یکشنبه ۲۸ بهمن ۱۳۹۷ / Sunday, 17 February, 2019

نگاهی به رمان«مرد است و احساسش» نوشته خاویر ماریاس


نگاهی به رمان«مرد است و احساسش» نوشته خاویر ماریاس
خاویر ماریاس متولد سال ۱۹۵۱ اسپانیاست. او تاکنون ۹ رمان، دو مجموعه داستان و مجموعه مقالات زیادی منتشر کرده است و علاوه بر نویسندگی، منتقد و روزنامه نگاری چیره دست است. او که رمان«قلب بسیار سفید»اش یکی از بهترین کارهای اسپانیایی زبان شناخته شده است چند سال پیش جایزه یی به نام پادشاهی ردوندا را تاسیس کرد تا از نویسندگانی که آثارشان به زبان اسپانیایی ترجمه می شود تجلیل به عمل آید.
از خاویر ماریاس تا به امروز تنها یک داستان کوتاه به نام «ماه عسل» ترجمه شده بود و رمان «مرد است و احساسش» اولین کتابی است که از این نویسنده اسپانیایی زبان با ترجمه قابل قبولی به فارسی برگردانده شده است؛ رمانی که هرچند از آثار شاخص نویسنده اش نیست اما سبک و نگاه ویژه او به شخصیت ها و جهان اطرافش را می توان در همین رمان کوتاه دید و با جهان داستانی او آشنا شد.
راوی رمان«مرد است و احساسش» یک خواننده اپراست که دائم در سفر است و در شهرها و کشورهای زیادی برنامه اجرا می کند. او که در ابتدای رمان با تصاویر و توصیف هایی از پاریس، شهرهای آلمان شرقی و لندن حرف می زند هیچ گاه عشقش را به مادرید پنهان نمی کند و خودش را یک مادریدی تمام عیار می داند.
رمان از جایی شروع می شود که راوی صبح از خواب بیدار شده و رویایی که شب پیش دیده ذهنش را به خود مشغول کرده است؛ رویایی که هرچند تا پایان رمان به وضوح از آن حرفی نمی زند اما تصاویر و اشخاصی که به طور مبهم یادش می آید او را به دوره یی چهارساله از زندگی اش می اندازد که در آن شاهد عشقی تراژیک بوده است؛ عشقی که خودش نقش تاثیرگذاری در به وجود آمدن پایان تراژیکش داشته است.
راوی یا همان شخصیت اصلی رمان مدت ها خواننده اپرا بوده و نقش های زیادی در اپراهای متفاوت اجرا کرده است ولی هیچ وقت خودش را آماده یا لایق نقش آفرینی در اپراهای واگنری نمی بیند؛ اپراهای سنگینی که در آنها از ملودرام های معمولی خبری نیست و اجراهای سنگین و پرآوایی دارد. او که به خاطر اجرای نقش های متفاوتش در اپرا شهرت زیادی کسب کرده است در یکی از سفرهایش در کوپه قطاری با زنی ناشناس و دو مردی که او را همراهی می کنند، آشنا می شود و این آشنایی برگی از نمایشی را که او قرار است اجرا کند وارد واقعیت عینی زندگی اش می کند.
او در اولین ملاقاتش با آنها در صندلی روبه رویی اش در قطار جزییات دقیق و تیزبینانه یی را از آن سه نفر توصیف می کند و خواننده از همان ابتدا با سایه یی از شخصیت آن سه نفر که محور حوادث بعدی رمان هستند، آشنا می شود؛ زنی به نام ناتالیا که میان آن دو مرد نشسته و خوابش برده است، شوهرش مانور که کنارش نشسته و به بیرون خیره شده است و داتو که به جای نامعلومی نگاه می کند؛ آدم هایی که طوری کنار هم در قطار نشسته اند که نمی توان گفت هیچ نوع رابطه یی بین آنها وجود دارد؛ کسانی که راوی دوباره در هتل آنها را ملاقات می کند و ما آرام آرام به هر کدام از این شخصیت ها نزدیک و نزدیک تر می شویم.
خاویر ماریاس برای معرفی و پوست کندن شخصیت هایش از هر وسیله یی استفاده می کند؛ نوع حرکت، نگاه، رنگ و نرمی پوست شان و حتی به ظریف ترین و دقیق ترین شکلی از جنس پارچه ها و رنگ لباس هایشان حرف می زند. توصیفات خیره کننده یی که با جمله های بلند و تودرتو (که ظاهراً بخشی از سبک نویسنده است.) نشان داده می شود و خواننده را روی صندلی اش میخکوب می کند؛ تصاویر و شخصیت هایی که شاید بارها در رمان های دیگر دیده ایم اما ماریاس با ظرافت تمام، طوری به آدم ها شکل می دهد که هر کدام از آنها را بخشی از جهان داستانی خودش می کند و خواننده ترجیح می دهد علاوه بر تصاویر و شخصیت هایش، قصه آشنایش را نیز از نگاه او بخواند و تجربه کند.
ناتالیا زنی است که به اجبارً مشکلات اقتصادی برادرش مونته، با مانور زندگی می کند. در تمام رمان تصویری مبهم و ستایش انگیز از او می بینیم، نه چیز زیادی از گذشته اش گفته می شود و نه از ذهنیت و کنش هایی که با آن درگیریم. تنها چیزی که از او می دانیم حرف ها و رفتارهایی است که راوی رمان به شکلی خیالی از او به تصویر می کشد. در واقع زنانی مثل ناتالیا شجره نامه یی ادبی دارند (شاید کمتر بتوان این گونه زن ها را در واقعیت بیرونی دید.) و نمونه هایی از او را در آثاری مثل بوف کور هدایت (زن اثیری) و نادیای آندره برتون دیده ایم؛ شخصیت هایی که دیگر شکلی اسطوره یی به خود گرفته اند. زنانی که همیشه کم حرف و گنگ اند و کمترین واکنش ها را مقابل وضعیت اطراف نشان می دهند. زنانی ایده آل برای مردانی که ترجیح می دهند نقش معشوقی زودگذر از آنها باقی بماند و به همین تصاویر مبهم از آنها راضی هستند.
در کنار او مانور شوهرش، حضور دارد که روابطش با ناتالیا سرد و خشک است و بیشتر در میهمانی ها و مناسبت های رسمی کنار هم می ایستند تا از نگاه بیرونی به شکل یک زوج درآیند. مانور که یک بانکدار بلژیکی است مرد ثروتمندی است که مشغله های زیادی دارد ولی از همراهی و عشق ناتالیا (اگر چیزی به این نام در وجودش باشد) بی نصیب مانده است، به همین خاطر مردی به نام داتو را استخدام کرده است تا هم صحبت و همنشین ناتالیا باشد. داتو از همان ابتدا روابط خوبی با راوی برقرار می کند ولی با دل بستن راوی به ناتالیا نقشش در رمان و رابطه آنها کمرنگ تر می شود.
داتو از آن نوع شخصیت هایی است که شاید خواننده های ایرانی نتوانند او را در قالب همیشگی روابط بگنجانند، او نه دوست است، نه معشوق، نه منشی و نه کارگر روزمزد یک خانواده ثروتمند. او با وجود اینکه صمیمی ترین رابطه را با ناتالیا دارد اما هیچ گاه مانور که از نزدیک شدن هر مردی به ناتالیا می ترسد (از جمله راوی) هیچ احساس خطری از جانب او نمی کند.
در واقع داتو را می توان یکwalker دانست؛ شخصیت هایی که امروزه دیگر همان قدر در خانواده های ثروتمند حضور دارند کهwaiter در سده های پیشین در خانواده های اشرافی حضور داشت. (اشراف امروزی را می توان همان صاحبان کمپانی ها، بانکداران و سیاستمدارانی پرمشغله دانست که به هر دلیل می خواهند همسری رسمی و قابل نمایش کنارشان داشته باشند.) در واقع واکرها بیشتر برای همراهی و پر کردن اوقات فراغت همسران مردان پرمشغله استخدام می شوند؛ کسانی که با آنها سفر می روند، قهوه می خورند، حرف می زنند و پیاده روی می کنند ولی جدا از اینها هیچ رابطه دیگری با آنها برقرار نمی کنند. داتو نیز برای ناتالیا چنین نقشی دارد و درست از زمانی که ناتالیا معشوقی مثل راوی پیدا می کند و با او سرگرم می شود دیگر نیازی به حضورش نیست و همیشه مثل سایه یی به دنبال شان یا در پس زمینه تصاویر این دو باهم قرار می گیرد.
راوی در مدتی که در آن هتل به سر می برد هر روز برای نقش کاسیو از نمایشنامه اتللو شکسپیر تمرین می کند و در حین اینکه ما با شخصیت راوی آشنا می شویم با مصائب و مشکلات یک خواننده اپرا نیز آشنا می شویم، آنها نباید هیچ وقت سرما بخورند وگرنه حدود یک ماه نمی توانند بخوانند یا هر غذا و نوشیدنی را نمی توانند بخورند و در روز اجرا باید از چسب استفاده کرده و هیچ حرفی نزنند تا تارهای صوتی برای زمان اجرا استراحت کنند و آماده شوند،بدون اینکه راوی از نمایشنامه اتللو و شباهتش با داستان زندگی خودش چیزی بگوید قصه رابطه اش با ناتالیا و مانور، لحظه به لحظه به داستان زندگی اتللو نزدیک می شود و خواننده ناخواسته روایت را در ذهنش پیش می برد. این گونه ارتباط و استفاده از متن های دیگر (بینامتنیت) از قالب هایی است که دیگر در دهه های اخیر کهنه به نظر می آید اما با وجود اینکه نویسنده به اجبار دست به چنین کلیشه یی می زند اما سعی می کند شکل دیگری از بینامتنیت را ارائه کند. هرچند قلم خاویر ماریاس چنان قوی است که حتی در بخش های آخر رمان که ما به واسطه نمایشنامه اتللو از سرنوشت شخصیت ها آگاهیم ولی رمان را تا به آخر می خوانیم و اجازه می دهیم نویسنده با جابه جایی حوادث، خلق تصاویر بکر و نگاه ژرفش، تجربه جدیدی برای ما فراهم آورد.
راوی هنگامی که در آن هتل با ناتالیا آشنا می شود هنوز با برتا زندگی می کند و در همان حال که رابطه خود با برتا را به یاد می آورد و بی میلی های خود را در مقابل برتا از ذهن می گذراند، حدس می زند رابطه ناتالیا و مانور نیز چنین باشد و ناتالیا هیچ میلی به شوهرش نداشته باشد. این موازی کردن رابطه اش با برتا و آن دو با هم، اولین چیزهایی است که به راوی گوشزد می کند دیگر نمی تواند به سادگی از کنار ناتالیا بگذرد. در رمان«مرد است و احساسش» مثل نمایشنامه شکسپیر بیشتر از آنکه از رابطه یک مرد در مقابل یک زن حرف زده شود از رابطه دو مرد و تقابل ها و سبقت گرفتن هایشان پرده برمی دارد. در واقع وقتی نگاه یا چشم خیره یک زن وجود داشته باشد ناخواسته مردان به مسابقه یی خصمانه واداشته می شوند. همان طور که اتللو بیشتر از آنکه عاشق و دلباخته دزدمونا باشد خودش را پست تر و حقیرتر از آنی می داند که بتواند در بین مردان دیگر انتخاب شود.
چیزی که باعث عصبانیت و گاهی نفرت مردان از هم می شود (البته در کنار زنان)بیشتر از هر چیزی، احساس گناهی است که مردان از بقیه مخفی می کنند و تنها در مقابل چشم یک زن است که ترس از فاش شدنش را دارند. در واقع خالی بودن عرصه از زنان به این خاطر به مردان احساس امنیت و آرامش می دهد که دیگر قرار نیست کسی به واسطه گناهشان تنبیه شان کند یا دیگری را به او ترجیح دهد. راوی رمان«مرد است و احساسش»درست زمانی که چشمش به مانور به عنوان همسر ناتالیا می افتد و در خیالش او را مالک ناتالیا می داند از آن به بعد ناتالیا جایگاه دیگری در ذهنش پیدا می کند و با تمام وجود خواهان او می شود. میلی که بیشتر از آنکه از درون خودش نشات گرفته باشد میل «دیگری» است که ما ناآگاهانه آن را میل خود می پنداریم و با تمام وجود از آن نگهداری می کنیم، حتی تا پای جان.

مهدی فاتحی
شکسپیر اسپانیایی

منبع : روزنامه اعتماد

مطالب مرتبط

بازنمایی لحظه گسست

بازنمایی لحظه گسست
مجموعه داستان کافه پری دریایی شامل هشت داستان است. داستان های این مجموعه را می توان در ادامه کتاب اول نویسنده «مادموازل کتی» به داستان های پرشماری منتسب دانست که در سال های ابتدایی دهه هشتاد به جریان غالب داستان کوتاه فارسی بدل شد اما به نظر می رسد در دو سه سال اخیر اقبال خود را از دست داده است.
این جریان متاثر از داستان کوتاه امریکایی است اما تنها برخی از مولفه های این گونه داستانی در داستان نویسی فارسی مورد توجه قرار گرفت؛ همان مولفه هایی که در واژگان نقد داستان در ایران عموماً حضور داشته اند مثل برش کوتاهی از زندگی، ایجاز، نشان دادن، مینی مالیسم و... ابزارهای روایی این گونه داستانی قاعدتاً بیشترین کارایی را در بازنمایی سوژه هایی دارند که در فضایی مشخص و محدود روی دهد.
همچنین شاید متاثر از شیوه های روایی بصری در اینجا هم داستان با تکیه بر عینیت گرایی محض روایت می شود. در واقع ذهنیت جز در عینی ترین نمود خود یعنی افکار و درونیات شخصیت ها نمود نمی یابد که این یکی هم البته در بسیاری از داستان های این جریان ادبی غایب است. مدعای زیبا یی شناختی متن در این گونه داستانی این است که روایت به مثابه گزارشی صادقانه عمل می کند. هر وضعیت داستانی به گزارش رفتارهای لازم خلاصه می شود نه چیزی بیشتر. از این طریق امکان دخالت راوی/ نویسنده (احتمالاً هر عنصر اقتدارگرا) در متن به کمترین میزان ممکن می رسد. در بسیاری از موارد پیوند آشکاری میان جهان مضمونی داستان و ساختار آن وجود دارد. در واقع با تکیه بر مفهوم ساختار معنادار لوسین گلدمن می توان ارتباط بین اصلی ترین ویژگی های ساختار یک داستان و ارتباط آن با منافع و آگاهی طبقاتی را پدیدار کرد. از این رو تاکید بر بی طرفی روایت و خلق معنا در ذهن مخاطب شاید چیزی جز ترفندی روایی نباشد. در اینجا نمونه یی از داستان این مجموعه را از این حیث بررسی می کنیم.
داستان «کافه پری دریایی» شرح ماجرای حمله مردم به کافه یی در یک شهر کوچک بندری است. راوی پسر نوجوانی است که همراه دوستش شاهد ماجراست. او شخصیت های حاضر در غائله را به دقت معرفی می کند تا نیروهای حاضر در یک موقعیت اجتماعی را آشکار سازد. دار و دسته لمپن ها آماده حمله به کافه هستند. طیف دیگری که پدر راوی هم جزء آنهاست و طبیعتاً باید مخالف این حمله باشند سکوت کرده اند. راوی کم سن و سال ظاهراً این امکان را در اختیار نویسنده قرار داده است که پای خود را از ماجرا بیرون بکشد و با لحنی پرسشگرانه به گزارش دقیق صحنه بپردازد. موضع این راوی نوجوان چنان که گفتیم با ارائه گزارش بی واسطه یعنی یکی از شاخصه های اصلی این گونه داستانی شبیه است. در واقع نویسنده کوشیده است در یک بزنگاه هیجانی اجتماعی مثل انقلاب اصلی ترین گرایش ها و لایه ها را در تقابل با هم نشان دهد آن هم از دید راوی صادق. اما حتی این راوی هم نمی تواند رفتار عجولانه احساسی و بی منطق لمپن ها را بپذیرد.
«چوب و چماق شان را در هوا تکان می دادند و جلو می آمدند. » این اولین تصویری است که در داستان از لمپن ها ارائه می شود. در حالی که پدر راوی با چند تایی از همکارانش دم در دکه بسته روزنامه فروشی ایستاده اند به حرف زدن و اوقاتشان تلخ است.
کافه پری دریایی ظاهراً به دلیل آوازه زنی که در آن کار می کند در فانتزی های فکری پسران نوجوان شهر حضور دارد. آنها هم در آرزوی ورود به این مکان هستند. اما در مطالعه دقیق تر درمی یابیم که متن در واقع امکان ویژه یی در اختیار یک شخصیت حاشیه یی قرار داده تا در چند نقطه عطف داستان صدای خود را به گوش مخاطب برساند. این شخصیت حاج یدالله است. این شخصیت در دو موقعیت مختلف نسبت به خشونت طلبی لمپن ها اعتراض می کند. همدلی نویسنده با این شخصیت آشکار است. از این طریق می توان کارکرد ایدئولوژیک این داستان را مشخص کرد.
کافه پری دریایی بیانگر خواست عمومی طبقه متوسط است در به تعویق انداختن بروز گسست های اجتماعی تا سرحد ممکن. به این معنا که سازشکاری طبقه در تقلیل خواسته های خود با حاج یدالله نمود می یابد.
و حتی در یادآوری و روایت دگرگونی اجتماعی آن را به نوعی با مضمونی رمانتیک (فانتزی دزدیدن پری دریایی) هم ارز کند. هرچند نقد کارگاهی عموماً در چارچوب جریان ادبی عمل می کند و بنابراین از پیوند ساختار آثار ادبی با کلان ساختارهای اجتماعی و سیاسی غافل می ماند اما در اقبال یا عدم اقبال یک گونه ادبی و هنری نمی توان به تاثیر این پدیده ها بی اعتنا ماند.

وبگردی
زیر و روی "اصلاح ساختاری"
زیر و روی "اصلاح ساختاری" - احتمال بعدی این است که شاید هدف این است که نظام ریاست جمهوری کنار برود و مجددا جایگاه نخست وزیری احیا شود. در این حالت نخست وزیر هم به طبع توسط مجلس انتخاب می‌شود و شک نکنید حتی اگر الان با توجه به ترکیب مجلس دهم قرار بود نخست وزیر انتخاب شود، فردی مانند سعید جلیلی انتخاب می‌شد.
بازهم کپی بدون اجازه از یک برنامه آمریکایی / آیا مورد تمسخر دنیا قرار نمیگیریم !
بازهم کپی بدون اجازه از یک برنامه آمریکایی / آیا مورد تمسخر دنیا قرار نمیگیریم ! - همزمان با رونمایی از پوستر و تیزر جدیدترین برنامه احسان علیخانی، روز و ساعت پخش اولین قسمت از «عصرجدید» اعلام شد.
ادامه‌ی سکوت ضرغامی درباره‌ی انتقال آرشیو صداوسیما به شبکه من و تو
ادامه‌ی سکوت ضرغامی درباره‌ی انتقال آرشیو صداوسیما به شبکه من و تو - چند سالی است از جمله روزهای اخیر که با نزدیک شدن به مقاطعی از جمله دهه‌ی فجر، شبکه‌های تلویزیونی فارسی خارج کشور مانند بی‌بی‌سی و من‌وتو مستندهایی از زمان انقلاب پخش می‌کنند که جزو آرشیو صداوسیما بوده است ولی تا امروز مشخص نشده است که چطور و توسط چه کسانی به دست آنها رسیده است؟
اختتامیه سی و هفتمین جشنواره فیلم فجر
اختتامیه سی و هفتمین جشنواره فیلم فجر - مراسم اختتامیه سی و هفتمین جشنواره فیلم فجر شامگاه دوشنبه در برج میلاد برگزار شد.
جنجال شبیه‌سازی بیعت امام و همافران ارتش توسط علم‌الهدی در مشهد
جنجال شبیه‌سازی بیعت امام و همافران ارتش توسط علم‌الهدی در مشهد - دیدار و سلام نظامی فرماندهان نیروی هوایی ارتش به سیداحمد علم‌الهدی، امام جمعه مشهد انتقادهایی را در پی داشته است.
ویدئو / روش خرید قانونی کوه در لواسان !
ویدئو / روش خرید قانونی کوه در لواسان ! - ارتفاعات تهران از جمله لواسانات یکی از این مناطق است که به گفته امام جمعه این شهر به شکل جدی و گسترده‌ای با این مشکل دست به گریبان است و ظاهراً کمیسیون ماده ۱۰۰ قانون شهرداری محلی برای دور زدن قانون از سوی برخی افراد شده است.
ازدواج الهام حمیدی + تصاویر
ازدواج الهام حمیدی + تصاویر - الهام حمیدی بازیگر پرکار این روز‌های سینما و تلویزیون با انتشار عکسی در صفحه اینستاگرامش خبر ازدواجش را به صورت رسمی اعلام کرد اما هویت همسرش را فاش نکرد.
توهین بعیدی‌نژاد به شعور ملت ایران
توهین بعیدی‌نژاد به شعور ملت ایران - حمید بعیدی‌نژاد سفیر ایران در انگلیس توییتی را منتشر ساخت که با واکنش‌های بسیاری روبه‌رو شد. وی مدعی شده که در فهرست کشورهایی که در حفظ ارزش پول ملی در برابر دلار با بیشترین مشکلات مواجه شدند ایران با وجود فشارها و تحریم اقتصادی، عملکرد بهتری از کشورهایی چون ترکیه، برزیل، روسیه، آفریقای جنوبی و سوئد داشته است.
عکس/ کشف حجاب در تهران!
عکس/ کشف حجاب در تهران! - حجت الاسلام حمید رسایی عکسی در کنار یک زن بی حجاب از حضور در برنامه‌ای با عنوان «اعلام همبستگی با ملت ونزوئلا» در تهران منتشر کرده است.
ببینید یک مجری چقدر میتواند مزخرف بگوید !
ببینید یک مجری چقدر میتواند مزخرف بگوید ! - ژاپنی صحبت کردن جواد خیابانی