دوشنبه ۱ بهمن ۱۳۹۷ / Monday, 21 January, 2019

شش فصل و رسالهٔ استخراج


   ترجمه و شرح رسالهٔ حى‌بن يقظان
حى‌بن يقظان از آثار تمثيلى عرفانى شيخ‌الرئيس ابوعلى‌سينا است. اين داستان عرفانى را شيخ در قلعهٔ فردجان نوشت و در آن شرح حال پيرى از اهل بيت‌المقدس به‌نام حى پسر يقظان آمده است. مراد از اين حى‌بن يقظان اشاره به 'عقل فعال' است که صوفى زاهد را در وصول به‌حق ياورى مى‌کند. حى‌بن يقظان به وصيت پدر به گردش در بلاد مبادرت جسته و يقظان مفتاح همهٔ علوم را به پسر داده بود. حى نويسندهٔ کتاب را با خود به سياحت عالم برد. نخست او را به چشمه‌اى عجيب نظير چشمهٔ حيات که در داستان اسکندر مى‌بينيم راهنمائى کرد.هر کس از اين چشمه بنوشد از بيابان‌هاى سخت و کوه‌هاى بلند مى‌تواند گذشت. اين چشمه در آن‌سوى ظلمات و در بيابانى روشن و نورانى واقع است (يعنى فلسفه در آن‌ سوى جهل).
سپس از دو قسمت عالم، عالم ماده و عالم معني، و طى مراحل و وصول به حق به‌طريق رمز سخن رفته و اين بحث با بيانى شيرين به وصف واجب‌الوجود ختم شده است. داستان حى‌بن يقظان شيخ بسيار مورد توجه واقع شده و از جملهٔ کتبى است که هم در عصر نويسنده ترجمه شده است. ترجمه و شرح فارسى اين کتاب به امر علاءالدوله کاکويه و در دربار او انجام گرفت و مترجم و شارح آن ظاهراً يکى از شاگردان شيخ و بنابر عقيدهٔ بعضى ابوعبيد جوزجانى است. در اين ترجمه و شرح نخست متن عربى هريک از عبارات و سپس ترجمهٔ آن به‌عنوان 'تفسيرش و بعد از آن 'شرح' آن قسمت آمده است. فصاحت و سلامت کلام و سلاست بيان در اين رساله به حد اعلى است و اگرچه مفردات کهن و ترکيبات قديم فارسى در آن فراوان است ليکن کلمات عربى هم در آن چندان کم نيست. اين ترجمه و شرح چنانکه از مقدمهٔ آن برمى‌آيد در حيات ابوعلى فراهم آمده و بنابراين تاريخ تأليف آن پيش از ۴۲۸ است و به‌هرحال اين تاريخ نمى‌تواند از تاريخ ۴۳۳ يعنى تاريخ فوت علاءالدولهٔ کاکويه متأخر باشد.
   شش فصل و رسالهٔ استخراج
دو اثر نجومى از ابوجعفر محمدبن ايوب حاسب. طبرى از قدماء منجمين ايران است. شش فصل رساله‌اى است در اصطرلاب و چنانکه مؤلف خود گفته است در جواب سؤال‌هائى که از او شده نگارش يافته و در آن همهٔ وجوه علمى و عملى اصطرلاب را بيان داشته است. کتاب استخراج در شناختن 'عمر و بقاء آن' است که يکى از مباحث نجوم شمرده مى‌شد.
   تاريخ سيستان
از کتب معتبر فارسى که قسمت بزرگى از آن در همين عهد نوشته شده تاريخ سيستان است. اين کتاب شامل دو قسمت متمايز از يکديگر است که دو سبک مختلف از دو دورهٔ متفاوت دارد و به‌وسيلهٔ دو تن نگارش يافته است. قسمت اول آن تا حوادث سال ۴۴۴-۴۴۵ يعنى اوايل عهد تسلط سلاجقه که مصادف است با پايان عهدى که مورد مطالعهٔ ما است، نوشته شده و قسمت دوم بعد از آن تاريخ را تا حوادث سال ۷۲۵ شامل است و در اوايل قرن هشتم نگارش يافته در قسمت نخستين کتاب بعضى از موارد مأخوذ است از کتب قديم‌ترى مانند نثر ابوالمؤيد بلخى و مابقى يعنى قسمت اعظم کتاب انشاء مؤلف نامعلوم آن است. روش نگارش اين مؤلف بسيار ساده و طبيعى است و اين سادگى و نزديکى به طبيعت و فصاحت نويسنده به‌حدى است که نثر او را همدوش فصحاى بزرگ قديم مانند بلعمى کرده است و اگرچه اين کتاب در پايان عهد مورد تحقيق ما نگارش يافته باز هم از لغات عربى و ترکيبات مشکل تازى به نسبت بسيار زيادى خالى است و معمولاً از کلمات سادهٔ مصطلح و يا پاره‌اى ترکيبات است که به مورد و غالباً از زبان عربى استعمال مى‌شود مانند سبحان‌الله العظيم و اعزالله‌ الامير و امثال اينها. آثار کهنگى زبان و کلمات و ترکيبات از بعضى موارد کتاب به‌درجه‌اى مشهود است که آن را به نثر عهد سامانى به‌شدت نزديک مى‌کند. کوتاهى جمله‌ها و رسا بودن عبارات و تمام بودن افعال و به‌کار رفتن ترکيبات خاص که بعضى از قبيل ترکيبات محلى نويسنده است، از خصائص عمدهٔ اين کتاب شمرده مى‌شود.
   کشف‌المحجوب
اين کتاب مهم فلسفى از آثارى است که در اواخر عهد مورد بحث ما به‌وجود آمده است و از جملهٔ مهمترين آثار اسمعيليه شمرده مى‌شود. مؤلف آن ابويعقوب اسحق ابن احمد سگزى است که در اواخر قرن چهارم مى‌زيسته. موضوع اين کتاب همچنان‌که گفتيم حکمت بر مذاق اسمعيليان و شامل هفت اصل يا مقالت است که در هر مقالت منقسم مى‌شود به چند جستار: مقالت اول در توحيد بارى تعالى و مقالت دوم در خلق اول (خرد) و مقالت سوم در خلق ثانى (نفس) و مقالت چهارم در خلق ثالث (طبيعت) و مقالت پنجم در خلق رابع (موجودات روى زمين) و مقالت ششم در خلق خامس (نبوت) و مقالت هفتم در خلق ششم (برانگيختن يعنى بعث و نشور = معاد).
روش سخن در غالب موارد اين کتاب به ترجمه مى‌ماند و بعيد نيست که اين کتاب ترجمه‌اى از اصل تأليف ابويعقوب سگزى باشد و يک جا عبارت کتاب اين فکر را تأييد مى‌کند و آن چنين است: 'آگاه باش کى اندر اقاويل حکماى اديان رفته است کى نفس صورتى است برانگيخته از عقل اول و از بهر آن او را عقل ثانى خوانند، و بدانک اندر سخن عرب برانگيختن بوذن کردن بوذ چنانک با يعقوب گويد: الانبعاث انفعال من‌البعث و المنبعث المنفعل و المبعوث المفعول' . با اين‌حال سبک نگارش کتاب بسيار قديم است و اگرچه کلمات عربى در آن بسيار است اما هيئت انشاء و استعمال بسيارى از کلمات و ترکيبات کهن مى‌رساند که نبايد تاريخ تحرير اين نسخهٔ فارسى از اوايل قرن پنجم جديدتر باشد.
   رسائل ابونصر مشکان
ابونصر منصوربن مشکان از کتاب بزرگ عهد عهد غزنوى است و ظاهراً بعد از انتخاب شمس‌الکفاة احمدبن حسن ميمندى به وزارت (۴۰۱ هجري) و خالى ماندن محل و منصب صاحب ديوان رسائل، به امر محمود به اين سمت برگزيده شد و در عهد مسعود همواره اين شغل را با کمال امانت و تدبير برعهده داشت تا در سال ۴۳۱ درگذشت. ابونصر در نثر پارسى و عربى هر دو دست داشت و از او آثارى در عربى و فارسى ذکر نموده‌اند و بيهقى چند نامهٔ پارسى او را در تاريخ خود نقل کرده و از آن جمله است نامهٔ اعيان دولت غزنوى به سلطان مسعود و دعوت او به غزنين و نامهٔ سلطان مسعود به قدرخان و نامهٔ سلطان مسعود به آلتونتاش خوارزمشاه.
  قسمت رياضى دانشنامه علائى
ابوعلى سينا به فرمان علاءالدولهٔ کاکويه بر آن شده بود که کتاب جامعى در انواع علوم حکمى يعنى منطق و الهيات و طبيعيات و رياضيات به زبان پارسى بنويسد ليکن قسمت رياضى آن کتاب ظاهراً از بين رفت. اين کار را شاگرد او ابوعبيد جوزجانى به انجام رسانيد. ابوعبيد همين کار را هم در تکميل کتاب نجات شيخ کرد يعنى کتاب رياضى را بر آن افزود. ابوعبيد در آغاز قسمت رياضى دانشنامه گفته است که آن را از روى کتب رياضى شيخ ترتيب داده و به پارسى درى نوشته و به کتاب دانشنامه پيوسته است.
   زين‌الاخبار
از جمله کتب معتبر تاريخى است که در اواخر اين عهد تأليف شد. مؤلف اين کتاب ابوسعيد عبدالحيّ بن محمود گرديزى غزنوى معاصر غزنويان است و کتاب او شامل وقايع از ابتداى خلقت تا پايان دورهٔ مودودبه مسعود غزنوى (۴۳۲-۴۴۰) و متضمن اطلاعاتى در تواريخ و اعياد و رسوم ملل و حوادث عالم و داراى نثرى روان و ساده است. از مختصات کلام گرديزى رعايت جانب ايجاز و ذکر رؤس حوادث و اجتناب از اسهاب و تطويل و عدم ورود در جزئيات است. با آنکه در کلام گرديزى لغات تازى به اندازهٔ کافى راه يافته، معذلک روش نگارش او کهنه و نزديک به روش دورهٔ سامانى است.
   قصص‌الانبياء
از اسحق بن ابراهيم بن منصوربن خلف نيشابورى که مطالب آن منقول است از روايت کلبى (م ۱۴۶هـ) از ابن‌عباس در ذکر 'قصص قرآن' . اسحق بن ابراهيم ميان روايت خود و کلبى هفت واسطه ذکر کرده است و بنابراين بايد قاعدةً در ميانهٔ قرن پنجم يعنى درست در پايان نيمه قرن پنجم که مورد مطالعه است زيسته باشد. عبارت کتاب و به‌کار رفتن کلمات وافر عربى در آنها و در عين حال کهنگى قسمتى از ترکيبات و کلمات، ما را بر آن مى‌دارد که تصور تصرفاتى را در اين کتاب بکنيم و اين امر نسبت به يک کتاب دينى که مورد علاقه و استفادهٔ عامه و دستخوش تطاول نساخ مختلف بوده است، مستبعد به‌نظر نمى‌رسد.
مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
پسر مرداب , گالری جرجانی , تیلور سوئیفت , مانور دور میزی , علوم انسانی اسلامی , محسن بهرامی , مبارزه با آفات , فاجعه در ایران , آرامش دانشجویان , تجمع اعتراضی ,

مقالات پربیننده امروز
بانک اطلاعاتی کتاب / امداد تحصیلی دروس پایه چهارم دبستان: فارسی ـ تعلیمات دینی, ریاضی ... , علم و زندگی , آیا می‌دانید که... , مردان سرشناس / آشنایی با پایولو کوییلو , خانه و خانواده , آشپزی , ساندویچ ، پیتزا و سوفله / پیتزا در خانه , بانک اطلاعاتی کتاب / خودآموز گام به گام مکانیکال دسکتاپ 2004 , بانک اطلاعاتی کتاب / هزار نکته باریکتر از مو , علوم انسانی , ارتباطات , رسانه و مخاطب / تاثیر رسانه ها بر روابط خانوادگی , سیاسی , ایران , انتخابات / دیدگاه رهبر فرزانه انقلاب اسلامی درباره احرازصلاحیت داوطلبان نمایندگی مجلس شورای اسلامی , شخصیت‌ها , فرهنگی و هنری , نویسنده / ابوالحسن عمیدی نوری , بهداشت و درمان , تغذیه و سلامتی , خواص مواد غذایی / از «فیبر» چه می دانیم؟ , فرهنگی و هنری , سینما , سینمای ایران / کاش اقدس، اوما تورمن بود ,

برخی منابع مهم خبری
mosalas.ir مثلث , asrekhodro.com عصر خودرو , banifilm.ir بانی فیلم , jahanesanat.ir روزنامه جهان صنعت , 55online.ir 55 آنلاین , cup.ir کاپ , kojaro.com کجارو , jamnews.ir جام نیوز , parsnews.com پارس نیوز , eslahat.news روزنامه صدای اصلاحات ,



وبگردی
طرح دلالی ملی بنزین !
طرح دلالی ملی بنزین ! - سخنگوی کمیسیون انرژی سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس درباره جزئیات طرح نمایندگان درباره اختصاص بنزین به ازای هر ایرانی توضیحاتی داد و گفت: قرار است سامانه‌ای ویژه این کار راه‌اندازی و تعبیه شود که بنزین در آن خرید و فروش شود.
دوربین مخفی ساختمان لواسان داماد شمخانی و فاطمه حسینی
دوربین مخفی ساختمان لواسان داماد شمخانی و فاطمه حسینی - همه چیز درباره ساخت و ساز فاطمه حسینی، داماد شمخانی و داماد صفدرحسینی | سر کشیدن دوربین مخفی شهرداد به ساختمان های آقازاده ها در لواسان! | پخش اختصاصی از صفحه آپارات آوانت
ماجرای دختربازی اسلامی از زبان رحیم پورازغدی
ماجرای دختربازی اسلامی از زبان رحیم پورازغدی - رحیم پورازغدی در مراسمی که با موضوع فجای مجازی بود،گفت: دختر خانم چادری یک عکس آنچنانی از خودش گذاشته و نوشته زن نباید قربانی نگاه شهوت مردانه بشه، بعد پسره زیر پستش نوشته"ما رایت الا جمیلا"
ما به نمایندگی از امام زمان (عج) و به نمایندگی از خدا در امور مردم دخالت می کنیم.
ما به نمایندگی از امام زمان (عج) و به نمایندگی از خدا در امور مردم دخالت می کنیم. - رئیس کل دادگستری خراسان رضوی: ما در نظام جمهوری اسلامی به نمایندگی از امام زمان (عج) و به نمایندگی از خدا در امور مردم دخالت می کنیم. اگر فردی در زمان طاغوت در زندان بود، حبسش از مجازات اخروی او کم نمی کرد اما امروز اگر این تحمل کیفر یا قصاص و شلاق و دیگر احکام توسط حکام اسلامی و شرعی انجام می شوند یکی از آثار اخروی آن برای محکومان این است که این مجازات در آخرت از آنها برداشته می شود
جزئیاتی از منشا بوی بد تهران / فیلم
جزئیاتی از منشا بوی بد تهران / فیلم - بعد از فروکش کردن گازها، به حفاری ادامه دادیم و به یک مخزن بزرگ و استثنایی رسیدیم که بسیار عظیم تر از آنی بود که تصور می کردیم برای جایی مثل پلاسکو ساخته شود. برآورد ما از ابعاد این انبار فاضلاب این است که بین 400 الی 500 متر مکعب وسعت دارد و گازهای محبوس شده در این انبار در چندین دهه برای انتشار بوی بد در محدوده بزرگی از تهران کفایت می کند.
کلیپ جنجالی مهدی یراحی در باره جنگ / پاره سنگ
کلیپ جنجالی مهدی یراحی در باره جنگ / پاره سنگ - مهدی یراحی، خواننده ای که اخیرا موزیک ویدئوی جدید و اعتراضی خود با نام «پاره سنگ» را منتشر کرده است، از طرف برخی رسانه ها و مجید فروغی، مدیر روابط عمومی هنری مورد انتقاد قرار گرفته و شایعه هایی درباره ممنوع الفعالیت شدن یراحی به دلیل این ویدئو کلیپ و همچنین پوشیدن لباس کارگران گروه ملی در حمایت از مردم اهواز در کنسرت 6 دی ماه خود مطرح شده است. یراحی از جمله خواننده هایی است که همیشه نسبت به اتفاقات…
اهمیت فیلم صحنه دار و مرگ 10 انسان !
اهمیت فیلم صحنه دار و مرگ 10 انسان ! - گویا تلخی پخش فیلم صحنه دار، بیش از مرگ ۱۰ نفر است. درست همانطور که مسئله حجاب برای خیلی‎ها مهم تر از معیشت مردم است.
آقازاده شورای عالی انقلاب فرهنگی !
آقازاده شورای عالی انقلاب فرهنگی ! - انقلاب فرهنگی از این بالاتر که فرزند عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در آمریکا تابعیت بگیرد و از آنجا برای ایرانیان سبک زندگی تدریس بکند؟
رقص گروهی دختران دانشگاه الزهرا در حضور آقایان!
رقص گروهی دختران دانشگاه الزهرا در حضور آقایان! - ویدئویی عجیب از حرکات موزون گروهی دختران در دانشگاه الزهرا درحالی در فضای مجازی در حال انتشار است که مردان نیز در این مراسم حضور دارند!
تیپ پسر الهام و فاطمه رجبی در آلمان!
تیپ پسر الهام و فاطمه رجبی در آلمان! - «شباهت عجیب علی الهام استاد هوا فضا در دانشگاهی در آلمان به غلامحسین الهام معاون رئیس جمهور سابق!
حاشیه تازه برای سید احمد خمینی / تصویر
حاشیه تازه برای سید احمد خمینی / تصویر - سید احمد خمینی، نتیجه امام خمینی که چند هفته پیش با ازدواجش خبرساز شده بود، بار دیگر با انتشار عکسی از او و همسرش در حین سوارکاری حساسیت نسبت به خود را برانگیخته است و باعث تحریک مخاطبان و کاربران در فضای مجازی شده است.
شهردار سابق سلامت و مشغول زندگی جدید است !
شهردار سابق سلامت و مشغول زندگی جدید است ! - پس از اولین گفت وگوی رسمی میترا استاد (نجفی) و تایید ازدواجش با محمدعلی نجفی، حالا شهردار سابق، در نخستین واکنش به جنجال ها، عکس تازه ای از خود و میترا استاد در اینستاگرامش منتشر کرده است.