پنج شنبه ۳ فروردین ۱۳۹۶ / Thursday, 23 March, 2017

یک تنه علیه استبداد


یک تنه علیه استبدادمدرس مردی که یک تنه برابر دیکتاتوری رضاخان ایستاد، سرنوشت عجیبی دارد. او نه تنها مستبدان را به دردسر می افکند بلکه رفتار و منش او چنان است که سرنوشتش بسیاری از دوستان و خودی ها را نیز به چالش کشانده و در امتحانی سخت قرار می دهد.
شش سال پیش بعد از گذشت بیش از ۶۰ سال از شهادت مدرس، خانم دکتر بیانی نوه مرحوم دکتر مهدی ملک زاده درمیان اوراق و نامه های باقیمانده از گذشته پاکتی سربسته یافت که پس از بازبینی و بررسی مشخص شد محتوای پاکت یادداشت های شخصی مرحوم سیدحسن مدرس در زندان است. این یادداشت ها به کوشش دکتر نصرالله صالحی تنظیم شد و دو سال پیش در کتابی به نام گنجینه خواف منتشر شد. گرچه این بخش همه یادداشت های مدرس نیست و تنها قسمت کوتاهی از دوران حبس او را گزارش می کند اما خود بیانگر نکاتی است که امروز با گذشت ۷۱ سال از روز شهادت او هنوز درخور تامل است. مدرس در لابه لای این یادداشت ها نظریات خود را نیز بیان کرده است. بخشی از آنها نیز اختصاص به مباحث عرفانی و فلسفی دارد. در جایی درباره حبس خود سخن می گوید.
«من خود در این تاریخ قریب ۱۷ ماه است تقریباً ۲۰۰ فرسنگ راه از محل اقامت خود تبعید و در یک محوطه مخروبه یی محبوس هم هستم با ماموران و قراول های مختلف الصفات و الاخلاق و زندگانی های کذا و کذا که امیدوارم کفاره گناهان گذشته و زاد و راحله سفر آتیه و موجب تزکیه نفس شده و بوده باشد، نمی دانم این مجازات های متعدده و مختلفه از روی چه تقصیری است که من نه در خود سراغ دارم و نه از کسی شنیدم و نه کسی به من اظهار کرد...
گمان می کنم حکایت من و کسانی که مرا اسیر و تبعید کرده اند حکایت آن دشتبان راه یزد است با شتردار. شترداری در راه یزد شترهای خود را برای چرا در بیابان رها کرده خار می خوردند. دشتبانی از قریه نزدیک آمده شروع کرد شترها را با چوب زدن و مانع از خار خوردن آنها شد. صاحب شترها علت را سوال کرد که چرا مانع چرای شترها هستی؟ چون دشتبان حرف حسابی نداشت سر را به زیر انداخته گفت؛ اگر من این محل را کاشته بودم تو حالیه چرانیده بودی.»۱
● مجازات حبس
مدرس در همین یادداشت ها بحثی درباره مجازات در اسلام دارد که در ذیل روز جمعه ۲ اسفندماه ۱۳۰۸ آن را نگاشته است. ایشان در این بحث ویژگی هایی در قانون مجازات در اسلام برمی شمرند که جای تامل دارد. از جمله دقت و وسواسی که در مورد اصل اثبات جرم به کار رفته و به آسانی و به صرف اتهام کسی را نمی شود مجرم شناخت؛ «مجازات هایی که در اسلام مقرر شده است هر کسی در آنها غور کند خواهد فهمید در اثبات تقصیر چه دقت ها شده، از شهود عادل متعدد و اقرارهای متعدد و امثالهما و پس از آن چقدر مراعات تطبیق بین تقصیر و جزا شده است.»۲
در ادامه بحث ضمن اشاره به انواع مجازات های مقرر در قانون جزای اسلام به حبس می پردازد. ایشان حبس کردن را تنبیهی نامطلوب می شمرد و توضیح می دهد؛
«اما حبس کردن(معامله کردن با انسان مثل حیوان) در اسلام از مجازات های سخت است و موارد آن بسیار نادر است. چون دول غیراسلامی در مجازات، فلسفه تقصیر را مراعات نکرده اند، لذا مجازات اغلب تقصیرات را حبس قرار داده اند. متاسفانه دول اسلامی هم در این مساله از روی تقلید و جهالت از آنها تبعیت نموده اند. فساد حبس مقصرین نوعاً از فساد قتل زیادتر است زیرا یک نفری را که حبس کردند رشته زندگانی خود او که گسیخته می شود، رشته زندگانی اولاد و عیال و اشخاصی که با او ارتباطات دنیوی داشتند نیز گسیخته و بسا امور جمعیت زیادی از حبس یک نفر مختل خواهد شد. یکی از فواید مجازات، تقلیل و جلوگیری از آن نحوه تقصیر است. هر کس از وضعیات دنیای حالیه و قبل بصیرت داشته باشد، تصدیق خواهد نمود از موقعی که مجازات اغلب تقصیرات حبس شده آن تقصیرات کم نشده بلکه زیادتر هم شده است.»۳
در جای دیگری که سخن از مشکلات خانوادگی خود می گوید و به دوری راه برای ملاقات خویشان اشاره می کند باز به زیان های مجازات حبس می پردازد؛ «حبس به نفسه یکی از مجازات های بی فلسفه است. در اغلب موارد که کورکورانه در ممالک اسلامی از دیگران تقلید کرده اند به علاوه بعضی پیرایه ها هم بر او بسته اند که از آن جمله بی اطلاعی شخص محبوس است از امورات شخصی خود و خانواده و بستگان خود، بالکل که موجب تعطیل و فساد نسبت به مال و عرض بلکه نفس می شود.»
● رنج های پنهان و آشکار
مدتی دو نفر معتاد تریاکی با وضعی اسفناک به اتاق او به عنوان هم زندانی می آورند. این دو نفر در اتاق تریاک می کشیده اند و مدرس بیش از گذشته دچار آزار و رنجش می شود. مدرس در ضمن نوشتن رنج هایش از مشاهده این صحنه ها، درباره حرام بودن کشیدن تریاک سخن می گوید و آن را از گناهان کبیره می شمرد. او علاوه بر اینکه از فضای ایجاد شده در تنها اتاق زندگانی اش در مشقت است از اینکه جوانان این سرزمین به چنین انحرافاتی دچار گشته اند دوچندان عذاب می کشد. ۴
علاوه بر این مدرس از فشارها و سختی های مضاعف دوران حبس می گوید. بنا به یادداشت های او در ۲۰ و ۲۱ بهمن ۱۳۰۸ ماموران حتی جیره غذایی او را هم نمی دادند. مدت ها تنها غذایی که در اختیار او می گذاشتند فقط دو قرص نان در روز بود.
مدرس همه این سختی ها را تحمل می کند. در یادداشت های او می خوانیم؛ «به هرحال مامورانی که مراقب من بودند با کمال پریشان حالی در غیاب مامور مذکور به من اظهار داشتند که دستور سخت گیری نسبت به شما به ما داده شده است. من گفتم شما به وظیفه خود رفتار کنید.»
کار به جایی می رسد که او در ملاقاتی که با مامور مراقبت داشته به او می گوید می خواهید مرا زجرکش کنید و هدف نهایی شما نابودی من است.
● انسانیت
در چنین شرایطی طبیعی است هر فردی سراپای وجودش را کینه دشمن فرا می گیرد. با ماموران و اربابان شان مرزهایش را مشخص کرده و از هر فرصتی برای ضربه زدن به آنها استفاده می کند. در این شرایط رحم و مروت به معنی سازش و ضعف تلقی می شود اما با همه این اوصاف او همه را به یک چوب نمی راند. تفاوت میان ماموران جزء و اداره کنندگان کشور را درک و مراعات می کند. حتی برای آنها دلسوزی می کند؛ «شب عیدی گذشت چه گذشتنی. خصوصاً از برای دو نفر مامور معذور از یک طرف موظف بودند به وظیفه خودشان که من هم خیلی مراعات می کردم، از یک طرف مشاهده وضعیات اسفناک من. هر وقت من باب ضرورت بیرون آمده حال آنها را مشاهده می کردم حقیقتاً متالم می شدم....»
این دلسوزی و غمخواری برای مامورانی که به هر دلیلی او را زجر می دهند به آنجا می انجامد که او برای بعضی از آنها که تا حدی زمینه دارند کلاس آموزشی گذاشته و یکسری مباحث عرفانی و انسانی را به آنها تعلیم می دهد. با برخی درباره انقلاب مشروطه و اینکه حکومت مناسب برای ایران چیست بحث و مناظره می کند.
● رنج مضاعف
درحالی که بسیاری افراد در آن زمان در پی خوشگذرانی و راحتی شخصی بودند، یا به فکر تجدید ازدواج و تنوع همسران می افتادند، این روحانی آزاده در حبس وکالتنامه یی برای خانواده اش می فرستد که اگر همسرش مایل است طلاق بگیرد و اسیر او نشود. جای شگفتی است مدرس با همه فضل و سوابقش به لحاظ مالی چنان در تنگنا قرار می گیرد که حتی همسرش برای خرج روزانه و نفقه در می ماند. ناصر قلی خان مامور زندان برای مدرس پیغام می آورد که «عیال شما در تهران اظهار داشته است یا نفقه به من دهند یا طلاق». قابل تصور نیست چگونه کسی یافت نمی شود که اگر تاب زندان و داغ و درفش ندارد لااقل بار هزینه زندگی این آزادمرد را به دوش کشد. اما مدرس مردی نیست که عزت نفس خود را از دست بدهد. باردیگر نامه می نویسد که «اگر خود او میل دارد او را رها کنند تا یک بنده خدا به واسطه گرفتاری من گرفتار نباشد».۵
مدرس قهرمان مبارزه با استبداد از ۱۶ مهرماه ۱۳۰۷ تا ۱۰ آذر ماه ۱۳۱۶ بیش از ۹ سال را در چنین شرایط اسفباری در حبس گذراند. سرانجام او که پیرمردی در آستانه ۷۰ سالگی و با بدنی نحیف مشغول حبس کشیدن بود و هیچ ارتباطی با بیرون نداشت به دست مزدوران پهلوی اول به طرز فجیعی به شهادت رسید. عجیب است که حتی نفس کشیدن این پیرمرد خواب و آرامش دیکتاتوری را تهدید می کرد. اما شگفت تر از آن بی تفاوتی جامعه آن روزگار در برابر ستمی است که بر مدرس می رود.
مساله یی که مولف کتاب گنجینه خواف را نیز به حیرت واداشته و در مقدمه یی که بر یادداشت های زندان مدرس نگاشته است، می پرسد چرا دوستان و همفکران نزدیک مدرس، علما و روحانیون سرشناس به ویژه در نجف و قم و مشهد برای آزادی او تلاش نکردند که حتی تلاشی برای دیدار و ملاقات با او نداشتند و به کلی او را فراموش کردند؟۶

مهدی غنی
پی نوشت ها؛
۱-صالحی نصرالله، گنجینه خواف، انتشارات طهوری، ۱۳۸۵، صص ۶۶-۶۵
۲- همان، ص ۶۴
۳- همان، ص۶۵
۴- همان، ص ۵۸
۵- همان، ص۷۲
۶- همان، مقدمه ص ۳۱

منبع : روزنامه اعتماد

مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
باقیمانده , گسرش فولاد , جهنم دره , روزبه اسفندارفر , نذورات , قالیباف در مجلس شورای اسلامی , سینما معیار , نور المالکی , توریسم درمانی , چابک‌سازی , ناظر مسابقات , آئین های سنتی , خرید بذر , بیاتلون , پانصد مثقال طلا , زیاد , مزارع آفریقایی , قطب مهم , خط مهدی فلاح , تروریست‌های داخلی , نشر ادبی الف , پساب خانگی , وزیر امنیت , مفاهیم قرآنی , نمایش محصولات صنایع دستی ایران در نخجوان , پاکسازی اقیانوس , ستاره مبارزه , تلف شدن گرگ , نوار حائل , ساطع , شورای عالی علوم , نارنجی , استخر توپ , اساسین کرید , اسلام وایمان , تاریخ علم , قایق‌های جنگی , پژوهشگاه میراث فرهنگی , الخلیج الجدید , طرح هادی گردشگری , فسادهای مالی , کارگاه قطعات صنعتی , علوم ارتقاطات , فصل سرما زندگی , کاهش ارزش یورو , پوشالی , مرگ تماشاگر فوتبال , فریمن جبارزاده , نماینده مردم کرج در مجلس شورای اسلامی , تاکیدی ,

برخی از مطالبی که کاربران هم اکنون در حال خواندن آن هستند
عوامل فیزیکی نامناسب (physical discomfort) , دلبر آن به که کسش نشناسد , SSRIها (۴) , اعتبارات اسنادی از لحاظ قابلیت انتقال و واگذاری از ذینفع به شخص ثالث , گوهر شب‌چراغ , پیشگیری ثانویه , شستشودهندۀ چشم - OPHTHALMIC BATH , بر مه از عنبر عذار آورده‌ای , داستان خاقان چین (۱۳) , رژیم محدود از سدیم (Diet, sodium - restricted) , جدول تخم‌مرغ تولیدی در جهان و قاره‌های مختلف در سال‌های متفاوت (برحسب میلیون تخم‌مرغ) , خداوندی چنین بخشنده داریم , تظاهرات بالینی , وله ایضا , چون قصه‌ی زلف تو دراز است چگویم , مردی به هوش بودم و خاطر بجای خویش , موقعیت جغرافیائی , ای که در باغ نکویی به تو نبود مانند , من از کجا غم و شادی این جهان ز کجا , آرتروپاتی ناشی از هیدروکسی آپاتیت ,

برخی منابع مهم خبری
donyayefootball.com دنیای فوتبال , iran-newspaper.com روزنامه ایران , eranico.com ارانیکو , naftnews.net نفت , basirat.ir بصیرت , khedmat.ir خدمت , 598.ir 598 , 55online.ir 55 آنلاین , 7sobh.com روزنامه هفت صبح , faradeed.ir فرادید , mehrnews.com خبرگزاری مهر , khabarkhodro.com خودرو , tebyan.net تبیان , fararu.com فرارو , otaghpress.com اتاق‌پرس , bultannews.com بولتن نیوز , telna.ir تلنا , boursenews.ir بورس نیوز , bushehrnews.com بوشهرنیوز , farhangnews.ir فرهنگ نیوز , karmandnews.ir کارمند , nava.ir نوا , aftabir.com آفتاب , bukharamag.com بخارا , afkarnews.ir افکار نیوز , seemab.ir سیماب , seraj24.ir سراج 24 , mizanonline.ir خبرگزاری میزان , iranvij.ir ایران ویج , ut.ac.ir دانشگاه تهران ,

وبگردی
احمدی نژاد دست بردار نیست
احمدی نژاد دست بردار نیست - محمود احمدی نژاد رئیس دولت نهم و دهم در پیامی انتخاباتی از منع کاندیداتوریش توسط رهبری گفت،نقدی بر دولت یازدهم داشت و برخلاف صحبت قبلی اش مبنی بر عدم حمایت از نامزدی در انتخابات از حمید بقایی اعلام حمایت کرد.
بازیگر ایرانی دختر شایسته کانادا شد +عکس
بازیگر ایرانی دختر شایسته کانادا شد +عکس - سحر بی نیاز در سال 1365 در تهران بدنیا آمده و پس از چندسال به همراه خانواده اش به کانادا مهاجرت کرده است.
افشاگری های خبرگزاری فارس در مورد شبکه من و تو !
افشاگری های خبرگزاری فارس در مورد شبکه من و تو ! - فیلم/ سکوت یک ساله «سولماز» شکست/ مسائل جنسی عامل تعیین کننده برای ماندن در استیج!
جنجال خوردن مغز انسان توسط خبرنگار CNN
جنجال خوردن مغز انسان توسط خبرنگار CNN - خبرنگار CNN در جریان ساخت مستندی درباره طایفه آدمخوار هندو مجبور شد تکه ای از مغز پخته ی یک انسان را بخورد.
احمدی نژاد انگلیسی حرف زد /  رحیم مشایی درخت شد
احمدی نژاد انگلیسی حرف زد / رحیم مشایی درخت شد - بالاخره یک نفر در هواپیمایی ایران تاوان داد؛ از دیگر ویدیوهای این بسته خبری است. «به اضافه تابناک»، شنبه تا پنجشنبه به استثنای تعطیلات رسمی، پس از ساعت ۲۰:‌۰۰ برای مشاهده مخاطبان در «تابناک»‌ منتشر می شود
لحظه اعلام نام اصغر فرهادی برای اسکار
لحظه اعلام نام اصغر فرهادی برای اسکار - انوشه انصاری که به نمایندگی از اصغر فرهادی برای دریافت جایزه روی صحنه رفت پیام فرهادی را خواند. فرهادی در پیام خود نوشته بود: "غیبت من در این مراسم به احترام مردم کشورم و همه کسانی است که به طرز غیر محترمانه‌ای از ورودشان به آمریکا جلوگیری شده است."
نمایندگان فرهادی در مراسم اسکار
نمایندگان فرهادی در مراسم اسکار - خانم انصاری شالی را نیز با طرح عکس فضایی ناسا از شهر مشهد به روی لباس خود انداخته بود.
جشن تولد مدیرعامل کبیر! بانک سرمایه
جشن تولد مدیرعامل کبیر! بانک سرمایه - هنوز معلوم نیست در حالی که حجم معوقات این بانک به رقم نجومی هفت هزار و هشتصد میلیارد تومان میرسد و در صورتهای اخیر مالی وضعیت بانک زیان ده ارزیابی شده است، این مراسم جشن با چه انگیزه ای برگزار شده است؟
اعتراف تكان دهنده رييس مجمع تشخيص مصلحت!
اعتراف تكان دهنده رييس مجمع تشخيص مصلحت! - اگر مردم نیازمند باشند، نان شب نداشته باشند، نتوانند بچه‌هایشان را به مدرسه بفرستند و خانه‌ای برای زندگی نداشته باشند، معنایش همان حدیث امام علی (ع) است که فرمود: نزدیک است که فقر به کفر بیانجامد. همان طور که الان هم می‌شنویم که عده‌ای به دلیل نیازهای شدید اقتصادی‌شان دست از مذهب برداشته‌اند.
لاله، شهلا و سومین زن...
لاله، شهلا و سومین زن... - جنس و طبقه و خاستگاه و روح این زنان کاملا متفاوت است و به بهانه آن می توان پرسید آیا مردها عاشق جسم یک زن می شوند اما زن ها عاشق روح و درون یک مرد؟
گفتگوی جنجالی علی معلم و صادق زیباکلام
گفتگوی جنجالی علی معلم و صادق زیباکلام - صادق زیباکلام هم همفکر مسعود فراستی شد.
داچیای رومانی با نام رنو دو برابر قیمت جهانی
داچیای رومانی با نام رنو دو برابر قیمت جهانی - در کشور ما علاقه‌مندان به دنیای خودرو بسیار زیاد هستند و همین امر سبب شده تا اخبار مربوط به تازه واردان این صنعت به دقت مورد پیگیری قرار بگیرد.
 تصويری دیده نشده از آيت الله هاشمی
تصويری دیده نشده از آيت الله هاشمی - انتخاب - این تصویر مربوط به سفر آیت الله هاشمی به شمال است
عکسی دیده نشده از آخرین جشن تولد آیت‌الله هاشمی
عکسی دیده نشده از آخرین جشن تولد آیت‌الله هاشمی - به گزارش جماران، عکسی مربوط به جشن تولد 82 سالگی آیت الله هاشمی رفسنجانی(ره) در کنار همسرش عفت مرعشی در شبکه های اجتماعی منتشر شده است.
    پربازدیدها