پنج شنبه ۲ اسفند ۱۳۹۷ / Thursday, 21 February, 2019

فهرستی از علوم عقلی


   علوم رياضى و هيئت و نجوم
علوم رياضى و هيئت و نجوم در ايران قرن چهارم و پنجم به نهايت اعتلاء خود رسيد چنانکه اين دوره را بايد از ادوار بسيار مهم پيشرفت علوم رياضى در تاريخ عمومى علوم دانست. غير از حکمائى که نام برده‌ايم و بعضى از آنان به وجهى در علوم رياضى صاحب مقام هستند، در اين دوره چندين رياضيدان بزرگ که از آنان آثار متعددى بازمانده است، مى‌زيستند که بعضى از آنان عبارتند از: ابوالوفاء بوزجانى نيشابورى (۳۲۸-۳۸۷ هـ.)؛ ابوجعفر خازن خراسانى (وفات در فاصلهٔ ۳۴۹-۳۶۰ هـ.)؛ ابوسهل و يجن بن‌رستم کوهى طبري؛ ابوسعيد احمدبن محمدبن عبدالجليل سگزى (م ۴۱۴ هـ.)؛ ابوالحسين عبدالرحمن بن عمر صوفى رازى (۲۹۱-۳۷۶ هـ.) استاد عضدالدوله در علوم رياضى و مؤلف کتاب مشهور صورالکواکب که ترجمهٔ فارسى آن موجود است و به‌طبع رسيده؛ کوشياربن لبان گيلي؛ ابوالعباس سرخسى (م ۳۴۶ هـ.) و ابوريحان محمدبن احمد بيرونى خوارزمى متفکر و عالم عاليمقدار که شرح حالش را جداگانه خواهيم آورد.
   علم طب
در علم طب نام‌آورترين مؤلفان تمدن اسلامى از دوران قرن ۴ و نيمه قرن ۵ برخاسته و همهٔ آنان ايرانى بوده‌اند. اولين و بزرگترين آنان محمدبن زکرياى رازى (م ۳۱۳ هـ.) است که شرح حال و آثارش را به‌زودى خواهيم ديد. دومين رکن از ارکان اربعهٔ طب اسلامى يعنى (کتاب‌الحاوي) از اين استاد است و تمام آن به لاتينى ترجمه شده بود و اکنون ۲۵ جزء آن بدان زبان در دست است.
پزشک بزرگ ديگر اين عهد ابومنصور حسن‌بن نوح بخارى صاحب کتاب غنى و مُنى است. گويند که او استاد ابوعلى‌سينا در پزشکى بود.
ديگر على‌بن عباس مجوسى اهوازى طبيب عضدالدوله فناخسرو ديلمى است. وى شاگرد پزشک بزرگ ايرانى ابوماهر موسى بن‌ سيار قمى بود. وفاتش به‌سال ۳۸۴ اتفاق افتاد و چون بر دين زرتشتى بود او را مجوسى مى‌گفتند. کتاب مشهورش 'کامل‌الصناعة' است که به 'الطب‌الملکي' و 'کناش عضدي' هم معروف است و چند بار به طبع رسيده و ترجمهٔ لايتى آن را نيز چند بار طبع کرده‌اند. اين کتاب که سومين رکن از ارکان اربعهٔ طب اسلامى است، پيش از قانون کاملترين کتاب در فن طب شناخته شده و بعد از تأليف آن هم هيچ‌گاه از اهميت نيفتاده است.
دوست و معاصر ابن‌سينا ابوسهل عيسى بن يحيى مسيحى جرجانى از نصرانيان گرگان بود و مدتى با ابن‌سينا در دربار آل مأمون خوارزم مى‌زيست و عاقبت از بيم محمود غزنوى همراه دوست خود از آنجا گريخت و به سال ۴۰۳ هـ. در بيابان ميان خوارزم و گرگان جان داد. کتاب مشهور و مهمش 'المأته فى‌ صناعةالطيبه' نام دارد.
بزرگترين پزشک اين دوران ابوعلى سينا است که ترجمهٔ حالش را جداگانه خواهيم ديد. کتاب القانون او که چهارمين رکن از ارکان اربعهٔ طب اسلامى است شهرت عالمگير دارد، و متن عربى و ترجمهٔ لاتين آن بارها به‌طبع رسيده است.
   علم کيميا
علم کيمياست که بهترين آثار را در اين فن محمدبن زکرياى رازى نوشت؛ و اثر معروف ديگر موسوم است به 'عين‌الصنعة و عون‌الصناعة' که اصل عربى و ترجمهٔ فارسى و ترجمهٔ انگليسى آن به‌طبع رسيده است. مؤلف اين کتاب يک دانشمند خوارزمى است به‌نام محمدبن عبدالملک صالحي.
   علم جغرافيا
در علم جغرافيا قديمى‌ترين کتاب دوره قرن چهارم و در قرن پنجم از ابوزيد بلخى دانشمند مشهور است که پيش ازين نام او را چندبار ديده‌ايد. اثر ابوزيد در جغرافيا 'صورالاقاليم' نام داشت و اگرچه اصل عربى آن مفقود است ولى ترجمهٔ قسمتى از آن به‌‌فارسى چند سال پيش به‌دست آمده که اخيراً به‌طبع رسيده است. اثر معروف ديگر از همين عهد در جغرافيا کتاب 'مسالک‌الممالک' است به‌عربى از ابواسحق ابراهيم بن محمدفارسى اصطخري. الاصطخرى در تأليف خود به کتاب صورالاقاليم ابوزيد بلخى نظر داشت.
يک کتاب فارسى معروف از اين دوره در جغرافيا داريم به‌نام 'حدودالعالم من‌المشرق الى‌المغرب' که به‌سبب اشتمال بر اطلاعات ذى‌قيمت راجع به‌ خراسان و ماوراءالنهر و ترکستان ارزش بسيار دارد. اين کتاب تاکنون چند بار به‌طبع رسيده و دربارهٔ آن تحقيقات سودمندى به‌دست 'بارتولد' و 'مينورسکي' که هر دو از محققان روسى بوده‌اند انجام گرفت. کتاب بسيار معتبر ديگرى در اين علم از همين عهد داريم به‌نام ماللهند از ابوريحان بيرونى که در ذيل احوال او در آن باب سخن خواهيم گفت. دو کتاب معروف ديگر از همين دوره در جغرافيا داريم که مؤلفان آنها ايرانى نيستند ولى به‌سبب اشتمال بر اطلاعات بسيار سودمند دربارهٔ ايران از مراجع مهم در باب ايرانشناسى شمرده مى‌شوند. از اين دو يکى صورةالارض است از ابن‌حوقل بغدادى معاصر منصور بن‌نوح سامانى (۳۵۰-۳۶۶) و ديگر 'احسن‌التقاسيم فى معرفةالاقاليم' از شمس‌الدين ابوعبدالله المقدسي.
   ساير علوم
قرن ۴ و نيمه قرن ۵ دانش‌هاى ديگر نيز مورد توجه بود از آن‌جمله است داروشناسى (= الصيدنه يا الصيدلة). در اين فن کتاب مشهور ابوريحان به‌همين نام (يعنى الصيدنه) به‌‌عربى و کتاب ابومنصور موفق‌بن على هروى به پارسى موسوم به 'الابنية عن حقايق‌الادوية' معروفترين آثار اين عهد شمرده مى‌شوند.
مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
قهرمانی تیم بوکس , ظرفیت پذیرش در کنکور , حفظ تندرستی , جوهر انسانیت , امیرمنصوری , آمارهای طلاق , شیخ مهدی الجبوری , نوزاد دختر , سرهنگ محمود مالمیر , پیشکسوتان وزنه‌برداری ,

مقالات پربیننده امروز
بانک اطلاعاتی کتاب / گفتار فلسفی جوان از نظر عقل و احساسات , بانک اطلاعاتی کتاب / روش جدید لاغری و تندرستی , بانک اطلاعاتی کتاب / دن آرام , بانک اطلاعاتی کتاب / Critical care handbook of the Massachusetts general hospital , کامپیوتر و اینترنت , سخت افزار , سایر / دوربین جدید فیلم برداری هیتاچی تصاویر را بر روی دیسک Blue-Ray ذخیره میکند , بانک اطلاعاتی کتاب / انواع و اقسام قرارهای مدنی مشتمل بر: نوع قرارها, موارد قرارها, آثار حقوقی قرارها, نمونه قرارها... , بانک اطلاعاتی کتاب / ساعت‌ها ... , بانک اطلاعاتی کتاب / دفتر شیمی 2 , سیاسی , ایران , انتخابات / برای موفقیت در انتخابات باید از مباحث لا‌هوتی و ناسوتی اجتناب کنیم , بانک اطلاعاتی کتاب / آسمان دوم (امام حسن مجتبی (ع)) ,

برخی منابع مهم خبری
etemadnewspaper.ir روزنامه اعتماد , eghtesadnews.com اقتصادنیوز , aftabnews.ir آفتاب نیوز , jahanesanat.ir روزنامه جهان صنعت , iranart.ir ایران آرت , mashreghnews.ir مشرق نیوز , javanonline.ir جوان آنلاین , newsrahemardom.ir روزنامه راه مردم , e-estekhdam.com ای استخدام , irdiplomacy.ir دیپلماسی ایرانی ,



وبگردی
گاف حسین شریعتمداری با کامپیوتر 30 میلیونی آمریکایی
گاف حسین شریعتمداری با کامپیوتر 30 میلیونی آمریکایی - مدیر مسئول کیهان در حالی مدعی است که سیستم «مکینتاش» بیش از ۴۰ سال است که در کیهان مورد استفاده قرار می‌گیرد که این سیستم اساسا از سال ۱۹۸۴ یعنی ۵ سال پس از انقلاب تولید و نمی‌توانسته است زودتر از این تاریخ در کیهان مورد استفاده قرار گیرد.
آقای روحانی! نمی دانید یا تجاهل می کنید؟ /  دلار تک نرخی 4200 ! گوسفند بوئینگ سوار ! پراید ...
آقای روحانی! نمی دانید یا تجاهل می کنید؟ / دلار تک نرخی 4200 ! گوسفند بوئینگ سوار ! پراید ... - اخیراً رئیس جمهور حسن روحانی در توضیح علت قاچاق گفته است: علت قاچاق ارزانی است، وقتی جنسی در داخل ارزان است و در خارج گران، خود به خود قاچاق آن به خارج صورت می گیرد. به عنوان مثال چون الان گوشت در عراق گران تر از ایران است، از کشورمان به آنجا قاچاق می شود. درباره قاچاق بنزین نیز همین موضوع مصداق دارد.
راز میتوانیم موشک و نمیتوانیم خودرو در اقتصاد است
راز میتوانیم موشک و نمیتوانیم خودرو در اقتصاد است - مشکل تولید فقط به سطح فناوری مربوط نیست. ما می‌توانیم یک وسیله و کالای باکیفیت بالا را تولید کنیم، ولی با قیمت بسیار گران که خریداری نخواهد داشت. در واقع اگر بتوانیم چنین کالایی را وارد کنیم در مقایسه با تولید آن به شدت به‌صرفه است. ولی در جریان تولید موشک با وضعیت دیگری مواجهیم. اول اینکه موشک را بدون قید و شرط نمی‌فروشند یا برخی کشور‌ها به دلایل امنیتی علاقه ندارند که در تامین نیازشان به این کالا‌ها…
جمهوری اسلامی عمق حکمرانی اقتصادی ندارد
جمهوری اسلامی عمق حکمرانی اقتصادی ندارد - برنامه گفت‌وگوی ویژه خبری شب گذشته با حضور عادل پیغامی اقتصاددان و سیداحسان خاندوزی عضو هیئت علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی برگزار شد.
داستان قالیچۀ حضرت سلیمان و سامانۀ نیما
داستان قالیچۀ حضرت سلیمان و سامانۀ نیما - ساز و کاری که بانک مرکزی تحت عنوان نیما برای بازگرداندن ارز حاصل از صادرات اندیشیده اند و با خوارشماری صادر کنندگان با تجربه و خوشنام و بی اعتنائی به نظرات معقول و دلسوزانۀ آنان به راهی خطرآفرین پا گذاشته، بی تردید محکوم به ناکامی است و پیامدهای ناگوار آن، که در درجۀ اول از دست دادن بازارهای صادراتی دیرینه است، به راحتی قابل جبران نخواهد بود.
کپی‌برداری «عین‌به‌عین»
کپی‌برداری «عین‌به‌عین» - انتظار می‌رفت که علیخانی هم در قسمت اول برنامه «عصرجدید» به کپی بودن «عین‌به‌عین» برنامه‌اش و شباهت آن با برنامه مشهور «گات تلنت‌ آمریکایی» اشاره کند و در مقایسه‌ای از ویژگی‌های احتمالاً متفاوت نسخه ایرانی این برنامه بگوید؛ علیخانی اما ترجیح داد در این زمینه حرفی نزند!
اشتباه جالب در مراسم استقبال از رئیس جمهور در هرمزگان
اشتباه جالب در مراسم استقبال از رئیس جمهور در هرمزگان - مراسم استقبال از رئیس جمهور در سفر به استان هرمزگان.
توزیع عجیب کیک 40 سالگی انقلاب توسط یک روحانی!
توزیع عجیب کیک 40 سالگی انقلاب توسط یک روحانی! - در ویدیویی که در فضای مجازی داغ شده شاهد پخش کیک 40 سالگی جمهوری اسلامی
ادامه‌ی سکوت ضرغامی درباره‌ی انتقال آرشیو صداوسیما به شبکه من و تو
ادامه‌ی سکوت ضرغامی درباره‌ی انتقال آرشیو صداوسیما به شبکه من و تو - چند سالی است از جمله روزهای اخیر که با نزدیک شدن به مقاطعی از جمله دهه‌ی فجر، شبکه‌های تلویزیونی فارسی خارج کشور مانند بی‌بی‌سی و من‌وتو مستندهایی از زمان انقلاب پخش می‌کنند که جزو آرشیو صداوسیما بوده است ولی تا امروز مشخص نشده است که چطور و توسط چه کسانی به دست آنها رسیده است؟
جنجال شبیه‌سازی بیعت امام و همافران ارتش توسط علم‌الهدی در مشهد
جنجال شبیه‌سازی بیعت امام و همافران ارتش توسط علم‌الهدی در مشهد - دیدار و سلام نظامی فرماندهان نیروی هوایی ارتش به سیداحمد علم‌الهدی، امام جمعه مشهد انتقادهایی را در پی داشته است.