چهارشنبه ۱ آذر ۱۳۹۶ / Wednesday, 22 November, 2017

قیصر و تحریر محل نزاع


قیصر و تحریر محل نزاع
مهرماه امسال ۲۰ سال از تاریخ نگارش «تحریر محل نزاع» گذشت. «تحریر محل نزاع» نام غریبی بود که شفیعی کدکنی بر مقدمه- و به تعبیر دقیق‌تر «به جای مقدمه»- خود بر کتاب موسیقی شعر نهاد. این کتاب در تلفیق موفق آموزه‌های سنتی بلاغت اسلام و ایران با رهیافت‌های نوین زیباشناسی و نقد ادبی فرنگی و نیز تحلیل و تطبیق عمیق و دقیق در قلمرو مصادیق گسترده شعر فارسی از نو خسروانی‌ها تا شعر سپید شاملو باید یک استثنا قلمداد شود. در این کتاب موسیقی در مفهومی بسیار فراخ به کار گرفته شده است و بر مجموعه هماهنگی‌ها و تناسب‌های آوایی و حتی معنایی دلالت دارد. موسیقی شعر در ذهن و زبان شفیعی کدکنی از سویی با نظریه‌های نظام موسیقایی هستی گره می‌خورد که در نزد کسانی چون اخوان ‌الصفا یا مولانا یافتنی است و از سویی با فهم صورتگرایان و ساختارگرایان سده بیستمی از صورت و ساخت و پیرنگ شعری پیوند می‌گیرد. اما این کتاب دانشگاهی در معنای دقیق و راستین واژه، با مقدمه‌ای نامتعارف آغاز می‌شود. مقدمه‌ای ستیهنده که در حقیقت فریاد اعتراضی است بر تباهی مزاج شعر معاصر ایران و دوری آن از هنجار و هماهنگی‌ موسیقایی، به ویژه در دهه ۵۰ و ۶۰. این مقدمه در آن روزها فریادها برانگیخت. هرچند در آن از کسی نامی به زشتی برده نشد. با این همه به نظر می‌رسید که بسیاری آن را طعنه واضحی به خود تلقی کردند!
اما آنچه مرا به نگاشتن این یادداشت واداشت یکی این است که به گمان من جریان شعر ایران در این دو دهه چنان پیش آمده و می‌رود که همچنان «تحریر محل نزاع» را باید به عنوان مقدمه‌ای بر آن به شمار آورد. در مورد برخی کتاب‌های سترگ پس از خواندن کتاب شوقمندانه به مقدمه بازمی‌گردیم تا اشارات مجمل نویسنده را دریابیم- نه اینکه نویسنده برخلاف مخاطب در‌آمد را در پایان می‌نگارد. اگر مقدمه موسیقی شعر پس از تامل در شعر فارسی تا زمان نگارش مقدمه (مهر ۶۷)، ستایش ما را در مورد بخردی و نکته‌سنجی نویسنده برانگیزد، تامل در شعر این دو دهه ما را مسحور ژرف‌نگری و رازبینی و آینده‌شناسی این صیرفی تجربه کار می‌سازد. به‌راستی اگر امروز نیک بنگریم، درمی‌یابیم این سخنان به تعبیر فردوسی چه مایه با خرد برابر شده است. اما دردا که غالبا دیدگان ما از نگاه تاریخی حتی به اندازه یک دهه بی‌بهره است. این خود داستانی است، حاصلش دردی و نیازمند مجالی دیگر.
اما نکته دیگری که شوق بازگشت بدان مقدمه را در من برانگیخت آن که در روزهای نخستین آبان به سالگرد پرواز شاعری می‌رسیم که شاید تنها استثنای حکم کلی آن مقدمه است. شفیعی نوشته بود: «نیما شعر فارسی را به نظام و موسیقی نزدیک‌تر کرد. شعر نیما- با همه کوتاهی و بلندی مصراع‌هایش به ویژه در دو دهه آخر عمرش، در غالب موارد- به موسیقی نزدیک‌تر از نظم سروش اصفهانی یا قاآنی است. ولی در ۲۰ سال اخیر، به ویژه پس از انقلاب بهمن‌ماه، به نظرم شعر جوان ایران دارد از حوزه پیشنهادی نیما دور می‌شود. و به همین دلیل شعر خوبی، در این ۱۰، ۱۵ سال اخیر، جز از بعضی استادان نسل قبل آن هم به‌ ندرت یا منتشر نشده است یا من توفیق زیارتش را نداشته‌ام. آنچه دیده‌ام «کنسرو کلمات» و مجموعه‌ای از «تصاویر جدولی» بوده است، بی‌هیچ پیرنگ شعری و بهره‌مندی از ساخت و موسیقی و کیمیاکاری در قلمرو زبان. و مثل جوجه‌های بیرون آمده از ماشین جوجه‌کشی، همه مثل هم.»
اما بعدها شفیعی که همه آشنایان او و آثارش به خوبی می‌دانند چه مایه از اظهارنظر درباره معاصران در قید حیات، پرهیز دارد و اساسا در مورد هیچ‌کدام از شاعران دهه‌های اخیر سخن صریحی نگفته است به درخواست یک مجله با مخاطب جوان که ویژه‌نامه دو سه صفحه‌ای برای قیصر درآورده پاسخ می‌گوید:
«قیصر با تمام معیارهایی که من در گزینش شعر، به‌گونه‌ای تجربی بدان رسیده‌ام، شاعری است برجسته و بی‌هیچ تعارفی، سرآمد اقران خویش است. آنچه از نمونه‌های شعر او در حافظه جوانان و دانشجویان دیده‌ام- و در این زمینه حواسم کاملا جمع است- گواهی است عدل بر صدق این گفتار. از دید من تمام هنرمندان و چهره‌های ادبی عصر ما، به دو گونه تقسیم می‌شوند:
آنها که خودشان هستند و هنرشان و آنها که ضمایمی مرئی و نامرئی دارند. قیصر در شمار آنهاست که از هرگونه ضمیمه‌ای بی‌نیاز است و بادا که همواره چنین باشد» (مجله چلچراغ، ش ۲۳، ۱۱ آبان ۱۳۸۱).
به نظرم آنچه بیش از هر چیز دیگر از شعر قیصر آموختنی است- چیزی که دقیقا لبّ سخن شفیعی کدکنی هم هست- آن است که: در شعر، پشت تک‌تک کلمات باید تجربه انسانی و هیجان جان شاعر موج بزند. میانه همه هجا‌ها باید شاعر ایستاده باشد و نفس بکشد. اما آنچه بلای جان عصر می‌شده تقلای آگاهانه و آزورزانه هنرمندان جوان برای متفاوت بودن و صاحب سبک شدن است. هر شاعر تازه سال یا هر فیلمساز جوان یا نقاش نوپا می‌خواهد شعر و فیلم و پرده‌ای بیافریند که به تعبیر رودکی «تا جهان بود از سر آدم افراز» تا همین دقایق پیشین، هیچ آفریننده‌ای مثل آن نیافریده باشد؛ اثری که به هیچ روی نتوان آن را در اسلوب و مکتب و بوطیقای شناخته‌ شده‌ای جای داد. پنداری، والاترین معیار نقد هنری، درجه غافلگیری و اعجاب مخاطب در برخورد با اثر است. این پدیده که البته بسیاری از ناقدان هشیار مغرب‌زمین از آن به تلخی یاد کرده‌اند ریشه در عواملی گوناگون دارد. بی‌گمان یکی از آنها، فربه‌شدن گفتمان نظریه‌پردازانه- تئوریک- پیرامون ادبیات و هنر زیبایی‌شناسی است. ذهن و ضمیر شاعر و کارگردان و گرافیست جوان آکنده از نظریه‌های گونه‌گون و تازه از راه رسیده است. به این ماجرا شیوه مبتذل و نارسای انتقال و ترجمه این آرا و نظریه‌ها را به جوامع جهان سوم بیفزایید. همین است که جوانان جویای نام ما بیش از آنکه با زندگی و اندیشه و انسان و جامعه خویش گره خورده باشند و بیش از آنکه با آثار کلاسیک ایران و جهان آشنا با تصویر و تصور مبهمی از تئوری‌های پست‌مدرن و ساخت سکنی و سیال ذهن و رئالیسم جادویی و جز آن زندگی می‌کنند تا به گونه‌ای و رنگی دیگر بسرایند و بنویسند.
شعر قیصر و استقبال اصیل و بی‌سابقه مخاطبان به شعر او، به روشنی نشان می‌دهد شعر راستین موجود عجیب‌الخلقه‌ای نیست بلکه سراپا و یکسره انسانی است، به‌شدت انسانی. چه‌بسا با ظاهری معمولی و صمیمی!
شعر و هنر اصیل در بسیاری اوقات در نگاه سخت چیزی از شگردهای حرفه‌ای را به رخ نمی‌کشند بل مخاطب را بر سر شوق می‌آورند تا رازهای زیبایی‌شان را کشف کند. هنر ناب همواره ما را سرگردان می‌سازد که به راستی منشأ زیبایی‌اش در کجاست؟ قیصر در پایان یکی از واپسین سرودهایش، پس از عمری جست‌وجو در زیبایی‌شناسی و هنر و شعر و بلاغت و نقاشی و دانشگاه و تدریس و سرودن و نوشتن و تجربه‌ روزگاران آشوب‌زده دوران ما و به ویژه ادراک لحظه‌به‌لحظه درد، راز زیبایی را با ما در میان می‌نهد: زیبایی راز راز زیبایی است آن راز نهفته در هنر این است

حمید‌رضا توکلی

منبع : روزنامه کارگزاران

مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
ایالت کیووی شمالی , کریستین چنووس , گردان های رزمی , کپسول اوریون , نفت و گاز , شیر آلوده , اکبر جلیلی , پادشاه , محمدقلی یوسفی , مراکز بیمارستانی , بینال ونیز , نمایش علیمردان خان , ماموریت پلاتو , بازیگران هالیوود , درد دندان , پیوندهای دوستی , افراطیون , یوسف قادریان , شکستن رکورد گردشگری , یشع , اهم اخبار روز , شش اکتبر , بابک رضازاده , مهرداد محسنی , خاک کشور , موشک زلزال 3 , سفر خاورمیانه , طوطی طوق صورتی , سرویس مدارس , اتهام زنی , انجمن بین المللی تربیت بدنی و ورزش , تیم بسکتبال بانوان موزامبیک , اعتراض دانشجویی , شبکه دو سیما , لغزنده , مائده مرتضوی , سیم کارت ایرانسل , مرد 30 ساله , معاون وزیر صنعت،‌ معدن و تجارت , شهرستان اردبیل , حامد یزدانی , قرقاش , دیدار نمایندگان با دانشجویان , ایران و تارتارستان , هم کفو , رتبه پنجم , گلدکوئست , مدارس ماندگار , آلودگی در اهواز , صادرات و واردات ,

برخی از مطالبی که کاربران هم اکنون در حال خواندن آن هستند
خصومت عامه نسبت به شک سازمان‌یافته , سپیدان، استان‌ فارس , مواظبت از بره‌ها از زایش تا از شیرگیری , نکات لازم در مراقبت از کودک بیمار (۲) , د. و. گریفیث و تحول قالب روائی در سینما (۵) , پشمالو(۲) , وله فی النصیحه , دانیال , فئوكروموسیتوم‌ ـ pheochromocytoma , آدنیت بزاقی , اتیولوژی , ۱۵۵۳ م. نخستین دایرةالمعارف بومی فرانسه , قوه قضائیه , این چه بادست که از سوی چمن می‌آید , شتر , زانو , پارسى‌نويسان از آغاز سدهٔ دهم تا ميانهٔ سدهٔ دوازدهم هجرى , شاخص‌های عمده جمعیتی , ما گل به دست خود ز نهالی نچیده‌ایم , آریتمی قلبی و پیس‌میکرها (۲) ,

برخی منابع مهم خبری
jonoubnews.ir جنوب نیوز , didban.ir دیدبان , namayande.com نماینده , kaenat.ir روزنامه کائنات , nasle-farda.ir روزنامه نسل فردا , caffecinema.com کافه سینما , mosalas.ir مثلث , jahanesanat.ir روزنامه جهان صنعت , 90tv.ir نود , vatanemrooz.ir روزنامه وطن امروز , kojaro.com کجارو , citna.ir سیتنا , cup.ir کاپ , alef.ir الف , honarnews.com هنرنیوز , banifilm.ir بانی فیلم , khabarsport.com خبر ورزشی , karyab.net کاریاب , fa.alalam.ir العالم , memarinews.com معماری نیوز , banifilm.ir روزنامه بانی فیلم , modeonline.ir مدآنلاین , behdashtnews.ir بهداشت نیوز , khorasannews.com روزنامه خراسان , siasatrooz.ir روزنامه سیاست روز , eghtesad-pooya.com روزنامه اقتصاد پویا , mashreghnews.ir مشرق نیوز , ettelaat.com روزنامه اطلاعات , sourehcinema.ir سوره سینما , jamnews.ir جام نیوز ,

وبگردی
دیدار پوتین و اسد
دیدار پوتین و اسد - ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری روسیه در دیدار با بشار اسد رئیس جمهوری سوریه در شهر سوچی روسیه، پیروزی بر تروریست های بین المللی را به وی تبریک گفت و طرفین درباره روندحل و فصل سیاسی و دراز مدت اوضاع سوریه با یکدیگر مذاکره کردند.
پس‌لرزه سياسی
پس‌لرزه سياسی - سياسي‌اش كردند. زود رفتند سراغ مسكن مهر... خدا لعنت كند معاول اول رييس‌جمهوري، آقاي جهانگيري را... نخستين تخم لق سياسي را ايشان گذاشت و زود در جلسه اقتصاد مقاومتي اعلام كرد مسكن مهر... اصلا چه ربطي دارد؟
فیلم | حجاب ورزشی نایکی یکی از ٢۵ اختراع مهم سال
فیلم | حجاب ورزشی نایکی یکی از ٢۵ اختراع مهم سال - فیلم - «مسابقه دادن با حجاب سخت است، اگر جنس لباس سنگین باشد باعث عرق کردن زیادی می شود؛ اگر زیادی سبک باشد ممکن است در طول مسابقه حجاب از سر بیفتد و اگر اشتباه بسته شود حس می کنید در حال خفه شدن هستید»... این ها اظهارات منال رستوم دونده مصری است که در فیس بوک گروه "ناجی حجاب" را راه اندازی کرده و نزدیک به نیم میلیون دنبال کننده دارد. او با طراحی های حجاب کمپانی نایک در مسابقات شرکت کرده است و این…
گریه مجری حین روایت دردناک جواد خیابانی از زلزله
گریه مجری حین روایت دردناک جواد خیابانی از زلزله - جواد خیابانی این روزها برای کمک به مصدومان حادثه زلزله کرمانشاه، در مناطق زلزله زده حضور دارد و در گفتگویی تلفنی با شبکه ورزش، در حالی که اشک می ریخت، یکی از خاطرات دردناک این حادثه را بازگو کرد. مجری برنامه نیز پس از شنیدن خاطره، با صدای بلند شروع به اشک ریختن کرد.
فیلم | توضیحات مهناز افشار درباره ماجرای واردات شیرخشک‌های فاسد توسط همسرش
فیلم | توضیحات مهناز افشار درباره ماجرای واردات شیرخشک‌های فاسد توسط همسرش - فیلم - مهناز افشار در نشستی با خبرنگاران درباره ماجرای واردات شیرخشک‌های فاسد از سوی همسرش گفت: من از شما درباره این موضوع پیگیرترم. صحبت های این بازیگر را در ویدئوی زیر بشنوید.
تصویری از ستونهای مسکن مهر
تصویری از ستونهای مسکن مهر - تصویری عجیب از ستون های مسکن مهر پس از زلزله را مشاهده می کنید. این تصویر صبح امروز پس از عملیات آوار برداری منتشر شد.
فیلم تلخ از لحظه خودکشی مرد آبادانی
فیلم تلخ از لحظه خودکشی مرد آبادانی - مرد آبادانی در اقدامی هولناک خودش را زیر خودروی سمند انداخت و به زندگی اش پایان داد.
مسکن‌مهر در اولین آزمون
مسکن‌مهر در اولین آزمون - واحدهای مسکونی مهر با ساکنانشان بی مهری کردند و به شکل گسترده ای در زلزله کرمانشاه، سرپل ذهاب،قصر شیرین و ایلام و ... تخریب شدند،این در حالی است که قدیمی ترین مسکن مهر در ایران هنوز 10 ساله نشده است.
فیلم تمرینات بدنسازی بهنوش طباطبایی
فیلم تمرینات بدنسازی بهنوش طباطبایی - بهنوش طباطبایی با انتشار این ویدیو در صفحه شخصی خود نوشت: یک هفته پر انرژى با تمرینات آمادگى جسمانى هر روزه
قشر متوسط - ازدواج سفید / قش پائین - تجاوز
قشر متوسط - ازدواج سفید / قش پائین - تجاوز - الان این ازدواج سفید بحرانی است که قشر متوسط دارد ایجاد می‌کند، بعد از آن ازدواج‌های ساندویچی است، یعنی رابطه جنسی ساندویچی. در ازدواج سفید طرفین چندمدت با هم هستند اما اگر قرار شد رابطه ... سر خیابان انجام شود، چه کسی می‌خواهد آن‌ها را بگیرد؟ چند نفر را می‌خواهند بگیرند؟ چند نفر را می‌خواهند اعدام کنند؟
تهران 1396 / تن فروشی در 10 سالگی برای 5 هزار تومان
تهران 1396 / تن فروشی در 10 سالگی برای 5 هزار تومان - فاطمه در 8 سالگی برای مدتی هر روز به بهانه بستنی و... به کارگاه چوب بری کشیده می‌شد و آنجا مورد تجاوز قرار می‌گرفت.
فیلم دو دختر اصفهانی لحظاتی قبل از خودکشی
فیلم دو دختر اصفهانی لحظاتی قبل از خودکشی - فیلم خودکشی دختر اصفهانی (جدید) | دو دختر اصفهانی در فیلمی که پیش از خودکشی ضبط کرده اند، با خوشحالی به سمت مرگ می شتابند. لحظاتی که آنها نزدیکان شان را خطاب قرار می دهند و خودشان را آرام و آهسته می رسانند به بلندترین ارتفاعی که برای خودکشی به ذهنشان آمده یعنی پل شهید چمران اصفهان و در این مسیر هیچ عاملی، هیچ دلیلی نیست که دست دلشان را بگیرد و پشیمان شان کند برای رفتن.
مجری : مسی شما را بعنوان نماینده ایران ! تحویل نگرفت
مجری : مسی شما را بعنوان نماینده ایران ! تحویل نگرفت - توضیحات رضا پرستش درمورد دیدار ناموفق با مسی! / ویدیو از آپارات
قهر مهدی فخیم زاده در برنامه زنده / رفتار عجیب مجری
قهر مهدی فخیم زاده در برنامه زنده / رفتار عجیب مجری - مهدی فخیم زاده مهمان شب گذشته مهمان برنامه زنده «سینما دو» بود که بعد از ارتباط تلفنی با لاله اسکندری و معطلی در استودیو، بعد از پخش آیتمی، بدون خداحافظی برنامه را ترک کرد. ویدیو از آپارات
در منزل بقایی ۷۰۳ سکه تمام بهار آزادی، ۱۸۴۲ نیم‌سکه، مبلغ ۲۱ میلیارد ریال وجه نقد ...
در منزل بقایی ۷۰۳ سکه تمام بهار آزادی، ۱۸۴۲ نیم‌سکه، مبلغ ۲۱ میلیارد ریال وجه نقد ... - زمانی که آقای بقایی در سازمان میراث فرهنگی مسئولیت داشتند چندین شرکت با نام‌های توسعه فناوری اطلاعات، میراث آریا، بهار سرزمین من، تور گردشگری ایران، کانون جهانگردی اتومبیلرانی ایران تأسیس کردند...
فیلم / مالباختگان ایران خودرو
فیلم / مالباختگان ایران خودرو - اعتراض جمعی از مالباختگان نمایندگی ایران‌ خودرو مقابل ساختمان اصلی وزارت صنعت امروز در حالی برای چندمین بار ادامه یافت که شرکت خودروساز با این ادعا که سهامدار نمایندگی، شرکت دیگری است، مسئولیت ماجرا را نمی‌پذیرد.
تصاویر جشن تولد احمدی نژاد
تصاویر جشن تولد احمدی نژاد - کیک تولد 61 سالگی احمدی نژاد که توسط طرفداران به خانه اش برده شد روی کیک نوشته شده: چه خوب شد که به دنیا آمدی و چه خوبتر که دنیای ما شدیدکتر جان تولدت مبارک.
انصافاً هیچ دولتى در شیرین كارى، خلاقیت اینا رو نداشت!
انصافاً هیچ دولتى در شیرین كارى، خلاقیت اینا رو نداشت! - امروز كه این عكسا رو دیدم، یهو دلم واسه كل ایل و تبارشون تنگ شد. انصافاً هیچ دولتى در شیرین كارى، خلاقیت اینا رو نداشت.
آشکارشدن ابعادجدیدی از تجاوز ناپدری به اهورا
آشکارشدن ابعادجدیدی از تجاوز ناپدری به اهورا - یکی از همسایه ها گفت: هنگامی که وارد خانه شدیم اهورا لخت مادرزاد بود و قاتل نیز در حالی که نیمه برهنه بود روی مبل نشسته بود. یکی دیگر از همسایه ها نیز گفت: اهورا را در حالی که از بینی، دهان و.... دچار خونریزی بود از خانه خارج کردیم.
پربازدیدها