شنبه ۵ اسفند ۱۳۹۶ / Saturday, 24 February, 2018

امام گفت من لنین نیستم


امام گفت من لنین نیستم
القاب و آداب به کار نبردم که سخن بی‌پیرایه گفته باشم از صمیم دل و شمیم جان.کتاب گوشه‌ای از خاطرات سیدمحمود دعایی را دوستی عالیقدر به من رساند که الحق بهتر نماینده‌ای است از جانب شما و طرز فکرتان در دیار غریب و خانه استیجاری موقتی ما کنارش ننهادم تا تمام نشد و تازه وقتی که نگاه از صفحاتش برگرفتم انگار که همانند همه این ۳۰، ۴۰سال از برابر چشمانم گذشت. من که در جناب عالی جز صداقت و صفا سراغ نکرده‌ام، البته که عجب نیست که از گفته‌های شما هم همین به مشامم رسید. اما طرفه حکایتی شخصی هم رخ داد که چون از مرحمت شماست باید برایتان می‌گفتم. وقتی قرائت کتاب به پایان رسید برگشتم به صفحه شش و نامه‌ای و گلایه‌ای را بار دیگری خواندم. ناگهان اشکم سرازیر شد. آری غربت همچون زندان و آدمی در آن بیش از همیشه خود نازک است و سریع التاثره اما از چه بود این تاثر؟اولش از ظلمی بود که بر سیدی می‌رفت که باور دارم ظلمی به کس نکرده است. خدایا تو شاهدی، اما بعدش آرامشی در درونم حاکم شده انگار کسی در درونم گفت وقتی با کسی چون سیدمحمود دعایی چنین شود تو چه می‌گویی که گلایه‌داری و شکایت، سعدی تو کیستی که در این حلقه کمند چندان فتاده‌اند که ما صید لاغریم.من هرگز بر این گمان نبوده‌ام که جایگاهی دارم که شاعر آن را بارگه داد دیده است وقتی در گله از سرنوشت تبهکاران را تنبه داده که جز خزلان نصیب نخواهند برد، اما همیشه گمانم این بود که روزگار به از این هم می‌شد با ما سر کند که نکرد. با خواندن این نامه و گلایه، انگار باران رحمتی بارید و هر چه گلایه داشتم شست و برد و به جایش طمانینه‌ای نشست و نوعی رضایت به داده.گفتم اگر برای شما ننویسم گناه است. وجود ذیجود شما نخواسته و از دور هم منبع رحمت است. خداوند همچنان که تا حالا شما را با آبرو و عزت گذاشته، همواره عمر در این مقامتان بدارد. طلبه یزدی که مدت کوتاهی پس از وقایع ۱۵ خرداد ۴۲ وارد قم شده و در مدرسه آیت‌الله بروجردی تلمذ می‌کرد، شبی قابلمه به دست برای تهیه شام به خیابان‌های اطراف حرم می‌رود که صدای یک موتور سوار را می‌شنود:«آقا آزاد شد!»طلبه می‌دود و به منزل روحانی‌ای می‌رسد که اول بار اسمش را پس از درگذشت آیت‌الله‌العظمی بروجردی از پدرش- حاج سید محمد دعایی یزدی معروف به سید محمد زارچی از روحانیون و وعظ معروف یزد- شنیده بود آن هم در پاسخ این سوال که «کاندیداهای بعدی برای مرجعیت چه کسانی هستند؟» و پدرش گفته بود:«حاج آقا روح‌الله خمینی». آن اولین دیدار «سید محمود دعایی» جوان با امام خمینی بود، مرجعی که دعایی با پسرش –حاج آقا مصطفی- پس از ورود به قم آشنا شده بود و حتی جزو ۱۰۰ نفری بود که به عنوان ماموران ویژه انتظامات جشن آزادی امام در سال ۴۳ انتخاب شد. دعایی در دوره تبعید امام به ترکیه و طی مراسمی در منزل‌هاشمی‌رفسنجانی ملبس شد آن هم در حضور حاج شیخ مرتضی حائری یزدی، فکور، شهید باهنر و نیز سید محمد خاتمی، همشهری و همدرس و دوستش. آن طلبه جوان بعدها در کسوت روحانیونی قرار گرفت که در حلقه نجف همراه رهبر در تبعید انقلاب بودند، چه اینکه در دوره اقامت امام در نوفل لوشاتو نیز حضوری موثر داشت و در سال‌های پس از پیروزی انقلاب عهده‌دار مسوولیت‌هایی چون سفارت ایران در بغداد، نماینده مجلس شورای اسلامی، مدیریت روزنامه اطلاعات و. . . شد. کتاب «گوشه‌ای از خاطرات حجت‌الاسلام و المسلمین سید محمود دعایی» که کاری است از معاونت پژوهشی، گروه تاریخ موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(موسسه چاپ و نشر عروج)، روایتی از زندگی این روحانی مبارز است در قالب گفت‌و‌گو با وی و مشتمل بر ناگفته‌های تاریخی او؛ دوران کودکی و نوجوانی، فعالیت در نشریه‌های بعثت و انتقام، عضویت در سازمان مجاهدین خلق، اجرای برنامه رادیویی نهضت روحانیت از بغداد، مباحث پیرامون مطهری و شریعتی، مرگ مشکوک سید مصطفی خمینی، خاطرات حضور در نوفل لوشاتو، حاج احمد خمینی و مساله رهبری بعد از امام، ماجرای توقیف روزنامه اطلاعات در سال ۶۲ و. . .
● از نشریه بعثت تا ماهنامه انتقام
ماهنامه «بعثت»از کانون‌های مبارزاتی طلاب بود که دعایی مسوولیت تایپ، تکثیر و توزیع آن را برعهده داشت؛ این نشریه به مثابه ارگان روحانیون مبارز و روشنفکر حوزه علمیه قم بود و چهره‌هایی چون ربانی شیرازی، باهنر، مصباح، علی حجتی کرمانی، سید‌هادی خسروشاهی و‌هاشمی رفسنجانی در آن گرد آمده بودند و آیت‌الله خامنه‌ای هم که آن زمان در مشهد سکونت داشت مقالاتی برای آن ارسال می‌کرد، ضمن اینکه آیت‌الله منتظری هم کمک‌های موثری برای چاپ نشریه می‌کرد. سبک و سیاق مقالات نشریه از دو گرایش پیروی می‌کرد، یک گرایش صددرصد خط امامی بود و دیگری در کنار علاقه‌مندی به امام، به چهره‌های دیگری نیز توجه داشت. بنا به روایت دعایی:«به تدریج بعد از جریان تبعید حضرت امام به ترکیه و ایجاد حرکت‌های رفرمیستی که در جریان مبارزات قم پدیدار شد، فاصله این دو گروه بیشتر شد. در این میان عده‌ای هم بودند که از مبارزین و کسانی که به مبارزه سیاسی روی آورده بودند، انتقاد می‌کردند و اعتقاد داشتند که مبارزه باید سازماندهی شده و از شکل و شیوه حزبی پیروی شود. آنان معتقد بودند که می‌بایست به فعالیت‌های صرفا فرهنگی و زیربنایی توجه داشت. در حالی که گروه‌های رادیکال و انقلابی معتقد بودند که در عین توجه به امور فرهنگی و آموزش و تربیت افراد معتقد و مبارز، می‌بایست به فعالیت‌های سیاسی و مبارزه علنی و انقلابی هم دست زد. . . به دنبال چنین حرکتی، گروهی از دوستان در کانون انتشار ماهنامه بعثت، به جریانات دارالتبلیغ اسلامی و برنامه‌های فکری و تبلیغی آیت‌الله شریعتمداری تمایل پیدا کردند. آقایان علی حجتی کرمانی و سید‌هادی خسروشاهی با همه حسن نیت و ارادتی که نسبت به امام داشتند، در زمره این طیف بودند ولی بقیه دوستان به شدت از این مباحث و انتشار آن انتقاد می‌کردند. . . سردمداران طرف مقابل هم در حوزه علمیه قم، امام و یارانشان را به تندروی متهم می‌کردند که مثلا به فکر سازندگی و آینده حوزه و آینده مجامع مذهبی نیستند و صرفا یک عده عناصر داغ و تندرواند که شعارهایی می‌دهند و به دنبال آن شعارها خودشان و یارانشان را گرفتار می‌کنند و به زندان می‌اندازند.» تبلیغ برنامه‌های دارالتبلیغ اسلامی و رفرمی که آیت‌الله شریعتمداری ایجاد کرده بود، در نهایت باعث دو دستگی در هسته مرکزی ماهنامه بعثت شد و مصلحت دیده شد که انتشار آن متوقف شود، چنانکه پس از انتشار متن کامل سخنرانی امام درباره کاپیتولاسیون در آخرین شماره بعثت این تصمیم عملی شد. طلاب و روحانیون مبارز پس از توقف انتشار ماهنامه بعثت، ماهنامه «انتقام» را منتشر کردند که رویکردی کاملا انقلابی و مبارزاتی داشت اما مرزبندی آنها با روحانیون عضو دارالتبلیغ اسلامی و آیت‌الله شریعتمداری پر رنگ‌تر شد، چنانکه هواداران امام آن مرکز را سد راه مبارزه با رژیم شاه و مخالف راه انقلابی امام می‌دانستند و حتی دعایی در جریان یکی از ملاقات‌هایش با آیت‌الله طالقانی در زندان قصر، از رفت و آمد آیت‌الله مطهری و مهندس مهدی بازرگان به آن مرکز انتقاد می‌کند که طالقانی در پاسخ می‌گوید:«من برای آقای بازرگان توضیح می‌دهم ولی آقای مطهری با آقای منتظری دوستند و مراوده دارند، بروید گله ایشان را به آقای منتظری بگویید نه به ما. »
● رادیو نهضت روحانیت
پس از آنکه فعالیت دعایی در جریان تکثیر اعلامیه‌های امام لو رفت، وی به نجف و به مدرسه سید محمد کاظم طباطبایی رفت که متولی‌اش یزدی بود و در آن مدرسه تقدم با یزدی‌ها بود. دعایی در آن مدرسه حجره گرفت، مدرسه‌ای که هسته‌های اولیه روحانیت مبارز خارج از کشور آنجا شکل گرفت و حجره آنها کانونی بود برای سازماندهی مبارزات و اداره یک برنامه رادیویی که حدود ۷ سال بطول انجامید. پس از پناه گرفتن ملا مصطفی بارزانی در ایران و اعطای امکاناتی از سوی تهران به مخالفین دولت بغداد، عراق تصمیم گرفت که برنامه رادیویی فارسی بغداد را به مبارزین ضد رژیم شاه اختصاص دهد. این تصمیم مقارن شد با خروج تیمور بختیار رئیس سابق ساواک از ایران که در لبنان زندانی شده بود و با وساطت عراق آزاد شد و به این کشور رفت. بختیار مدعی تشکیل جبهه آزادی بخش برای سرنگونی رژیم شاه بود و مورد حمایت جدی رژیم بغداد قرار گرفت. عراقی‌ها از تمامی احزاب و تشکل‌های سیاسی مخالف شاه اعم از حزب توده، جبهه ملی، کنفدراسیون دانشجویی و گروه‌های اسلامی و مذهبی دعوت کردند که به این کشور بروند، جبهه ملی دوم گروه ماسالی را فرستاد که خسرو کلانتری رئیس گروه بود، علینقی منزوی هم از طرف حزب توده رفت. رادیو فارسی بغداد در اختیار مبارزین قرار گرفت و به تناسب به قسمت‌هایی تقسیم شد، قرار شد که روحانیون هم حدود ۲۰ دقیقه از وقت برنامه را به خود اختصاص دهند و برنامه «نهضت روحانیت در ایران» چنانکه سید مصطفی خمینی پیشنهاد کرده بود با اجرای دعایی پخش شد. امام پس از چند ماه از وجود این برنامه رادیویی مطلع شد و از دعایی متن مکتوب برنامه‌های ۳ ماه اول را گرفت و مطالعه کرد. پس از آن دو تذکر به دعایی دادند: «سعی کنید مبالغه نکنید و دروغ هم نگویید.» پس از چندی تیمور بختیار پیشنهاد داد که یک برنامه واحد تحت عنوان «صدای جبهه آزادیبخش ملت ایران» پخش شود و همه گروه‌ها جزو این جبهه و سخنگوی آن شوند. با مخالفت دعایی و گروه‌های دیگر با این پیشنهاد و حتی اجرا نکردن برنامه نهضت روحانیت به مدت یک‌ماه، بختیار پیشنهادش را پس گرفت. دعایی درباره برنامه نهضت روحانیت در ایران و چگونگی تبدیل آن به برنامه صدای روحانیت مبارز و عاقبت این برنامه‌های رادیویی چنین نقل می‌کند:«برنامه نهضت روحانیت در ایران دو مرتبه روزها و شب‌ها تکرار می‌شد. بعد از اینکه جا افتاد و مطلوب واقع شد و از ایران خیلی زیاد تشویق شدیم، تاکید شد که برنامه را توسعه بدهیم. بنابراین ما موج مستقل رادیویی گرفتیم... موج رادیویی میهن‌پرستان را در اختیار سازمان مجاهدین خلق و چریک‌های فدایی خلق قرار دادند و آنها با هم آن موج را اداره می‌کردند. یک موج هم به عنوان رادیو سروش گرفته بودند که برنامه‌های تئوریک را عرضه می‌کرد. ما هم پیشنهاد دادیم که برنامه صدای روحانیت مبارز ایران را بگیریم که به ما دادند. مدت برنامه ۴۰ دقیقه بود... بیشترین همکاری را با من، شهید محمد منتظری کرد. ایشان نامه‌های خوبی برای ما می‌نوشت و نوارهای خوبی می‌فرستاد... از نوارهای دکتر شریعتی و آثار ایشان خیلی در برنامه استفاده می‌کردیم. . . من حدود سال‌های ۵۰ و ۵۱ به دلیل ارتباط بسیار نزدیکی که با سازمان مجاهدین خلق داشتم خیلی از جزوه‌ها و برنامه‌های آنها را نقل می‌کردم و اعلامیه‌هایشان را می‌خواندم... تا امضای قرارداد الجزایر بین صدام و شاه این برنامه ادامه داشت.»
● عضویت و جدایی از سازمان مجاهدین
آشنایی دعایی با سازمان مجاهدین خلق به پیش از اعلام موجودیت این سازمان بازمی‌گردد. پس از دستگیری برخی اعضای سازمان که هواپیمای مسافربری را از دبی ربوده و در فرودگاه بغداد نشانده و بازداشت شده بودند، یکی از کادرهای مرکزی مجاهدین خلق به نام سید مرتضی حق‌شناس که معروف به تراب حق‌شناس بود به عراق رفت تا مقدمات آزادی آنها را فراهم کند. تراب حق‌شناس از آشنایان قدیمی دعایی بود، چنانکه جزوه «آینده بشریت از نظر مکتب ما» که متن سخنرانی آیت‌الله طالقانی در نیمه شعبان در زندان بود را دعایی چاپ کرده و تراب حق‌شناس در تصحیح آن کمک کرده بود، علاوه بر آن او در توزیع ماهنامه بعثت واسطه آن حلقه و دانشگاه تهران بود. حق‌شناس در سفر به عراق حامل نامه طالقانی و زنجانی برای امام بود که خواستار وساطت ایشان در آزادی اعضای سازمان مجاهدین خلق بودند. امام به سه دلیل مصلحت ندید در این قضیه دخالت کند؛ یکی به دلیل عدم اطمینان به عراقی‌ها جهت پذیرفتن خواسته آزادی اعضای مجاهدین خلق، دوم احتمال حساسیت عراقی‌ها و سوم احتمال اینکه این مساله سرآغاز مراوده امام و عراقی‌ها شود. پس از آن دعایی اجازه می‌گیرد تا قضیه آزادی هواپیمارباها را پیگیری کند. دعایی در نهایت به عضویت سازمان مجاهدین خلق در می‌آید و در اولین قدم ارث پدری خود که۵/۱دانگ خانه پدری در یزد بود را ۲۱ هزار تومان فروخت و ۱۴ هزار تومان را همراه با تمام موجودی نقدی خود به سازمان بخشید. مجاهدین، دعایی را واسطه می‌کنند تا از امام برای این سازمان تاییدیه بگیرد و حسین روحانی از کادرهای بالای سازمان ۱۵ جلسه با امام صحبت می‌کند، اما امام حاضر به تایید آنها نشد. این مساله به قهر دعایی با امام می‌انجامد: «در چند مورد به دلیل اینکه واسطه عده‌ای با امام بودم، پیام و نامه آقایان مطهری، رفسنجانی و منتظری را پیش امام بردم. اینان حتی کمک نقدی هم به سازمان می‌کردند، اما امام جواب می‌دادند من مصلحت نمی‌دانم... یک شب نزد امام رفتم و حدود یک ساعت با شور و هیجان صحبت کردم و در نهایت بغض گلویم را گرفت و پنج دقیقه با صدای بلند گریه کردم و نتوانستم جلوی خودم را بگیرم. سپس از امام درخواست کردم تفقدی کند. گفتم:ما شما را عنصری مسوولیت‌پذیر می‌دانیم، الان جوان‌های ما را به جرم مسلمان بودن و فعالیت مذهبی کردن به این نحو شکنجه می‌کنند و می‌کشند و شما حاضر نیستید سخنی بگویید؟ امام فرمودند: من به اسم حاضر نیستم از هیچ‌کس نام ببرم و به‌صورت کلی شکنجه‌ها و بیدادگری‌های رژیم شاه را محکوم می‌کنم. وقتی من این روحیه و این مقاومت آهنین امام را دیدم، بریدم و دو تا سه ماه قهر کردم. حتی آن مرحمتی را که ماهانه می‌دادند، نگرفتم. البته بعد از سه ماه خدمتشان رفتم و عذرخواهی کردم و امام هم با بزرگواری پذیرفتند. تا اینکه خودم در درون سازمان به این نتیجه رسیدم که اینها نسبت به مسائل و مبانی مذهبی، آن پایبندی و اعتقاد اولیه را که ابراز می‌کنند، ندارند. در نتیجه از سازمان بریدم و اعلام کردم و رسما به آنها گفتم که من عضو نیستم. عضویتم را پس گرفتم و دیگر هم عضو سازمان نشدم. »هاشمی رفسنجانی هم در سفر به عراق با اشاره به عدم حمایت امام از سازمان مجاهین خلق به ایشان می‌گوید:«همه لغزیدیم، غیر از شما. »چنین تعبیری را آیت‌الله مطهری هم در سفر به نجف در دیدار با امام به‌کار برد. با این حال سازمان مجاهدین قصد داشت در جریان سفر دعایی به مشهد، او را به ساواک لو دهد که این نقشه عملی نشد.
● مطهری و شریعتی
«مرحوم مطهری یکسری مسائل راجع به مرحوم شریعتی داشتند. بخشی را خدمت امام گفتند و بخشی را هم با دوستان مطرح کردند. امام امیدوار بودند که در جلسه مباحثه، مذاکره و مناظره‌ای که بین آقای شریعتی و منتقدانش برگزار می‌شود نوعی تعادل و توازن برقرار و ایجاد شود. »دعایی درباره رابطه امام با شریعتی هم می‌گوید:«امام در مناسبتی که خدمتشان رسیده بودم فرمودند شخصی را از تهران فرستاده‌اند که نظر مرا نسبت به آقای مطهری و آقای شریعتی عوض کند. کتاب مساله حجاب آقای مطهری را جلوی من گذاشت و گفت این کتاب جنوب تهران را بی‌حجاب کرد. من مطمئن بودم که آقای مطهری بی‌حساب و بدون تحقیق و مطالعه چیزی نمی‌نویسد و این کتاب نه تنها جنوب تهران را بی‌حجاب نکرده بلکه شمال تهران را با حجاب خواهد کرد. در مورد آقای شریعتی کتاب اسلام‌شناسی ایشان را جلو من گذاشت و گفت مطالب این کتاب باعث انحراف جوانان شده است. من گفتم این کتاب قطور است، جاهای مورد نظر را علامت بگذارید. وقتی مطالعه کردم متوجه شدم که آقایان خلاف می‌گویند. آنطوری که آنها می‌گویند نیست و در حدی که آنها به آن انحراف می‌گویند، نیست. من دیدم که امام بدین‌گونه با دکتر شریعتی برخورد کردند و نوعی مظلومیت را به ایشان نسبت دادند. »دعایی یکی از روحانیون حاضر در مراسم تشییع دکتر شریعتی بود که با اجازه امام به دمشق رفت و می‌گوید گلایه امام از دانشگاهیانی که روحانیون را متهم می‌کردند و بعضی حوزه‌ها و حوزوی‌ها که نمی‌توانند با دقت بیشتری مطالب جدید را مطالعه کنند موجب شد آیت‌الله مصباح از مخالفت علنی خود با شریعتی خودداری کند. به روایت دعایی:«هر کس می‌خواهد نحوه برخورد امام رضوان‌الله علیه را با مرحوم شریعتی بررسی کند، می‌تواند متن سخنرانی ایشان را که پس از شهادت حاج آقا مصطفی در نجف ایراد شد و چند ماهی هم با ماجرای دکتر شریعتی فاصله نداشت، بازخوانی کند. ایشان در آن سخنرانی که خطاب به روشنفکران و روحانیون است و دعوت آنها به وحدت است، بدون تصریح و اسم بردن اما ابلغ من التصریح از حسن نیت و خدمت دکتر به اسلام و جامعه اسلامی یاد کرده‌اند و برخی از روحانیون را از برخورد تند با آن مرحوم بر حذر داشته‌اند. البته از روشنفکران و مرحوم شریعتی هم گلایه کرده‌اند. »
● توقیف روزنامه اطلاعات
یک روز صبح در سال ۶۲ دعایی در دفتر کارش در روزنامه اطلاعات مشغول تنظیم تیترها بود که آقای انصاری از جماران زنگ زد و گفت که امام فرمودند تا اطلاع ثانوی اطلاعات چاپ نشود. آزردگی خاطر و ناراحتی امام مجال نمی‌داد دعایی تماس بگیرد یا برای توضیح به دیدار امام برود. امام به قدری ناراحت بود که حتی آیت‌الله خامنه‌ای و ‌هاشمی رفسنجانی هم نتوانستند با ایشان تماس بگیرند. دلیلش این بود که آن روز صفحات لایی روزنامه در منطقه تجریش و جماران توزیع نشده بود. آن روز در یکی از مطالب صفحات لایی روزنامه اشتباه چاپی فاحش و زشتی به‌طور ناخواسته و تصادفی در یکی از کلمات عبارت «نظام مقدس جمهوری اسلامی» رخ داده بود که به‌محض اطلاع از وجود این اشتباه دستور جمع‌آوری تمام نسخه‌های لایی روزنامه داده می‌شود؛ «اما با وجود اینکه لایی‌های اصلاح شده حاضر بود، به دلیل حساسیت منطقه تجریش و جماران شاید اصلاح شده‌ها را به آنجا نفرستاده بودند تا نکند یک وقت در لایی اصلاح شده هم نسخه‌ای از همان قبلی‌ها باشد. یا شاید به دلیل شلوغی و آشفتگی آن روز و نیز خلاف روال بودن این کار، راننده‌ها لایی‌های جدید را به جای لایی‌های قبلی به این منطقه نبرده بودند. این احتمال قوی‌تر بود... ما معمولا برای دفتر امام روزنامه هر روز را با پیک می‌فرستادیم. به خاطر همین جریانات آن روز، روزنامه دیر از چاپ بیرون آمد. امام هنگام مطالعه دیدند که روزنامه‌ها نیامده است. توصیه کردند که کسی برود روزنامه را بگیرد و بیاورد. وقتی از بیرون روزنامه را آوردند دیدند که روزنامه‌فروش فقط صفحه‌های رویی روزنامه را داده است. وقتی ما هم روزنامه را فرستادیم امام حساس شدند و این سوال برایشان پیش آمد که چرا روزنامه‌ای که لایی ندارد چاپ شده است. یکی از مسوولان دفتر را به دنبال روزنامه فرستادند. آن فرد مسوول به تجریش آمده بود و دیده بود روزنامه‌ها لایی ندارد. از آن طرف به اقدسیه رفته بود و دیده بود در آنجا هم لایی ندارد. اما وقتی به پایین‌های شهر رسیده بود متوجه شد که روزنامه‌های اطلاعات با لایی توزیع شده است. امام ناراحت شدند و گفتند: چرا این روزنامه با این شکل به دست من می‌رسد و با روزنامه‌هایی که در سطح شهر پخش می‌شود فرق دارد. تصادفا همان روز در قسمت لایی روزنامه، مطالبی از کتاب مباحث اقتصادی استاد مطهری نقل شده بود و امام قبلا دستور داده بودند که در این کتاب تجدید نظر شود. چون گفته شده بود که همه مطالبش از خود استاد نیست. این مطلب توسط همکاران روزنامه در سرویس اقتصادی به مناسبت سالگرد شهادت مرحوم مطهری چاپ شده بود.
تلقی امام این بود که ما کتابی را که به منظور بررسی تا اطلاع ثانوی ممنوع شده و نمی‌بایست چاپ شود چاپ کرده‌ایم و تازه برای اینکه امام خمینی از این امر مطلع نشود لایی روزنامه را هم به دست ایشان نرسانده‌ایم. حتی در منطقه وسیع شمیران و تجریش و اقدسیه پخش نکرده‌ایم ولی در سطح کشور و بین مردم پخش کرده‌ایم. امام تعبیر زیبایی کرد و گفت:من لنین نیستم که استالین یک روزنامه مخصوص او چاپ می‌کرد و می‌گذاشت جلویش و در سراسر شوروی روزنامه دیگری را منتشر می‌ساخت. یک جایی من می‌بایست بایستم تا بدانند من بازی نمی‌خورم. البته امام با سعه صدری که داشتند وقتی بالاخره ما موفق شدیم نزد ایشان توضیح بدهیم، اجازه دادند که روزنامه از توقیف در بیاید. این واقعه تلخ ترین دوران خدمت من در روزنامه اطلاعات بود و دشمن هم علی‌الخصوص در خارج از کشور از این مساله خیلی استفاده کرد به طوری که من تصمیم به استعفا گرفتم. »استعفای دعایی مقارن شد با دستگیری برخی اعضای حزب توده و کنار کشیدن او می‌توانست پیام دیگری را القا کند؛ به همین دلیل به امام پیغام داد که من تادبا بنای کنار کشیدن و رفتن دارم منتها این مساله باعث شده که مردد شوم. امام گفت:«شما باشید و اصلاح کنید. »دعایی از استعفا منصرف شده و اسناد بخش‌های حروفچینی و تصحیح آن صفحات را به سید احمد خمینی جهت ارائه به امام می‌دهد. جلال رفیع، احمد ستاری و احمد شیرزاد از اعضای شورای سردبیری روزنامه اطلاعات هم نامه‌ای برای امام فرستادند با این محتوا که دعایی از این قضیه مبراست. این توضیح هم داده شد که مطالب چاپ شده از کتاب استاد مطهری در روزنامه اولا جامع بوده چنانکه هم از بخش‌های ضد کمونیستی و هم ضد‌سرمایه‌داری آن انتخاب شده و ثانیا آن مطالب از فصلی از کتاب برگزیده شده که انتسابش به مطهری قطعی است و ثالثا اگر می‌خواستند پنهانکاری کنند که در صفحه اول روزنامه تیتر آن را نمی‌آوردند. توقیف روزنامه اطلاعات در آخر هفته و حدودا سی و چند ساعت طول کشید!


منبع : روزنامه اعتماد ملی

مطالب مرتبط

او رفت تا جوانمردی بماند


او رفت تا جوانمردی بماند
۲۱ خرداد ۱۳۰۲ درحالی كه میرزاحسن‌خان مستوفی‌الممالك، از مردان خوش‌نام ایران نخست‌وزیر بود و رضاخان در كابینه وی پست وزارت جنگ را به عهده داشت، مدرس به‌رغم حمایت‌های قبلی از وی، طرح استیضاح او را در مجلس طرح كرد.
نطق تند مستوفی‌الممالك كه توهین به نمایندگان تلقی شد، باعث شد اكثریت نمایندگان با مدرس همراه شده و به بركناری نخست‌وزیر رای دهند.
در این دوره مدرس سخت از قدرت گرفتن رضاخان نگران بود و بیم داشت دوره استبداد قبل از مشروطه باردیگر بازسازی شده و دستاوردهای انقلاب مشروطه به هدررود.
سرنوشتی كه سرانجام اتفاق افتاد و مدرس نیز به جرم همه این تلاش‌ها، سال‌های پایانی عمرش را در شرایط سخت تبعید گذراند و در همان جا به دستور حكومت مركزی به طرز فجیعی كشته شد. او رنج‌های بسیاری برد كه در تاریخ منعكس شده است.
اما كمتركسی می‌دانست او در دوره تبعید ۹ ساله‌اش چه كشیده است. یادداشت‌های روزانه‌ای كه او در آن شرایط نوشته بود و برخی از زجرهایش را منعكس می‌كرد، در طول قریب به ۷۰ سال گذشته مكتوم مانده بود تا چند ماه پیش كه به همت دكتر نصرالله صالحی تنظیم و منتشر شد. این یادداشت‌ها كه تنها بخشی از همه است، بیش از پیش بزرگی روح و شخصیت این مرد بزرگ را نشان می‌دهد.
مستبدین حتی از دادن غذا به او خودداری می‌كردند تا پیرمرد خود از پا درآید. او كه مرد راحتی و راحت طلبی نبود گاه چنان عرصه را برخود تنگ می‌بیند كه آرزوی مرگ می‌كند، در حالی كه از این موهبت هم محروم است. این یادداشت‌ها كه توسط یكی از ماموران زندان در آن زمان بیرون می‌آید، در این سال‌های طولانی در گوشه‌ای خاك می‌خورد تا توسط خانم دكتر شیرین بیانی نوه دکتر ملك‌زاده در اختیار دكتر صالحی قرار گرفت و در كتابی به نام «گنجینه‌خواف» توسط انتشارات طهوری منتشرشد.
انتشار یادداشت‌های مدرس بهانه‌ای شد كه سراغ حجت‌الاسلام عبدالمجید معادیخواه ریاست بنیاد تاریخ برویم و به بررسی شخصیت و دیدگاه‌های مدرس بپردازیم.
در آغاز روی كار آمدن رضاخان مشاهده می‌شود دو دسته او را نشناختند؛ یكی روشنفكران چپ كه تصور می‌كردند رضاخان نماینده بورژوازی است و در مقابل قاجار قابل‌تایید و دیگری روحانیون سنتی كه با تظاهر رضاخان به تشرع و دینداری نسبت به او ساده‌اندیش شدند.
● در این میان چگونه مدرس از همان ابتدا نگران دیكتاتوری و بازگشت استبداد رضاخانی بود و با قدرت گرفتن او مخالفت می‌كرد؟
به نظر بنده اساسا كل داستان سلطه رضاشاه در ایران كه در واقع مصادره نهضت مشروطه بود یكی از فتنه‌های تاریخ معاصر ایران است. فتنه یك اصطلاح قرآنی و تقریبا معادل بحران است. یعنی بعضی از بحران‌ها مصداق فتنه است. در مسیر تاریخ مقاطعی كاملا روشن است و همه چیز واضح دیده می‌شود.
اما به جاهایی هم برمی‌خوریم كه مه غلیظ حاكم و كاملا شبیه به شب می‌شود. دید انسان از كار می‌افتد. در این وضعیت همه گروه‌ها دچار نوعی سردرگمی می‌شوند.
این فتنه است. وقتی این وضعیت در تاریخ رخ می‌دهد دیگر تحلیل‌های متعارف كارساز نیست. بحث فتنه و فتنه‌شناسی در نهج‌البلاغه یك محور اساسی است. خود حضرت امیر این وضعیت را تجربه كرده است.
وقتی فتنه‌ها می‌آیند مسائل بر آدم مشتبه می‌شوند. شما ممكن است كسی را وقتی از پشت می‌بینید، نشناسید و او را با كسی دیگر اشتباه بگیرید ولی از روبه‌رو كاملا بشناسید. فتنه دقیقا عكس این حالت است. وقتی می‌آید كسی متوجه نمی‌شود مطلب از چه قرار است. وقتی رد می‌شود و برمی‌گردد انسان تازه متوجه می‌شود. شرایطی كه به شكل‌گیری پهلوی منجر شد، یك فتنه بود. قدرت ‌دید را از همه گرفته بود. در واقع اگر كسی در آن وضعیت دید درستی داشت جای تعجب دارد.
یك خطای عام بود. تیزبین‌ها هم مشكل داشتند. باید شرایط آن زمان را دقیق شناخت و بعد عملكرد افراد را بررسی كرد. نهضتی در ایران با عنوان مشروطه به پیروزی می‌رسد، مجلس تشكیل می‌شود، مجلس اول و دوم سعی در اصلاحاتی دارند كه بخش عمده‌اش ناكام می‌ماند، در همین مقطع برای مصادره دستاوردهای مشروطه‌ اقداماتی آغاز می‌شود. در آن روزگار به صورت واضح روسیه و انگلستان، ایران را ملك خودشان می‌دانستند. كما اینكه ایران را طی قراردادی با عنوان «حفظ تمامیت ارضی ایران» بین خودشان تقسیم كرده بودند.
در چنین شرایطی انگلستان به این نتیجه رسید كه به شكلی تحولاتی كه می‌خواهد در ایران اتفاق بیفتد را تحت كنترل خود درآورد. برای این كار سرانجام به یك قزاق رسیدند. این مساله واقعا رخ داده است، توهم نیست و اسناد و مداركش منتشر شده است.
به عنوان مثال، بحث ناامنی جاده‌ها كه هنوز متاسفانه درباره‌اش كار تحقیقی انجام نشده است، ناشی از رقابت روس و انگلیس بوده است. ماموران روس جاده‌های قسمت انگلیسی ایران را ناامن می‌كردند تا تجارت از رونق بیفتد. در كنار این مسائل، قحطی، شیوع وبا و جنگ جهانی اول هم وجود داشت. وقتی قاجاریه منقرض می‌شود، سر رشته امور كاملا از دست می‌رود. پیامدهای ناگوار این شرایط همه را خسته كرده بود.
قبلا به مردم گفته شده بود كه اگر مشروطه بشود ایران آباد و بهشت می‌شود. اما حالا مردم می‌دیدند نه‌تنها بهتر نشده كه رشته كارها كاملا از دست رفته است. در چنین فضایی، همه از جمله روحانیون در پی این بودند كه اوضاع به‌گونه‌ای سروسامان بگیرد. بر این عقیده بودند كه هركس بتواند ما را از این وضعیت نجات دهد، نیكو است. در چنین فضایی كسی وارد میدان می‌شود كه جرات و اقتداری نشان داده است. حمایت خارجی هم شدیدا حامی او است. بازتاب این حمایت را شما در روزنامه تایمز آن زمان می‌بینید.
تعریف و تمجیدهای زیادی از وی می‌شود. در این فضا، افراد انگشت‌شماری بودند كه فهمیدند ماجرا بازیگری است. از همه تیزبین‌تر مرحوم مدرس بود. البته كسان دیگری مثل ملك‌الشعرای بهار و مرحوم دكترمصدق هم بودند كه حالا بعضی از آنها متهم به ارتباط با قاجار یا اتهام‌های دیگر هستند. مرحوم مدرس هیچ اتهام و انگی نداشت. چنان زندگی كرده بود كه هیچ وصله‌ای به او نمی‌چسبید.
نكته مهم‌تر اینكه از ارعاب و تهدید هم هراسی نداشت. در حالی كه فضای سال‌های آخر قاجاریه مملو از تهدید و تطمیع بود. نمایندگان را به یك زیرزمینی می‌بردند و در آنجا به آنها تحكم می‌كردند، افرادی مثل تقی‌زاده واقعا ترسیدند و نتوانستند رای واقعی خود را ابراز كنند. مثل آب خوردن، آدم می‌كشتند. واعظ قزوینی دقیقا برای زهرچشم گرفتن، كشته شد. آمده بود مجلس برای تماشا، او را كشتند. تطمیع هم بسیار بود.
در این فضا عملكرد و تشخیص مدرس واقعا استثناست. نه تهدید در او اثر می‌كند، نه تطمیع می‌شود. علت هم شخصیت معنوی‌اش است. خودش را به دست موقعیت و فضا نمی‌سپرد. این دسته آدم‌ها كه قدرت تسلط بر احساسات خود را دارند، واقعا كم هستند. نه به فكر ثروت هستند نه به فكر قدرت. حتی به خوش‌نامی هم فكر نمی‌كنند.
همه این ویژگی‌ها در مرحوم مدرس جمع شده است. حالا اگر قصد رازگشایی از شخصیت مدرس را داشته باشیم باید وارد فضایی شویم كه ذائقه فرهنگی زمانه ما چندان آن را نمی‌پسندد. فقط اشاره كوتاهی می‌كنم. در قرآن داریم كه ابراهیم یك امت بود. مدرس هم بحق یك امت بود. آدمی است كه ظرفیتی فوق‌العاده داشت و آن را شكوفا كرد. این‌ آدم‌ها به‌سختی رازگشایی می‌شوند.
درست است كه مدرس قدرتی به اندازه یك جامعه داشت ولی از طرف دیگر می‌دانیم اصلاح یك جامعه نیاز به تغییر افراد، فرهنگ و مناسبات آن جامعه دارد. مبارزه با دیكتاتوری رضاخانی هم كار كوچكی نبود.● این سوال پیش می‌آید كه مدرس با توجه به اینكه آدم عاقل و عمیقی است با چه ابزاری می‌خواست این كار را انجام بدهد؟ چرا تلاشی برای تشكیل حزب انجام نداد؟ از روحانیت چه كمكی گرفت؟
مقاطعی در تاریخ وجود دارد كه در آنجا انسان‌های آزاده ناگزیر می‌شوند كه به شكست و موفقیت فكر نكنند و فقط به درست عمل كردن فكر كنند. البته مرحوم مدرس قبل از رسیدن به این مقطع از همه ابزارها استفاده می‌كند. از علما و روحانیت و حوزه تا روشنفكران و حتی شبه‌لائیك‌ها تا شاهزاده‌های قاجار استفاده می‌كند. اما ظاهرا به جایی می‌رسد كه از این چاره‌اندیشی‌ها ناامید می‌شود.
او به درست عمل كردن بیشتر فكر می‌كرده است. اوخواسته مصداق این مفهوم باشد كه من این كار را می‌كنم تا نگویند جوانمردی مرده است. او كوشید در بهترین شرایط یكسری ارزش‌های مرده مثل صداقت را احیا كند. در كتاب گنجینه خواف كه دست‌نوشته‌های مدرس در تبعیدگاه است، می‌خوانیم كه او زمزمه می‌كند: «آنی كه یافت می‌نشود، آنم آرزوست.» اینها اندیشه‌های متفاوت و حسابگری‌هایی غیرمتعارف است.
حسابگری سیاسی كنار گذاشته می‌شود. حفاظت از یكسری ارزش‌هایی كه در واقع نابود شده‌اند فكر و ذكر شخصی مدرس می‌شود. این مربوط به یك مرحله است. قبل از آن بانشاط و امیدوار، بسیار تلاش می‌كند. در مقطعی به دفاع از قاجاریه متهم می‌شود. حقا هم كه دفاع می‌كرد اما اینطور نبود كه دل خوشی از احمدشاه داشته باشد. اینها نشان می‌دهد، هوشیاری سیاسی داشته است. در حقیقت باید دو نوع عملكرد را در مدرس تفكیك كرد.
در مقاطعی با شور و نشاط با رضاخان درمی‌افتد و از همه ظرفیت‌ها هم برای پیشبرد برنامه‌هایش استفاده می‌كند. مثلا در مجلس آن موقع دو حزب وجود داشت. برای مدرس هم مثل روز معلوم بود كه هر كدام از این احزاب به قدرتی اجنبی وابسته است. مدرس خط سومی با عنوان هیات علمیه ایجاد می‌كند كه تقریبا مثل جامعه روحانیت الان بود. افرادی را هم با خودش همراه كرد اما عنوان حزب نداشت.
ظرافتی كه به خرج داد، همین بود. این هیات یك نوع شمول وحالت فراحزبی داشت، در عین حال از ظرفیت‌های حزب هم استفاده می‌كرد. به‌قدری این هیات تاثیرگذار بود كه در مجلس تقریبا جا افتاده بود كه اگر قانونی بخواهد پیش برود نیاز به همراهی مدرس و هیات علمیه دارد.
از سوی دیگر مخالفان هم، همه راه‌هایی كه مدرس ممكن است برود را پیش‌بینی می‌كردند و با برنامه‌ریزی این راه‌ها را می‌بستند. لذا اینطور نبوده است كه نخواهد از این ابزارها استفاده كند. راه از جایی به بعد بسته بود. روحانیت هم كه گفتید نیاز به بحث مفصل‌تری دارد. روحانیت در جریان مشروطه خیلی لطمه خورد. در واكنش نسبت به آن لطمات، پس از آن مقطع به نوعی به انزوای سیاسی كشیده شد.
در مقطعی از مشروطه جریان‌های سیاسی از روحانیت استفاده ابزاری كردند. مخصوصا اعدام شیخ فضل‌الله‌نوری از همه بیشتر آسیب زد. بعد از این در بین روحانیون انگیزه‌های دخالت در سیاست بسیار كمرنگ شده بود. حتی خود مدرس هم در همین كتاب گنجینه خواف از نقشی كه در مشروطه داشته ابراز پشیمانی می‌كند. این خیلی حرف بزرگی است. وقتی مدرس این‌گونه موضع می‌گیرد بقیه روحانیون تكلیفشان معلوم است.
مدرس كسی نبود كه خودش را راحت ببازد یا رنگ عوض كند، ببینید چه رخ داده است كه او هم پشیمان شد. البته منظور من این نیست كه مدرس از سوی روحانیون اصلا حمایت نمی‌شد حمایت بود، اما نه آنچنان كه مدرس بتواند روی آن چندان تكیه كند.
● جناب معادیخواه! در قانون اساسی آن زمان پیش‌بینی شده بود كه روحانیون در مجلس حضور داشته باشند و بر قوانین نظارت كنند. اما دیده می‌شود كه علما خیلی از این حق استفاده نمی‌كنند. دلیلش همان سیاست‌گریزی مقطعی روحانیون است؟
نه، مسائل دیگری هم هست. اصل دوم متمم قانون اساسی كه این حق را به علما می‌دهد كه بر مصوبات مجلس نظارت كنند سرگذشتی دارد. در آن زمان در محافل فقهی یك معما بود كه چطور می‌شود در یك جامعه اسلامی یك نهاد قانونگذاری وجود داشته باشد. تقریبا این‌گونه برداشت می‌شد كه در عرض شارع و خداوند، نهادی به‌وجود می‌آید كه اوامر و نواهی تعیین می‌كند كه حتی ممكن است با احكام شارع تعارض پیدا كند. رسائل مشروطه را كه ملاحظه كنید یكی از ترجیع‌بندهای همه نامه‌ها این بحث است.
سرانجام این‌گونه تدبیر كردند كه نهاد قانون‌گذاری تاسیس شود. اما این نهاد باید یك خط‌قرمزهایی را رعایت كند و وارد حوزه‌ای كه شرع حكم داده است، نشود. قرار شد حوزه نجف، مجتهدان را تعیین كند تا بر مصوبات مجلس نظارت كنند. منتها در مرحله عمل بسیار مشكل پیدا كردند. مشكل هم اینجا بود كه امكان سوءاستفاده بسیار بود. عده‌ای می‌آمدند، هیاهو و جنجال درست می‌كردند تا منافع خود را تامین كنند.
نجف انتخاب خوبی كرد كه مرحوم مدرس بود. به شكلی كار را كاملا به مدرس واگذار كرده بودند. مدرس شخص مورداعتماد، باهوش و واقع‌بینی بود. در عمل هم پیش از اینكه مساله نظارت بخواهد ایجاد مشكلی كند مرحوم مدرس جزئی از مجلس شده بود. یعنی بیشتر از اینكه او را به عنوان یك نهاد بالاسر مجلس ببینند عضوی از مجلس شناخته می‌شد. یكرنگ‌شدن با مجلس از ویژگی‌های شخصیت مدرس بود.
اگر كس دیگری بود مشكلات زیادی در مجلس ایجاد می‌شد. حضور او برای علما دلگرمی بود. او هم با لطایف و ظرافت‌های خاص خودش مشكلات را حل می‌كرد اما مشروطه توسط دیكتاتوری رضاخان كاملا مصادره شد و از مجلس نامی بیشتر نمانده بود و عملا همه نمایندگان سرسپرده بودند و دیگر مجلس واقعی وجود نداشت چه برسد به اینكه فقها بر مصوبات نظارت كنند.
● سوال آخر اینكه، با توجه به حساسیت‌ها و عملكرد مرحوم مدرس می‌توان گفت او بیشتر دغدغه منافع ملی داشت تا حاكم بودن مقررات اسلامی؟
با ادبیات سیاسی امروز سخت می‌شود داوری كرد. مرحوم مدرس یك سیاستمدار واقع‌بین و عملگرا بود. نگاه‌های تنگ و محدود در فرهنگ مدرس جایی نداشت. در عین اینكه بسیار متدین بود، از نظر باورهای دینی و اعتقادی بی‌نظیر و فوق‌العاده بود، اما در دنیای سیاست بسیار واقع‌بین بود. فرق ظریف ملی‌گرایی مدرس با مفهوم ملی‌گرایی در ادبیات امروزی این است كه او دغدغه‌های جهان اسلام را داشت.
همان‌قدر كه برای ایران دلسوز بود، پیگیر اوضاع عثمانی هم بود. به‌خوبی درك كرده بود كه اگر بخواهیم در دنیا مقابل ابرقدرت‌ها بایستیم و از منافع ملی ایران دفاع كنیم، نیازمند این هستیم كه دنیای اسلام قدرت متحدی پیدا كند. اگر دنیای اسلام متحد نشود امكان دفاع از منافع ملی هیچ‌كدام از كشورهای اسلامی نیست.

وبگردی
استحاله! / بررسی نامه احمدی‌نژاد به رهبری
استحاله! / بررسی نامه احمدی‌نژاد به رهبری - دگرديسي‌هاي فراواني در ايران صورت گرفته‌است؛ اصولگرايان اصلاح‌طلب شده‌اند، تحول‌طلبان محافظه‌كار شده‌اند، مسئولان پاسخ ناكارآمدي‌هاي خود را از مردم مي‌خواهند و در تازه‌ترين نوع اين استحاله‌ها فردي كه بسياري مدعي هستند او برآمده از مهندسي انتخابات است با ارسال نامه به رهبرمعظم انقلاب درخواست برگزاري انتخاباتي آزاد، زودهنگام و به دور از مهندسي كرده‌است! محموداحمدي‌نژاد همان پديده خانمان براندازي كه براي…
مصاحبه دختری که با ریش به «آزادی» رفت با یورونیوز
مصاحبه دختری که با ریش به «آزادی» رفت با یورونیوز - فیلم - زهرا خوش نواز در گفتوگو با یورونیوز از مراحلی که برای آماده سازی ظاهرش طی کرد تا با چهره‌ای متفاوت وارد استادیوم شود گفت. او می‌گوید: «زمانی که از تونل گذر کردم و وارد ورزشگاه شدم و چشمانم به چمن ورزشگاه افتاد گریه‌ام گرفت.»
بار دیگر زیر گرفتن ماموران پلیس با ماشین سواری توسط دراویش
بار دیگر زیر گرفتن ماموران پلیس با ماشین سواری توسط دراویش - باز هم زیر گرفتن ماموران امنیتی و نیروی انتظامی توسط یک ماشین دیگر سواری توسط اراذل خیابان گلستان هفتم
حمله با اتوبوس به مأموران پلیس در پاسداران
حمله با اتوبوس به مأموران پلیس در پاسداران - کی از دراویش گنابادی با اتوبوس به مردم و مأموران پلیس در خیابان پاسداران تهران / گفته میشود تعداد شهدای ناجا در حمله آشوبگران فرقه ضاله گنابادی و حامیان نورعلی تابنده به ۴ تن رسیده است.
لحظه مواجهه وزیر راه با خانواده قربانیان سانحه هواپیمای
لحظه مواجهه وزیر راه با خانواده قربانیان سانحه هواپیمای - به دنبال سقوط هواپیمای تهران-یاسوج ویدیو لحظه مواجه خانواده های جانباختگان را با وزیر مشاهده می کنید.
حمله با چاقو به یک راننده سر پارک خودرو
حمله با چاقو به یک راننده سر پارک خودرو - تصاویری دردناک از حمله مرد موتور سوار با چاقو به یک مرد راننده در حضور همسر و فرزندش در شهرستان داراب استان فارس را در ویدئوی زیر می بینید. به نظر میرسد این اتفاق در پی جرو بحثی بر سر پارک کردن وسایل نقلیه روی داده است!
بدل ایرانی آنجلینا جولی رونمایی شد !
بدل ایرانی آنجلینا جولی رونمایی شد ! - شب گذشته مراسم اکران فیلم بلوک 9 خروجی 2 به کارگردانی علیرضا امینی و تهیه کنندگی محمدرضا شریفی نیا و نیز فیلم شاخ کرگدن در پردیس سینمایی ملت برگزار گردید.
اظهارات جنجالی احمدی نژاد در مقابل دادگاه
اظهارات جنجالی احمدی نژاد در مقابل دادگاه - سخنرانی پرحاشیه احمدی نژاد در مقابل دادگاه بقایی
    تعلّقات  ، مانع  سلامتی روان
    تعلقات، یعنی مظاهر دنیوی را اصل و مقصد گرفتن، و دل را به آنها گره زدن در تعلقات، درک واقعی انسان گرفته می شود و یک درک وهمی و مجازی به وجود می آید و دریچه ادراک حقیقت بسته می شود از …