چهارشنبه ۱ آذر ۱۳۹۶ / Wednesday, 22 November, 2017

اقرار انکاری!؟


اقرار انکاری!؟
سعدی، به لحاظ القاء و ارتقاء (القا و ارتقای) مفاهیم و معانی، پرواز دادن پرنده خیال در ملکوت جان، حیات و حرکت دادن به کلمه و کلام، رهبری ارکستر واژه‌ها و آفرینش سمفونی غزل در شیراز قرن هفتم و (اگر همه این‌ها را هم انکار کنیم) حداقل به لحاظ تقدّم زمانی و کاری و پی‌افکندن کاخ بلند شعر، معلّم حافظ بوده است. همچنان که شاید بتوان دربارة رودکی و فردوسی و خیّام و سنایی و خاقانی و نظامی و خود سعدی، چنین چیزی گفت. با این تفاوت معنادار که نسبت سعدی و حافظ، هم از حیث زادگاه و پرورشگاه و هم از حیث توالی و تعقیب و تعاقب زمانی و هم از حیث مشابهت‌هایی که کم و بیش در غزل‌های آنان (صرف نظر از وجوه افتراق و تمایز) می‌توان یافت، نسبتاً(!) قابل توجّه و تأمّل است. راستی چگونه می‌توان ازکنار این دو غزل بدون تأمل عبور کرد که یکی (حافظ) در همان آغاز می‌گوید: «هزار جهد بکردم» که یار من باشی، و دیگری (سعدی) نیز درهمان آغاز گفته است: «هزار جهد بکردم» که سرّ عشق بپوشم؟
شاید تکرار این ادّعا یعنی متّهم یا متّصف کردن حافظ به تقلید و اقتباس از راه و رسم سعدی (که گاه با حسن قصد و گاه با سوء قصدِ گویندگان همراه بوده است) حضرت لسان‌الغیب را وادار کرده که بگوید:
استاد غزل سعدی‌ست پیش همه کس امّا
دارد سخن حافظ طرز سخن خواجو
این شعر، که در برخی از نسخه‌ها غایب است و گاه نیز با ترکیب «استاد سخن سعدی‌ست» آغاز می‌شود (اگر واقعاً سروده‌ی خود حافظ باشد) گویی نوعی اعتراف رندانه و پاسخ‌گویی از سرناگزیری و به عبارت دیگر اقرار آمیخته با انکار (اقرار انکاری!) و تأیید توأم با تکذیب است. انگار روح کلام حافظ، برسر برخی از منتقدان یا مغرضانی که به طور مکرّر این ادّعا را بیان می‌کرده‌‌اند و به قول آن ضرب‌المثلِ رواج یافته در عصرِ (شاید) ظهور گرامافون: پشت‌ سرش «صفحه» می‌گذاشته‌‌اند، فریاد زده است که مثلاً: «بس است، بس کنید! استاد بودن شیخ اجلّ سعدی، موضوع واضح و مسلّمی است و من هم منکر نیستم، امّا...!».
امّا آیا واقعاً می‌توان پذیرفت که حضرت خواجوی کرمانی با همه ارزش و اعتبارش و حتی با اخذ جواز اقامت در شیراز و اصلاً با فرض شیرازی بودن و «کاکو» بودن، بیش از سعدی بر «طرز سخن حافظ» و بر شاعر شدن و شاعرتر شدن و شاهکار بودنش تأثیر گذاشته است؟ حافظ در ثبت احوال و گزارش احوال خویش صادق است، ولی ضمیر ناخودآگاه آدمی واقعاً پیچیده‌تر و پرپیچ و تاب‌تر از آن است که تصوّر می‌شود. تأثیرپذیری و نیز تصویرسازی‌اش از واقعیّت، امر ساده و پیش پا افتاده‌ای نیست. ضمیر ناخودآگاه آدمی، موتورخانة کشتیِ روان اوست و اگر نگوییم هشتاد، لااقل پنجاه درصد شاکله‌ی شخصیّتش در همین نهانگاه است که پا و پایه می‌گیرد.
البته سعدی در کنار بیت‌الغزل‌های محشرش گاه گاه مثل مولانای معاصرش (و البته کمتر از مولانای کم توجّه به ظاهر الفاظ)، غثّ و سمین، ظریف و ضخیم، فخیم و وخیم، و لطیف و عنیف را درهم آمیخته است. درحالی که بیت‌الغزل‌های حافظ غالباً خوش‌تراش‌تر و صیقل‌یافته‌تر و مرمری‌تر و خوش‌اندام‌تر به نظر می‌رسد. با همه این واقعیت‌ها دوموضوع اساسی، غیرقابل انکار است:
الف ) سعدی، برجسته‌ترین معلم حافظ بوده و شاید بتوان گفت که در طّی طریق شاعری و غزل‌سرایی به مراتب بیشتر از حضرت خواجوی کرمانی برگردن حافظ شیرازی حق داشته است. حقّ «قرابت رضاعی»، با شیر نوشیدن از پستان پربار قول و غزل، مفهوم و معنا، هنر و فرهنگ، و نثر و نظم هم حاصل شدنی است! پس لااقل می‌توان سعدی را پدر رضاعیِ معنوی و هنری و فرهنگی، تلقّی کرد.
ب ) امّا حضرت لسان‌الغیب خواجه شمس‌الدین محمّد حافظ، آنگاه و آنجا که خودآگاه یا ناخودآگاه به الهام‌گیری و الگوبرداری از سعدی روی آورده، حتی اگر در حوزه اقتباس و تقلیدهم گام زده باشد، چه بسا و چه بسیار که نسخه‌یی زیباتر از اصل آفریده است. یعنی به حافظی، سعدی‌تر از خود سعدی تبدیل شده است. چنان و چندان، که می‌شود گفت اگر حافظ را نمی‌داشتیم حتماً عمق و علوّ‌ِ سعدی را نیز چنانکه باید و شاید، حافظانه درنمی‌یافتیم.
انگار سعدی، گوهر معدن را کشف و استخراج کرده. و انگار حافظ، گوهرتراشی و گوهرآرایی کرده. امّا خواجه شمس‌‌الدین چنان در کار خود حقیقتاً استاد است که گویی نه «خواجو»یی آمده و نه «سعدی»‌یی رفته است! البته هرکس در هر رشته‌ای از دانش‌ها و هنرهای بشری وامدار پیشینیان و پیش‌کسوتانِ خویش است و این اصلی است عام. و به همین اعتبار می‌توان گفت هر دانشمند و هنرمندی ابتدا مقلّد بوده و بعد که خود به مقام اجتهاد رسیده، این توانمندی را یافته است که پرچم استقلال را برافرازد. برخی هیچ‌گاه این فرصت و فراغت را نیافته‌‌اند که به اجتهاد و استقلال برسند و همچنان در حوزه تقلید باقی مانده‌‌اند، ولی برخی نیز به چنان اجتهاد و استقلالی دست یافته‌‌اند که انگار هیچ کس قبل از آنان در دارفانی و باقی نبوده است که جرئت و صلاحیّت آموختن به آنان را داشته باشد.
بنابراین اگر از تقلید، اقتباس، الهام‌گیری، الگوبرداری یا حتّی کپی‌برداری، سخن به میان می‌آید همیشه و همه‌جا به معنای تعریض وتنقید نیست. بلکه به همین معنا و مفهوم که پیشتر اشاره شد، همگان نسبت به پیشینیان و پیش‌کسوتانشان ابتدا مقلّد و دانش‌آموز و حتی کپی‌بردار بوده‌‌اند. امّا فقط «برخی» توانسته‌‌اند نه تنها رونوشت مصدَّق (مفتوح‌‌الدّال) و برابر با اصل را فراهم آورند بلکه حتی رونوشت بهتر از اصل را هم توانسته‌‌اند بیافرینند. رونوشت مصدّ‌ِق (مکسورالدّال) را. و حافظ، از این حیث یعنی در نقطه اوج بودن و به عبارت دیگر مصدَّق و مصدِّق بودن (برابر با اصل و بهتر از اصل بودن)، انگار یکتا و یکّه‌تاز است.

جلال رفیع ‌

منبع : روزنامه اطلاعات

مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
ایالت کیووی شمالی , کریستین چنووس , گردان های رزمی , کپسول اوریون , نفت و گاز , شیر آلوده , اکبر جلیلی , پادشاه , محمدقلی یوسفی , مراکز بیمارستانی , بینال ونیز , نمایش علیمردان خان , ماموریت پلاتو , بازیگران هالیوود , درد دندان , پیوندهای دوستی , افراطیون , یوسف قادریان , شکستن رکورد گردشگری , یشع , اهم اخبار روز , شش اکتبر , بابک رضازاده , مهرداد محسنی , خاک کشور , موشک زلزال 3 , سفر خاورمیانه , طوطی طوق صورتی , سرویس مدارس , اتهام زنی , انجمن بین المللی تربیت بدنی و ورزش , تیم بسکتبال بانوان موزامبیک , اعتراض دانشجویی , شبکه دو سیما , لغزنده , مائده مرتضوی , سیم کارت ایرانسل , مرد 30 ساله , معاون وزیر صنعت،‌ معدن و تجارت , شهرستان اردبیل , حامد یزدانی , قرقاش , دیدار نمایندگان با دانشجویان , ایران و تارتارستان , هم کفو , رتبه پنجم , گلدکوئست , مدارس ماندگار , آلودگی در اهواز , صادرات و واردات ,

برخی از مطالبی که کاربران هم اکنون در حال خواندن آن هستند
خصومت عامه نسبت به شک سازمان‌یافته , سپیدان، استان‌ فارس , مواظبت از بره‌ها از زایش تا از شیرگیری , نکات لازم در مراقبت از کودک بیمار (۲) , د. و. گریفیث و تحول قالب روائی در سینما (۵) , پشمالو(۲) , وله فی النصیحه , دانیال , فئوكروموسیتوم‌ ـ pheochromocytoma , آدنیت بزاقی , اتیولوژی , ۱۵۵۳ م. نخستین دایرةالمعارف بومی فرانسه , قوه قضائیه , این چه بادست که از سوی چمن می‌آید , شتر , زانو , پارسى‌نويسان از آغاز سدهٔ دهم تا ميانهٔ سدهٔ دوازدهم هجرى , شاخص‌های عمده جمعیتی , ما گل به دست خود ز نهالی نچیده‌ایم , آریتمی قلبی و پیس‌میکرها (۲) ,

برخی منابع مهم خبری
jonoubnews.ir جنوب نیوز , didban.ir دیدبان , namayande.com نماینده , kaenat.ir روزنامه کائنات , nasle-farda.ir روزنامه نسل فردا , caffecinema.com کافه سینما , mosalas.ir مثلث , jahanesanat.ir روزنامه جهان صنعت , 90tv.ir نود , vatanemrooz.ir روزنامه وطن امروز , kojaro.com کجارو , citna.ir سیتنا , cup.ir کاپ , alef.ir الف , honarnews.com هنرنیوز , banifilm.ir بانی فیلم , khabarsport.com خبر ورزشی , karyab.net کاریاب , fa.alalam.ir العالم , memarinews.com معماری نیوز , banifilm.ir روزنامه بانی فیلم , modeonline.ir مدآنلاین , behdashtnews.ir بهداشت نیوز , khorasannews.com روزنامه خراسان , siasatrooz.ir روزنامه سیاست روز , eghtesad-pooya.com روزنامه اقتصاد پویا , mashreghnews.ir مشرق نیوز , ettelaat.com روزنامه اطلاعات , sourehcinema.ir سوره سینما , jamnews.ir جام نیوز ,

وبگردی
دیدار پوتین و اسد
دیدار پوتین و اسد - ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری روسیه در دیدار با بشار اسد رئیس جمهوری سوریه در شهر سوچی روسیه، پیروزی بر تروریست های بین المللی را به وی تبریک گفت و طرفین درباره روندحل و فصل سیاسی و دراز مدت اوضاع سوریه با یکدیگر مذاکره کردند.
پس‌لرزه سياسی
پس‌لرزه سياسی - سياسي‌اش كردند. زود رفتند سراغ مسكن مهر... خدا لعنت كند معاول اول رييس‌جمهوري، آقاي جهانگيري را... نخستين تخم لق سياسي را ايشان گذاشت و زود در جلسه اقتصاد مقاومتي اعلام كرد مسكن مهر... اصلا چه ربطي دارد؟
فیلم | حجاب ورزشی نایکی یکی از ٢۵ اختراع مهم سال
فیلم | حجاب ورزشی نایکی یکی از ٢۵ اختراع مهم سال - فیلم - «مسابقه دادن با حجاب سخت است، اگر جنس لباس سنگین باشد باعث عرق کردن زیادی می شود؛ اگر زیادی سبک باشد ممکن است در طول مسابقه حجاب از سر بیفتد و اگر اشتباه بسته شود حس می کنید در حال خفه شدن هستید»... این ها اظهارات منال رستوم دونده مصری است که در فیس بوک گروه "ناجی حجاب" را راه اندازی کرده و نزدیک به نیم میلیون دنبال کننده دارد. او با طراحی های حجاب کمپانی نایک در مسابقات شرکت کرده است و این…
گریه مجری حین روایت دردناک جواد خیابانی از زلزله
گریه مجری حین روایت دردناک جواد خیابانی از زلزله - جواد خیابانی این روزها برای کمک به مصدومان حادثه زلزله کرمانشاه، در مناطق زلزله زده حضور دارد و در گفتگویی تلفنی با شبکه ورزش، در حالی که اشک می ریخت، یکی از خاطرات دردناک این حادثه را بازگو کرد. مجری برنامه نیز پس از شنیدن خاطره، با صدای بلند شروع به اشک ریختن کرد.
فیلم | توضیحات مهناز افشار درباره ماجرای واردات شیرخشک‌های فاسد توسط همسرش
فیلم | توضیحات مهناز افشار درباره ماجرای واردات شیرخشک‌های فاسد توسط همسرش - فیلم - مهناز افشار در نشستی با خبرنگاران درباره ماجرای واردات شیرخشک‌های فاسد از سوی همسرش گفت: من از شما درباره این موضوع پیگیرترم. صحبت های این بازیگر را در ویدئوی زیر بشنوید.
تصویری از ستونهای مسکن مهر
تصویری از ستونهای مسکن مهر - تصویری عجیب از ستون های مسکن مهر پس از زلزله را مشاهده می کنید. این تصویر صبح امروز پس از عملیات آوار برداری منتشر شد.
فیلم تلخ از لحظه خودکشی مرد آبادانی
فیلم تلخ از لحظه خودکشی مرد آبادانی - مرد آبادانی در اقدامی هولناک خودش را زیر خودروی سمند انداخت و به زندگی اش پایان داد.
مسکن‌مهر در اولین آزمون
مسکن‌مهر در اولین آزمون - واحدهای مسکونی مهر با ساکنانشان بی مهری کردند و به شکل گسترده ای در زلزله کرمانشاه، سرپل ذهاب،قصر شیرین و ایلام و ... تخریب شدند،این در حالی است که قدیمی ترین مسکن مهر در ایران هنوز 10 ساله نشده است.
فیلم تمرینات بدنسازی بهنوش طباطبایی
فیلم تمرینات بدنسازی بهنوش طباطبایی - بهنوش طباطبایی با انتشار این ویدیو در صفحه شخصی خود نوشت: یک هفته پر انرژى با تمرینات آمادگى جسمانى هر روزه
قشر متوسط - ازدواج سفید / قش پائین - تجاوز
قشر متوسط - ازدواج سفید / قش پائین - تجاوز - الان این ازدواج سفید بحرانی است که قشر متوسط دارد ایجاد می‌کند، بعد از آن ازدواج‌های ساندویچی است، یعنی رابطه جنسی ساندویچی. در ازدواج سفید طرفین چندمدت با هم هستند اما اگر قرار شد رابطه ... سر خیابان انجام شود، چه کسی می‌خواهد آن‌ها را بگیرد؟ چند نفر را می‌خواهند بگیرند؟ چند نفر را می‌خواهند اعدام کنند؟
تهران 1396 / تن فروشی در 10 سالگی برای 5 هزار تومان
تهران 1396 / تن فروشی در 10 سالگی برای 5 هزار تومان - فاطمه در 8 سالگی برای مدتی هر روز به بهانه بستنی و... به کارگاه چوب بری کشیده می‌شد و آنجا مورد تجاوز قرار می‌گرفت.
فیلم دو دختر اصفهانی لحظاتی قبل از خودکشی
فیلم دو دختر اصفهانی لحظاتی قبل از خودکشی - فیلم خودکشی دختر اصفهانی (جدید) | دو دختر اصفهانی در فیلمی که پیش از خودکشی ضبط کرده اند، با خوشحالی به سمت مرگ می شتابند. لحظاتی که آنها نزدیکان شان را خطاب قرار می دهند و خودشان را آرام و آهسته می رسانند به بلندترین ارتفاعی که برای خودکشی به ذهنشان آمده یعنی پل شهید چمران اصفهان و در این مسیر هیچ عاملی، هیچ دلیلی نیست که دست دلشان را بگیرد و پشیمان شان کند برای رفتن.
مجری : مسی شما را بعنوان نماینده ایران ! تحویل نگرفت
مجری : مسی شما را بعنوان نماینده ایران ! تحویل نگرفت - توضیحات رضا پرستش درمورد دیدار ناموفق با مسی! / ویدیو از آپارات
قهر مهدی فخیم زاده در برنامه زنده / رفتار عجیب مجری
قهر مهدی فخیم زاده در برنامه زنده / رفتار عجیب مجری - مهدی فخیم زاده مهمان شب گذشته مهمان برنامه زنده «سینما دو» بود که بعد از ارتباط تلفنی با لاله اسکندری و معطلی در استودیو، بعد از پخش آیتمی، بدون خداحافظی برنامه را ترک کرد. ویدیو از آپارات
در منزل بقایی ۷۰۳ سکه تمام بهار آزادی، ۱۸۴۲ نیم‌سکه، مبلغ ۲۱ میلیارد ریال وجه نقد ...
در منزل بقایی ۷۰۳ سکه تمام بهار آزادی، ۱۸۴۲ نیم‌سکه، مبلغ ۲۱ میلیارد ریال وجه نقد ... - زمانی که آقای بقایی در سازمان میراث فرهنگی مسئولیت داشتند چندین شرکت با نام‌های توسعه فناوری اطلاعات، میراث آریا، بهار سرزمین من، تور گردشگری ایران، کانون جهانگردی اتومبیلرانی ایران تأسیس کردند...
فیلم / مالباختگان ایران خودرو
فیلم / مالباختگان ایران خودرو - اعتراض جمعی از مالباختگان نمایندگی ایران‌ خودرو مقابل ساختمان اصلی وزارت صنعت امروز در حالی برای چندمین بار ادامه یافت که شرکت خودروساز با این ادعا که سهامدار نمایندگی، شرکت دیگری است، مسئولیت ماجرا را نمی‌پذیرد.
تصاویر جشن تولد احمدی نژاد
تصاویر جشن تولد احمدی نژاد - کیک تولد 61 سالگی احمدی نژاد که توسط طرفداران به خانه اش برده شد روی کیک نوشته شده: چه خوب شد که به دنیا آمدی و چه خوبتر که دنیای ما شدیدکتر جان تولدت مبارک.
انصافاً هیچ دولتى در شیرین كارى، خلاقیت اینا رو نداشت!
انصافاً هیچ دولتى در شیرین كارى، خلاقیت اینا رو نداشت! - امروز كه این عكسا رو دیدم، یهو دلم واسه كل ایل و تبارشون تنگ شد. انصافاً هیچ دولتى در شیرین كارى، خلاقیت اینا رو نداشت.
آشکارشدن ابعادجدیدی از تجاوز ناپدری به اهورا
آشکارشدن ابعادجدیدی از تجاوز ناپدری به اهورا - یکی از همسایه ها گفت: هنگامی که وارد خانه شدیم اهورا لخت مادرزاد بود و قاتل نیز در حالی که نیمه برهنه بود روی مبل نشسته بود. یکی دیگر از همسایه ها نیز گفت: اهورا را در حالی که از بینی، دهان و.... دچار خونریزی بود از خانه خارج کردیم.
پربازدیدها