چهارشنبه ۲۴ مرداد ۱۳۹۷ / Wednesday, 15 August, 2018

شش فصل و رسالهٔ استخراج


   ترجمه و شرح رسالهٔ حى‌بن يقظان
حى‌بن يقظان از آثار تمثيلى عرفانى شيخ‌الرئيس ابوعلى‌سينا است. اين داستان عرفانى را شيخ در قلعهٔ فردجان نوشت و در آن شرح حال پيرى از اهل بيت‌المقدس به‌نام حى پسر يقظان آمده است. مراد از اين حى‌بن يقظان اشاره به 'عقل فعال' است که صوفى زاهد را در وصول به‌حق ياورى مى‌کند. حى‌بن يقظان به وصيت پدر به گردش در بلاد مبادرت جسته و يقظان مفتاح همهٔ علوم را به پسر داده بود. حى نويسندهٔ کتاب را با خود به سياحت عالم برد. نخست او را به چشمه‌اى عجيب نظير چشمهٔ حيات که در داستان اسکندر مى‌بينيم راهنمائى کرد.هر کس از اين چشمه بنوشد از بيابان‌هاى سخت و کوه‌هاى بلند مى‌تواند گذشت. اين چشمه در آن‌سوى ظلمات و در بيابانى روشن و نورانى واقع است (يعنى فلسفه در آن‌ سوى جهل).
سپس از دو قسمت عالم، عالم ماده و عالم معني، و طى مراحل و وصول به حق به‌طريق رمز سخن رفته و اين بحث با بيانى شيرين به وصف واجب‌الوجود ختم شده است. داستان حى‌بن يقظان شيخ بسيار مورد توجه واقع شده و از جملهٔ کتبى است که هم در عصر نويسنده ترجمه شده است. ترجمه و شرح فارسى اين کتاب به امر علاءالدوله کاکويه و در دربار او انجام گرفت و مترجم و شارح آن ظاهراً يکى از شاگردان شيخ و بنابر عقيدهٔ بعضى ابوعبيد جوزجانى است. در اين ترجمه و شرح نخست متن عربى هريک از عبارات و سپس ترجمهٔ آن به‌عنوان 'تفسيرش و بعد از آن 'شرح' آن قسمت آمده است. فصاحت و سلامت کلام و سلاست بيان در اين رساله به حد اعلى است و اگرچه مفردات کهن و ترکيبات قديم فارسى در آن فراوان است ليکن کلمات عربى هم در آن چندان کم نيست. اين ترجمه و شرح چنانکه از مقدمهٔ آن برمى‌آيد در حيات ابوعلى فراهم آمده و بنابراين تاريخ تأليف آن پيش از ۴۲۸ است و به‌هرحال اين تاريخ نمى‌تواند از تاريخ ۴۳۳ يعنى تاريخ فوت علاءالدولهٔ کاکويه متأخر باشد.
   شش فصل و رسالهٔ استخراج
دو اثر نجومى از ابوجعفر محمدبن ايوب حاسب. طبرى از قدماء منجمين ايران است. شش فصل رساله‌اى است در اصطرلاب و چنانکه مؤلف خود گفته است در جواب سؤال‌هائى که از او شده نگارش يافته و در آن همهٔ وجوه علمى و عملى اصطرلاب را بيان داشته است. کتاب استخراج در شناختن 'عمر و بقاء آن' است که يکى از مباحث نجوم شمرده مى‌شد.
   تاريخ سيستان
از کتب معتبر فارسى که قسمت بزرگى از آن در همين عهد نوشته شده تاريخ سيستان است. اين کتاب شامل دو قسمت متمايز از يکديگر است که دو سبک مختلف از دو دورهٔ متفاوت دارد و به‌وسيلهٔ دو تن نگارش يافته است. قسمت اول آن تا حوادث سال ۴۴۴-۴۴۵ يعنى اوايل عهد تسلط سلاجقه که مصادف است با پايان عهدى که مورد مطالعهٔ ما است، نوشته شده و قسمت دوم بعد از آن تاريخ را تا حوادث سال ۷۲۵ شامل است و در اوايل قرن هشتم نگارش يافته در قسمت نخستين کتاب بعضى از موارد مأخوذ است از کتب قديم‌ترى مانند نثر ابوالمؤيد بلخى و مابقى يعنى قسمت اعظم کتاب انشاء مؤلف نامعلوم آن است. روش نگارش اين مؤلف بسيار ساده و طبيعى است و اين سادگى و نزديکى به طبيعت و فصاحت نويسنده به‌حدى است که نثر او را همدوش فصحاى بزرگ قديم مانند بلعمى کرده است و اگرچه اين کتاب در پايان عهد مورد تحقيق ما نگارش يافته باز هم از لغات عربى و ترکيبات مشکل تازى به نسبت بسيار زيادى خالى است و معمولاً از کلمات سادهٔ مصطلح و يا پاره‌اى ترکيبات است که به مورد و غالباً از زبان عربى استعمال مى‌شود مانند سبحان‌الله العظيم و اعزالله‌ الامير و امثال اينها. آثار کهنگى زبان و کلمات و ترکيبات از بعضى موارد کتاب به‌درجه‌اى مشهود است که آن را به نثر عهد سامانى به‌شدت نزديک مى‌کند. کوتاهى جمله‌ها و رسا بودن عبارات و تمام بودن افعال و به‌کار رفتن ترکيبات خاص که بعضى از قبيل ترکيبات محلى نويسنده است، از خصائص عمدهٔ اين کتاب شمرده مى‌شود.
   کشف‌المحجوب
اين کتاب مهم فلسفى از آثارى است که در اواخر عهد مورد بحث ما به‌وجود آمده است و از جملهٔ مهمترين آثار اسمعيليه شمرده مى‌شود. مؤلف آن ابويعقوب اسحق ابن احمد سگزى است که در اواخر قرن چهارم مى‌زيسته. موضوع اين کتاب همچنان‌که گفتيم حکمت بر مذاق اسمعيليان و شامل هفت اصل يا مقالت است که در هر مقالت منقسم مى‌شود به چند جستار: مقالت اول در توحيد بارى تعالى و مقالت دوم در خلق اول (خرد) و مقالت سوم در خلق ثانى (نفس) و مقالت چهارم در خلق ثالث (طبيعت) و مقالت پنجم در خلق رابع (موجودات روى زمين) و مقالت ششم در خلق خامس (نبوت) و مقالت هفتم در خلق ششم (برانگيختن يعنى بعث و نشور = معاد).
روش سخن در غالب موارد اين کتاب به ترجمه مى‌ماند و بعيد نيست که اين کتاب ترجمه‌اى از اصل تأليف ابويعقوب سگزى باشد و يک جا عبارت کتاب اين فکر را تأييد مى‌کند و آن چنين است: 'آگاه باش کى اندر اقاويل حکماى اديان رفته است کى نفس صورتى است برانگيخته از عقل اول و از بهر آن او را عقل ثانى خوانند، و بدانک اندر سخن عرب برانگيختن بوذن کردن بوذ چنانک با يعقوب گويد: الانبعاث انفعال من‌البعث و المنبعث المنفعل و المبعوث المفعول' . با اين‌حال سبک نگارش کتاب بسيار قديم است و اگرچه کلمات عربى در آن بسيار است اما هيئت انشاء و استعمال بسيارى از کلمات و ترکيبات کهن مى‌رساند که نبايد تاريخ تحرير اين نسخهٔ فارسى از اوايل قرن پنجم جديدتر باشد.
   رسائل ابونصر مشکان
ابونصر منصوربن مشکان از کتاب بزرگ عهد عهد غزنوى است و ظاهراً بعد از انتخاب شمس‌الکفاة احمدبن حسن ميمندى به وزارت (۴۰۱ هجري) و خالى ماندن محل و منصب صاحب ديوان رسائل، به امر محمود به اين سمت برگزيده شد و در عهد مسعود همواره اين شغل را با کمال امانت و تدبير برعهده داشت تا در سال ۴۳۱ درگذشت. ابونصر در نثر پارسى و عربى هر دو دست داشت و از او آثارى در عربى و فارسى ذکر نموده‌اند و بيهقى چند نامهٔ پارسى او را در تاريخ خود نقل کرده و از آن جمله است نامهٔ اعيان دولت غزنوى به سلطان مسعود و دعوت او به غزنين و نامهٔ سلطان مسعود به قدرخان و نامهٔ سلطان مسعود به آلتونتاش خوارزمشاه.
  قسمت رياضى دانشنامه علائى
ابوعلى سينا به فرمان علاءالدولهٔ کاکويه بر آن شده بود که کتاب جامعى در انواع علوم حکمى يعنى منطق و الهيات و طبيعيات و رياضيات به زبان پارسى بنويسد ليکن قسمت رياضى آن کتاب ظاهراً از بين رفت. اين کار را شاگرد او ابوعبيد جوزجانى به انجام رسانيد. ابوعبيد همين کار را هم در تکميل کتاب نجات شيخ کرد يعنى کتاب رياضى را بر آن افزود. ابوعبيد در آغاز قسمت رياضى دانشنامه گفته است که آن را از روى کتب رياضى شيخ ترتيب داده و به پارسى درى نوشته و به کتاب دانشنامه پيوسته است.
   زين‌الاخبار
از جمله کتب معتبر تاريخى است که در اواخر اين عهد تأليف شد. مؤلف اين کتاب ابوسعيد عبدالحيّ بن محمود گرديزى غزنوى معاصر غزنويان است و کتاب او شامل وقايع از ابتداى خلقت تا پايان دورهٔ مودودبه مسعود غزنوى (۴۳۲-۴۴۰) و متضمن اطلاعاتى در تواريخ و اعياد و رسوم ملل و حوادث عالم و داراى نثرى روان و ساده است. از مختصات کلام گرديزى رعايت جانب ايجاز و ذکر رؤس حوادث و اجتناب از اسهاب و تطويل و عدم ورود در جزئيات است. با آنکه در کلام گرديزى لغات تازى به اندازهٔ کافى راه يافته، معذلک روش نگارش او کهنه و نزديک به روش دورهٔ سامانى است.
   قصص‌الانبياء
از اسحق بن ابراهيم بن منصوربن خلف نيشابورى که مطالب آن منقول است از روايت کلبى (م ۱۴۶هـ) از ابن‌عباس در ذکر 'قصص قرآن' . اسحق بن ابراهيم ميان روايت خود و کلبى هفت واسطه ذکر کرده است و بنابراين بايد قاعدةً در ميانهٔ قرن پنجم يعنى درست در پايان نيمه قرن پنجم که مورد مطالعه است زيسته باشد. عبارت کتاب و به‌کار رفتن کلمات وافر عربى در آنها و در عين حال کهنگى قسمتى از ترکيبات و کلمات، ما را بر آن مى‌دارد که تصور تصرفاتى را در اين کتاب بکنيم و اين امر نسبت به يک کتاب دينى که مورد علاقه و استفادهٔ عامه و دستخوش تطاول نساخ مختلف بوده است، مستبعد به‌نظر نمى‌رسد.
مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
سیاوش غیاثوند , باج گیری , نشست شورای معاونین , باز یهای کشورهای اسلامی , محمد علی صدق آمیز , تیم دوچرخه سواری پیشگامان یزد , شرکت ها , فرهنگسرای رضوان , آسمانی صاف تا ابری , دانیل سرور ,

مقالات پربیننده امروز
بانک اطلاعاتی کتاب / به رابطه زناشویی خود کمک کنید , بانک اطلاعاتی کتاب / فارسی عمومی , نشریات و مطبوعات , هنر , هفته نامه تندیس / هفته نامه تندیس ـ شماره ۷۸، ۲۷ تیر , بانک اطلاعاتی کتاب / مجموعه آزمونهای دستیاری و پرانترنی همراه دستیار: اطفال 3 , بانک اطلاعاتی کتاب / مبانی آئرودینامیک , بانک اطلاعاتی کتاب / پورشه , بانک اطلاعاتی کتاب / 1100 سوال چهارگزینه‌ای ریاضیات چهارم ابتدایی: 15 بخش طبقه‌بندی شده همراه با پاسخ تشریحی , بانک اطلاعاتی کتاب / اصول فلسفه و روش رئالیسم , بانک اطلاعاتی کتاب / رنگ‌آمیزی وسایل نقلیه , بانک اطلاعاتی کتاب / نفس نسیم ,

برخی منابع مهم خبری
jomhourieslami.net روزنامه جمهوری اسلامی , karyab.net کاریاب , salamatnews.com سلامت نیوز , sakhtafzarmag.com سخت افزار مگ , eranico.com ارانیکو , esteghlaljavan.ir روزنامه استقلال جوان , namehnews.ir نامه نیوز , newsrahemardom.ir روزنامه راه مردم , zoomit.ir زومیت , persiankhodro.com پرشین خودرو ,



وبگردی
تریلی در اهواز چپ کرد، مردم بارش را غارت کردند!
تریلی در اهواز چپ کرد، مردم بارش را غارت کردند! - یک تریلی در اهواز واژگون شد و مردم به جای کمک به راننده مصدوم بار تریلی را بردند
بازگشت گوگوش به ایران و نحوه برخورد با او در فرودگاه
بازگشت گوگوش به ایران و نحوه برخورد با او در فرودگاه - در ویدئوی زیر روایت فائقه آتشین (گوگوش) را از بازگشت به ایران بعد از انقلاب و نحوه برخورد پاسدار فرودگاه و دادستانی با او می شنوید. او این خاطرات را سال ۲۰۰۰ در تورنتوی کانادا روایت کرد.
ماجرای عکس متفاوت وزیر جوان و هشتگ‌های توییتری
ماجرای عکس متفاوت وزیر جوان و هشتگ‌های توییتری - نكته جالب در اين ميان، گستردگي و تنوع واكنش‌ها به پوشش «وزير جوان» بود. تا آن‌جا كه در ميان كاربران بودند گروهي كه اين پوشش را در حد «شق‌القمر» بالا برده و اين تفاوت ظاهري را نشانه‌اي از تفاوتي عميق در نوع نگاه آذري‌جهرمي تحليل كردند و در مقابل، طيفي نيز «وزير جوان» را به‌خاطر تلاش براي آنچه ازسوي اين كاربران نوعي «پوپوليسم» و «عوام‌فريبي» خوانده شد
اظهارات تند احمدی نژاد علیه روحانی و دولت!
اظهارات تند احمدی نژاد علیه روحانی و دولت! - محمود احمدی نژاد با انتشار پیام ویدیویی تندی علیه رئیس جمهور، وی را هم دست رئیس دو قوه دیگر نامید و خواستار کناره گیری حسن روحانی از مقام ریاست جمهوری شد.
فیلم | قرار نبود روحانیت در همه چیز اظهارنظر کند!
فیلم | قرار نبود روحانیت در همه چیز اظهارنظر کند! - فیلم - مدتی قبل حجت الاسلام زائری مهمان خبرآنلاین بود و در کافه خبر به بررسی مسایل فرهنگی و اجتماعی ایران و نقش روحانیت در جامعه پرداخت.
فیلم | چرا مردم مسئولین را مسخره می‌کنند؟
فیلم | چرا مردم مسئولین را مسخره می‌کنند؟ - فیلم - چرا مردم مسئولین را مسخره می‌کنند؟ پاسخ این سوال را در ویدئوی زیر ببینید.
فیلم سانسور شده خوانندگی سحر قریشی در یک برنامه
فیلم سانسور شده خوانندگی سحر قریشی در یک برنامه - سکانس سانسور شده مسابقه «13 شمالی» که در آن سحر قریشی ترانه های مشهور چند تن از خوانندگان را می خواند، ببینید. اولین قسمت این مسابقه در شبکه نمایش خانگی توزیع شده است.
عاشق شدن لیلای سریال پدر،داستانی کاملا واقعی!
عاشق شدن لیلای سریال پدر،داستانی کاملا واقعی! - روایت نازنین پیرکاری،مجری و تهیه کننده تلویزیون از عاشق شدن خود که داستان سریال پدر شد...
یک ژن خوب تازه: جان متاعی است که هر بی سروپایی دارد
یک ژن خوب تازه: جان متاعی است که هر بی سروپایی دارد - مهمترین بخش های سخنان او اینجاست که عنوان می کند: چه کسی در جریان انقلاب بوده؟ اگر یک عده ای جان دادند، یک عده ای هم این وسط پول دادند. او که گویا دستی در شعر هم دارد، سخن عجیب تری از آنچه پیش از این گفته بر زبان جاری می سازد و با به کار بردن این بیت که «جان چه باشد که نثار قدم دوست کنم *** این (جان) متاعی است که هر بی سروپایی دارد» ...
ترامپ حتی به شلیک یک گلوله نیاز ندارد
ترامپ حتی به شلیک یک گلوله نیاز ندارد - برای آمریکا کم هزینه‌ترین استراتژی ادامه وضع موجود است. ترامپ در یک سال گذشته کاری کرد که ۳۰ میلیارد دلار دارایی ایران از کشور خارج شود. این پول به کشور‌هایی مثل ترکیه، گرجستان، ارمنستان، مالزی و ... که از ثبات و امنیت برخوردارند رفت و در این کشور‌ها سرمایه گذاری شد. همین موضوع کمر اقتصاد ایران را می‌شکند. در این یک سال دلار به نزدیک ۱۰ هزار تومان رسیده است. ترامپ حتی به شلیک یک گلوله نیاز ندارد. اگر…
سحر تبر چهره واقعی‌اش را آشکار کرد!
سحر تبر چهره واقعی‌اش را آشکار کرد! - سحر تبر سال گذشته برای اولین بار در رسانه‌های جهان دیده شد. گمانه زنی می‌شد که او برای شباهت پیدا کردن به آنجلینا جولی ۵۰ عمل جراحی داشته است. اما او در نهلایت شبیه شخصیت "عروس مرده" تیم برتون به نظر می‌رسید.
ترجیح می‌دهید کدام‌ زن همکار شوهر شما باشد!
ترجیح می‌دهید کدام‌ زن همکار شوهر شما باشد! - یک بنر تبلیغاتی که ظاهراً با هدف ترویج فرهنگ حجاب طراحی شده، سبب‌ساز واکنش‌های کاربران شبکه اجتماعی توییتر شده است. در این بنر، از رهگذران خواسته شده بین دو گزینه موجود، زنی چادری و زنی مانتویی، انتخاب کنند ترجیح می‌دهند کدام‌یک همکار همسرشان باشد!
فیلم قتل عجیب زن جوان توسط شوهرش در اسلامشهر!
فیلم قتل عجیب زن جوان توسط شوهرش در اسلامشهر! - در اتفاقی عجیب و غیر قابل باور فردی امروز به دلیل درخواست طلاق همسرش در خیابان اسلامشهر وی را با ضربات چاقو از پای درآورد، از سرنوشت این خانم اطلاع دقیقی در دست نیست.