دوشنبه ۲۹ مرداد ۱۳۹۷ / Monday, 20 August, 2018

نقش تحقیقات در بخش مراتع کشور


نقش تحقیقات در بخش مراتع کشور
مطرح‌شدن موضوع همکاری تحقیقات با دستگاه اجرایی در مراتع از موضوعاتی است که همیشه موردبحث بوده و ضرورت این همکاری مورد اتفاق‌نظر دست‌اندرکاران بوده است. در واقع اصل موضوع اغلب نه تنها مفید بلکه یک نیاز مبرم برای برون رفت از تنگناها و چاره‌اندیشی برای رفع موانع و مشکلات و تسریع در تحقق اهداف توسعه کشور است ولی این نیاز کمتر در عمل موردتوجه جدی قرار گرفته است.‌
خوشبختانه در سالهای اخیر موضوع همکاری تحقیقات با اجرا در قالب برنامه و طرح‌های عملیاتی‌ مشخص پیش‌بینی و کار به صورت گسترده در سراسر کشور آغاز شد، به نوعی که اکنون تحقیقات مرتع در کشور تمام ظرفیت علمی و متخصصین خود را در این جهت به کار گرفته است.
ارزیابی این همکاری از چند جنبه می‌تواند موردبررسی قرار گیرد:
در گام اول نتایجی که از طرح‌های تعریف شده بدست آمده و تا پایان برنامه چهارم بدست می‌آید.
از سویی حضور کارشناسان تحقیقات و کارشناسان دستگاه‌های اجرایی در یک طرح آثار مثبتی در پی دارد. تبادل‌نظر در موضوعات مختلف، انتقال تجربه و دانش، سرانجام همگرایی در نگرشها، جهت‌گیریهای نظری و فکری در فضای صمیمی، پویا و بانشاط کاری منجر به افزایش بهره‌وری نیروی انسانی متخصص در جهت تحقق اهداف توسعه کشور شده و تعمیق می‌یابد.
از سویی این همکاری در زمینه‌های مدیریت طرح‌ها و برنامه‌ها، افق جدیدی را پیش رو قرار داد.
دستاوردهای ارزنده‌ای در اصلاح سیستمهای مدیریت طرحهای تحقیقاتی فراهم آورده است. اصلاح سیستم مدیریت طرح‌ها که از جنبه‌های مدیریت فنی و تخصصی، مدیریت نیروی انسانی و مدیریت مالی بوده است. به نظر می‌رسد می‌تواند الگوی مناسبی برای مدیریت طرح‌های تحقیقاتی و حتی طرح‌های اجرایی باشد.
از طرفی فراهم‌شدن زمینه ارتباط فعال مرتعداران با محققین مرتع که مخاطبین اصلی دولت در قلمرو مراتع کشور هستند، موجب شناخت متقابل طرفین از مسائل یکدیگر و تبادل‌نظر برای پیشرفت بهتر طرحها و پروژه‌ها می‌گردد.
همچنین گشودن افق های جدید برای تعریف طرحهای تحقیقاتی دیگر بصورت یک مجموعه مرتبط و همسو در راستای تحقق اهداف توسعه مراتع کشور موضوعیت یافته است. خوشبختانه اجرای برخی از این طرحها نیز آغاز شده و در مرحله بررسی کارشناسی جهت تصویب است.
البته یادآور می‌شود موضوع همکاری تحقیقات مرتع با دفتر امور مراتع قبلا نیز در طرح تعادل دام و مرتع به صورت کنترل و نظارت مطرح بود، ولی متاسفانه به دلیل وجود برخی موانع ادامه طرح با مشکل مواجه شد و بعدا همان‌هایی که مخالفت می‌کردند خودشان مدافع طرح شدند. ولی خوشبختانه اکنون برای این همکاری‌ها مشکلی وجود ندارد.
اکنون بخش تحقیقات مرتع چهار طرح ملی را با همکاری دفتر امور مراتع در دست اقدام دارد که طرح تعیین علوفه قابل چرای مراتع کشور یکی از آنهاست از سالهای قبل از انقلاب موضوع پروانه چرای دام و تعیین ظرفیت مرتع مطرح بود. واگذاری حق بهره‌برداری از مراتع که از منابع ملی است به عهده دولت می‌باشد. این مسئولیت را سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور از طریق دفتر امور مراتع به انجام می‌رساند.
برای این واگذاری نخست باید حد و اندازه استفاده از مراتع مشخص گردد، به نحوی که به بقاء مرتع و امکان استمرار استفاده پایدار از آن آسیبی وارد نشود. برای تعیین حد و اندازه دو عامل مهم مشخص می‌شود اول اینکه برای چه تعداد دام توسط مرتع موردنظر امکان تعلیف وجود دارد دوم اینکه چه مدت تعداد دام تعیین شده، با ذکر تاریخ شروع و خاتمه چرا باید از مرتع استفاده کنند.
اولین مساله برای صدور پروانه چرا، تعیین مقدار تولید علوفه قابل چرای دام در مرتع است برای پاسخ به این سوال باید چند موضوع موردبررسی قرار گیرد از جمله اینکه کدامیک از گیاهانی که در مرتع می‌رویند توسط دام مورد تعلیف قرار می‌گیرند؟ آیا در ماه‌های مختلف باتوجه به تغییراتی که در نسبت ترکیبات مختلف در روند رشد گیاه ایجاد می‌شود، آیا تغییری در انتخاب و یا میزان ترجیح دام برای چرای گیاهان موردنظر ایجاد می‌شود؟ اگر گیاه برای بقاء خود و تضمین رشد سال‌های آتی نیاز به ذخیره مقداری از اندوخته خود دارد، تا چه اندازه گیاه مورد چرا قرار گیرد تا امکان اندوختن ذخیره و استمرار تولید گیاه در سالهای بعد فراهم و منجر به مرگ‌و‌میر گیاه نشود. مقدار تولید علوفه گیاهان مختلف چقدر است و این تولید در ماه‌های مختلف که دام از مرتع چرا می‌کند چه تغییری می‌کند؟ مناسب‌ترین زمان شروع و خاتمه چرا در هر مرتع با توجه به شرایط گیاه و خاک چه زمانی است؟ باتوجه به نیازهای فیزیولوژیک دام در ماههای مختلف سال تغییرات ارزش غذایی گیاهان در ماههای مختلف چگونه است؟
روشی که قبلا به استناد منابع علمی مورداستفاده قرار می‌گرفت اندازه استفاده از گیاهان بر مبنای ۵۰‌درصد از تولید سال گیاه برای گیاهان خوشخوراک به عنوان تولید قابل چرا در خارج از مناطق کوهستانی و ۴۰ درصد در مناطق کوهستانی درنظر گرفته می‌شد. برای گیاهان غیرخوشخوراک باتوجه به نظر کارشناس و شرایط محل نسبت به ارزش رجحانی گیاهان، درصد علوفه چرا برای این گونه گیاهان محاسبه و به عنوان علوفه قابل چرا درنظر گرفته می‌شد.‌
طرح تعیین علوفه قابل چرای مراتع کشور توسط موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور با همکاری دفتر امور مراتع کشور از سال ۱۳۸۴ برای دستیابی به اطلاعات قابل اعتماد و اتکا در برنامه‌ریزی‌های مدیریت مراتع کشور آغاز و اجرای آن تا سال ۱۳۸۹ پیش‌بینی شده است. فقط در پروژه حد بهره‌برداری مجاز گیاهان مهم مرتعی باتوجه به اینکه اثر شدت چرا در زمان طولانی‌تری آشکار می‌شود درنظر است که مدت بیشتری ادامه یابد. این طرح در قالب پنج پروژه، در ۵۴ سایت واقع در پنج منطقه رویشی کشور که هر سایت معرف یک تیپ گیاهی بزرگ در منطقه رویشی موردنظر کشور است.
پروژه بررسی و تعیین تغییرات تولید و مصرف گیاهان مرتعی، پروژه تعیین ارزش رجحانی گیاهان برای دام و بررسی رفتار چرایی دام، پروژه تعیین حد بهره‌برداری مجاز گیاهان مهم مرتعی، پروژه تعیین زمان مناسب ورود و خروج دام از مرتع و پروژه تعیین ارزش غذایی گیاهان مهم مرتعی (به مسئولیت دانشگاه تهران و با همکاری موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور و دفتر امور مراتع کشور).‌
گفتنی است یکی از مشکلات مراتع کشور چرای بیش از ظرفیت مراتع است. از طرفی قانون، دولت را موظف کرده مراتع را ممیزی و در قالب طرحهای مرتعداری و پروانه چرا متناسب با ظرفیت مرتع اجازه چرای دام را برای مرتعدارانی که عرفا از مرتع استفاده می‌کرده‌اند صادر کند. بنابراین در اولین قدم باید ظرفیت مرتع را تعیین کرد.‌
به نظر می‌رسد روش‌هایی که قبلا مورداستفاده قرار می‌گرفت متناسب با شرایط پوشش گیاهی کشور نبوده است، از این رو تعیین ظرفیت واقعی مرتع امکان با خطای زیادی تعیین می‌شد.
برهمین اساس دفتر امور مراتع کشور نسبت به تعریف طرح تعیین علوفه قابل برداشت در قالب پروژه‌های یادشده اقدام کرد.
حال چگونه از این طریق می‌توان هدف بهبود و اصلاح مراتع را محقق کرد، باید گفت که در بخش اعظم مراتع کشور اگر استفاده از مرتع به اندازه ظرفیت صورت گیرد نیازی به سرمایه‌گذاری زیاد به خصوص در مناطق نیمه استپی کشور برای عملیات کشت گیاهان مرتعی و افزایش تولید از این طریق نیست بلکه اگر به همان گیاهان مطلوب مرتعی فرصت رشد و تولید بذر داده شود، به صورت طبیعی تجدید حیات می‌کنند و تولید بیشتری را در اختیار قرار می‌دهند. کما اینکه نمونه قابل مشاهده آن در منطقه قشلاقی رودشور ساوه که یکی از سایتهای طرح تعیین علوفه قابل برداشت در آن قرار دارد، وجود دارد، به طوری که مرتعدار این مرتع در خشکسالی شدید سال جاری بدون استفاده از علوفه دستی با استفاده از علوفه مرتع توانسته دام‌های خود را تغذیه و بره‌های ۵ ماهه به وزن لاشه ۶/۱۷ کیلوگرم به بازار عرضه کند.‌
بررسی اجرای این طرح مطالعاتی نشان می‌دهد بسیاری از برداشت‌های قبلی از موضوعات مرتبط به علوفه قابل چرای مراتع صحیح نبوده است. بسیاری از گیاهان که قبلا تصور می‌شد دام از آنها چرا نمی‌کند مورد چرای دام واقع شدند. گونه‌هایی که تصور می‌شد دام آنها را مورد چرا قرار می‌دهد مشخص شد که در فصولی که مبنای ظرفیت برای چرا قرار گرفته است در آن فصل مورد چرا واقع نمی‌شوند.
بسیاری از گونه‌ها که حد بهره‌برداری آنها قبلا کمتر از ۵۰ درصد تعیین می‌شد، بررسی‌هایی که تاکنون انجام شده نشان داد تا بیش از ۵۰ درصد چرا را نیز تحمل کرده‌اند. بسیاری از گونه‌هایی که حتی به عنوان منبع علوفه شناخته نمی‌شدند اکنون مشخص شد که می‌توان در برنامه‌های اصلاح مرتع از آنان استفاده کرد.
برخی از گونه‌ها مشخص شد، تاریخ چرای دام از آنها غلط بوده است و عدم چرای به موقع آنان، موجب ضعیف‌شدن و در نتیجه خشک‌شدگی آنها شده است.
نتایج پروژه تغییرات تولید و مصرف گیاهان نشان داد هر یک از گیاهان در هر ماه چه مقدار علوفه تولید می‌کنند و چه مقدار از این تولید عملا مورداستفاده دام قرار می‌گرفت. یکی از روش‌های مورداستفاده جهت اصلاح و بهبود مراتع اعمال سیستمهای چرایی دام در مرتع به منظور متعادل‌کردن استفاده از گیاهان و جلوگیری از فشار چرای شدید بر گیاهان مرغوب است. یکی از مشکلات مدیریت مرتع در اعمال سیستم‌های چرایی نبود شناخت از رفتار تولید گیاهان در ماههای مختلف فصل چرا بود، از این رو علیرغم پیش‌بینی سیستم‌های چرایی در طرح‌های مرتعداری، کمتر اجرای سیستم‌های چرای تناوبی و تناوبی - استراحتی و یا سایر سیستم‌های چرایی امکان‌پذیر می‌شد. برای اینکه بتوان این سیستم‌ها را اجرا کرد ناگزیر باید هر قطعه‌ای که برای چرای دام منظور می‌شود دارای علوفه کافی برای دوره زمانی پیش‌بینی شده باشد و یکنواختی چرا از مرتع اعمال گردد. با شناخت رفتار تولید گیاهان در ماه‌های مختلف و همچنین آگاهی از میزان مصرف دام از آن گیاه می‌توان برای هر قطعه متناسب با تقویم چرای پیش‌بینی شده‌، گیاهانی را در آن تناوب موردحمایت قرار داد و عملیات اصلاح مرتع را با استفاده از آنان انجام داد که بین زمان پیش‌بینی شده برای چرا و زمان حداکثر تولید گیاه موردنظر تطابق داشته باشد. از این طریق تامین علوفه موردنیاز دام، برای ماههای بعدی سایر قطعاتی که پیش‌بینی شده‌اند گیاهانی که در آن ماهها به تولید حداکثر می‌رسند می‌توان در آن قطعه وارد کرد.‌
انتخاب گیاهان مناسب برای عملیات اصلاح مراتع کشور یکی از ارزنده‌ترین نتایج این طرح است که می‌تواند تحولی در برنامه‌های اصلاح مراتع کشور ایجاد کند و زمینه ایجاد تنوع زیادی را در ترکیب پوشش گیاهی مراتع فراهم کند و از این رهگذر ضمن کمک به پایداری تولید، کیفیت تغذیه دامهای استفاده‌کننده از مراتع را بهبود بخشد.
بررسی رفتار چرایی دام از دیگر نکات موردبررسی در این طرح است. رفتار چرایی چهار نوع دام شامل گوسفند، بز، شتر و گاو بومی که از مرتع چرا می‌کنند در این طرح موردبررسی قرار می‌گیرد. نحوه بررسی بدین گونه است که یک شبانه‌روز در هر ماه بر روی دام موقعیت یاب جغرافیایی(‌‌GPS) نصب می‌شود و اطلاعات مربوط به مسافت طی شده توسط دام، سرعت حرکت دام، مدت استراحت دام، مسیر حرکت دام در مرتع، زمان صرف شده برای چرا، مدت زمان حرکت دام در مرتع، این اطلاعات به صورت جدول و‌ نقشه تنظیم می‌گردد. نقشه استخراجی با نقشه توپوگرافی و شیب تطبیق داده می‌شود شیبها دامنه تغییرات ارتفاعی که دام در آن چرا کرده است، از آن استخراج می‌شود. نظر به اینکه این اطلاعات در هر ماه استخراج می‌گردد، روند تغییرات در ماههای مختلف در قسمتهای مختلف مرتع مورد بررسی قرار می‌گیرد. از نتایج این طرح می‌توان مشخص کرد دام چه مقدار علوفه استفاده می‌کند. در چه شیبهایی حرکت می‌کند و اثر چرای دام بر گیاهان مناطق پرشیب تا چه اندازه است و از طریق بررسی اثرات چرا بر گیاهان مختلف، اندازه مناسب شیب اراضی مرتعی را در شرایط مختلف کشور برای چرای دام در مراتع را تعیین کند.‌
همچنین برای تعیین میزان ترجیح دام برای چرا از گیاهان مختلف، به عبارت دیگر برای تعیین ارزش رجحانی گیاهان مرتعی از دو روش زمان‌سنجی با استفاده از دوربین فیلمبرداری و روش اندازه‌گیری مقدار مصرف شده گیاه توسط دام استفاده می‌شود.
علاوه بر این برای تعیین زمان مناسب ورود دام به مرتع و زمان مناسب خروج دام از مرتع مراحل مختلف فعالیت‌های حیاتی گیاه مورد بررسی قرار می‌گیرد، همزمان با آن تغییرات وضعیتی رطوبتی خاک که بخصوص در مناطق نیمه استپی و برفگیر از مسائل با اهمیت برای تعیین زمان ورود دام به مرتع است مورد بررسی قرار می‌گیرد و براساس آمادگی گیاه و خاک زمان مناسب ورود دام به مرتع و خروج آن از مرتع مشخص می‌شود.برای تعیین حد بهره‌برداری مجاز گیاهان مهم مرتعی از طریق شبیه‌سازی چرای دام شدتهای مختلف برداشت در ماههای مختلف بر روی گیاهان به نحوی اعمال می‌شود که در هر تیمار جمع برداشت‌های صورت گرفته در کل ماه‌هایی که بررسی‌ها انجام می‌گیرد برابر با مقدار پیش‌بینی شده در تیمار مورد نظر باشد.‌
لازم به ذکر است برنامه‌ای برای افزایش اثربخشی تحقیقات در امر توسعه و بهبود مراتع وجود دارد که براساس آن موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور با جمع‌بندی که در پایان سال ۱۳۸۴ از فعالیتهای گذشته خود به عمل آورد به این نتیجه رسید که خلا یک برنامه یکپارچه که در آن ارتباط بین طرحها و پروژه‌های مختلف مورد توجه قرار گرفته باشد و همچنین تمامی بخشهای تحقیقاتی که مرتبط با منابع طبیعی کشور در حوزه تحقیقات فعالیت می‌کنند ارتباطشان در چارچوب یک برنامه‌ای هدفمند تعریف شده باشد، وجود دارد. از این رو از ابتدای سال ۱۳۸۵ تدوین برنامه‌های راهبردی را در دستور کار خود قرار داد که خوشبختانه متعاقب این موضوع سازمان تحقیقات و آموزش و ترویج (تات) نیز موضوع را مورد توجه قرار داد و سایر موسسات را نیز به سمت تدوین برنامه‌های راهبردی هدایت و آنها را ملزم به تدوین برنامه‌های راهبردی کرد. این برنامه‌ها با تاکید وزارت جهادکشاورزی بر یکجا دیدن برنامه‌های اجرایی و تحقیقاتی به صورتی که در آن مشخص شود نهادهای اجرایی برنامه‌هایی که در دستور کار دارند کدامیک براساس بررسی‌های کارشناسی باید ادامه یابد، کدامیک باید مورد بازنگری و اصلاح قرار گیرد و حتی برخی از آنها کاهش یافته و یا ادامه نیابد، باید مشخص شود که تحقیقات در قالب چه برنامه‌ای پشتیبانی از برنامه‌های اجرایی را برای افزایش بهره‌وری منابع و پایداری تولید باید در دستور کار قرار دهد. مسئولیت این امر به عهده تحقیقات گذاشته شد که با همکاری تنگاتنگ نهادهای اجرایی برنامه را تدوین کند به نحوی که تمام ذینفعان برنامه در تدوین آن مشارکت داشته باشند و نقطه نظرات آنها لحاظ شده باشد. نظر به اینکه این موضوع بعد از مطرح شدن ضرورت تصویب برنامه در شورای معاونین وزارت موضوعیت یافت، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور که چارچوب کلی برنامه‌های خود را تا اواخر سال ۱۳۸۶ تدوین کرده بود، برای تدوین برنامه یکپارچه تحقیقات و دستگاه اجرایی مرتبط با موضوع نخست با هماهنگی ریاست سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور نتایج کار خود را تا آن مقطع در شورای معاونین یاد شده ارائه کرد. در آن جلسه نحوه هماهنگ و یکپارچه کردن برنامه تحقیقات و اجرا مورد بررسی و تصمیم‌گیری قرار گرفت.‌
براساس تصمیم اتخاذ شده مقرر شد هر موضوع از جمله تحقیقات مرتع با دفتر مرتبط با خود که در مورد مرتع دفتر امور مراتع کشور مرتبط با موضوع بود، کار تکمیل و تدوین برنامه را بصورتی که برنامه یکپارچه تحقیق و اجرا در آن لحاظ شود، در جلسات کارشناسی پیگیری گردد. نکته‌ای که در این خصوص یادآوری آن ضروری است نقش مرتعداران که مخاطبین اصلی برنامه‌ها هستند می‌باشد به نحوی که ۴۵ نفر از دامداران که نماینده ۱۵۷۱ دامدار از استانهای مختلف هستند نقطه نظراتشان اخذ شده است.‌
این برنامه به عنوان سند پایه برای فعالیتهای آینده تحقیقات و اجرا خواهد بود. راهبردهای مختلف برای تحقق اهداف تعیین گردیده و راهکارهای اجرای هریک راهبردها نیز پیش‌بینی و طرحها و پروژه‌ها در هر زمینه مشخص و منابع مالی و انسانی مورد نیاز برنامه مشخص شده است. علاوه بر این به منظور استفاده بهینه از تمام ظرفیتهای ملی جایگاه فعالیت و مشارکت بخش خصوصی که همان مرتعداران و مخاطبین اصلی دولت در اجرای برنامه هستند، مشخص گردیده است. نظر به اینکه سند با مشارکت ذینفعان تدوین شده است از این رو از پشتیبانی خوبی برخوردار است. یادآور می‌شود یکی از عوامل بسیار موثر در پیشرفت تنظیم این سند فراهم شدن زمینه همکاریهای نزدیک تحقیقات و اجرا در طرحهای پیش گفته است.‌

محمد فیاض - عضو هیات علمی بخش تحقیقات مرتع موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور

منبع : روزنامه اطلاعات

مطالب مرتبط

آلودگی را مهار کنیم

آلودگی را مهار کنیم
پذیرش و تصویب جزئیات یک آئین کار برای خشکبار توسط کدکس می‌تواند منجر به ارائه یک دستورالعمل یکنواخت برای تمام کشورها به‌منظور پایش و مدیریت آلودگی به مایکوتوکسین‌ها خصوصاً آفلاتوکسین گردد. برای اینکه این آئین کار مؤثر واقع شود، لازم است باغداران و ترمینال‌داران در هر کشور قبل از استقرار تک تک شرایط شمرده شده در آئین کار، اصول عمومی ارائه‌شده در آئین‌ کار را در فعالیت‌های زراعی خود لحاظ کنند.
لازم است تولیدکنندگان این موضوع را به‌خوبی درک کنند که خط اول در برابر آلودگی به آفلاتوکسین رعایت اصول و روش‌های فعالیت‌های زراعی مناسب است و در ادامه باید با استقرار اصول و روش‌های تولید مناسب و اصول و روش‌های انبارداری مناسب طی حمل‌ونقل، فرآوری ذخیره‌سازی و توزیع محصول برای مصرف پی‌گیری شود.
تنها با پایش مؤثر تمام مراحل از مزرعه تا فرآوری می‌توان نسبت به کیفیت عالی محصول نهائی اطمینان حاصل کرد. به هر جهت در حال حاضر امکان حذف کامل آلودگی به مایکوتوکسین در موادغذائی از جمله خشکبار مقدور نمی‌باشد.
این آئین کار در مورد واریته‌های تجاری و بین‌المللی خشکبار شامل بادام، فندق، برزیل نات، کشیو، ماکادمیا، گردوی آمریکائی، شاه بلوط، پسته و گردو کاربرد دارد.
این آئین کار شامل اصول عمومی جهت کاهش آفلاتوکسین در خشکبار است که باید توسط مسئولین کشوری دارای ضمانت اجرائی گردد. مسئولین کشوری باید تزئیناتی اتخاذ کنند تا باغداران، ترمینال‌داران، حمل‌ونقل‌کنندگان، انبارداران و سایر فعالین در زنجیره تولید، آموزش‌های مناسبی را در خصوص موارد عملی و عوامل محیطی که سبب آلودگی و رشد قارچ در باغ و سایر عرصه‌های تولیدشده و نهایتاً منجر به تولید افلاتوکسین در خشکبار می‌گردند، ببینند.
تأکید باید بر این واقعیت باشد که استراتژی‌های کاشت، پیش از برداشت و پس از برداشت برای محصولات خشکباری بستگی به شرایط آب‌وهوائی، تولید سنتی و فعالیت‌های موسوم برداشت و فرآوری در یک کشور یا منطقه خاص دارد.
ضمناً مقامات ملی باید تحقیق در مورد روش‌ها و تکنیک‌های پیشگیری از آلودگی قارچی در باغ و طی برداشت، فرآوری و انبارداری محصول را حمایت کنند.
بوم‌شناسی (اکولوژی) آسپرژیلوس فلاووس، پارازیتیکوس بخشی مهم از تحقیقات فوق‌الذکر در زمینه خشکبار می‌باشد.
قارچ‌های گونه آسپرژیلوس باعث رشد کپک‌های شفافی هستند که عموماً فرصت‌طلب بوده و در خاک و مواد در حال پوسیدن مشاهده می‌گردد. کلونی آنها معمولاً به رنگ‌های زرد - قهوه‌ای - سبز بوده و حالت دانه‌ای به همراه ظاهری مخملی با کرکی و با یک زمینه سفید و حاشیه مشخص می‌باشند.
در نقاطی از دنیا که آب‌وهوای گرم و مرطوب دارند، گونه‌هائی از آسپرژیلوس که مولد آفلاتوکسنی هستند و آلودگی موادغذائی به آفلاتوکسین مشاهده می‌گردد. در شرایطی که فعالیت آبی کمتر از ۷/۰ و یا رطوبت نسبی زیر ۷۰% و دمای زیر ۱۰ درجه سانتی‌‌گراد باشد، آسپرژیلوس فلاووس و پارازیتیکوس قادر به رشد و یا تولید سم نیستند.
احتمال آلودگی به آفلاتوکسین تحت شرایط تنش، مانند خشکی یا آفت‌زدگی‌ بالا می‌باشد. همچنین شرایط نامناسب نگهداری منجر به آلودگی در محصول در مرحله پس از برداشت می‌گردد. آب‌وهوای گرم و مرطوب شرایط مناسب برای رشد قارچ روی موادغذائی انبار شده و تولید سطوح بالای آلودگی به آفلاتوکسین را تأمین می‌کند.
تعدادی از روش‌های مورد استفاده در کاهش و پیشگیری از تولید آفلاتوکسین شامل موارد زیر می‌باشد:
- انتخاب واریته‌های مقاوم (در صورت امکان)
- حداقل کردن حضور حشرات و سایر آفات در باغ در طی مرحله رشد
- حداقل کردن خسارت فیزیکی به دانه‌ها در طی برداشت و حمل‌ونقل
- حصول اطمینان از اینکه محصول به‌صورت مناسبی تمیز شده، خشک و برچسب‌زنی شده و درون یک انبار مجهز به کنترل‌های دما و رطوبت نگهداری می‌گردد.
● دامنه کاربرد
این مطلب به‌منظور ارائه یک دستورالعمل راهنمای یکسان برای تمام افراد دخیل در امر تولید خشکبار مورد عرضه در بازارهای تجارت بین‌المللی جهت مصرف انسان، تدوین شده است.
تمام محصولات خشکباری باید مطابق با اصول بهداشت عمومی و براساس دستورالعمل‌های مندرج در بخش‌های مرتبط از استاندارد بین‌المللی آئین کار بهداشتی برای خشکبار و آئین کار بین‌المللی - اصول عمومی بهداشت موادغذائی آماده شده و حمل شود.
این آئین‌ کارها مواردی که باید برای حصول اطمینان از سلامت غذا و مناسب بودن آن استقرار یابد را مشخص می‌کند.
● معیارهای مربوطه به عرصه باغ
لازم است باغداران پیش از احداث باغ اطلاعاتی در خصوص باغ به‌دست آورند تا موارد ذیل محرز گردد:
۱. ترکیبات خاک جهت رشد واریته‌های مناسب محصول ایده‌آل است
۲. زهکش مناسب برای آب زیرزمینی (زیرسطحی) وجود دارد
۳. هیچگونه عامل محیطی طبیعی خطرآفرین برای ایمنی موادغذائی در آن موقعیت وجود ندارد (مانند آلودگی‌ها با آلاینده‌های خاکزی، همراه باد و غبار)
۴. منابع آب مورد نیاز جهت آبیاری و سایر مصارف در دسترس است
- مزارع مجاور نباید به کاشت گیاهانی اختصاص یابد که به آلوده شدن سریع توسط آسپرژیلوس فلاووس - پارازیتیکوس معروف هستند (مانند ذرت) و در نتیجه به‌عنوان منبع آلودگی عمل می‌کنند (پخش اسپور قارچ توسط باد، حشرات و غیره)
- علاوه بر این از گیاهانی که میزبان حشرات خسارت‌زننده به مغز خشکبار هستند نیز باید احتراز کرد چرا که وجود این گیاهان باعث سرایت گسترده‌تر می‌گردد.
- اگر محصول از مناطق کشت دیم یا درختان خودرو تأمین می‌شود باید اثبات گردد هیچ‌گونه عامل محیطی طبیعی خطرآفرین برای ایمنی موادغذائی در آن موقعیت وجود ندارد (مانند آلودگی‌ها یا آلاینده‌های خاکزی، همراه باد و غبار)
● کاشت
در طراحی نقشه و الگوی باغ، اطلاعات مربوطه به فاصله گیاه باید از متخصصین کشاورزی و تولیدکنندگان نهال اخذ گردد. لازم است درختان فاصله مناسبی از هم داشته باشند تا هم امکان حضور ماشین‌ها و تجهیزات سمپاشی در مزرعه فراهم شود و هم تهویه باغ به‌گونه‌ای باشد که رشد قارچ محدود شود.
در جاهائی که امکان‌پذیر و عملی باشد باید قبل از کاشت سطح، مزرعه با از بین بردن یا تخلیه تمام بقایائی که ممکن است به‌عنوان میزبان رشد قارچ مولد مایکوتوکسین عمل می‌کنند، آماده شود.
در مناطقی که خطر خاکشوئی (فرسایش خاک) وجود دارد با توجه به مزیت روش‌های بی‌خاک‌ورزی می‌توان از این روش‌ها به‌منظور حفاظت از خاک بهره گرفت.
باغداران قبل از کاشت باید با تولیدکنندگان باتجربه نهال و با مسئولین حفظ نباتات مشورت کنند تا از گونه‌های مقاوم به عواملی مانند سرمازدگی، بیماری‌های میکروبی و قارچی استفاده شود. عوامل فوق می‌توانند بر سلامت و کیفیت محصول تولیدشده در باغ اثر سوء بگذارند.
باغداران باید با اصولی از فعالیت‌های زراعی مناسب که مرتبط با استفاده از کودهای فرموله (شیمیائی)، کودهای دامی و سایر موادآلی است، آشنا گردند. استفاده صحیح از مواد فوق بهبود شرایط تغذیه‌ای خاک، بدون ایجاد مخاطرات ناشی از منابع قارچی و میکروبی در باغ را به‌ دنبال دارد.
باغداران باید با مقامات محلی یا ملی مشورت کنند تا حشرات و سایر آفاتی که عموماً در مناطقشان دیده می‌شود و ممکن است با حمله به خشکبار باعث افزایش احتمال آلودگی قارچی و تولید آفلاتوکسین شود را مشخص کنند.
باغداران باید آموزش‌های لازم را ببینند تا از دفع صحیح فضولات دامی و انسانی اطمینان حاصل شود به‌گونه‌ای که این فضولات خطری را برای بهداشت عمومی ایجاد نکند همچنین باید دقت فراوانی به‌عمل آید که محصول به این فضولات آلوده نشود.
● پیش از برداشت
در طی فصل رشد، راه‌ها و جاده‌های نزدیک باغات باید مرتباً آبپاشی یا قیرپاشی شود تا کمتر شاهد ظهور کنه‌ها به‌عنوان نتیجه شرایط غبارآلود باشیم. باید از فعالیت‌های زراعی در مجاورت باغ که ممکن است اسپورهای آسپرژیلوس فلاووس و آسپرژیلوس پارازیتیکوس و سایر قارچ‌ها را از خاک به هوای مجاور درختان پراکنده کند، خودداری شود.
به‌منظور حداقل کردن خسارت احتمالی ناشی از حشرات، قارچ‌ها و دیگر آفات لازم است آفت‌کش‌های مورد تأیید جهت استفاده در خشکبار شامل حشره‌کش‌ها، قارچ‌کش‌‌ها، علف‌کش‌ها، کنه‌کش‌ها و نماندکش‌ها در باغات و مناطق مجاور مورد استفاده قرار گیرد. مدارک و مستندات دقیق تمام دفعات استفاده از موارد فوق‌الذکر باید نگهداری گردد.
به‌منظور حداقل کردن تنش لازم است درختان در مناطق با دمای بالا و بارندگی کم، در فصل رشد آبیاری کردند. در هر صورت بای از تماس آب آبیاری با محصول و شاخ و برگ‌ها جلوگیری به‌عمل آید.
آب مورد استفاده در آبیاری و سایر مصارف (مانند آماده کردن اسپری آفت‌کش‌ها) باید کیفیت مناسب جهت مصرف موردنظر را براساس مقررات آن کشور داشته باشد.
تمام تجهیزات و ماشین‌های مورد استفاده در برداشت، انبارداری و حمل محصول نباید ایجاد هیچ خطری در امر سلامتی بکند.
قبل از فصل برداشت تمام تجهیزات و ماشین‌ها باید بازرسی شوند تا تمیزی آنها و قرار داشتن آنها در شرایط مناسب کاری محرز گردیده و از آلودگی‌ دانه‌ها به خاک و سایر و مواد بالقوه خطرناک پیشگیری شود.
به‌منظور کاهش خطر آلودگی‌های قارچی و میکروبی و آفات لازم است اتحادیه‌های تجاری همگام و هم‌راستا با مسئولین کشوری و محلی، رهبری اطلاع‌رسانی به باغداران در خصوص خطرات مرتبط با آلودگی به آفلاتوکسین در خشکبار و چگونگی ایمن‌سازی فعالیت‌های برداشت را به‌دست بگیرند.
پرسنلی که در فعالیت‌های برداشت خشکبار درگیر هستند باید از نظر بهداشت فردی و موارد بهداشتی موردنیاز در واحدهای فرآوری در طی فصل رشد آموزش ببینند.
● برداشت
برداشت محصول باید به محض رسیدن صورت پذیرد تا بیماری‌های ناشی از حمله قارچی و هجوم حشرات حداقل شود. برخی از ارقام محصول هنگامی‌که هنوز روی درخت هستند، در اثر هجوم حشرات و شکافتن پوست سبز به آفلاتوکسین آلوده می‌گردند، بنابراین برداشت زودتر شانس آلودگی محصول را کاهش می‌دهد چرا که احتمال اینکه پوست سبز سالم بماند و از پوست داخلی و مغز در برابر اسپور قارچ و حشرات محافظت کند افزایش می‌یابد.
منطقه زیر سایه‌انداز درختان باید عاری از هرگونه بقایا یا مواد در حال پوسیدن باشد، چرا که آسپرژیلوس فلاووس و آسپرژیلوس پارازیتیکوس می‌تواند روی این مواد مستقر گردد.
دانه‌هائی که به روش تکاندن برداشت می‌شوند به‌صورت ایده‌آل باید توسط برداشت‌کننده مکانیکی روی شاسی مخصوص، جمع‌آوری شده و یا روی پرده‌های جمع‌آوری پهن شده زیر درختان ریخته شوند تا از افتادن محصول روی زمین پیشگیری شود. در مناطقی که محصول با ماشین یا با دست به‌صورت سنتی با تکاندن درخت برداشت می‌گردد، نباید محوطه باغ جهت چرای دام یا نگهداری احشام و حیوانات دیگر مورد استفاده قرار گیرد.
چنانچه از زمین چنین استفاده‌ای شده باشد باید بلافاصله قبل از برداشت، زمین مورد تغییراتی قرار گیرد (دیسک‌زنی، رتیواتورزنی، برگردان کردن خاک به هر طریق ممکن) تا خطر آلودگی مدفوعی در خشکبار کاهش یابد. به‌علاوه روش‌های فوق باید به‌گونه‌ای صورت گیرد که از زدودن هر چه سریع‌تر بقایا و مجاورت اسپورهای آسپرژیلوس فلاووس و آسپرژیلوس پارازیتیکوس که در نزدیکی سطح زمین دارای تراکم بیشتری هستند با بقایای گیاهی جلوگیری به‌عمل آید.
لازم محصول جمع‌آوری ‌شده جهت حذف دانه‌های آسیب‌دیده، فاسد، پوک، بدبو و موادخارجی، مورد جداسازی و سورت قرار گرفته و در اولین فرصت به یک ترمینال فرآوری انتقال یابد.
کانتینرهای مورد استفاده در حمل‌ونقل (مانند کامیون‌ها یا نقاله‌ها) باید تمیز، خشک، مقاوم در برابر رطوبت و عاری از هرگونه حشره و رشد قارچ قابل رؤیت باشند. با حداکثر توان باید از رطوبت بالا که موجب تکثیر قارچ و توسعه مایکوتوکسین‌ها می‌گردد احتراز گردد. وسیله مورد استفاده در انتقال و حمل دانه‌ها باید از موادی ساخته شده باشد که امکان تمیز کردن کامل و نگهداری اساسی آن باشد تا شاهد تشکیل یک منبع آلودگی در محصول نباشیم. اگر دانه‌ها نمی‌توانند بلافاصله به ترمینال حمل گردند باید آنها را موقتاً به‌نحوی انبار کنیم که خشک مانده و از باران، حشرات، جوندگان، پرندگان و زهکش آب‌های زیرزمینی محافظت شوند.

مهندس بهروز غیبی - مهندس احمد صادقی

وبگردی
منابع ملی را به چینی‌ها اجاره داده و سالها به مردم دروغ گفته‌اند
منابع ملی را به چینی‌ها اجاره داده و سالها به مردم دروغ گفته‌اند - به فاصله چندسال از انتشار اخباری که حکایت از واگذاری مجوز صید ترال به چینی‌ها در آب‌های جنوبی کشورمان داشت و همواره تکذیب می‌شد، بالاخره مشخص شد که تکذیب‌های مسئولان غیرواقعی بوده است؛ واقعیتی عجیب که موجب بروز ابهامات فراوانی می‌شود.
پشت پرده سفر مجرّدی عراقی‌ها به مشهد
پشت پرده سفر مجرّدی عراقی‌ها به مشهد - اردیبهشت ۹۴ بود که روزنامۀ انگلیسی «گاردین»، در فقدان رسانه‌های کارآمد محلّی، گزارشی منتشر کرد با عنوان «عبادت، غذا، سکس و پارکِ آبی در شهر مقدس مشهدِ ایران»
ویدئو / تشییع پیکر «آقای بازیگر» سینمای ایران
ویدئو / تشییع پیکر «آقای بازیگر» سینمای ایران - پیکر مرحوم عزت‌الله انتظامی بازیگر باسابقۀ سینما و تئاتر ایران صبح یکشنبه (۲۸ مرداد) با حضور جمعی از اهالی فرهنگ و هنر، وزیر ارشاد و علاقه‌مندان سینما و تئاتر، از تالار وحدت تشییع شد. عزت سینمای ایران بامداد جمعه (۲۶ مرداد) در سن ۹۴ سالگی درگذشت.
مراسم تشییع پیکر عزت‌الله انتظامی
مراسم تشییع پیکر عزت‌الله انتظامی - پیکر عزت‌الله انتظامی، بازیگر فقید سینما، تئاتر و تلویزیون، صبح یکشنبه - ۲۸ مرداد - با حضور جمع زیادی از هنرمندان و علاقه‌مندان، از تالار وحدت تشییع و در قطعه هنرمندان بهشت زهرا (س) تهران به خاک سپرده شد.
عکسی عجیب از  تجمع حوزویان قم
عکسی عجیب از تجمع حوزویان قم - براستی داستان درگذشت آقای هاشمی و استخر چه بوده است؟ چرا از تهدید سیاسی و امنیتی در این تصویر استفاده شده است؟ چه افراد و جریانی پشت این پلاکارد هستند؟
واکنش اشک آلود جمشید مشایخی به درگذشت انتظامی
واکنش اشک آلود جمشید مشایخی به درگذشت انتظامی - اشک های جمشید مشایخی برای عزت الله انتظامی در بیمارستان و واکنشش به درگذشت همبازی و همکار چندین دهه اش
سفیر آلمان تعطیلات خود را در بین عشایر بختیاری گذراند
سفیر آلمان تعطیلات خود را در بین عشایر بختیاری گذراند - میشائل کلور برشتولد، سفیر آلمان در ایران برای گذراندن تعطیلات تابستانی خود با عشایر بختیاری در دره کوهرنگ زاگرس همراه شده است. منبع
تریلی در اهواز چپ کرد، مردم بارش را غارت کردند!
تریلی در اهواز چپ کرد، مردم بارش را غارت کردند! - یک تریلی در اهواز واژگون شد و مردم به جای کمک به راننده مصدوم بار تریلی را بردند
بازگشت گوگوش به ایران و نحوه برخورد با او در فرودگاه
بازگشت گوگوش به ایران و نحوه برخورد با او در فرودگاه - در ویدئوی زیر روایت فائقه آتشین (گوگوش) را از بازگشت به ایران بعد از انقلاب و نحوه برخورد پاسدار فرودگاه و دادستانی با او می شنوید. او این خاطرات را سال ۲۰۰۰ در تورنتوی کانادا روایت کرد.
ماجرای عکس متفاوت وزیر جوان و هشتگ‌های توییتری
ماجرای عکس متفاوت وزیر جوان و هشتگ‌های توییتری - نكته جالب در اين ميان، گستردگي و تنوع واكنش‌ها به پوشش «وزير جوان» بود. تا آن‌جا كه در ميان كاربران بودند گروهي كه اين پوشش را در حد «شق‌القمر» بالا برده و اين تفاوت ظاهري را نشانه‌اي از تفاوتي عميق در نوع نگاه آذري‌جهرمي تحليل كردند و در مقابل، طيفي نيز «وزير جوان» را به‌خاطر تلاش براي آنچه ازسوي اين كاربران نوعي «پوپوليسم» و «عوام‌فريبي» خوانده شد
اظهارات تند احمدی نژاد علیه روحانی و دولت!
اظهارات تند احمدی نژاد علیه روحانی و دولت! - محمود احمدی نژاد با انتشار پیام ویدیویی تندی علیه رئیس جمهور، وی را هم دست رئیس دو قوه دیگر نامید و خواستار کناره گیری حسن روحانی از مقام ریاست جمهوری شد.
فیلم | قرار نبود روحانیت در همه چیز اظهارنظر کند!
فیلم | قرار نبود روحانیت در همه چیز اظهارنظر کند! - فیلم - مدتی قبل حجت الاسلام زائری مهمان خبرآنلاین بود و در کافه خبر به بررسی مسایل فرهنگی و اجتماعی ایران و نقش روحانیت در جامعه پرداخت.
فیلم | چرا مردم مسئولین را مسخره می‌کنند؟
فیلم | چرا مردم مسئولین را مسخره می‌کنند؟ - فیلم - چرا مردم مسئولین را مسخره می‌کنند؟ پاسخ این سوال را در ویدئوی زیر ببینید.
فیلم سانسور شده خوانندگی سحر قریشی در یک برنامه
فیلم سانسور شده خوانندگی سحر قریشی در یک برنامه - سکانس سانسور شده مسابقه «13 شمالی» که در آن سحر قریشی ترانه های مشهور چند تن از خوانندگان را می خواند، ببینید. اولین قسمت این مسابقه در شبکه نمایش خانگی توزیع شده است.
عاشق شدن لیلای سریال پدر،داستانی کاملا واقعی!
عاشق شدن لیلای سریال پدر،داستانی کاملا واقعی! - روایت نازنین پیرکاری،مجری و تهیه کننده تلویزیون از عاشق شدن خود که داستان سریال پدر شد...
یک ژن خوب تازه: جان متاعی است که هر بی سروپایی دارد
یک ژن خوب تازه: جان متاعی است که هر بی سروپایی دارد - مهمترین بخش های سخنان او اینجاست که عنوان می کند: چه کسی در جریان انقلاب بوده؟ اگر یک عده ای جان دادند، یک عده ای هم این وسط پول دادند. او که گویا دستی در شعر هم دارد، سخن عجیب تری از آنچه پیش از این گفته بر زبان جاری می سازد و با به کار بردن این بیت که «جان چه باشد که نثار قدم دوست کنم *** این (جان) متاعی است که هر بی سروپایی دارد» ...
ترامپ حتی به شلیک یک گلوله نیاز ندارد
ترامپ حتی به شلیک یک گلوله نیاز ندارد - برای آمریکا کم هزینه‌ترین استراتژی ادامه وضع موجود است. ترامپ در یک سال گذشته کاری کرد که ۳۰ میلیارد دلار دارایی ایران از کشور خارج شود. این پول به کشور‌هایی مثل ترکیه، گرجستان، ارمنستان، مالزی و ... که از ثبات و امنیت برخوردارند رفت و در این کشور‌ها سرمایه گذاری شد. همین موضوع کمر اقتصاد ایران را می‌شکند. در این یک سال دلار به نزدیک ۱۰ هزار تومان رسیده است. ترامپ حتی به شلیک یک گلوله نیاز ندارد. اگر…