یکشنبه ۲۸ بهمن ۱۳۹۷ / Sunday, 17 February, 2019

اقتصاد جهان در شرف بحران


اقتصاد جهان در شرف بحران
ورشکستگی بانک‌ها که از بحران بازار اعتباری آمریکا شروع شده است، نگرانی‌های فراوانی را به وجود آورده است. بدتر آن که صندوق بین‌المللی پول IMF(‌) پیش‌بینی می‌کند، اقتصاد جهانی در نیمه دوم سال ۲۰۰۸، با چالش جدیدی روبه‌رو شود.
بحران مالی - بانکی اخیر ایالات متحد آمریکا که از سال ۱۹۲۹‌ تاکنون بی‌سابقه بوده، منجر به وقوع پیامدهای منفی فراوانی در بازارهای مالی این کشور گردیده و به سرعت به سایر کشورها در حال سرایت است. در این راستا، می‌توان به ورشکستگی مؤسسه مالی لیمن و همچنین بزرگ‌ترین مؤسسه پس‌انداز و وام آمریکا، واشنگتن میوچوال، اشاره کرد. به گزارش واحد اطلاعات و اخبار ماهنامه <اقتصاد ایران>، علیرغم مصوبه‌ جدید کنگره آمریکا، این مسأله در آینده نزدیک بحرانی‌تر خواهد شد.
به علاوه، تورم شدید در نیمه دوم سال جاری، موجب کُندی رشد اقتصادی در بسیاری از کشورهای جهان شده و باعث خواهد شد، اقتصاد کشورهای در حال توسعه با چالش‌های بزرگی مواجه شوند. چشم‌انداز اقتصاد جهانی WEO(‌) که توسط مؤسسه IMF منتشر شده است، پیش‌بینی می‌کند رشد اقتصادی جهان که در سال گذشته برابر با ۵ درصد بود، در سال جاری به رقم ۱/۴ درصد و در سال آتی یعنی ۲۰۰۹، به رقم ۹/۳ درصد کاهش یابد. گرچه در اوایل سال ۲۰۰۸ رشد اقتصادی در ایالات متحد، منطقه اروپا و ژاپن اندکی بهتر از پیش‌بینی‌های WEO بود، ولی تورم شدید و عدم توانایی کشورها در کنترل این روند، نیمه دوم سال ۲۰۰۸ را به کابوسی برای این کشورها مبدل ساخته است. ژاپن که دارای پویاترین اقتصاد جهان است و همواره از رشد اقتصادی چشمگیری برخوردار بوده، در نخستین روزهای نیمه دوم سال ۲۰۰۸، با چالش‌های شدید اقتصادی روبه‌رو شده و پیش‌بینی می‌شود در تأمین سوخت مورد نیازش، اختلال جدّی به وجود بیاید.
پیشرفت و ترقی کشورهای در حال توسعه نیز تحت تأثیر موج جدید تورم جهانی خواهد بود. پیش‌بینی می‌گردد، رشد اقتصادی کشورهای در حال توسعه که در سال ۲۰۰۷ برابر با ۸ درصد بوده است، در پایان سال ۲۰۰۸ به رقم ۷ درصد کاهش یابد. رشد اقتصادی چین نیز که در سال ۲۰۰۷ برابر با ۱۲ درصد اعلام شده بود، به طور یقین با مشکل تورم روبه‌رو خواهد شد و به مقدار قابل توجهی کاهش خواهد یافت.
پیش‌بینی می‌شود رشد اقتصادی چین در سال‌های ۲۰۰۸ و ۲۰۰۹ حدود ۱۰ درصد باشد. البته اگر بازار سوخت و انرژی، بیش از این بحرانی و متشنج نشود. تورم و گرانی بسیاری از محصولات تجاری به دلیل افزایش بهای انرژی، موجب کاهش تقاضا در بازارهای جهانی، به خصوص در بازار کشورهای توسعه یافته گردیده و ادامه روند رو‌به‌رشد تورم جهانی، موجب ناامیدی کارشناسان از رشد قابل توجه اقتصاد جهانی در سال‌های آتی شده است.
در حالی که پیش‌بینی مؤسسه‌های بین‌المللی بررسی کننده اقتصاد و تجارت جهانی همچون IMF، حاکی از کاهش رشد اقتصاد جهانی در سال‌های آتی است، بحران بازار جهانی سوخت و انرژی همچنان ادامه دارد و هر روز قیمت سوخت و در نتیجه قیمت محصولات و کالاهای تجاری بالاتر می‌رود. این روند سریع افزایش تورم، موجب ایجاد چالش‌های مالی جدّی در اقتصاد جهانی، به خصوص در کشورهای در حال توسعه شده است. اما در کشورهای توسعه یافته، فشار بالای تورم به طور یکنواخت، با کاهش تقاضا و افزایش تدریجی و نامحسوس قیمت‌ها کنترل می‌شود و گاهی دولت‌ها با ایجاد ثبات در قیمت‌ها و انتقال بار مالی به کشورهای در حال توسعه و کشورهای مصرف‌کننده محصولاتشان، قدری از شدت تأثیر منفی تورم می‌کاهند.
پیش‌بینی می‌شود، موج تورم در سال آتی فراتر از ظرفیت چنین راهکارهایی باشد و ممکن است کشورهای توسعه یافته نیز، دیگر نتوانند فشار تورم را به طور مصنوعی مهار کنند.
در کشورهای در حال توسعه، تبعات منفی تورم خیلی سریع‌تر و عمیق‌تر خود را نشان می‌دهد. بسیاری از این کشورها، مصرف‌کنندگان بزرگ محصولات کشورهای توسعه یافته هستند و بدون واردات از کشورهای توسعه یافته، نمی‌توانند نیازهای اساسی بخش صنعت، نظامی و بسیاری دیگر از نیازهای خود را تأمین کنند. ‌افزایش بهای سوخت و انرژی، افزایش هزینه‌های ثابت تولید و افزایش حقوق کارکنان، نوعی تورم موضعی را در بخش تولید ایجاد می‌کند.
کشورهای توسعه یافته برای نجات از تبعات ویرانگر این تورم، به جای افزایش یکنواخت قیمت محصولات و افزایش درآمدهای داخلی، تنها درآمدهای خارجی را افزایش می‌دهند و بار مازاد تورم را بر دوش کشورهای در حال توسعه می‌اندازند. به این ترتیب، محصولات صادراتی به کشورهای در حال توسعه به طور غیرمنطقی و ناهمگون، افزایش قیمت یافته و موجب بروز مشکلات بیشتر در این کشورها می‌شود. بنابراین، چالش اقتصادی، خیلی زودتر و جدّی‌تر، گریبان کشورهای در حال توسعه را خواهد گرفت و رشد اقتصادی این کشورها با کاهش ناگهانی روبه‌رو خواهد شد. قیمت‌های بالای سوخت و محصولات غذایی، موجب نگرانی کشورهای در حال توسعه شده است و این نگرانی‌ها در کشورهای مصرف‌کننده سوخت، عمق بیشتری دارد.
بسیاری از کارشناسان اقتصادی معتقدند، کاهش تقاضا و مصرف، ظرفیت بسیار بالایی در جذب تبعات منفی تورم دارد و از این طریق، می‌توان تورم حاکم را به نسبت قابل توجهی مهار کرد. این راهکار در کشورهای توسعه یافته، ظرفیت مهار اثرات منفی تورم را به همراه دارد. حال پرسش این است: افزایش تورم تا چه زمانی ادامه خواهد داشت و آیا ظرفیت جذب‌کننده کاهش تقاضا و مصرف همچنان قادر به کنترل و مهار تورم خواهد بود؟ ‌ ‌
گزارش چشم‌انداز اقتصاد جهانی IMF، بیان می‌کند: بسیاری از کشورهای در حال توسعه، با تجدیدنظر در برنامه‌های مالی و اعتباری خود، سعی در مهار مصنوعی و مجازی تورم جهانی دارند که کاهش رشد اقتصادی، یکی از این راهکارها است. اعمال قانون‌های مالی و اعتباری شدیدتر و افزایش درآمدهای مالیاتی از دیگر روش‌های کنترل تورم است که در کشورهای در حال توسعه به کار می‌رود. در حالی که ایجاد تغییر اساسی در برنامه‌های کلان کشور و بازنگری در نظام مدیریتی، از راهکارهای اصولی مهار تورم است که هرگز مورد توجه و علاقه این دولت‌ها نمی‌باشد.
در این مقطع در کشورهای توسعه یافته، اعمال قانون‌های مالی و اعتباری و افزایش درآمدهای مالیاتی، چندان مورد توجه نبوده و افزایش درآمدهای فردی مورد توجه قرار دارد و با وجود کاهش تدریجی رشد اقتصادی، کسی علاقه‌مند به اعمال فشار به مصرف‌کنندگان داخلی و مهار تورم از طریق افزایش درآمدهای داخلی نمی‌باشد‌‌چراکه قدرت خرید به طور منظم روبه‌کاهش است و همین موضوع، کاهش تدریجی تقاضا و مصرف را به همراه دارد. از آنجایی که این کاهش، در کشورهای توسعه یافته ظرفیت بالایی در جذب اثر تورم دارد، پیش‌بینی می‌شود کاهش رشد اقتصادی در این کشورها به کُندی صورت پذیرد.


منبع : ماهنامه اقتصاد ایران

مطالب مرتبط

فرایند اصلاحات اقتصادی

فرایند اصلاحات اقتصادی
آنچه که برنامه ریزان، مدیران ارشد و سیاستگذاران حوزه اقتصاد ایران باید به آن توجه كنند این است که اصلاح ساختار اقتصادی (چه دولتی یا خصوصی) یک پروژه تعریف شده ظرف زمان مشخص نیست بلکه فرایندی طولانی، زمان بر با تعریف جغرافیایی خاص و اثرگذاری و اثر پذیری است. برای حرکت از اقتصاد بسته به سوی اقتصاد باز و فعال كردن بخش تعاونی و خصوصی نیاز به شناخت علمی واقعیتهای جاری از یک سو و تنظیم دقیق و مطلوب از طریق اجماع سازی از دیگر سو است.
تاکنون بحثهای بسیاری در باره ناکارایی اقتصاد دولتی در ایران و سایر کشورها انجام شده و چه بسیار کتابها و تحلیلها در این باره نوشته شده ولی آنچه در این مقاله مورد بررسی قرار می گیرد ناکارایی اقتصاد کشورهای در حال توسعه از بعد مدیریتی و برنامه ریزی است.
بدون آنکه قصد بررسی تاریخی و تطبیقی دلایل عقب ماندگی ایران و کشورهای آسیایی را داشته باشیم نیاز است تا حدودی به گذشته برگردیم.
با روی کار آمدن رضا شاه، اصلاحات نیم بندی در دروان وی عمدتا با کپی برداری از ظواهر غربی انجام شد. این اصلاحات صوری که نقطه عطف آن کشف حجاب بود به چهره استبداد زده ایران نیمه مستعمره قرن نوزدهمی چهره ای بزک کرده داد با نوعی از استبداد جدیدتر بدون تغییر در زیر بناهای اقتصادی کشور. همین روند با کش و قوسهای فراوان در دوران محمد رضا پهلوی به اصلاحات ارضی نیم بند حکومت و پیامدهای بعدی آن منجر شد.
با نگاهی گذرا به برنامه های پنج ساله سوم، چهارم و پنجم توسعه اقتصادی اجتماعی كه پس از اصلاحات ارضی توسط نظام حكومتی تدوین و به طور ناقص اجرا شد، درمی یابیم دستاوردهای این برنامه ها به طور عمده در خدمت پیاده كردن نظریات توسعه مبنی بر سرمایه سالاری و نظریه های جایگزینی صادرات و رشد مصرف بوده است. نظریاتی كه گسترش شهرنشینی وتامین نیروی كار ارزان برای استفاده در كارخانه ها و صنایع تازه تاسیس، هسته اصلی آن بوده است.
این صنایع عمدتا در تهران و چند شهر مهم همچون شیراز، اهواز، اصفهان، تبریز و مشهد استقرار یافتند ونهایتا به ایجاد تمركز شدید، تغییر الگوهای مصرف و ماشینی كردن جامعه از طریق ترویج ظواهر غرب، بی پایه كردن قدرت ملاكان و زمین داران بزرگ، كه قدرتشان متكی بر زمین و املاك بود و تغییر رژیم كشت سنتی و تولیدات كشاورزی و دامی و ایجاد بازاری برای كالاهای غربی، سوق دادن كشاورزی بومی از تولید محصولات مورد نیاز مردم به تولید محصولات برای صادرات، بوده است.
با نگاهی به جامعه نیمه فئودالی و غیر صنعتی ایران در دهه ۴۰ (ش) كه فاقد زیرساختهای اقتصادی بود، سوق دادن اقتصاد و تولید به سمت تولید کالاهایی مدرن همچون لوازم پرمصرف خانگی عمدتا الکتریکی و خودرو و واردات کالاهای مصرفی از مرغ ماشینی و تخم مرغ روز گرفته تا انواع خودرو جز ایجاد نوعی شبه مدرنیسم استبدادی ناسازگار با زیر ساختهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و بعضا جغرافیایی و در واقع ادامه همان روند انحرافی و ناشیانه رضا شاه بود.
در مجموع ایجاد این صنایع در بهترین حالت، رویكرد توسعه برونزا و مدرنیسم استبدادی را مد نظر داشت. نتیجه اینكه ایجاد این صنایع زمینه ای شد برای مصرف درآمد نفت.
الگویی غربی برای ترویج فرهنگ زندگی به شیوه آمریكایی! در جامعه ای عقب مانده تحت عنوان مدرنیسم. اصلاحات این چنینی باعث به وجودآمدن یک پایگاه قوی سرمایه داری وابسته به سرمایه داری جهانی و فساد مالی شدید در میان سران ولایه های میانی مدیران دولتی و نتیجتا تقویت قشری در ایران شد که مانع انباشت سرمایه صنعتی می گردید.
حیات این قشر بعدها وبا سوء استفاده از پیامدهای جنگ تحمیلی و فرایند های تورمی به اشکال دیگر ادامه یافت. این بخش نامولد در بخش دولتی و خصوصی ایران که علاقه ای به تولید صنعتی نداشت با چنگ ودندان وبه انحای گوناگون بر امتیاز های باد آورده اقتصادی وسیاسی خود پای می فشرد. این لایه که سرشتی آمیخته با دلالی و تورم داشته، مانع کاربرد ساز‌وکارهایی برای ایجاد یک ساختار بازارگرا یا به زبانی دیگر، ایجاد شرایط رقابتی است.
وجود چنین قشر قدرتمندی در اقتصاد ایران که حیات خود را در گرو واردات کالا و وابستگی به شرکتهای فراملیتی می بیند هرگز اجازه ظهور وبروز سازوکاری بازار گرا را به اقتصاد ایران نداد. ساز وکاری که یکی از ابزار های اساسی و اولیه جهانی شدن است.زیرا در یک اقتصاد بازارگرا یا رقابتی، بازیگران باید به قواعد رقابت آزاد ،دموکراتیک وقانونی تن دهند.
خارج از هیاهو وقیل وقال بیهوده برای ایجاد چنین شرایط ووضعیتی باید زیرساختهای نهادی برای اقتصاد بازارگرا همچون ساختار حقوقی ، اجرای قرارداد ونظام نظارتی به طور کامل ودقیق انجام شود تا نظام بتواند به خوبی کار کند(ژوزف استیلگیتز،استاد اقتصاد دانشگاه استانفورد ویکی از معاونان رئیس بانک جهانی از ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۰-اقتباس از کتاب استعمار پسامدرن ترجمه وگردآوری دکتر احمد سیف)ولی این قشر همان گونه که اشاره شد از آنجا که ادامه حیات خودرا در تجارت ناسالم آمیخته با دلالی وحتی قاچاق و در مجموع فعالیتهای اقتصادی پشت پرده وانحصاری می بیند با ایجاد جو ناسالم ومسموم و محیطی متشنج و با برچسب زدن بر رقبا و کسانی که قصد شفاف سازی فعالیتهای اقتصادی را دارند و برای از صحنه خارج کردن رقبا به شانتاژ متوسل شده تا فرصتهای مناسبی برای شرکتهای فراملیتی برای سرازیر كردن اضافه تولید خود به کشورهایی همچون کشور ما ایجاد می كند.
متاسفانه برنامه ریزیهایی برای رشد و شکوفایی اقتصاد کشور تنظیم یا پیشنهاد می شود که تاکنون دستاورد چندانی برای بخش خصوصی و مردم نداشته است.
ایجاد روحیه کارآفرینی و سرمایه اندوزی جز با تغییر فرهنگ فردگرایانه و استبداد زده جامعه که مسلما حاصل یک فرایند طولانی است، میسر نیست. امنیت سرمایه یک شبه و با دستور از بالا حاصل نخواهد شد. موانع تعرفه ای و آزاد سازی واردات، آخرین موانع راه خصوصی سازی است که باید برداشته شود.
ولی برداشتن و یا کوتاه کردن دیوار تعرفه بدون تقویت زیر ساختهای اقتصاد جامعه و فرهنگ سازی، حاصلی جز فرو ریختن برج و باروی تولید کننده نحیف داخلی دستاوردی نخواهد داشت. توسعه متوازن در گرو توجه ویژه به محیط زیست، سلامت مصرف کننده و احترام به حقوق دیگران است و جز این تصور، راهی برای رستگاری اقتصاد ایران دشوار خواهد بود.

وبگردی
کپی‌برداری «عین‌به‌عین»
کپی‌برداری «عین‌به‌عین» - انتظار می‌رفت که علیخانی هم در قسمت اول برنامه «عصرجدید» به کپی بودن «عین‌به‌عین» برنامه‌اش و شباهت آن با برنامه مشهور «گات تلنت‌ آمریکایی» اشاره کند و در مقایسه‌ای از ویژگی‌های احتمالاً متفاوت نسخه ایرانی این برنامه بگوید؛ علیخانی اما ترجیح داد در این زمینه حرفی نزند!
اشتباه جالب در مراسم استقبال از رئیس جمهور در هرمزگان
اشتباه جالب در مراسم استقبال از رئیس جمهور در هرمزگان - مراسم استقبال از رئیس جمهور در سفر به استان هرمزگان.
ماجرای خجالت‌آور پراید برای کشور
ماجرای خجالت‌آور پراید برای کشور - رشیدپور: آقای روحانی واقعا قیمت پراید قابل کنترل نیست؟
توزیع عجیب کیک 40 سالگی انقلاب توسط یک روحانی!
توزیع عجیب کیک 40 سالگی انقلاب توسط یک روحانی! - در ویدیویی که در فضای مجازی داغ شده شاهد پخش کیک 40 سالگی جمهوری اسلامی
ادامه‌ی سکوت ضرغامی درباره‌ی انتقال آرشیو صداوسیما به شبکه من و تو
ادامه‌ی سکوت ضرغامی درباره‌ی انتقال آرشیو صداوسیما به شبکه من و تو - چند سالی است از جمله روزهای اخیر که با نزدیک شدن به مقاطعی از جمله دهه‌ی فجر، شبکه‌های تلویزیونی فارسی خارج کشور مانند بی‌بی‌سی و من‌وتو مستندهایی از زمان انقلاب پخش می‌کنند که جزو آرشیو صداوسیما بوده است ولی تا امروز مشخص نشده است که چطور و توسط چه کسانی به دست آنها رسیده است؟
اختتامیه سی و هفتمین جشنواره فیلم فجر
اختتامیه سی و هفتمین جشنواره فیلم فجر - مراسم اختتامیه سی و هفتمین جشنواره فیلم فجر شامگاه دوشنبه در برج میلاد برگزار شد.
جنجال شبیه‌سازی بیعت امام و همافران ارتش توسط علم‌الهدی در مشهد
جنجال شبیه‌سازی بیعت امام و همافران ارتش توسط علم‌الهدی در مشهد - دیدار و سلام نظامی فرماندهان نیروی هوایی ارتش به سیداحمد علم‌الهدی، امام جمعه مشهد انتقادهایی را در پی داشته است.
ازدواج الهام حمیدی + تصاویر
ازدواج الهام حمیدی + تصاویر - الهام حمیدی بازیگر پرکار این روز‌های سینما و تلویزیون با انتشار عکسی در صفحه اینستاگرامش خبر ازدواجش را به صورت رسمی اعلام کرد اما هویت همسرش را فاش نکرد.
عکس/ کشف حجاب در تهران!
عکس/ کشف حجاب در تهران! - حجت الاسلام حمید رسایی عکسی در کنار یک زن بی حجاب از حضور در برنامه‌ای با عنوان «اعلام همبستگی با ملت ونزوئلا» در تهران منتشر کرده است.