یکشنبه ۲ اردیبهشت ۱۳۹۷ / Sunday, 22 April, 2018

نقش تحقیقات در بخش مراتع کشور


نقش تحقیقات در بخش مراتع کشور
مطرح‌شدن موضوع همکاری تحقیقات با دستگاه اجرایی در مراتع از موضوعاتی است که همیشه موردبحث بوده و ضرورت این همکاری مورد اتفاق‌نظر دست‌اندرکاران بوده است. در واقع اصل موضوع اغلب نه تنها مفید بلکه یک نیاز مبرم برای برون رفت از تنگناها و چاره‌اندیشی برای رفع موانع و مشکلات و تسریع در تحقق اهداف توسعه کشور است ولی این نیاز کمتر در عمل موردتوجه جدی قرار گرفته است.‌
خوشبختانه در سالهای اخیر موضوع همکاری تحقیقات با اجرا در قالب برنامه و طرح‌های عملیاتی‌ مشخص پیش‌بینی و کار به صورت گسترده در سراسر کشور آغاز شد، به نوعی که اکنون تحقیقات مرتع در کشور تمام ظرفیت علمی و متخصصین خود را در این جهت به کار گرفته است.
ارزیابی این همکاری از چند جنبه می‌تواند موردبررسی قرار گیرد:
در گام اول نتایجی که از طرح‌های تعریف شده بدست آمده و تا پایان برنامه چهارم بدست می‌آید.
از سویی حضور کارشناسان تحقیقات و کارشناسان دستگاه‌های اجرایی در یک طرح آثار مثبتی در پی دارد. تبادل‌نظر در موضوعات مختلف، انتقال تجربه و دانش، سرانجام همگرایی در نگرشها، جهت‌گیریهای نظری و فکری در فضای صمیمی، پویا و بانشاط کاری منجر به افزایش بهره‌وری نیروی انسانی متخصص در جهت تحقق اهداف توسعه کشور شده و تعمیق می‌یابد.
از سویی این همکاری در زمینه‌های مدیریت طرح‌ها و برنامه‌ها، افق جدیدی را پیش رو قرار داد.
دستاوردهای ارزنده‌ای در اصلاح سیستمهای مدیریت طرحهای تحقیقاتی فراهم آورده است. اصلاح سیستم مدیریت طرح‌ها که از جنبه‌های مدیریت فنی و تخصصی، مدیریت نیروی انسانی و مدیریت مالی بوده است. به نظر می‌رسد می‌تواند الگوی مناسبی برای مدیریت طرح‌های تحقیقاتی و حتی طرح‌های اجرایی باشد.
از طرفی فراهم‌شدن زمینه ارتباط فعال مرتعداران با محققین مرتع که مخاطبین اصلی دولت در قلمرو مراتع کشور هستند، موجب شناخت متقابل طرفین از مسائل یکدیگر و تبادل‌نظر برای پیشرفت بهتر طرحها و پروژه‌ها می‌گردد.
همچنین گشودن افق های جدید برای تعریف طرحهای تحقیقاتی دیگر بصورت یک مجموعه مرتبط و همسو در راستای تحقق اهداف توسعه مراتع کشور موضوعیت یافته است. خوشبختانه اجرای برخی از این طرحها نیز آغاز شده و در مرحله بررسی کارشناسی جهت تصویب است.
البته یادآور می‌شود موضوع همکاری تحقیقات مرتع با دفتر امور مراتع قبلا نیز در طرح تعادل دام و مرتع به صورت کنترل و نظارت مطرح بود، ولی متاسفانه به دلیل وجود برخی موانع ادامه طرح با مشکل مواجه شد و بعدا همان‌هایی که مخالفت می‌کردند خودشان مدافع طرح شدند. ولی خوشبختانه اکنون برای این همکاری‌ها مشکلی وجود ندارد.
اکنون بخش تحقیقات مرتع چهار طرح ملی را با همکاری دفتر امور مراتع در دست اقدام دارد که طرح تعیین علوفه قابل چرای مراتع کشور یکی از آنهاست از سالهای قبل از انقلاب موضوع پروانه چرای دام و تعیین ظرفیت مرتع مطرح بود. واگذاری حق بهره‌برداری از مراتع که از منابع ملی است به عهده دولت می‌باشد. این مسئولیت را سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور از طریق دفتر امور مراتع به انجام می‌رساند.
برای این واگذاری نخست باید حد و اندازه استفاده از مراتع مشخص گردد، به نحوی که به بقاء مرتع و امکان استمرار استفاده پایدار از آن آسیبی وارد نشود. برای تعیین حد و اندازه دو عامل مهم مشخص می‌شود اول اینکه برای چه تعداد دام توسط مرتع موردنظر امکان تعلیف وجود دارد دوم اینکه چه مدت تعداد دام تعیین شده، با ذکر تاریخ شروع و خاتمه چرا باید از مرتع استفاده کنند.
اولین مساله برای صدور پروانه چرا، تعیین مقدار تولید علوفه قابل چرای دام در مرتع است برای پاسخ به این سوال باید چند موضوع موردبررسی قرار گیرد از جمله اینکه کدامیک از گیاهانی که در مرتع می‌رویند توسط دام مورد تعلیف قرار می‌گیرند؟ آیا در ماه‌های مختلف باتوجه به تغییراتی که در نسبت ترکیبات مختلف در روند رشد گیاه ایجاد می‌شود، آیا تغییری در انتخاب و یا میزان ترجیح دام برای چرای گیاهان موردنظر ایجاد می‌شود؟ اگر گیاه برای بقاء خود و تضمین رشد سال‌های آتی نیاز به ذخیره مقداری از اندوخته خود دارد، تا چه اندازه گیاه مورد چرا قرار گیرد تا امکان اندوختن ذخیره و استمرار تولید گیاه در سالهای بعد فراهم و منجر به مرگ‌و‌میر گیاه نشود. مقدار تولید علوفه گیاهان مختلف چقدر است و این تولید در ماه‌های مختلف که دام از مرتع چرا می‌کند چه تغییری می‌کند؟ مناسب‌ترین زمان شروع و خاتمه چرا در هر مرتع با توجه به شرایط گیاه و خاک چه زمانی است؟ باتوجه به نیازهای فیزیولوژیک دام در ماههای مختلف سال تغییرات ارزش غذایی گیاهان در ماههای مختلف چگونه است؟
روشی که قبلا به استناد منابع علمی مورداستفاده قرار می‌گرفت اندازه استفاده از گیاهان بر مبنای ۵۰‌درصد از تولید سال گیاه برای گیاهان خوشخوراک به عنوان تولید قابل چرا در خارج از مناطق کوهستانی و ۴۰ درصد در مناطق کوهستانی درنظر گرفته می‌شد. برای گیاهان غیرخوشخوراک باتوجه به نظر کارشناس و شرایط محل نسبت به ارزش رجحانی گیاهان، درصد علوفه چرا برای این گونه گیاهان محاسبه و به عنوان علوفه قابل چرا درنظر گرفته می‌شد.‌
طرح تعیین علوفه قابل چرای مراتع کشور توسط موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور با همکاری دفتر امور مراتع کشور از سال ۱۳۸۴ برای دستیابی به اطلاعات قابل اعتماد و اتکا در برنامه‌ریزی‌های مدیریت مراتع کشور آغاز و اجرای آن تا سال ۱۳۸۹ پیش‌بینی شده است. فقط در پروژه حد بهره‌برداری مجاز گیاهان مهم مرتعی باتوجه به اینکه اثر شدت چرا در زمان طولانی‌تری آشکار می‌شود درنظر است که مدت بیشتری ادامه یابد. این طرح در قالب پنج پروژه، در ۵۴ سایت واقع در پنج منطقه رویشی کشور که هر سایت معرف یک تیپ گیاهی بزرگ در منطقه رویشی موردنظر کشور است.
پروژه بررسی و تعیین تغییرات تولید و مصرف گیاهان مرتعی، پروژه تعیین ارزش رجحانی گیاهان برای دام و بررسی رفتار چرایی دام، پروژه تعیین حد بهره‌برداری مجاز گیاهان مهم مرتعی، پروژه تعیین زمان مناسب ورود و خروج دام از مرتع و پروژه تعیین ارزش غذایی گیاهان مهم مرتعی (به مسئولیت دانشگاه تهران و با همکاری موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور و دفتر امور مراتع کشور).‌
گفتنی است یکی از مشکلات مراتع کشور چرای بیش از ظرفیت مراتع است. از طرفی قانون، دولت را موظف کرده مراتع را ممیزی و در قالب طرحهای مرتعداری و پروانه چرا متناسب با ظرفیت مرتع اجازه چرای دام را برای مرتعدارانی که عرفا از مرتع استفاده می‌کرده‌اند صادر کند. بنابراین در اولین قدم باید ظرفیت مرتع را تعیین کرد.‌
به نظر می‌رسد روش‌هایی که قبلا مورداستفاده قرار می‌گرفت متناسب با شرایط پوشش گیاهی کشور نبوده است، از این رو تعیین ظرفیت واقعی مرتع امکان با خطای زیادی تعیین می‌شد.
برهمین اساس دفتر امور مراتع کشور نسبت به تعریف طرح تعیین علوفه قابل برداشت در قالب پروژه‌های یادشده اقدام کرد.
حال چگونه از این طریق می‌توان هدف بهبود و اصلاح مراتع را محقق کرد، باید گفت که در بخش اعظم مراتع کشور اگر استفاده از مرتع به اندازه ظرفیت صورت گیرد نیازی به سرمایه‌گذاری زیاد به خصوص در مناطق نیمه استپی کشور برای عملیات کشت گیاهان مرتعی و افزایش تولید از این طریق نیست بلکه اگر به همان گیاهان مطلوب مرتعی فرصت رشد و تولید بذر داده شود، به صورت طبیعی تجدید حیات می‌کنند و تولید بیشتری را در اختیار قرار می‌دهند. کما اینکه نمونه قابل مشاهده آن در منطقه قشلاقی رودشور ساوه که یکی از سایتهای طرح تعیین علوفه قابل برداشت در آن قرار دارد، وجود دارد، به طوری که مرتعدار این مرتع در خشکسالی شدید سال جاری بدون استفاده از علوفه دستی با استفاده از علوفه مرتع توانسته دام‌های خود را تغذیه و بره‌های ۵ ماهه به وزن لاشه ۶/۱۷ کیلوگرم به بازار عرضه کند.‌
بررسی اجرای این طرح مطالعاتی نشان می‌دهد بسیاری از برداشت‌های قبلی از موضوعات مرتبط به علوفه قابل چرای مراتع صحیح نبوده است. بسیاری از گیاهان که قبلا تصور می‌شد دام از آنها چرا نمی‌کند مورد چرای دام واقع شدند. گونه‌هایی که تصور می‌شد دام آنها را مورد چرا قرار می‌دهد مشخص شد که در فصولی که مبنای ظرفیت برای چرا قرار گرفته است در آن فصل مورد چرا واقع نمی‌شوند.
بسیاری از گونه‌ها که حد بهره‌برداری آنها قبلا کمتر از ۵۰ درصد تعیین می‌شد، بررسی‌هایی که تاکنون انجام شده نشان داد تا بیش از ۵۰ درصد چرا را نیز تحمل کرده‌اند. بسیاری از گونه‌هایی که حتی به عنوان منبع علوفه شناخته نمی‌شدند اکنون مشخص شد که می‌توان در برنامه‌های اصلاح مرتع از آنان استفاده کرد.
برخی از گونه‌ها مشخص شد، تاریخ چرای دام از آنها غلط بوده است و عدم چرای به موقع آنان، موجب ضعیف‌شدن و در نتیجه خشک‌شدگی آنها شده است.
نتایج پروژه تغییرات تولید و مصرف گیاهان نشان داد هر یک از گیاهان در هر ماه چه مقدار علوفه تولید می‌کنند و چه مقدار از این تولید عملا مورداستفاده دام قرار می‌گرفت. یکی از روش‌های مورداستفاده جهت اصلاح و بهبود مراتع اعمال سیستمهای چرایی دام در مرتع به منظور متعادل‌کردن استفاده از گیاهان و جلوگیری از فشار چرای شدید بر گیاهان مرغوب است. یکی از مشکلات مدیریت مرتع در اعمال سیستم‌های چرایی نبود شناخت از رفتار تولید گیاهان در ماههای مختلف فصل چرا بود، از این رو علیرغم پیش‌بینی سیستم‌های چرایی در طرح‌های مرتعداری، کمتر اجرای سیستم‌های چرای تناوبی و تناوبی - استراحتی و یا سایر سیستم‌های چرایی امکان‌پذیر می‌شد. برای اینکه بتوان این سیستم‌ها را اجرا کرد ناگزیر باید هر قطعه‌ای که برای چرای دام منظور می‌شود دارای علوفه کافی برای دوره زمانی پیش‌بینی شده باشد و یکنواختی چرا از مرتع اعمال گردد. با شناخت رفتار تولید گیاهان در ماه‌های مختلف و همچنین آگاهی از میزان مصرف دام از آن گیاه می‌توان برای هر قطعه متناسب با تقویم چرای پیش‌بینی شده‌، گیاهانی را در آن تناوب موردحمایت قرار داد و عملیات اصلاح مرتع را با استفاده از آنان انجام داد که بین زمان پیش‌بینی شده برای چرا و زمان حداکثر تولید گیاه موردنظر تطابق داشته باشد. از این طریق تامین علوفه موردنیاز دام، برای ماههای بعدی سایر قطعاتی که پیش‌بینی شده‌اند گیاهانی که در آن ماهها به تولید حداکثر می‌رسند می‌توان در آن قطعه وارد کرد.‌
انتخاب گیاهان مناسب برای عملیات اصلاح مراتع کشور یکی از ارزنده‌ترین نتایج این طرح است که می‌تواند تحولی در برنامه‌های اصلاح مراتع کشور ایجاد کند و زمینه ایجاد تنوع زیادی را در ترکیب پوشش گیاهی مراتع فراهم کند و از این رهگذر ضمن کمک به پایداری تولید، کیفیت تغذیه دامهای استفاده‌کننده از مراتع را بهبود بخشد.
بررسی رفتار چرایی دام از دیگر نکات موردبررسی در این طرح است. رفتار چرایی چهار نوع دام شامل گوسفند، بز، شتر و گاو بومی که از مرتع چرا می‌کنند در این طرح موردبررسی قرار می‌گیرد. نحوه بررسی بدین گونه است که یک شبانه‌روز در هر ماه بر روی دام موقعیت یاب جغرافیایی(‌‌GPS) نصب می‌شود و اطلاعات مربوط به مسافت طی شده توسط دام، سرعت حرکت دام، مدت استراحت دام، مسیر حرکت دام در مرتع، زمان صرف شده برای چرا، مدت زمان حرکت دام در مرتع، این اطلاعات به صورت جدول و‌ نقشه تنظیم می‌گردد. نقشه استخراجی با نقشه توپوگرافی و شیب تطبیق داده می‌شود شیبها دامنه تغییرات ارتفاعی که دام در آن چرا کرده است، از آن استخراج می‌شود. نظر به اینکه این اطلاعات در هر ماه استخراج می‌گردد، روند تغییرات در ماههای مختلف در قسمتهای مختلف مرتع مورد بررسی قرار می‌گیرد. از نتایج این طرح می‌توان مشخص کرد دام چه مقدار علوفه استفاده می‌کند. در چه شیبهایی حرکت می‌کند و اثر چرای دام بر گیاهان مناطق پرشیب تا چه اندازه است و از طریق بررسی اثرات چرا بر گیاهان مختلف، اندازه مناسب شیب اراضی مرتعی را در شرایط مختلف کشور برای چرای دام در مراتع را تعیین کند.‌
همچنین برای تعیین میزان ترجیح دام برای چرا از گیاهان مختلف، به عبارت دیگر برای تعیین ارزش رجحانی گیاهان مرتعی از دو روش زمان‌سنجی با استفاده از دوربین فیلمبرداری و روش اندازه‌گیری مقدار مصرف شده گیاه توسط دام استفاده می‌شود.
علاوه بر این برای تعیین زمان مناسب ورود دام به مرتع و زمان مناسب خروج دام از مرتع مراحل مختلف فعالیت‌های حیاتی گیاه مورد بررسی قرار می‌گیرد، همزمان با آن تغییرات وضعیتی رطوبتی خاک که بخصوص در مناطق نیمه استپی و برفگیر از مسائل با اهمیت برای تعیین زمان ورود دام به مرتع است مورد بررسی قرار می‌گیرد و براساس آمادگی گیاه و خاک زمان مناسب ورود دام به مرتع و خروج آن از مرتع مشخص می‌شود.برای تعیین حد بهره‌برداری مجاز گیاهان مهم مرتعی از طریق شبیه‌سازی چرای دام شدتهای مختلف برداشت در ماههای مختلف بر روی گیاهان به نحوی اعمال می‌شود که در هر تیمار جمع برداشت‌های صورت گرفته در کل ماه‌هایی که بررسی‌ها انجام می‌گیرد برابر با مقدار پیش‌بینی شده در تیمار مورد نظر باشد.‌
لازم به ذکر است برنامه‌ای برای افزایش اثربخشی تحقیقات در امر توسعه و بهبود مراتع وجود دارد که براساس آن موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور با جمع‌بندی که در پایان سال ۱۳۸۴ از فعالیتهای گذشته خود به عمل آورد به این نتیجه رسید که خلا یک برنامه یکپارچه که در آن ارتباط بین طرحها و پروژه‌های مختلف مورد توجه قرار گرفته باشد و همچنین تمامی بخشهای تحقیقاتی که مرتبط با منابع طبیعی کشور در حوزه تحقیقات فعالیت می‌کنند ارتباطشان در چارچوب یک برنامه‌ای هدفمند تعریف شده باشد، وجود دارد. از این رو از ابتدای سال ۱۳۸۵ تدوین برنامه‌های راهبردی را در دستور کار خود قرار داد که خوشبختانه متعاقب این موضوع سازمان تحقیقات و آموزش و ترویج (تات) نیز موضوع را مورد توجه قرار داد و سایر موسسات را نیز به سمت تدوین برنامه‌های راهبردی هدایت و آنها را ملزم به تدوین برنامه‌های راهبردی کرد. این برنامه‌ها با تاکید وزارت جهادکشاورزی بر یکجا دیدن برنامه‌های اجرایی و تحقیقاتی به صورتی که در آن مشخص شود نهادهای اجرایی برنامه‌هایی که در دستور کار دارند کدامیک براساس بررسی‌های کارشناسی باید ادامه یابد، کدامیک باید مورد بازنگری و اصلاح قرار گیرد و حتی برخی از آنها کاهش یافته و یا ادامه نیابد، باید مشخص شود که تحقیقات در قالب چه برنامه‌ای پشتیبانی از برنامه‌های اجرایی را برای افزایش بهره‌وری منابع و پایداری تولید باید در دستور کار قرار دهد. مسئولیت این امر به عهده تحقیقات گذاشته شد که با همکاری تنگاتنگ نهادهای اجرایی برنامه را تدوین کند به نحوی که تمام ذینفعان برنامه در تدوین آن مشارکت داشته باشند و نقطه نظرات آنها لحاظ شده باشد. نظر به اینکه این موضوع بعد از مطرح شدن ضرورت تصویب برنامه در شورای معاونین وزارت موضوعیت یافت، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور که چارچوب کلی برنامه‌های خود را تا اواخر سال ۱۳۸۶ تدوین کرده بود، برای تدوین برنامه یکپارچه تحقیقات و دستگاه اجرایی مرتبط با موضوع نخست با هماهنگی ریاست سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور نتایج کار خود را تا آن مقطع در شورای معاونین یاد شده ارائه کرد. در آن جلسه نحوه هماهنگ و یکپارچه کردن برنامه تحقیقات و اجرا مورد بررسی و تصمیم‌گیری قرار گرفت.‌
براساس تصمیم اتخاذ شده مقرر شد هر موضوع از جمله تحقیقات مرتع با دفتر مرتبط با خود که در مورد مرتع دفتر امور مراتع کشور مرتبط با موضوع بود، کار تکمیل و تدوین برنامه را بصورتی که برنامه یکپارچه تحقیق و اجرا در آن لحاظ شود، در جلسات کارشناسی پیگیری گردد. نکته‌ای که در این خصوص یادآوری آن ضروری است نقش مرتعداران که مخاطبین اصلی برنامه‌ها هستند می‌باشد به نحوی که ۴۵ نفر از دامداران که نماینده ۱۵۷۱ دامدار از استانهای مختلف هستند نقطه نظراتشان اخذ شده است.‌
این برنامه به عنوان سند پایه برای فعالیتهای آینده تحقیقات و اجرا خواهد بود. راهبردهای مختلف برای تحقق اهداف تعیین گردیده و راهکارهای اجرای هریک راهبردها نیز پیش‌بینی و طرحها و پروژه‌ها در هر زمینه مشخص و منابع مالی و انسانی مورد نیاز برنامه مشخص شده است. علاوه بر این به منظور استفاده بهینه از تمام ظرفیتهای ملی جایگاه فعالیت و مشارکت بخش خصوصی که همان مرتعداران و مخاطبین اصلی دولت در اجرای برنامه هستند، مشخص گردیده است. نظر به اینکه سند با مشارکت ذینفعان تدوین شده است از این رو از پشتیبانی خوبی برخوردار است. یادآور می‌شود یکی از عوامل بسیار موثر در پیشرفت تنظیم این سند فراهم شدن زمینه همکاریهای نزدیک تحقیقات و اجرا در طرحهای پیش گفته است.‌

محمد فیاض - عضو هیات علمی بخش تحقیقات مرتع موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور

منبع : روزنامه اطلاعات

مطالب مرتبط

مزایا و معایب مصرف کودهای شیمیایی در کشاورزی

مزایا و معایب مصرف کودهای شیمیایی در کشاورزی
از مزایای کودهای شیمیایی، بهای ارزان، کاربرد سهل و آسان، درآمد کاذب کوتاه مدت (بدون توجه به استهلاک سرمایه اصلی یعنی خاک و مواد آلی آن) است.
شیوع بیماری ها و آفات متعدد مثلا شیوع آتشک گلابی در باغ های گلابی کرج و قزوین، نماتد در مزارع چای و حتی شانکر مرکبات در جنوب کشور عمدتا زاییده مصرف نامتعادل کودها می باشد.
نظرات بانک جهانی درباره مصرف کودهای شیمیایی در ایران می تواند مؤید مصرف نامتعادل کود در کشور باشد که به شرح زیر می باشد:
توزیع نابرابر کودهای شیمیایی، بخش خصوصی جایگاهی ندارد (تقویت بخش خصوصی و فراهم آوردن امکان رقابت فعالانه، ایجاد یک محیط تجاری و حقوقی صحیح و اتخاذ یک خط مشی پایدار و فعال از جانب دولت برای تقویت مشارکت بخش خصوصی)، نظام قیمت گذاری سبب اسراف در مصرف کود شیمیایی می شود، عدم توازن بین کود شیمیایی در دسترس و کودشیمیایی مورد نیاز، ضعف تحقیق در کاربرد کود.
تجارب سایر کشورها در کنترل مصرف کود شیمیایی می تواند به مصرف متعادل کود در کشور کمک کند که در زیر به دو مورد اشاره می شود: در انگلستان تولید گندم در هر هکتار در حدود ۷.۵تن تثبیت شده و تولید بیشتر از آن را وزارت کشاورزی صرفا به خاطر مسایل زیست محیطی ممنوع شده است.
انواع کودها و مزایا و معایب
● سولفات آمونیم:
معایب:
پائین بودن درصد مواد غذایی آن (که حمل و نقل آن را دچار مشکل می کند)، عدم امکان استفاده در سیستم آبیاری تحت فشار به علت گرفتگی نازل ها (ترکیب سولفات با یون کلسیم و تشکیل گچ) (ملکوتی، م.ج. ۱۳۷۸).
مزایا:
کمتر از سایر کودهای ازته (نظیر نیترات آمونیم) از خاک شسته می شود، سولفات علاوه بر خاصیت اصلاح کنندگی خاک جذب گیاه هم می شود. سولفت آمونیم بهترین کود ازتی برای خاک های قلیایی و آهکی ایران شناخته شده است (چون هم اسیدزا است و هم دارای مقداری گوگرد به عنوان ماده غذایی است)
● نیترات آمونیم:
▪ معایب:
جاذب الرطوبه ای بودن، کلوخه ای شدن، خطر انفجار، (به هنگام انبار، نیترات آمونیم نباید در مجاورت مواد روغنی نگهداری شود. همچنین به دلیل جذب رطوبت، درب نایلونی کیسه ها باز نشود) (ملکوتی، م.ج.۱۳۷۸).
▪ مزایا:
درصد تلفات تصعید (به صورت آمونیم) کمتر از اوره است (چون آنیون نگهدارنده آن (نیترات) قوی تر از کربنات (آنیون) موجود در اوره است. ارجحیت مصرف برای درختان میوه: به دلیل دارا بودن دو یون قابل جذب (نیترات و آمونیم بر مصرف اوره ترجیح داده می شود. در مراتع و دیمزارها مخصوصا در مناطق سردسیری، مصرف نیترات آمونیم بر اوره (در صورت تقسیط) ارحج است. نیترات آمونیم را نمی توان در شالیزارها استفاده نمود (به دلیل آبشویی سریع نیترات و عدم نیاز برنج به نیترات) تحت چنین شرایطی مصرف آمونیم ترجیح داده می شود.
● مصرف نیتروژن در سبزیجات
▪ تغذیه:
گیاهان همانطور که قادرند از راه ریشه نیتروژن موردنیاز خود را جذب کنند از راه برگ نیز می توانند نیتروژن را به صورت آمونیم، نیترات و اوره جذب کنند.
در سبزی هایی که عمر کوتاه و رشد سریع دارند مانند تربچه که سی روز از کاشت تا برداشت طول می کشد یک بار مصرف نیتروژن تکافوی نیاز گیاه را می نماید. در صورتی که در مورد فلفل که هشت ماه در زمین است و مرتب محصول می دهد چند بار مصرف کود ضرورت دارد.
در نواحی مرطوب بهتر است ثلث یا ربع کود نیتروژنه را قبل از کاشت و مابقی را به صورت تقسیط مصرف شود. در سبزی هایی مثل فلفل، بادمجان، گوجه فرنگی و نظایر آن که در طول فصل رشد محصول می دهند، بهتر است کود سرک در دو یا سه نوبت مصرف شود.
گیاهان کلیسم گریز یا گیاهانی که به خاک های اسیدی سازش یافته اند و گیاهانی که به پایین بودن پتانسیل اکسیداسیون و احیاء خاک سازش یافته اند آمونیم را ترجیح می دهند. گیاهان کلسیم دوست یا گیاهانی که در خاک های قلیایی با پ هاش بهتر می رویند نیترات را بهتر مصرف می کنند. آمونیم بر خلاف نیترات، تنفس ریشه را افزایش می دهد. در مواقع گرم معمولا زیرخاک کردن کودهای نیتروژنه ضروری است چون حرارت هوا ممکن است باعث تلفات کود شود.
شیره گیاهی اخذ شده از دمبرگ گیاه بهترین نمایه جهت تعیین وضعیت تغذیه ای نیتروژن گیاه است، چرا که نسبت به نوسانات تامین نیتروژن برای گیاه بسیار حساس تر از پهنک است. مقدار عناصر غذایی در گیاه حتی الامکان می بایست درحد متوسط و یا حتی در نیمه بالاتر محدوده کفایت باشد. تحت این شرایط است که می توان اطمینان حاصل کرد که حتی در حضور تمام عواملی که منجر به ایجاد اختلال در گیاه می شود احتمال وجود دارد گیاهان با تمام عناصر غذایی موردنیاز به حد کفایت تغذیه گردیده اند.
برای توصیه کودی نیتروژن، دو روش تجزیه گیاه و آزمایش خاک مکمل یکدیگرند و بایستی با همدیگر استفاده شوند.
▪ کمبود:
در خیار و طالبی اولین علایم کمبود نیتروژن روشنی رنگ و توقف رشد برگهاست. رنگ سبز طبیعی برگ ها، روشن یا زرد می شود و در موارد کمبود شدید، تمام کلروفیل از بین می رود.
شاخه ها باریک شده و سخت و فیبری می شوند.
میوه های خیار مبتلا به کمبود رنگ روشن داشته و در محل گل، نوک آنها باریک می شود. میوه های طالبی در صورت کمبود نیتروژن کوچک می شود. عموما بیشتر مواقع در سبزیجات اول بهار که بارندگی سنگین است کمبود نیتروژن ظاهر می شود.
چنین کمبودی ممکن است در مرحله رسیدن محصولات نیز دیده شود. زمانی که درجه حرارت سرد شب ها تجمع کربوهیدرات ها را تسهیل کند اگر نیتروژن کافی فراهم باشد تولید محصول زیاد خواهد شد. بارندگی های شدید، نیترات خاک را از عمق ریشه شستشو می دهد و در اعماق پایین پروفیل خاک تجمع می دهد. پس از پایان فصل بارندگی، نیترات خاک به صورت گاز درآمده و از خاک خارج می شود.
پس از پایان فصل بارندگی، خاک هایی که دچار شستشو شده اند میزان نیترات کمی در اختیار خواهند داشت.
▪ مواد آلی:
زمانی که مواد آلی در خاک تجزیه می شوند اولین فرم معدنی نیتروژن که آزاد می شود آمونیم است. مواد آلی مثل کاه و کلش باعث کاهش فرم نیتراته در خاک می شوند (نسبت C.N بالا دارند- برای تجزیه شدن نیتروژن خاک را مصرف می کنند.)
مواد گیاهی مثل گراس ها باعث افزایش فرم معدنی نیتروژن به ویژه نیترات خاک می شوند (نسبت C.N پایین دارند). یکی از بزرگترین منافع استفاده از کمپوست، کاهش مصرف آب مورد نیاز گیاه می باشد.
حداکثر استفاده از ماده آلی زمانی حاصل می گردد که دو تا سه هفته قبل از کاشت دانه به خاک داده شود. در شرایط کشت و کار آبی که زمین پیوسته زیر کشت محصول می باشد، مقدار کمپوست مورد نیاز محصولاتی نظیر سبزیجات، ۲۵ تن در هکتار برآورد شده است.در مناطقی که میزان بارندگی ۱۲۵۰میلیمتر می باشد مقدار کمپوست مصرفی ۱۲.۵ تن در هکتار توصیه می شود و نواحی خشک (متوسط بارندگی حدود ۵۰۰ میلیمتر) پنج تن در هکتار و در دیمزارها با مصرف ۲.۵ تن کمپوست در هکتار در سال می توان افزایش محصول معنی داری به دست آورد.
نیمی از نیتروژن و پتاسیم و تمام فسفر کود اصطبلی در قسمت جامد آن متمرکز است. در صورت کمبود کود دامی یکی از بهترین راه های جبران تلفات مواد آلی خاک، دادن کود سبز است. در بیشتر مواقع از گیاهان خانواده بقولات به عنوان کود سبز استفاده می شود. غده های ریشه های یونجه حدود ۲۰۰کیلوگرم در هکتار نیتروژن هوا را تثبیت می کنند و شبدر معمولا ۱۰۰ تا ۱۵۰ کیلوگرم و سویا نصف این مقدار را تثبیت می کند. کودهای سبز به دلیل دارابودن رویش فوق العاده و ریشه های قوی می توانند مقدار زیادی از عناصر محلولی را که در شرایط عادی بر اثر شستشو به اعماق پایین خاک حرکت کرده اند جذب کنند.
همچنین این گیاهان قادرند از فسفات های غیرمحلول، پتاسیم تثبیت شده و عناصر کم مصرف تا حد زیادی استفاده کنند.
برگرداندن این گیاهان به خاک علاوه بر بهبود خواص فیزیکی و شیمیایی و زیستی، سبب تسهیل آزادشدن عناصر غذایی پرمصرف و کم مصرف می شود. در فصل بهار از آنجایی که درجه حرارت هنوز زیاد نشده است. نیتروژن به آرامی از مواد آلی آزاد شده و به تدریج که هوا گرم می شود این فرایند شدت می یابد.
● کودهای فسفره:
فسفر مهم ترین عنصر برای رشد اولیه گیاه می باشد و اگر به صورت نواری استفاده شود کارایی بیشتری دارد چرا که فسفر در خاک متحرک نیست.
مصرف فسفر در خاک هایی که بیش از ۱۵ میلی گرم در کیلوگرم فسفر قابل جذب دارند نتیجه ای را باعث نمی شود.
برای آنکه فسفر قابل جذب خاک، یک کیلوگرم در هکتار افزایش یابد می بایست پنج تا ده کیلوگرم فسفر (P۲O۵) به خاک شنی لومی یا لومی شنی اضافه شود. در حالی که در خاک های لوم و لومی رسی دوازده کیلوگرم فسفر (P۲O۵) در هکتار می بایست به خاک اضافه شود تا میزان فسفر قابل جذب خاک یک کیلوگرم در هکتار افزایش یابد.
زمانی که کودهای فسفره محلول در آب به خاک اضافه می شوند بلافاصله با خاک واکنش می دهند و به فرم های نامحلول تبدیل می شوند. تنها جزء کوچکی از فسفر کودی به صورت محلول باقی می ماند.
در خاک هایی که مقدار فسفر قابل استفاده آنها بیش از ۲۰میلی گرم در کیلوگرم است از مصرف کودهای فسفری پرهیز گردد (سیلسپور و ملاحسینی. ۱۳۸۴). تا حد ممکن از مصرف کودهای فسفاتی کادمیم دار به خصوص در مناطق شمال کشور پرهیز گردد.
▪ سوپر فسفات:
هزینه ساخت سوپر فسفات تریپل (غلیظ) بیش از نوع معمولی است، اما بالا بودن عیار فسفر باعث کاهش میزان مصرف، کاهش هزینه حمل و نقل شده که هزینه بیشتر آن را توجیه می کند. استفاده از انواع سوپر فسفات بستگی به ملاحظات اقتصادی (مثل قیمت مواد اولیه، هزینه حمل و نقل و مقدار مصرف) دارد.
سوپر فسفات تریپل (غلیظ)، در شرایط کشور بهتر از فسفات آمونیم است. به این سوپر فسفات از آن جهت تریپل (غلیظ) می گویند که فسفر محلول آن تقریبا سه برابر سوپرفسفات ساده است.
▪ کودهای پتاسیمی:
برای افزایش یک کیلوگرم در هکتار پتاسیم (K) خاک، دو تا شش کیلوگرم در هکتار پتاسیم (K۲O) مورد نیاز است.
مصرف پتاسیم در پاییز در خاک های رسی برای آنکه ظرفیت تثبیت چنین خاک هایی را پر کند توصیه می شود.
مصرف پاییزه پتاسیم در خاک های لومی شنی، شنی یا خاک های آلی توصیه نمی شود چرا که بارندگی های زمستانه به راحتی باعث شستشوی کود می شود. در سبزی هایی که قسمت اعظم اندام های آن برداشت می شود (کرفس، کلم، کاهو) برداشت پتاسیم شدیدتر است.
در خاک هایی که مقدار پتاسیم قابل استفاده آنها کمتر از ۲۵۰ میلی گرم در کیلوگرم خاک باشد از کود پتاسیم استفاده شود.
▪ کودهای میکرو:
عناصر کم مصرف نباید با حشره کش ها، قارچ کش ها و علف کش ها ترکیب شود، مگر اینکه کارخانه های سازنده، ترکیب آنها را با عناصر کم مصرف توصیه نماید.
کمبود عناصر ریز مغذی به ویژه روی به دلایل متعدد از جمله آهکی بودن خاک های کشاورزی (پ هاش بالای خاک)، وجود یون بیکربنات در آب های آبیاری، افت کیفیت آب آبیاری به علت افزایش شوری ناشی از تشدید خشکسالی های پی درپی، کمی مواد آلی خاک های زراعی، مصرف نامتعادل کود به ویژه مصرف بی رویه کودهای فسفاته و ازته و عدم مصرف کودهای محتوی عناصر ریز مغذی به ویژه سولفات روی عمومیت دارد.

وبگردی
دادستانی که به قانون تمکین نکرد
دادستانی که به قانون تمکین نکرد - نکته دیگری که برای شخص من در ماجرای مرتضوی بسیار مهم‌تر از شرایط او در زندان است، عدم تمکین ایشان به قانون است. مرتضوی به عنوان یک دادستان و شخصیت‌های برجسته و بانفوذ قوه قضائیه حاضر نشد به قانون تمکین کند. حالا دیگر اهمیتی ندارد که مرتضوی در بند 241 باشد یا 309 یا چقدر به مرخصی بیاید، مهم این است که اتفاقات اخیر نشان داد که او هیچ پایبندی به قانون نداشته و ندارد
معنی و مفهوم "به ما این دختر خوشگل‌ها رو نشون بده"؟
معنی و مفهوم "به ما این دختر خوشگل‌ها رو نشون بده"؟ - بعد از انقلاب، به واسطه تنیده شدن حکومت و دین بسیاری از پست‌ها و سمت‌های سیاسی با هاله‌ای رو به رو شد که اجازه نمی‌داد صاحب آن منصب مورد نقد قرار بگیرد....
سومین روز جشنواره جهانی فیلم فجر
سومین روز جشنواره جهانی فیلم فجر - سی و ششمین جشنواره جهانی فیلم فجر از 30 فروردین با حضور فیلم سازانی از ایران و نمایندگانی ازسینمای 78 کشور جهان تا 7 اردیبهشت در پردیس سینمایی «چارسو» برگزار می شود.
سیلی زدن به «امید» مردم در پارک!
سیلی زدن به «امید» مردم در پارک! - کتک خوردن دختری که جز التماس دوستانش هیچ فریادرسی ندارد از یک پلیس زن عضو گشت ارشاد که ماموران مرد هم آنها را همراهی می کردند، آنقدر دردناک است که کمتر وجدان بیداری به آن واکنش نشان نداده است.
عصر ما - پرونده حضور زنان در ورزشگاه ها
عصر ما - پرونده حضور زنان در ورزشگاه ها - بررسی حضور زنان در ورزشگاه ها با حضور نرگس آبیار، لاله افتخاری، حمید رسایی، حجت الاسلام محسن غرویان و فائزه هاشمی.
حمله فیزیکی به بازیگر زن ایرانی در خیابان! / عکس
حمله فیزیکی به بازیگر زن ایرانی در خیابان! / عکس - بازیگر سریال "تعطیلات رویایی" از حمله افراد ناشناس به خود خبر داد. مریم معصومی، بازیگر سینما و تلویزیون مورد حمله افراد ناشناس قرار گرفت.
گفتگوی تلفنی با همسر مرتضوی / صوت
گفتگوی تلفنی با همسر مرتضوی / صوت - سعید مرتضوی که در روزهای گذشته خبری از او نبود و حتی سخنگوی دستگاه قضایی گفته بود حکم جلبش صادر شده اما گیرش نیاورده‌اند، به گفته همسرش در تهران است.
ارسطوی پایتخت با مونا فائض پور ازدواج کرد
ارسطوی پایتخت با مونا فائض پور ازدواج کرد - «احمد مهران فر» بازيگر نقش «ارسطو عامل» در سريال پايتخت ۵ در اینستاگرام خود از ازدواجش با «مونا فائض پور» خبر داد.
صحبت های جنجالی رییسی علیه روحانی
صحبت های جنجالی رییسی علیه روحانی - صحبت های جنجالی رییسی پیرامون استفاده روحانی از نام امام رضا در انتخابات
500 نفر محتوای نامه‌های پستی مردم را میخواندند و چک می‌کردند!
500 نفر محتوای نامه‌های پستی مردم را میخواندند و چک می‌کردند! - محمد غرضی می‌گوید: زمانی که به عنوان وزیر در وزارت حضور یافتم بیش از ۵۰۰ نفر را دیدم نامه‌هایی که از داخل به خارج و از خارج به داخل کشور ارسال می‌شدند را چک می‌کردند و به صورت سه شیفت فعالیت می‌کردند و نامه‌ها را می‌خواندند.
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس!
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس! - عکس و ویدیویی منتسب به ستاره پرسپولیس فرشاد احمدزاده و ترلان پروانه بازیگر سینما و تلویزیون در فضای مجازی منتشر شده است. عجب پاپراتزی‌هایی داریم!
دختر داعشی سریال پایتخت کیست ؟
دختر داعشی سریال پایتخت کیست ؟ - در قسمت های اخیر سریال پایتخت بازیگر جدیدی به جمع خانواده معمولی پیوسته است؛ نیلوفر رجایی فر نقش الیزابت را در سریال پایتخت ۵ ایفا می کند ؛ این بازیگر با جلب اعتماد سیروس مقدم این فرصت ط بازی در سریال پر طرفدار پایتخت را به دست آورد .
خانم ایرانی، عامل تیراندازی در مقر یوتیوب / فیلم
خانم ایرانی، عامل تیراندازی در مقر یوتیوب / فیلم - ویدیوهایی از نسیم نجفی اقدم در شبکه های اجتماعی به زبان های انگلیسی و فارسی موجود است که در آن ها وی از حذف ویدیوهای خود توسط یوتیوب شکایت دارد.
رقص کاوه مدنی یا کالای ایرانی؟
رقص کاوه مدنی یا کالای ایرانی؟ - بگذارید اینطور بپرسم: مگر کیروش، مربی تیم ملی فوتبال جمهوری اسلامی ایران عرق نمی‌خورد؟ نمی‌رقصد؟ مگر برانکو و شفر نمازشب می‌خوانند و روزه می‌گیرند و اصولگرا و ارزشی و انقلابی هستند؟!