شنبه ۲۶ آبان ۱۳۹۷ / Saturday, 17 November, 2018

فهرستی از علوم عقلی


   علوم رياضى و هيئت و نجوم
علوم رياضى و هيئت و نجوم در ايران قرن چهارم و پنجم به نهايت اعتلاء خود رسيد چنانکه اين دوره را بايد از ادوار بسيار مهم پيشرفت علوم رياضى در تاريخ عمومى علوم دانست. غير از حکمائى که نام برده‌ايم و بعضى از آنان به وجهى در علوم رياضى صاحب مقام هستند، در اين دوره چندين رياضيدان بزرگ که از آنان آثار متعددى بازمانده است، مى‌زيستند که بعضى از آنان عبارتند از: ابوالوفاء بوزجانى نيشابورى (۳۲۸-۳۸۷ هـ.)؛ ابوجعفر خازن خراسانى (وفات در فاصلهٔ ۳۴۹-۳۶۰ هـ.)؛ ابوسهل و يجن بن‌رستم کوهى طبري؛ ابوسعيد احمدبن محمدبن عبدالجليل سگزى (م ۴۱۴ هـ.)؛ ابوالحسين عبدالرحمن بن عمر صوفى رازى (۲۹۱-۳۷۶ هـ.) استاد عضدالدوله در علوم رياضى و مؤلف کتاب مشهور صورالکواکب که ترجمهٔ فارسى آن موجود است و به‌طبع رسيده؛ کوشياربن لبان گيلي؛ ابوالعباس سرخسى (م ۳۴۶ هـ.) و ابوريحان محمدبن احمد بيرونى خوارزمى متفکر و عالم عاليمقدار که شرح حالش را جداگانه خواهيم آورد.
   علم طب
در علم طب نام‌آورترين مؤلفان تمدن اسلامى از دوران قرن ۴ و نيمه قرن ۵ برخاسته و همهٔ آنان ايرانى بوده‌اند. اولين و بزرگترين آنان محمدبن زکرياى رازى (م ۳۱۳ هـ.) است که شرح حال و آثارش را به‌زودى خواهيم ديد. دومين رکن از ارکان اربعهٔ طب اسلامى يعنى (کتاب‌الحاوي) از اين استاد است و تمام آن به لاتينى ترجمه شده بود و اکنون ۲۵ جزء آن بدان زبان در دست است.
پزشک بزرگ ديگر اين عهد ابومنصور حسن‌بن نوح بخارى صاحب کتاب غنى و مُنى است. گويند که او استاد ابوعلى‌سينا در پزشکى بود.
ديگر على‌بن عباس مجوسى اهوازى طبيب عضدالدوله فناخسرو ديلمى است. وى شاگرد پزشک بزرگ ايرانى ابوماهر موسى بن‌ سيار قمى بود. وفاتش به‌سال ۳۸۴ اتفاق افتاد و چون بر دين زرتشتى بود او را مجوسى مى‌گفتند. کتاب مشهورش 'کامل‌الصناعة' است که به 'الطب‌الملکي' و 'کناش عضدي' هم معروف است و چند بار به طبع رسيده و ترجمهٔ لايتى آن را نيز چند بار طبع کرده‌اند. اين کتاب که سومين رکن از ارکان اربعهٔ طب اسلامى است، پيش از قانون کاملترين کتاب در فن طب شناخته شده و بعد از تأليف آن هم هيچ‌گاه از اهميت نيفتاده است.
دوست و معاصر ابن‌سينا ابوسهل عيسى بن يحيى مسيحى جرجانى از نصرانيان گرگان بود و مدتى با ابن‌سينا در دربار آل مأمون خوارزم مى‌زيست و عاقبت از بيم محمود غزنوى همراه دوست خود از آنجا گريخت و به سال ۴۰۳ هـ. در بيابان ميان خوارزم و گرگان جان داد. کتاب مشهور و مهمش 'المأته فى‌ صناعةالطيبه' نام دارد.
بزرگترين پزشک اين دوران ابوعلى سينا است که ترجمهٔ حالش را جداگانه خواهيم ديد. کتاب القانون او که چهارمين رکن از ارکان اربعهٔ طب اسلامى است شهرت عالمگير دارد، و متن عربى و ترجمهٔ لاتين آن بارها به‌طبع رسيده است.
   علم کيميا
علم کيمياست که بهترين آثار را در اين فن محمدبن زکرياى رازى نوشت؛ و اثر معروف ديگر موسوم است به 'عين‌الصنعة و عون‌الصناعة' که اصل عربى و ترجمهٔ فارسى و ترجمهٔ انگليسى آن به‌طبع رسيده است. مؤلف اين کتاب يک دانشمند خوارزمى است به‌نام محمدبن عبدالملک صالحي.
   علم جغرافيا
در علم جغرافيا قديمى‌ترين کتاب دوره قرن چهارم و در قرن پنجم از ابوزيد بلخى دانشمند مشهور است که پيش ازين نام او را چندبار ديده‌ايد. اثر ابوزيد در جغرافيا 'صورالاقاليم' نام داشت و اگرچه اصل عربى آن مفقود است ولى ترجمهٔ قسمتى از آن به‌‌فارسى چند سال پيش به‌دست آمده که اخيراً به‌طبع رسيده است. اثر معروف ديگر از همين عهد در جغرافيا کتاب 'مسالک‌الممالک' است به‌عربى از ابواسحق ابراهيم بن محمدفارسى اصطخري. الاصطخرى در تأليف خود به کتاب صورالاقاليم ابوزيد بلخى نظر داشت.
يک کتاب فارسى معروف از اين دوره در جغرافيا داريم به‌نام 'حدودالعالم من‌المشرق الى‌المغرب' که به‌سبب اشتمال بر اطلاعات ذى‌قيمت راجع به‌ خراسان و ماوراءالنهر و ترکستان ارزش بسيار دارد. اين کتاب تاکنون چند بار به‌طبع رسيده و دربارهٔ آن تحقيقات سودمندى به‌دست 'بارتولد' و 'مينورسکي' که هر دو از محققان روسى بوده‌اند انجام گرفت. کتاب بسيار معتبر ديگرى در اين علم از همين عهد داريم به‌نام ماللهند از ابوريحان بيرونى که در ذيل احوال او در آن باب سخن خواهيم گفت. دو کتاب معروف ديگر از همين دوره در جغرافيا داريم که مؤلفان آنها ايرانى نيستند ولى به‌سبب اشتمال بر اطلاعات بسيار سودمند دربارهٔ ايران از مراجع مهم در باب ايرانشناسى شمرده مى‌شوند. از اين دو يکى صورةالارض است از ابن‌حوقل بغدادى معاصر منصور بن‌نوح سامانى (۳۵۰-۳۶۶) و ديگر 'احسن‌التقاسيم فى معرفةالاقاليم' از شمس‌الدين ابوعبدالله المقدسي.
   ساير علوم
قرن ۴ و نيمه قرن ۵ دانش‌هاى ديگر نيز مورد توجه بود از آن‌جمله است داروشناسى (= الصيدنه يا الصيدلة). در اين فن کتاب مشهور ابوريحان به‌همين نام (يعنى الصيدنه) به‌‌عربى و کتاب ابومنصور موفق‌بن على هروى به پارسى موسوم به 'الابنية عن حقايق‌الادوية' معروفترين آثار اين عهد شمرده مى‌شوند.
مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
مدیر کل امور بانوان , تمرین مشترک , خاک سپاری , علیرضا آشناگر , سریال‌های طنز , شکلات , تغییرات دستمزد , مشعل سکو , کونگ فو , قصه قدس ,

مقالات پربیننده امروز
بانک اطلاعاتی کتاب / مطالبات شهدای روحانی و طلبه لشکر 27 محمد رسول الله , بانک اطلاعاتی کتاب / محاکمه 'زن' متن کامل جریان دادگاه فائزه هاشمی مدیر مسئول روزنامه 'زن ' به انضمام: نامه‌سردار ... , فرهنگی و هنری , عکاسی / عکاسی به مثابه یک شوخی , بانک اطلاعاتی کتاب / تمرین‌های طبقه‌بندی شده ریاضیات (3) (گام نو) سال سوم تجربی: مجموعه‌ای از کامل‌ترین سوال‌های طرح شده توسط مولفان، سوال‌های امتحانی ... , بانک اطلاعاتی کتاب / الگوی تمرینهای تکمیلی فیزیک (3) تجربی , تفریح و سرگرمی , کوتاه و خواندنی , حکایات / چیستان , بانک اطلاعاتی کتاب / شنل قرمزی کوچولو , بهداشت و درمان , بهداشت روان , روانشناسی ـ کودکان / انگشتان خوشمزه , سیاسی , ایران , دولت و حکومت / یک پرسش ساده , بانک اطلاعاتی کتاب / مجموعه‌ی طبقه‌بندی شده هندسه تحلیلی و جبر خطی: همراه با خلاصه نکات مهم درسی کنکورهای سراسری و آزاد ب ,

برخی منابع مهم خبری
jamnews.ir جام نیوز , musiceiranian.ir موسیقی ایرانیان , jahanesanat.ir روزنامه جهان صنعت , piroozionline.ir روزنامه پیروزی , tafahomnews.com روزنامه تفاهم , ensafnews.com انصاف نیوز , rokna.ir رکنا , bartarinha.ir برترینها , afkarpress.ir روزنامه افکار , iusnews.ir خبرنامه دانشجویان ,



وبگردی
ظریف چه گفت؟ / پولشویی در کشور چگونه انجام میشود؟
ظریف چه گفت؟ / پولشویی در کشور چگونه انجام میشود؟ - داستان دلواپسانی که منافع جناحی را بر مصالح مردم و نظام ترجیح می دهند را ببینید.
فیلم/تغییر محسوس و عجیب ورزشگاه آزادی نسبت به بازی فینال آسیا!
فیلم/تغییر محسوس و عجیب ورزشگاه آزادی نسبت به بازی فینال آسیا! - پس از دیدار پرسپولیس و کاشیما، در اولین بازی برگزار شده در ورزشگاه آزادی تغییرات محسوس و عجیبی نسبت به دیدار فینال آسیا دیده می‌شود.
آتش فشان خاموش / خودروهای گران و بی‌کیفیتی که تحویل نخواهند شد
آتش فشان خاموش / خودروهای گران و بی‌کیفیتی که تحویل نخواهند شد - چرا خودرو سازان با وجود مشکلات عرضه بازهم پیش فروش می کنند؟
روایتی دردآور از تن‌فروشی زنان در خیابان‌های تهران
روایتی دردآور از تن‌فروشی زنان در خیابان‌های تهران - سه نفر کنار هم حوالی میدان مادر ایستاده‌اند. زنی قد بلند که موهایش زمینه نسکافه‌ای دارد به هر ماشینی که بلندتر بوق می‌زند نزدیک می‌شود و قیمت را آرام و به سرعت بیان می‌کند. او می‌گوید: «... صد هزار تومان، تو ماشین ۷۰ هزار تومان، گروپ ۳۰۰ هزار تومان و جا هم داریم»، جملات کوتاه و بی‌تفاوت بیان می‌شود. جلوتر دختر کم سن و سالی که شاید ۱۶ سال هم نداشته باشد، ایستاده و از سرما نوک بینی‌اش قرمز شده است، با…
اشراف متواضع!
اشراف متواضع! - افرادی هستند که در دروس زندگی میکنند اما ماشین زیر پایشان پراید است. افرادی که چند ده میلیون از جوجه‌مایه‌دارهای پدرریشو میگیرند که خوب تربیتشان کنند برای مدیر شدن در جمهوری اسلامی و بعد چند هفته در سال هم آنها را می‌برند اردوی جهادی تا از نزدیک ببینند فردا که به لطف جیب پدر در کنکور ترکاندند و مدرک معتبر گرفتند و مدیر شدند قرار است به چه بدبختهای مستضعفی که بخاطر پول نداشتن در آموزش و پرورش رایگان…
چالش جدید با نام «نوه آیت‌ا... یزدی»!
چالش جدید با نام «نوه آیت‌ا... یزدی»! - روز پنجشنبه تصویری در فضای مجازی منتشر شد که قابل تامل بود. زهرا تخشید نوه آیت‌ا... یزدی است که با انتشار تصویری که از دانشگاهش در نیویورک منتشر کرده بود، نوشت: «عکسی که دیروز عصر از دانشگاهم گرفتم با چراغ‌های همیشه روشنش».
روایت تجاوز عجیب به بازیگر لبنانی سریال «حوالی پاییز»
روایت تجاوز عجیب به بازیگر لبنانی سریال «حوالی پاییز» - ماجرای تجاوز به آن ماری سلامه، بازیگر زن عرب سریال تلویزیونی صدا و سیمای ایران.
عکس | همسر جدید نماینده سابق اردبیل در آمریکا
عکس | همسر جدید نماینده سابق اردبیل در آمریکا - «نورالدین پیرموذن» نماینده سابق اردبیل در مجلس شورای اسلامی که سالهاست در آمریکا زندگی می‌کند چند عکس از خود و همسر جدیدش را در اینستاگرام منتشر کرده است.