلم بزرگ ما همچنین درس رازداری می آموزد که نباید راز خود را با دیگران در میان نهاد، چه شاید نامحرمی در میان باشد و آن را فاش کند و به دلیل وجود بدخواهان و حسودان و مغرضان، از توفیقی بازمانیم:
منه در میان راز با هر کسی
که جاسوس، همکاسه دیدم بسی
تعلیم مناعت طبع و داشتن استغنا از موضوعهای دیگر سخن سعدی است. او می آموزد که ارزش والای انسانیت را نباید ناچیز شمرد و به هر خواری و ذلت تن داد و به تعبیر ناصر خسرو «دردری» را به پای خوکان نشاید ریخت. برای به دست آوردن گرده ای نان نشاید هر کس و ناکس را مدح گفت و از این مشتی سفله گان نابخرد حتی سوزنی نباید طلبید:
من آبروی نخواهم ز بهر نان دادن
که پیش طایفه ای مرگ به که بیماری
▪ و اما پایان سخن ؟
ـ با عنایت به دو «نامبردار گنج» سعدی یعنی «بوستان» و «گلستان» می توان دریافت که شاید کمتر کسی در میان اهل ادب، اصول علمی اخلاق را چنین با استدلال و ژرف نگری بیان کرده باشد.به حقیقت که او در موعظه هایش داروی تلخ نصیحت ره شهد ظرافت برآمیخته تا طبع ملول ایشان (صاحبدلان) از دولت قبول محروم نماند.بی شک باید سعدی را بزرگترین معلم اخلاق در میان سخنوران ادب پارسی دانست. چرا که در هدایت و ارشاد خلق نقش والا و ارجمند و کارآمد و مفید داشته و با گنجینه های جاویدان ادبی اش، در تهذیب اخلاق مردم روزگار خود و پس از آن، تأثیر شگرف داشته و در ذهن و روح خوانندگان آثارش به دلیل حق گویی و حق خواهی و بی پروایی در بیان حقایق، مقبولیتی تمام یافته است.سعدی در پایان دیباچه گلستان، هدف خود را از تصنیف گلستان چنین بیان می دارد که :
مراد ما نصیحت بود و گفتیم
حوالت با خدا کردیم و رفتیم


وبگردی
ممنوعیت پروازهای «هواپیمایی آسمان» در اروپا
ممنوعیت پروازهای «هواپیمایی آسمان» در اروپا - پرواز تمام هواپیماهای «آسمان» در اروپا ممنوع است
استحاله! / بررسی نامه احمدی‌نژاد به رهبری
استحاله! / بررسی نامه احمدی‌نژاد به رهبری - دگرديسي‌هاي فراواني در ايران صورت گرفته‌است؛ اصولگرايان اصلاح‌طلب شده‌اند، تحول‌طلبان محافظه‌كار شده‌اند، مسئولان پاسخ ناكارآمدي‌هاي خود را از مردم مي‌خواهند و در تازه‌ترين نوع اين استحاله‌ها فردي كه بسياري مدعي هستند او برآمده از مهندسي انتخابات است با ارسال نامه به رهبرمعظم انقلاب درخواست برگزاري انتخاباتي آزاد، زودهنگام و به دور از مهندسي كرده‌است! محموداحمدي‌نژاد همان پديده خانمان براندازي كه براي…
سیف و بازی تکراری غیر مجازها !
سیف و بازی تکراری غیر مجازها ! - حرفهای تکرای بانک مرکزی در مورد صرافی ها و موسسات مالی غیر مجاز با یک جستجوی ساده در اینترنت.
مصاحبه دختری که با ریش به «آزادی» رفت با یورونیوز
مصاحبه دختری که با ریش به «آزادی» رفت با یورونیوز - فیلم - زهرا خوش نواز در گفتوگو با یورونیوز از مراحلی که برای آماده سازی ظاهرش طی کرد تا با چهره‌ای متفاوت وارد استادیوم شود گفت. او می‌گوید: «زمانی که از تونل گذر کردم و وارد ورزشگاه شدم و چشمانم به چمن ورزشگاه افتاد گریه‌ام گرفت.»
بار دیگر زیر گرفتن ماموران پلیس با ماشین سواری توسط دراویش
بار دیگر زیر گرفتن ماموران پلیس با ماشین سواری توسط دراویش - باز هم زیر گرفتن ماموران امنیتی و نیروی انتظامی توسط یک ماشین دیگر سواری توسط اراذل خیابان گلستان هفتم
حمله با اتوبوس به مأموران پلیس در پاسداران
حمله با اتوبوس به مأموران پلیس در پاسداران - کی از دراویش گنابادی با اتوبوس به مردم و مأموران پلیس در خیابان پاسداران تهران / گفته میشود تعداد شهدای ناجا در حمله آشوبگران فرقه ضاله گنابادی و حامیان نورعلی تابنده به ۴ تن رسیده است.
لحظه مواجهه وزیر راه با خانواده قربانیان سانحه هواپیمای
لحظه مواجهه وزیر راه با خانواده قربانیان سانحه هواپیمای - به دنبال سقوط هواپیمای تهران-یاسوج ویدیو لحظه مواجه خانواده های جانباختگان را با وزیر مشاهده می کنید.
حمله با چاقو به یک راننده سر پارک خودرو
حمله با چاقو به یک راننده سر پارک خودرو - تصاویری دردناک از حمله مرد موتور سوار با چاقو به یک مرد راننده در حضور همسر و فرزندش در شهرستان داراب استان فارس را در ویدئوی زیر می بینید. به نظر میرسد این اتفاق در پی جرو بحثی بر سر پارک کردن وسایل نقلیه روی داده است!
اگر «عدم رویارویی با حریفان اسرائیلی» آرمان ماست چرا پنهانی و دزدکی؟
اگر «عدم رویارویی با حریفان اسرائیلی» آرمان ماست چرا پنهانی و دزدکی؟ - آنچه مشخص است جمهوری اسلامی ایران باید تصمیم مشخص و درستی درباره سیاست عدم رویارویی با ورزشکاران رژیم صهیونیستی بگیرد. دیگر نمی‌توان با این روش تعقیب و گریزی با این مسئله برخورد کرد. دیگر نمی‌توان ورزشکاران را از مقابله با کشتی‌گیران اسرائیلی باز داشت و در برابر رسانه‌های جهانی گفت به خاطر مصدومیت در میدان حاضر نمی‌شویم و در داخل جشن بگیریم که ما عزت‌مان را حفظ کردیم و...
بدل ایرانی آنجلینا جولی رونمایی شد !
بدل ایرانی آنجلینا جولی رونمایی شد ! - شب گذشته مراسم اکران فیلم بلوک 9 خروجی 2 به کارگردانی علیرضا امینی و تهیه کنندگی محمدرضا شریفی نیا و نیز فیلم شاخ کرگدن در پردیس سینمایی ملت برگزار گردید.
اظهارات جنجالی احمدی نژاد در مقابل دادگاه
اظهارات جنجالی احمدی نژاد در مقابل دادگاه - سخنرانی پرحاشیه احمدی نژاد در مقابل دادگاه بقایی
    درس‌ هایی از غول‌ های دنیای فناوری
    به نظرم رهبران بسیاری از سازمان‌های بزرگ اعتقادی به تغییر ندارند؛ اما با نگاهی به گذشته، رد پای تاریخ را خواهید دید. بدانید که اگر کسب‌ و کاری بی‌رمق دارید، مسلما با مشکلاتی روبه‌رو خواهید بود.