دوشنبه ۳ اردیبهشت ۱۳۹۷ / Monday, 23 April, 2018

رابطه‌ی ایران و آمریکا از سراب تا واقعیت


رابطه‌ی ایران و آمریکا از سراب تا واقعیت
در خصوص رابطه‌ی میان ایران و آمریکا باید این نکته را مدنظر قرار داد که ویژگی‌ های هر دو کشور موجب شده تا آنها به‌رغم ابراز بیزاری از یکدیگر، به ضرورت اهمیت رابطه با هم به‌خوبی واقف باشند.آمریکا برای موفقیت در خاورمیانه به همکاری ایران نیاز دارد و در مقابل ایران نیز برای آشتی با جامعه جهانی و به ویژه غرب وضعیت مشابهی دارد. این حداقل منافعی است که پس از ترمیم روابط دو کشور می‌توان انتظار داشت.
در حقیقت با اینکه هر کدام از طرفین بازی در تلاش‌اند با بهره‌گیری از دیگر بازیگران منطقه‌ای و جهانی، نقش و اهمیت طرف مقابل را کمرنگ جلوه دهند، اما سیاست‌گذاران هر دو طرف به‌خوبی به این امر واقفند که عدم رابطه با حریف، فقط هزینه‌ها و زمان دسترسی به اهداف را افزایش می‌دهد.
تجربه‌ی تاریخی نیز نشان می‌دهد در شرایط بحرانی ، بیش از هر زمان دیگری می‌توان نسبت به وصول توافق بین دو دولت امیدوار بود. قضیه‌ی مک فارلین یا همکاری ایران در حمله به افغانستان و عراق از جمله مواردی است که در این خصوص می‌توان ذکر کرد.
در شرایط فعلی نیز به‌نظر می‌رسد هر دو طرف به‌رغم اتخاذ موضع تهاجمی علیه یکدیگر، به رابطه با یکدیگر مشتاق بوده و در تلاشند با اتخاذ رویکردهای رئالیستی درصدد ترمیم این روابط برآیند. با این حال به نظر می‌رسد علاوه بر این دو کشور، بازیگران ثالثی نیز که منافع خود را در گروی عدم رابطه دو کشور می‌بینند ، در این زمینه نقش‌آفرینی کرده و از تحقق این موضوع ممانعت کنند. البته برخی مسایل نیز به عنوان موانع اصلی یا به عبارت بهتر، بن‌بست برقراری روابط دو کشور به‌شمار می‌آیند که مهم‌ترین آنها مساله‌ی اسراییل در منطقه است که هر دو طرف حساسیت‌های ویژه‌ای نسبت به آن دارند.
از سوی دیگر به دلیل تنش‌های زیادی که پس از انقلاب بین دو کشور وجود داشته، حتی در صورت عزم جدی دولت مردان هر دو طرف، به‌نظر می‌رسد امکان برقراری ارتباط سریع بین دو کشور وجود ندارد؛ چرا که افکار عمومی هنوز برای پذیرش این موضوع آمادگی لازم را ندارد و باید با گذشت زمان بسترهای لازم در این باره را فراهم نمود.
با توجه به شرایط فعلی به نظر می‌رسد هر دو کشور با اتخاذ نوعی رویکردهای دو جانبه، هم‌زمان علاوه بر تشدید فشارها بر یکدیگر ، در تلاشند تا به تدریج با آمادگی افکار عمومی در شرایط مناسب‌تری نسبت به عادی سازی روابط با یکدیگر اقدام نمایند.
● شباهت روابط ایران و آمریکا با دولت‌-شهرهای یونان باستان
بررسی روابط ایران و آمریکا از این منظر، نگاهی نو به یک موضوع قدیمی است که حدود سه‌دهه ذهن تحلیل‌گران و کارشناسان این حوزه به به خود مشغول کرده است. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که فضای جهانی شدن و کمرنگ شدن حاکمیت‌های ملی، شباهت بسیاری با زمان دولت- شهر‌های یونان باستان دارد و با فرض پذیرش این شباهت، رابطه ایران و آمریکا به عنوان دو دولت- شهر مستقل اهمیت شایانی خواهد داشت.
در یونان باستان سه دولت- شهر بیش از سایرین اهمیت داشتند، آتن، اسپارت و ملوس. آتنی‌ها بسیار قدرتمند بوده و از موضع قدرت با دیگران گفتگو می‌کردند و در برخورد با ملت‌ها ضمن طرح مزایای اتحاد با آتن، عواقب و تهدیدهای ناشی از امتناع و سرباز زدن از این درخواست را نیز یادآور می‌شدند. در این میان ملوسی‌ها نیز ظاهراً ملتی صلح‌دوست و بی‌طرف هستند که گرچه خواهان جنگ با دیگران نبودند، اما سلطه کسی را هم نپذیرفته و در دیالوگ خود با آتنی‌ها تاکید می‌کنند که مرگ را بر پذیرش سلطه‌ی دیگران ترجیح می‌دهند.
شیوه‌ی برخورد آتنی‌ها با دیگر دولت- شهر‌ها، یادآور یکجانبه‌گرایی آمریکا در قبال مسایل جهانی است که با هدف برپایی نظام تک قطبی، در تلاش است تا دیگران را با خود همراه نماید. دیدگاه ملوسی‌ها نیز تقریباً شبیه مواضع سوئیس در نظام بین‌الملل معاصر است که با تعهد به حفظ صلح و رعایت اصل بی‌طرفی در قبال مسایل جهانی، چهره‌ای آرام را از خود به نمایش می‌گذارد.
در مقام مقایسه دیالوگ ملوسی‌ها و آتنی‌ها دارای شباهت‌ها و تفاوت‌هایی با روابط ایران و آمریکا‌ی پس از انقلاب دارد. از منظر تعهد به حفظ صلح شاید بتوان ایران را به ملوسی‌ها شبیه دانست؛ چرا که رهبران ایران در سال‌های پس از انقلاب همواره از صلح دفاع کرده و اظهار داشته‌اند که فقط حفظ استقلال، آزادی و پیشرفت همه‌جانبه‌ی کشور را دنبال می‌کنند. با این حال با مرور عملکرد جمهوری اسلامی در سال‌های اوایل انقلاب، از جمله بحث صدور انقلاب، حمایت از جنبش‌های آزادی بخش در سراسر جهان و انتقادهای گسترده از مجامع بین‌المللی، و حکام کشورهای عربی و اسلامی، تفاوت‌های ایران فعلی با ملوسی‌ها آشکار می‌شود. ملوسی‌ها ظاهراً در مقابل تهدیدهایی که از سوی آتنی‌ها مطرح میشد از قدرت چانه‌زنی زیادی برخوردار نبودند، اما در مورد ایران هرچند قدرت و امکانات کمتری نسبت به حریف دارد، ولی آن‌چنان هم بی‌دفاع نیست و قدرت زیادی برای چانه‌زنی با طرف مقابل خود دارد.
موقعیت استراتژیک ایران، منابع سرشار انرژی، تاریخ و تمدن کهن و فرهنگ تأثیر گذار در منطقه، نفوذ بر شیعیان عراق، سوریه و لبنان، و بهره‌مندی از حمایت نیروهای مقاومت حزب‌الله در همسایگی اسراییل، از جمله فاکتورهایی است که رهبران ایران به عنوان برگ برنده در مقابل تهدیدهای نیروهای‌ آمریکایی، از آن بهره می‌برند. با این حال عملکرد آمریکا در قبال ایران شباهت زیادی به آتنی‌ها دارد و رهبران آمریکایی در سال‌های پس از انقلاب به شیوه‌های گوناگون در صدد بوده‌اند تا با اعمال سیاست چماق و هویج، موقعیت خود را در ایران تقویت نمایند. پرونده‌ی هسته‌ای ایران و موضع آمریکا در قبال آن نمونه‌ی خوبی برای این مدعاست.
در مجموع به‌رغم شباهت‌های میان موضع آمریکا با برخورد آتنی‌ها از یکسو و پافشاری ایران بر تعهد به حفظ صلح از سوی دیگر نمی‌توان روابط میان این دو کشور را کاملاً شبیه دیالوگ آتنی‌ها و ملوسی‌ها دانست؛ چرا که نه ایران مانند ملوسی‌ها کاملاً بی‌دفاع است و نه موقعیت نظام بین‌الملل امروز اجازه‌ی عملکردی شبیه آتنی‌ها را به آمریکا می‌دهد. در واقع موقعیت و اهداف راهبردی ایران به‌گونه‌ای است که نمی‌تواند در صحنه‌ی بین الملل بی‌طرف باشد. به عبارت دیگر حتی در صورت تمایل ایران به بی‌طرفی، دیگر بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی اجازه‌ی چنین کاری را به ایران نمی‌دهند.
در مجموع با در نظر گرفتن مسایل مطرح شده، شاید بتوان روابط میان ایران و امریکا را بیش از آنکه به دیالوگ آتن و ملوس شبیه دانست، به رابطه‌ی آتن و اسپارت به عنوان دو دولت شهر مقتدر و مطرح تصور نمود.

سید عبدالمجید زواری، اندیشکده روابط بین الملل

مطالب مرتبط

ذوق‌زدگی‌های کاذب

ذوق‌زدگی‌های کاذب
اتفاقات قابل‌توجه طی روزهای اخیر به‌ویژه در مناسبات ایران و آمریکا، مقتضیات خاصی را فراهم ساخته است که باید بازخوانی هوشمندانه‌ای از تحولا‌ت جهانی و ارزیابی از تغییر سیستم بین‌المللی داشته باشیم و با ارزیابی مفهومی و نظری، واکنش مناسبی به یک‌سری مسائل روز به دست آوریم. واقعیت امر این است که تزلزل جدی در مبانی سیستم بین‌المللی و بروز دوگانگی‌ها و چندگانگی‌ها بسیار ملموس است. درون سیستم بین‌المللی یک هرج‌ومرج جدی در بعد ساختار نرم‌افزار و فیزیکی آن وجود دارد.
امروز بخش نرم‌افزاری سیستم جهانی فاقد پارادایم منظم فکری است.
قدرت‌ها با زبان و لحن استراتژیک و محتوای غیراستراتژیک سخن می‌گویند و این امر یکی از ویژگی‌های مکتب نیویورک است که نئوکان‌های مستقر در واشنگتن از نمایندگان این تفکر هستند.
آمریکا در پی یک سیاست جدید نیست و رفتار تاکتیکی خود را به گونه‌ای به بازار سیاست تحمیل می‌کند تا حریف و رقیب را ارزیابی نماید.
در رفتار و عمل دولت فعلی آمریکا در رابطه با مسائل ایران موضوعی که حداقل آنها را تامین کند وجود ندارد. برعکس آمریکایی‌ها در پی ایجاد یک نوع ایران‌هراسی در منطقه و متعاقب آن تحمیل اسلا‌م‌هراسی هستند. ایران را قدرت و دشمن منطقه می‌دانند و اهداف استراتژیک خود را اینگونه می‌بینند و با مسائل منطقه خاورمیانه و حل معضل خاورمیانه به عنوان مقدمه‌ای برای محور حل مسائل جهانی و در نهایت ایجاد یک پارادایم جدید برخورد می‌نمایند. آمریکا به دنبال ایجاد محور برای سامان دادن به یک سیستم بین‌المللی است و واقعیت ایران و مهار ایران را در ورود به یک آزمایشگاه، پارادایم جدید جهانی می‌داند.
چرا آمریکا به دنبال پارادایم جدید جهانی است؟ امروز قطب‌های قدرت در ایالا‌ت متحده، امنیت آمریکا را امنیت سیستم بین‌المللی و امنیت جهانی می‌پندارند. آمریکای نئوکان‌ها با آمریکای دموکرات‌ها و لیبرال‌ها کاملا‌ متفاوت است و نئوکان‌ها نسبت به هژمونی ایالا‌ت متحده به گونه‌ای دیگر می‌اندیشند.
این است که باید بسیار هوشمندانه درک کنیم که سیاست کلا‌ن آمریکا در قبال ایران یعنی سیاست مهار یا همان ‌ containment تغییر پیدا نکرده است.
آنها در پی مهار و تعامل محدود و گزینشی در قبال ایران هستند اگرچه ساختار بوروکراتیک آمریکا در قبال ایران در زمینه روش و رفتار خود تنظیم شده است. اگر بپذیریم که سیاست کلا‌ن مهار تغییر نکرده است یک پرسش جدی به وجود می‌آید؛ اینکه چرا آمریکا به حضور در مذاکرات قانع شده است؟
۱) چرخش بوروکراتیک و زیر فشار قرار گرفتن نئوکان‌ها
۲) از طریق مسائل هسته‌ای وارد بحث‌های دیگر با ایران شوند
۳) تحلیل از فشارها و تحریم‌ها علیه ایران و مؤثر بودن آن
با این فرض نمی‌توان اینگونه تحلیل کرد که روابط و مناسبات ایران و آمریکا در حال تکامل است بلکه نئوکان‌ها همواره با دیدگاه ایدئولوژیک به مساله ایران می‌نگرند. امروز آمریکا به افکار عمومی خود و جامعه جهانی نیاز دارد. خوب است به مواضع همین آقای برنز در مجلس نمایندگان آمریکا که در تاریخ ۹ جولا‌ی ۲۰۰۸ به بیان سیاست دولت ایالا‌ت متحده در قبال ایران پرداخته است، بپردازیم. او به صورت مفصل در چهار بند مشکلا‌ت آمریکا با ایران را در بستر چالش‌های جهانی مطرح کرده و رفتار ایران در قبال لبنان، فلسطین، افغانستان و عراق را نقد کرده و به موضوع مساله هسته‌ای ایران و حقوق بشر پرداخته است. برنز معتقد است که تحریم‌ها درقبال ایران مؤثر بوده و به استمرار فشارها تاکید داشته است. ‌
از سخنان برنز می‌توان اینگونه برداشت کرد که ماجرای بازگشایی دفتر حفاظت منافع یک جنگ روانی بیش نیست. واقعیت این است که طی ۳۰ سال گذشته دولت ایالا‌ت متحده چه در دوران جمهوریخواهان و چه در دوران دموکرات‌ها خواهان فعال شدن دفتر حفاظت منافع واشنگتن در تهران بوده‌است. درخواست‌های کتبی دولت واشنگتن در بایگانی وزارت خارجه ایران موجود است اما باید نسبت به اهداف این جنگ روانی و درخواست هوشیار بود.
راقم این سطور باور دارد ماجرای حل و فصل مناسبات ایران و واشنگتن باید بر اساس عزت و حکمت و مصلحت باشد و در یک بستر جدی مورد بررسی قرار گیرد نه اینکه شتاب‌زده و سطحی درمقابل این شایعه درخواست‌شده واکنش نشان دهد. بزرگ جلوه دادن حضور نماینده آمریکا و یا ماجرای دفتر حفاظت منافع یک ذوق‌زدگی کاذب است. ما به بازی هوشمندانه در دیپلماسی به‌ویژه در ارتباط با آمریکا نیاز داریم.
تغییر ساختار در سیستم بین‌المللی یک واقعیت است. ما باید نسبت به نقش آمریکا و بازیگران دیگر بین‌المللی و اصلا‌ مفهوم قدرت بازتعریف مجدد داشته باشیم. عدم ارزیابی از تغییرات جدید بین‌المللی ما را در یک پیچ خطرناک دیگر تاریخ قرار می‌دهد. گفتمان امروز ایران باید دارای یک انضباط در بیان و لحن نسبت به همه مسائل همه‌جانبه و استراتژیک باشد.

وبگردی
دادستانی که به قانون تمکین نکرد
دادستانی که به قانون تمکین نکرد - نکته دیگری که برای شخص من در ماجرای مرتضوی بسیار مهم‌تر از شرایط او در زندان است، عدم تمکین ایشان به قانون است. مرتضوی به عنوان یک دادستان و شخصیت‌های برجسته و بانفوذ قوه قضائیه حاضر نشد به قانون تمکین کند. حالا دیگر اهمیتی ندارد که مرتضوی در بند 241 باشد یا 309 یا چقدر به مرخصی بیاید، مهم این است که اتفاقات اخیر نشان داد که او هیچ پایبندی به قانون نداشته و ندارد
معنی و مفهوم "به ما این دختر خوشگل‌ها رو نشون بده"؟
معنی و مفهوم "به ما این دختر خوشگل‌ها رو نشون بده"؟ - بعد از انقلاب، به واسطه تنیده شدن حکومت و دین بسیاری از پست‌ها و سمت‌های سیاسی با هاله‌ای رو به رو شد که اجازه نمی‌داد صاحب آن منصب مورد نقد قرار بگیرد....
سومین روز جشنواره جهانی فیلم فجر
سومین روز جشنواره جهانی فیلم فجر - سی و ششمین جشنواره جهانی فیلم فجر از 30 فروردین با حضور فیلم سازانی از ایران و نمایندگانی ازسینمای 78 کشور جهان تا 7 اردیبهشت در پردیس سینمایی «چارسو» برگزار می شود.
سیلی زدن به «امید» مردم در پارک!
سیلی زدن به «امید» مردم در پارک! - کتک خوردن دختری که جز التماس دوستانش هیچ فریادرسی ندارد از یک پلیس زن عضو گشت ارشاد که ماموران مرد هم آنها را همراهی می کردند، آنقدر دردناک است که کمتر وجدان بیداری به آن واکنش نشان نداده است.
عصر ما - پرونده حضور زنان در ورزشگاه ها
عصر ما - پرونده حضور زنان در ورزشگاه ها - بررسی حضور زنان در ورزشگاه ها با حضور نرگس آبیار، لاله افتخاری، حمید رسایی، حجت الاسلام محسن غرویان و فائزه هاشمی.
حمله فیزیکی به بازیگر زن ایرانی در خیابان! / عکس
حمله فیزیکی به بازیگر زن ایرانی در خیابان! / عکس - بازیگر سریال "تعطیلات رویایی" از حمله افراد ناشناس به خود خبر داد. مریم معصومی، بازیگر سینما و تلویزیون مورد حمله افراد ناشناس قرار گرفت.
گفتگوی تلفنی با همسر مرتضوی / صوت
گفتگوی تلفنی با همسر مرتضوی / صوت - سعید مرتضوی که در روزهای گذشته خبری از او نبود و حتی سخنگوی دستگاه قضایی گفته بود حکم جلبش صادر شده اما گیرش نیاورده‌اند، به گفته همسرش در تهران است.
ارسطوی پایتخت با مونا فائض پور ازدواج کرد
ارسطوی پایتخت با مونا فائض پور ازدواج کرد - «احمد مهران فر» بازيگر نقش «ارسطو عامل» در سريال پايتخت ۵ در اینستاگرام خود از ازدواجش با «مونا فائض پور» خبر داد.
صحبت های جنجالی رییسی علیه روحانی
صحبت های جنجالی رییسی علیه روحانی - صحبت های جنجالی رییسی پیرامون استفاده روحانی از نام امام رضا در انتخابات
500 نفر محتوای نامه‌های پستی مردم را میخواندند و چک می‌کردند!
500 نفر محتوای نامه‌های پستی مردم را میخواندند و چک می‌کردند! - محمد غرضی می‌گوید: زمانی که به عنوان وزیر در وزارت حضور یافتم بیش از ۵۰۰ نفر را دیدم نامه‌هایی که از داخل به خارج و از خارج به داخل کشور ارسال می‌شدند را چک می‌کردند و به صورت سه شیفت فعالیت می‌کردند و نامه‌ها را می‌خواندند.
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس!
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس! - عکس و ویدیویی منتسب به ستاره پرسپولیس فرشاد احمدزاده و ترلان پروانه بازیگر سینما و تلویزیون در فضای مجازی منتشر شده است. عجب پاپراتزی‌هایی داریم!
دختر داعشی سریال پایتخت کیست ؟
دختر داعشی سریال پایتخت کیست ؟ - در قسمت های اخیر سریال پایتخت بازیگر جدیدی به جمع خانواده معمولی پیوسته است؛ نیلوفر رجایی فر نقش الیزابت را در سریال پایتخت ۵ ایفا می کند ؛ این بازیگر با جلب اعتماد سیروس مقدم این فرصت ط بازی در سریال پر طرفدار پایتخت را به دست آورد .
خانم ایرانی، عامل تیراندازی در مقر یوتیوب / فیلم
خانم ایرانی، عامل تیراندازی در مقر یوتیوب / فیلم - ویدیوهایی از نسیم نجفی اقدم در شبکه های اجتماعی به زبان های انگلیسی و فارسی موجود است که در آن ها وی از حذف ویدیوهای خود توسط یوتیوب شکایت دارد.
رقص کاوه مدنی یا کالای ایرانی؟
رقص کاوه مدنی یا کالای ایرانی؟ - بگذارید اینطور بپرسم: مگر کیروش، مربی تیم ملی فوتبال جمهوری اسلامی ایران عرق نمی‌خورد؟ نمی‌رقصد؟ مگر برانکو و شفر نمازشب می‌خوانند و روزه می‌گیرند و اصولگرا و ارزشی و انقلابی هستند؟!