جمعه ۱ خرداد ۱۳۹۴ / Friday, 22 May, 2015
تاریخ، علم زنده

تاریخ، علم زندهآنان که از علم تاریخ و قاعده‌ها و فایده‌های آن به درستی اطلاع ندارند، در بیانی عوامانه، همواره این طعن و کنایه را نسبت به این علم شریف و مفید دارندکه تاریخ به مرده‌ها می‌پردازد. تصور چنین اشخاصی آن است که بدین ترتیب، تاریخ فاقد پویایی و کارایی است و لذا مرده است.
هر چند چنین اظهار نظری حاکی از بی‌دانشی گوینده و افق بسته و نگرش محدود او است و نزد هیچ یک از عقلای عالم و صا حبان اندیشه و نظر، چنین قضاوتی دیده نشده است. و لذا اعتبار ندارد و برای بحث و نظر، محل اعتنا نیست. اما چون همواره این خطر وجود داردکه این تصور بعضی را نسبت به درس تاریخ دچار مشکل سازد، در این خصوص توضیحی مختصر داده می‌شود.
تاریخ در بردارنده دانش ما از گذشته است. اما بدون شک تاریخ به تمامی گذشته نمی‌پردازد. از تمامی گذشته همواره بخشی از آن مورد توجه مورخ قرار می‌گیرد و بسا که مورخی دیگر، بخشی دیگر را مد نظر قرار دهد. هیچ مورخی نمی‌تواند ادعا کند که تمامی گذشته را ثبت و ضبط کرده است، زیرا اصولاً چنین امری محال است. لذا گزینش از میان رخدادهای گذشته،‌امری حتمی است. این سنجش و گزینش محدود و منحصر به منابع دست اول تاریخی که رویدادها را ثبت و ضبط می‌نماید نیست، بلکه مورخانی که در دنبال می‌آیند و نظر به منابع دست اول دارند نیز، به سنجش و گزینش درمنابع مقدم دست می‌زنند.
مردمان هر عصری در رجوع به آثار مورخان، فقط بخشی از تاریخ نوشته‌ها را که مطلوب و مورد نظر آن‌ها است، مورد توجه قرار می‌دهند. ای بسا مردمان عصری گوشه‌ای از تاریخ نوشته‌ها را مورد توجه قرار دهند که نسل پیش از آن‌ها عنایتی بدان نداشته‌ اند. این جریانِ دائمی ادراک مجدد و بازشناسی تاریخ، هیچگاه متوقف نمی‌شود و همواره پویاو منطبق با شرایط جامعه و خواست هر نسلی، استمرار می‌یابد.
ایراد کسانی که تاریخ را مرده می‌پندارند، اگر به گذشته خاموش بشر است ربطی به تاریخنگاری ندارد، کما این که اعمال کنونی بشر نیز، روزی به گذشته سپرده خواهد شد. اما اگر ایراد بر دانش تاریخ است هیچگاه ایستایی و توقف نداشته است. در واقع در ارزیابی رکود یا پویایی تاریخنگاری، نباید به سراغ رخدادهای تاریخی رفت، بلکه باید به سراغ مورخان و مطالعه‌کنندگان تاریخ رفت. این بخش از دانش تاریخی، یعنی فاعلان شناسایی آن، اصل و اساس تاریخ را تشکیل می‌دهند، زیرا هم خود بخشی از تاریخند و هم مطالعه کنندة آن، رابطه پیچیده و توأم با ظرافت و باریک بینی که در این جا پیش می‌آید، برای عوام قابل درک و تشخیص نیست و کسانی که به تاریخ عنوان مرده می‌دهند، از همین گروه هستند
درک اینان از تاریخ استاد و سطحی است، در حالی که ادارک تاریخ مستلزم نگرشی پویا از پدیده‌ای پویا است و این فرایند ساده‌ای نیست و در مقام تحلیل نظری، بسیار پیچیده خواهد بود.
اگر تعبیر «ادوارد هالت کار»، مورخ انگلیسی را از تعامل رخداد با فاعل شناسایی تاریخ، به گفت و گوی گذشته و حال تعبیر کنیم، این گفت و گو زنده و پویاست، ولی ادراکی بیش از سطحی نگری می‌خواهد تا دانسته شود. نیز اگر این سخن «کروچه» مورخ ایتالیایی را بپذیریم که می‌گوید «هر کسی از کرسی معرفتی روزگار خود به تاریخ می‌نگرد و لذا، تمامی تاریخ در واقع تاریخ زمان حال است»، در می‌یابیم که تا چه اندازه فعلیت یافتن دانش تاریخ مستلزم پدیده‌ای به نام انسان، آن هم انسان اندیشمند و به خصوص انسان مورخ است.
گذشته تاریخی بدون مورخ و به طور کلی انسان زنده، نه موجودیت می‌یابد و نه درک می‌شود‌، لذا در ارزیابی دانش تاریخی هر عصر باید به مردمان آن عصر نگریست.
بر این اساس موقعیت علم تاریخ در هر عصروابسته به موقعیت فرهنگی و علمی آن عصر است. این سخن بدان معناست که تلقی مردمان از گذشته در واقع بازگو کننده تعبیر و تفسیر و معنایی است که از خود دارند. اگر ملتی خود را زنده می‌داند، چگونه ممکن است در تاریخ به امری توجه کند که در اساس مرده است، هیچ خاصیتی ندارد، و هیچ فایده‌ای هم بر شناخت آن مترتب نیست؟ اصولاً چنین امری حتی قابل تصور هم نیست، مگر برای مردم و فرهنگی که در فضای گذشته زندگی می‌کنند، برای گذشته و به خاطر گذشته نفس می‌کشند و اصولاً در حال زندگی نمی‌‌کنند، بلکه در گذشته به سر می‌برند.
در واقع موقعیت علم تاریخ بستگی به گذشته‌ای که یک جامعه داشته است ندارد، بلکه منوط و مربوط به مردم کنونی آن جامعه است. باید دید آیا اراده آن مردم در بازگشت به گذشته،‌ مانند در حال یا رفتن به سوی آینده خواهد بود؟ بدون شک علم و اراده یک مردم و تعالی و ترقی جویی آنان نسبتشان با گذشته و حال و آینده را تعیین خواهد کرد.
در پاسخ به این پرسش که ما نیازمند گذشته هستیم یا گذشته به ما نیاز دارد، بدون شک این ما هستیم که به گذشته نیازمندیم. اگر گذشته پدیده‌ای پشت سر گذاشته شده است و به تعبیری، فضای فرهنگی مرده به شمار می‌آید، دیگر نه سخنی دارد نه موجودیتی و نه خواستی. پس چرا بدان توجه می‌کنیم؟ در حالی که می‌دانیم مردمان هر عصری براساس خواست و نیازی که دارند، به تاریخ رجوع می‌کنند.
به راستی چه ضرورتی برای توجه به تاریخ وجود دارد؟ چرا با چنین نگاهی به گذشته،‌یاد و خاطره و آثار و نتایج پدیده‌های گذشته را زنده می‌کنیم و حتی می‌‌کوشیم که آن را جاودان بسازیم؟ سخن در اینجا بر سر آن که چه قسمت و چه مبحثی از تاریخ ارجحیت دارد نیست، بلکه صرف توجه مردمی زنده،‌هوشیار و خواهان ترقی و تعالی برای نظر افکندن در گذشته‌هاست زیرا در واقع این اقدام آنان است که مردگان تاریخ را بر می‌ انگیزد و زنده می‌سازد و حضوری ملموس و محسوس به صورت خاطره‌ ایران قومی‌،سنت ملی، میراث فرهنگی، ارزش‌های اجتماعی ... بدان‌ها می‌بخشد. حتی گاه برای احیا و حفظ آن، سرمایه‌های هنگفت مادی و انسانی نیز صرف می‌کند. شکی نمی‌توان داشت که هر نسلی در هر عصری، در رجوع به گذشته‌ها پاسخ به پرسشی و رفع نیازی و ضرورتی را جست و جو می‌کند و چون بدان می‌رسد، این رجوع را استمرار می‌بخشد. در غیر این صورت باید در صحت خرد انسانی به خاطر پرداختن به تاریخ تردید روا داشت.
نگاهی کوتاه به رقابت دولت‌ها و ملت‌ها برای تصاحب خاطره تاریخی یکدیگر و نیز تلاش مجدانه آن‌ها برای حفظ میراث فرهنگی، نشان می‌دهد همان گونه که یک انسان از فراموشی در هراس است و گم کردن خویش موجب عدم تعادل او می‌گردد یک جامعه نیز با از دست دادن گذشته خویش به واقع هویت خود را از دست می‌دهد. برای گریز از این وضع خطرناک، همواره خاطره تاریخی ملی عزیز و گرامی داشته می‌شود، به همگان تعلیم داده می‌شود و بر پاسداری از آن تأکید می‌گردد. با همه این احوال می‌توان گفت که تاریخ مرده است؟ اگر مرده است پس این همه حساسیت سیاسی، فرهنگی اجتماعی ... در مورد رخدادهای تاریخی، شخصیت‌ها‌ و به طور کلی آن چه که به گذشته سپرده شده است از چه روست؟ در دنیای امروز حتی در مواردی مسائل بسیار جزئی و قضاوتی بسیار ساده در تاریخ همه کشورها با حساسیت و دقت پی‌گیری می‌شود. براستی چرا دولت‌ها و ملت‌ها همگی به طور توأمان بیم و امید از تاریخ را با خود دارند؟ این همه نشان نمی‌دهد که تاریخ به واقع مرده نیست؟ آیا گویای این واقعیت نیست که زنده یا مرده بودن تاریخ بستگی به زنده یا مرده بودن ملت متعلق بدان و دارنده آن دارد؟
درک ضرورت، اهمیت و حسیاسیت تاریخ برای جامعه و فرهنگ آن، واقعیتی انگلیس اجتناب‌ ناپذیر برای دست‌ اندرکاران و مسؤولان تعلیم و تربیت و فرهنگ کشور در تمامی سطوح است. این ادراک در سطحی گسترده‌تر فقط خاص نخبگان نیست، بلکه تمامی آحاد جامعه را نیز در بر می‌گیرد. در این راستا وظیفه مؤلفان، محققان، استادان و دبیران تاریخ سنگین‌تر است. آنان می‌توانند با بازشناسی نو به نو تاریخ و انطباق مداوم آن با دانش روز و کارآمد ساختن آن در پاسخگویی به نیازهای هر دوره، موجب رشد و اعتلای علم تاریخ شوند.
تاریخ مرده نیست، زنده است و هر زمان می‌توان از آن پیامی دریافت کرد،‌تجربه‌ای از آن آموخت و از آن به عنوان کان گوهر،‌ سرمایه‌ها برداشت، اما این خود مستلزم شنوایی از تاریخ است؛ تجهیز به دانش روز و درک ضرورت‌ها و نیازها را طلب می‌کند. بدون شک اگر دست‌اندرکاران تاریخ بی‌خبر و بیگانه از جامعه خویش و شرایط و خواست‌های آن باشند، نخواهند توانست سر زندگی، شادابی و پویایی این رشته از دانش بشری را حفظ کنند و ‌آن را در طریق کمال و ترقی قرار دهند.


منبع: رشد آموزش تاریخ، دکتر عبدالرسول خیراندیش، سال چهارم، ش ۱۲، ۱۳۸۲

تعداد نمایش : ۱۰۶ بار

منبع : دوران

مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
فروش جهانی , دانلود Chrome Remote Desktop , سومالیایی , بیانیه لوزان , مظنونین , فیلم کوتاه دینی , مایک بیندر , اصغر عطائی , توسعه میادین , ناوگان حمل و نقل , کودشیمیایی , وزیر خارجه ایتالیا , آنتی وار , خرده فروشی , امور مساجد , امتیاز طلبی , طالب زاده , پردیس ثابتی , تام دانیلون , جراحی گوش ,

برخی از مطالبی که کاربران هم اکنون در حال خواندن آن هستند
مسجد میرزا فرج‌الله , موزهٔ ادبی شهریار , پارسى‌نويسان از آغاز سدهٔ دهم تا ميانهٔ سدهٔ دوازدهم هجرى (۵) , دستور زبان فارسى , ز آب تشنه گرفته‌ست خشم می‌بینی , تخته‌ی عشق برنوشتم باز , سایر اقدام‌های کنترلی , بررسی‌های تصویربرداری , تشکیلات نهاد ریاست جمهوری , کمائی لیراوی , معارف اسلامی و اقتصاد، حقوق، علوم سیاسی، مدیریت و الهیات , ۱۸۷۴ م. روزنامه یومی‌یوری شیم‌بون - ژاپن , قطع نصف لگن (همی پلوکتومی) , چو روی تو گل رنگین ندیدم , گوهر , سیر تحولات فرهنگی , به بزمش دوش رنگ‌آمیزی بسیار می‌کردم , نسل , یافته‌های سرولوژیک در چند بیماری چند عضوی انتخابی که باعث بیماری گلومرولی می‌شوند , کَف‌ها (Foams) ,

گلشیفته فراهانی در فرش قرمز جشنواره کن 2015 - گلشیفته فراهانی با فیلم سینمایی "دو دوست" به کارگردانی لویی گرل بازیگر و کارگردان فرانسوی در پنجاه و چهارمین دوره "هفته بین‌المللی منتقدان کن" شرکت کرده است. گزارش تصویری از گلشیفته فراهانی را ببینید.
گریم متفاوت لیلا حاتمی / تصاویر - گریم متفاوت لیلا حاتمی که به سختی قابل تشخیص است، هنر دست استاد عبدالله اسکندری. و امیرمحمد زند و سارا منجزی پور در ارگ کریم خان زند.
این آزاده نامداری نیست کتیه ! / عکس - آزاده نامداری در واکنش به انتشار عکس گریمش در فیلم «نسیم» نوشت: این یه درد دله، باهمه کسایی که دوسشون دارم، من آزاده نامداری‌ام. چادریم، بخاطر اعتقادم، بخاطر قلبم. این عکس من نیستم، کتیه، تو فیلم جناب شهبازی، میخوام درکم کنید.
رایزنی هسته‌ای در منزل صالحی / عکس - عراقچی در صفحه شخصی‌اش در اینستاگرام با انتشار عکسی از این دیدار نوشت : عيادت كاري! استفاده از فرصت عيادت از استاد عزيز جناب آقاي دكتر صالحي براي پيگيري مباحث مذاكرات.
تصاویری از خودسوزی دختر دانشجو در شیراز! - ﺑﺮﺧﯽ ﺷﻨﯿﺪﻩ‌ﻫﺎ ﺣﺎﮐﯽ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺍﺳﺖ ﯾﮏ ﺭﺍﺑﻄﻪ ﻋﺸﻘﯽ ﻭ ﻋﺎﻃﻔﯽ ﻧﺎﻓﺮﺟﺎﻡ ﻋﻠﺖ ﺍﯾﻦ ﮐﺎﺭ ﺑﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺁﺧﺮﯾﻦ ﺗﻤﺎﺱ ﺗﻠﻔﻨﯽ ﺩﺍﻧﺸﺠﻮ ﺑﺎ‌‌ ﻫﻤﺎﻥ ﻓﺮﺩ ﻣﻮﺭﺩﻧﻈﺮ ﺑﺮﻗﺮﺍﺭ ﺷﺪﻩ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺣﺎﻝ ﺣﺎﺿﺮ ﺍﯾﻦ ﻓﺮﺩ ﺩﺭ ﺑﺎﺯﺩﺍﺷﺖ ﺑﻪ ﺳﺮ ﻣﯽ‌ﺑﺮﺩ.
فقیهه سلطانی پای سفره عقد / تصاویر - سلفی جدید آزاده نامداری با شال و مانتوی جدید در پشت فرمان که به لطف خدا همه چیز سر جایش است و خیلی خندان و بشاش و خوب بنظر میرسد. فقیهه سلطانی و همسر فوتبالیست پای سفره عقد.
وقتی امین حیایی ادای رامبد جوان رو درمیآره... - در برنامه خندوانه اتفاق افتاد.
تصاویر حضور عوامل فیلم ناهید در جشنواره فیلم کن - آیدا پناهنده کارگردان و ساره بیات بازیگر فیلم ناهید از طرف مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی و با مساعدت سازمان سینمایی به جشنواره کن اعزام شدند.
همسرم بهترین انتخاب برای من بود / تصویر - گروه هنری-رسانه‌ها: از روزهایی که نخستین آلبوم رسمی رضا صادقی در بازار موسیقی کشور منتشر شد، زمان زیادی می گذرد. اتفاق ها و فراز ...
تصاویر نوزادی که آیات قرآن بر بدنش نقش می بندد ! - هر چند صحت این گزارش قابل تایید نیست اما شبکه‌های خبری کلیپی از یک نوزاد روسی را منتشر کرده‌اند که روی بدن او هر جمعه آیات قرآنی نقش می‌بندد. مادر این نوزاد می‌گوید هر گاه این نوشته‌ها روی بدن فرزندم نقش می‌بندد دچار تب شدیدی می‌شود که پزشکان از پایین آوردن آن عاجز می‌مانند.
لباس عجیب بازیگر ایرانی در جشنواره فیلم کن! - نوید محمدزاده عکسی را به همراه پژمان بازغی در صفحه شخصی خود منتشر نموده است که لباس عجیب این بازیگر تعجب برخی از کاربران را به همراه داشت.
عکس‌های عجیب از ورزشگاه تبریز - هواداران تراکتورسازی لحظاتی شگفت انگیز را در پایان بازی مقابل نفت تجربه کردند.
جنجال غرفه ایران در اکسپو میلان / عروسی غضنفر ! - به نظر می آید مدیران شما، اکسپو جهانی را با "عروسی غضنفر" اشتباه گرفته اند و آنچه برایشان مهم بوده به هیچ عنوان «ایران» نبوده است. و شما باید جوابگو باشید جناب آقای وزیر!
نوشته جنجالی هنرمند ایرانی در گالری نقاشی - یک هنرمند ایرانی با نوشته ای خنده دار و متفاوت بازدیدکنندگان نمایشگاه نقاشی را دست انداخت! اگر چه اقدام او هم هنری بود و هم جالب اما برخی بعد از فهمیدن موضوع نوشته دلخور و شاکی شدند.
شل وپل همه خوشتیپام هستیم. / عکس - عمه بنده از آمریکا آمده بود.. اطرافیانو که می‌دید فکر می‌کرد همه مدلن.. وقتی می‌گفتم ایشون حسابدارن.. یا منشی شرکتن.. یا فروشنده.. تعجب می‌کرد.. می‌گفت اونجا فقط مدلا و هنرپیشه‌ها تا این حد به خودشون می‌رسن..
فیلم دوربین‌های مداربسته هتل تارا در روز حادثه مهاباد - به گواه فیلم منتشر شده از هتل تارا مهاباد، دختر مهابادی پیش از روز حادثه نیز مرتبا به اتاق کارشناس مربوطه رفت و آمد داشته است. چند روز پیش دختر خانمی که در یک هتل مشغول به کار بوده است از طبقه چهارم هتل به پایین پرت می‌شود.
گپ و گفت تاریخی با فرزاد حسنی و آزاده نامداری ! - فرزاد حسنی و آزاده نامداری. از کجا تا کجا. از اعتقادات فرزاد حسنی و نگاه‌های عاشقانه تا کبودی سر و صورت آزاده در این روزها / احساس می کنم دارم یه نمایش می بینم.
اقتصاد آزاد واقعی در واگن‌های مترو تهران - به مرور افرادی که کالای مناسب خریداران عرضه نکنند نتوانند خوب صحبت کنند ظاهر مرتب و تمیزی نداشته باشند از گردونه فروش حذف می شوند. اینجا یک کلاس درس اقتصاد آزاد است.
مقایسه 4 شاسی بلند ارزان قیمت در ایران - تا مدتی پیش اگر با بودجه حدود ۱۰۰ میلیونی قصد خرید خودرویی شاسی بلند داشتید، انتخاب‌های زیادی پیش رویتان نبود، اما اگر میخواهید انتخابی متفاوت و با قیمت مناسب داشته باشید با این گزارش همراه باشید.
اسرار "ابوبکر بغدادی" فاش شد / تصاویر - ابوبکر بغدادی، رهبر گروه داعش در حال حاضر "خطرناک‌ترین تروریست جهان" از سوی دستگاه‌های امنیتی شناخته می‌شود. اخیرا گروهی از گزارشگران آلمانی موفق به جمع‌آوری مدارکی جدید و تاکنون منتشرنشده از زندگی وی شده‌اند.
پربازدیدها
محمدرضا سنگری: راه نجات ادبیات بها دادن به نقد است - ما نیازمند فضاهای مناسبی برای نقد آثار هستیم تا کسانی که به تازگی به قلم و نگارش روی آورده اند بتوانند با شناخت ابعاد و ویژگی های یک اثر مناسب آثار خوبی را ارائه بدهند
اوباما : ما اکنون بدنبال راه حل جامع با ایران هستیم - رئیس جمهور آمریکا گفت: ما اکنون بدنبال راه حل جامع با ایران هستیم و من یک توافق بد را نخواهم پذیرفت.
سوءاستفاده از تعرفه‌ کالاها برای واردات به صفر رسید/ کالای واسطه ۶۵ درصد واردات است - رئیس کل گمرک ایران گفت: امکان سوءاستفاده از تعرفه دیگر کالاها در واردات با سامانه جامع گمرکی به صفر رسیده است و به همین علت ادامه...
با مدیران استیل آذین جلسه خواهیم داشت/منتظر تعیین اهلیت خریدار استقلال هستیم - رئیس کارگروه خصوصی سازی سرخابی ها گفت: با توجه به اینکه شرکت استیل آذین در مزایده چهارم بالاترین پیشنهاد را داده است، صلاح دیدیم تا بیشتر با سهام داران این شرکت آشنا شویم.
کُری‌خوانی کی‌روش با دستیارش/ بازیکن تیم ملی مصدوم شد - سومین تمرین تیم ملی فوتبال ایران عصر امروز در ورزشگاه دستگردی پیگیری شد و مسابقه کی‌روش و لوسیا در محل تمرین توجه خبرنگاران را به خود جلب کرد.
پورغلامی: محجوب تلفنی به من پیشنهاد سرمربیگری ملوان را داد - سرمربی سابق تیم فوتبال ملوان انزلی گفت: محجوب تلفنی با من صحبت کرد و پیشنهاد مربیگری فصل بعد را داد.
سهمیه خرداد ماه خودروهای سواری شخصی واریز نشد - سخنگوی شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی با بیان اینکه سهمیه خرداد ماه خودروهای سواری شخصی واریز نشده است، گفت: به تدریج و در روزهای آینده سهمیه بنزین این خودروها نیز واریز خواهد شد.
تفاوت بودجه ندادن احمدی‌نژاد و روحانی به شهرداری/ ادامه ادعاهای عجیب حمید روحانی علیه هاشمی/ موافقت 64 درصدی با بی‌طرفی هسته‌ای تلویزیون!/ نگاه عراقی به نحوه نشستن ظریف و کری/ جست‌وجو برای یافتن پدر مجری معروف - رصد‌خانه «تابناک» ‌خبرهایی‌ برای مخاطبان آماده می‌کند که غیررسمی هستند یا اینکه کمتر از اهمیت خود، مورد توجه قرار می‌گیرند؛ تیترهایی مانند «پیاده روی 34 کیلومتری برای تماس تلفنی»، «دندان‌های ایرانی در رده‌های آخر خاورمیانه!»، «یک تهرانی هم در کوبانی دفن شد»، «سانسورچی‌های صهیونیست زنان کابینه را حذف کردند» و... رصد‌خانه امروز تابناک را تشکیل می‌دهند.
خسارت مالی بسیاری برجای گذاشت آتش‌سوزی گسترده در بازار تهران - سخنگوی سازمان آتش‌نشانی شهر تهران از آتش‌سوزی گسترده در بازار تهران خبر داد.
تبدیل 300 هکتار از پارک جنگلی لواسان به تفرجگاه مردمی" - فرماندار شمیرانات با اشاره به تبدیل 300 هکتار از پارک جنگلی لواسان به تفرجگاه مردمی، گفت:اراضی مشخصی در حریم شهرستان...




Copyright © 2008 - 2015 vista.ir. All Rights Reserved