سه شنبه ۱ آبان ۱۳۹۷ / Tuesday, 23 October, 2018

قیود و حروف زاید


   حذف افعال
حذف فعل به قرينه از قرن ششم معمول بوده، ليکن رسم جارى آن بوده است که فعل را در جملهٔ نخستين اثبات کنند و در ديگر جمله‌ها حذف، و سعدى هم بر اين سُنّت جارى رفته است، مگر گاهى فعل را در جملهٔ اول حذف کرده است، مثال: 'گفتم گل اين بُستان را چنانکه دانى بقائي، و عهد گلستان را وفائى نباشد' (ص ۸، طبع فروغي) مثال ديگر: 'ترا در مودّت اين منظور علتي، و بناى محبّت بر زلّتى نيست' (ص ۱۲۸، طبع فروغي).
و گاه مصدرى را از فعلى مرکب بدون هيچ قرينه حذف کرده است، مثال: 'آزردن دوستان جهل است، و کفارت يمين سهل، و خلاف راه صواب است ... ذوالفقار على در نيام و زبان سعدى در کام' (ص ۷، طبع فروغي) يعنى در نيام بودن و در کام بودن.
باز جاى ديگر گويد: 'سالار دزدان را برو رحمت آمد و جامع باز فرمود و قبا پوستينى برو مزيد کرد و درمى چند (ص ۱۱۹، طبع فروغي) که به‌جاى 'باز فرمود دادن' باز فرمود آورده است و اين جمله از معجزات ايجازهاى زيباى سعدى است.
گاه به خلاف طرز معمول خود چهار الى پنج فعل را به قرينه حذف کرده است چنانکه مى‌فرمايد: 'يکى را دل از دست برفته بود و به ترک جان گفته و مطمح نظرش جائى خطرناک، و مظنهٔ هلاک، نه لقمه‌اى که متصور شدى که به کام آيد يا مرغى که به دام افتد' (ص ۱۳۴، طبع فروغي). در اين جمله‌ها فعل (بود) بعد از 'گفته - خطرناک - هلاک - لقمه‌اى - مرغي' حذف شده است و نيز 'متصور شدي' بعد از 'مرغي' به قرينهٔ جملهٔ پيشين حذف گرديده است، گاهى در مقام وصف که جملهٔ حال باشد فعل حذف مى‌شود: 'قاضى در اين حالت، که يکى از متعلقان درآمد' (ص ۱۴۲،طبع فروغي) به همين سبب است که ربط خبرى يا ضماير خبرى ديگر بعد از صيغه‌هاى وصفى حذف مى‌شوند، مثل: 'ديدمش زن خواسته، و فرزندان خاسته و بيخ نشاطش بريده، و گل هوس پژمريده' (ص ۱۵۰، طبع فروغي).
و گاه صيغهٔ متکلم وحده را در پايان جمله به قرينهٔ مفرد غايب حذف کرده است: 'دريغ آمدم که ديدهٔ قاصد به جمال تو روشن گردد و من محروم' (ص ۱۲۸، طبع فروغي)، يعني: محروم گردم، به قرينهٔ: روشن گردد.
و گاه در غير مورد عطف به قوّت فصاحت. تنها از لحاظ ايجاز، علامت مفعول و فعل هر دو را حذف کرده است: 'پادشاهى پسرى را به اديبى داد و گفت اين فرزند تست تربيتش همچنان کن که يکى از فرزندان خويش' (ص ۱۵۹،طبع فروغي)، يعنى تربيتش کن همچنان که يکى از فرزندان خويش را تربيت کنى و گاه بدون قرينه از کثرت وضوح: 'گفتى که خردهٔ مينا بر خاکش ريخته، و عِقد ثريّا از تاکش آويخته' (ص ۸،طبع فروغي) که علامت ربط خبرى يعنى 'است' در هر دو يکسان حذف شده است.
گاه در جمله‌هاى غيرمتعاطفه مانند شرط و جزا يا تشبيه و مانند آن فعل را حذف نمى‌کند، مثال: 'هرکرا زر در ترازوستدر بازوست و آنکه بر دينار دست رس ندارد در همهٔ دنياکس ندارد' (ص ۱۴۲،طبع فروغي) مثال ديگر: 'فى‌الجمله تا شبى خلوتى ميسر شد و هم در آن شب شحنه را خبر شد' (ص ۱۴۲،طبع فروغي).
تکرار افعال به طرز قديم در آن روزگار مرسوم نبوده است و در گلستان هم نيست و از عجايب آنکه در جمله‌هاى متعاطفه حذف ضمير يا افراد فعل در صيغه‌هاى متکلم وحده و مع‌الغير و جمع چنانکه در نثر فنى قرن ششم و هفتم ديديم در گلستان نيست و نمى‌دانيم از تصرف کاتبان است يا از سليقهٔ خود سعدى است؟ و ما شق ثانى را راجح مى‌شماريم. صيغه‌هاى قديم که با ياى مجهول در جمله‌هاى مطيعى از شرطى و تمنائى و يا در افعال استمرارى و ماضى‌هاى مشکوک و فعل‌هاى مربوط به گزاردن رؤيا معمول بوده است در گلستان نيز به وفور آمده است و همچنين فعل ناقص 'استي-نيستي' در موارد انشائى هم چند بار استعمال شده است، مثال: در افعال مربوط به خواب: 'گفت ترا خوابى ديده‌ام خيرباد، گفت چه ديدي؟ گفت چنان ديدمى که ترا آواز خوش بُوَدْ' (ص ۱۲۰،طبع فروغي) مثال ديگر در افعال استمراري: 'هر بيدقى که براندى به دفع آن بکوشيدمى و هر شاهى که بخواندى به فرزين بپوشيدمي' (ص ۱۷۲،طبع فروغي) مثال در افعال ناقص و مطيعي: 'لايق قدر من آنست که بازاغى به ديوار باغى بر، خرامان همى رفتمي' (ص ۱۳۲،طبع فروغي) مثال در شرطى و فعل ناقص:
سود دريا نيک بودى گر نبودى بيم موج
صحبت گل خوش بدى گر نيستى تشويش خار
(طبع فروغى، صفحه ۱۲۸)
   قيود و حروف زايد
   قيد ظرف و قيد استعلاء
قيد ظرف و قيد استعلاء: مانند قدما 'اندر' و 'در' و 'بر' را بعد از اسم‌هاى مضاف به باء اضافه که شيوهٔ متقدمان است مکرر آورده است، در صورتى‌که اين شيوه در ميان معاصران او چنانکه ديديم متروک شده بود، مثال: 'بارى به مجلس سلطان در طعام نخوردي' (طبع فروغي، ص ۵۸)، 'اگر مصلحت بينى به شهر اندر براى تو مقامى بسازم' (طبع فروغي، ص ۷۶)، 'يکى را از بزرگان به محفلى اندر همى ستودند' (طبع فروغي، ص ۵۸).
به دريا در منافع بى‌شمار است
وگر خواهى سلامت بر کنارست
بس نامور به زير زمين دفن کرده‌اند
کز هستيش بروى زمين بر نشان نماند
   راء زايد
سعدى اين حرف را به چندين حالت و به حد وفور و بيشتر از همهٔ نويسندگان استعمال کرده است، و نيز تفاوتى با استعمال ديگران دارد که اسم قبل از آن را بر جمله مقدم مى‌سازد.
- علامت مفعول مطلق:
ابلهى را ديدم - پارسائى را ديدم - يکى را از بزرگان به محفلى اندر همى ستودند - عابدى را پادشاهى طلب کرد، و غيره.
- علامت تخصيص مطلق:
عالمى معتبر را مناظره افتاد با يکى از ملاحده بازرگانى را هزار درم خسارت افتاد زاهد را اين سخن قبول نيامد و روى برتافت.
- علامت اضافهٔ مطلق:
ملک را حسن تدبير فقيه و تقرير جواب او موافق رأى آمد (يعنى حسن تدبير و جواب فقيه موافق رأى ملک آمد) و يا: 'سلطان را در ازين سخن به هم برآمد' يعنى دل سلطان.
- تخصيص در حال فاعلى:
درويشى را شنيدم که بغارى در نشسته بود خواجه‌اى را بنده‌اى بود يکى را از ملوک فارس انگشترى گرانمايه بود يکى را از وزراء پسرى بود.
- تخصيص در حال مفعولى:
پادشاهى را حکايت کنند که بکشتن بيگناهى فرمان داد گدائى را هول حکايت کنند پيرمردى را گفتند چرا زن نکنى يکى را از دوستان گفتم که ...
- به معنى 'براى' :
و اين هم‌نوعى از قيد تخصيص است، مثال: يکى از وزيران گفتش پاس خاط ملک را روا باشد که چند روزى به شهر اندر آئي' (طبع فروغي، ص ۷۶)، يعنى براى پاس خاطر ملک روا باشد که ... و اين حرف يعنى 'راي' در اصل زبان پهلوى تنها در همين مورد براى قيد تخصيص استعمال مى‌شده است.
مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
کانون‌های فرهنگی هنری مساجد کشور , ریاست بارسلونا , عطر و بوی , اکران والدرما در گروه هنر و تجربه , بهینه سازی ویندوز , AB 212 , آتش بس در یمن , تجلی , معاون وزارت خارجه ایران , منفی گرایی ,

مقالات پربیننده امروز
شخصیت‌ها , فرهنگی و هنری , خوشنویس / سیدبابا خوشمردان , بهداشت , تغذیه , تغذیه و سلامتی / نشاط بعد از ناهار با نعناع , بهداشت , ورزشکاران , تغذیه ورزشکاران / کوهنوردان و تغذیه در کوهستان , بانک اطلاعاتی کتاب / فرآیند بازاریابی استراتژیک , علم و زندگی , علوم کشاورزی و دامپروری , گیاهان / بیش انباشتی وگیاهان بیش انباشت کننده , بانک اطلاعاتی کتاب / آشنایی با ویندوز 95 , بانک اطلاعاتی کتاب / صحیفه سجادیه همراه با رساله حقوق , خانه و خانواده , آشپزی , کیکها / کیک سیب , بانک اطلاعاتی کتاب / انسان در عرف عرفان , بانک اطلاعاتی کتاب / الکتروستاتیک ,

برخی منابع مهم خبری
qudsonline.ir روزنامه قدس , ensafnews.com انصاف نیوز , cinemakhabar.ir سینما خبر , khabarsport.com خبر ورزشی , musicema.com موسیقی ما , vista.ir وبگردی , nasle-farda.ir روزنامه نسل فردا , jamnews.ir جام نیوز , chetor.com چطور , kojaro.com کجارو ,



وبگردی
فیلم | دستگیری ۳ مرد با لباس زنانه در مسیر پیاده‌روی اربعین!
فیلم | دستگیری ۳ مرد با لباس زنانه در مسیر پیاده‌روی اربعین! - ۳ مرد با لباس زنانه در مسیر پیاده روی اربعین دستگیر شدند. دادستان شهرستان حمیدیه استان خوزستان گفت: افرادی که شامگاه گذشته در مسیر راهپیمایی اربعین حسینی دستگیر شده اند، هیچگونه انگیزه امنیتی نداشته اند. علی بیرانوند به ایرنا گفته بعد ازظهر جمعه ماموران انتظامی حمیدیه به یک خودروی پراید مشکوک شدند که پس از متوقف کردن آن متوجه شدند 6سرنشین مرد داشته که سه نفرشان پوشش زنانه دارند. این افراد برای تحقیقات…
فیلم | رسوایی جدید در رسانه ملی؛ مقصر فریب مردم کیست؟
فیلم | رسوایی جدید در رسانه ملی؛ مقصر فریب مردم کیست؟ - فیلم - پدری که در برنامه «فرمول یک» علی ضیا ادعا کرد به خاطر تامین هزینه‌های درمان فرزندش اقدام به فروش کلیه‌اش کرده، مردم را فریب داده است.
«بیان واضحات و تکرار مکررات» ؛ نتیجه 7 سال بودجه و تشکیلات و همایش و جلسه!
«بیان واضحات و تکرار مکررات» ؛ نتیجه 7 سال بودجه و تشکیلات و همایش و جلسه! - مثلاً سنت های الهی که در این سند آمده، در کتاب های درس بینش اسلامی دوره دبیرستان هم وجود دارد... واقعاً هزاران جلسه تشکیل داده اند که بدیهیاتی مانند خانواده بنیادی ترین واحد تشکیل دهنده جامعه است، انسان دارای اختیار است، جهان دارای نظام علّی - معلولی است، خداوند رحمان و رحیم است و ... را در سند بازنویسی کنند؟!
گلایه های جنجالی یک بازرگان با وزیر صنعت
گلایه های جنجالی یک بازرگان با وزیر صنعت - صحبتهای کنایه آمیز یک بازرگان با وزیر صنعت
ادامه داستان لُنگ و خانه سعدآباد
ادامه داستان لُنگ و خانه سعدآباد - ۱- خب چی میشه ولایتی بجای توصیه به لُنگ پوشی، بملت توصیه کنه تو سعدآباد مالک خونه بشن ویک سومشو وقف کنن؟ ۲- اینجور واینجا صاحبخونه شدن و بعد توجیه وقف، آدمو یادحافظ میندازه: فقیه مدرسه دی مست بود و فتوی داد که می‌حرام، ولی بِه زمالِ اوقاف است
عبدی : آقای ولایتی با خانه هزارمتری کنار کاخ سعدآباد حالا مردم رابه نان خشک خوردن دعوت می‌کنند
عبدی : آقای ولایتی با خانه هزارمتری کنار کاخ سعدآباد حالا مردم رابه نان خشک خوردن دعوت می‌کنند - حالا مردم رابه نان خشک خوردن دعوت می‌کنند؟مردم نیازی به این توصیه‌هاندارند اگرلازم باشد آن‌قدر شرف دارندکه از خودشان دفاع کنند ولی این دفاع،منحصربه دفاع دربرابر دشمنان خارجی نمی‌شود که باید وضعیت خیلی‌ها رادر داخل هم بررسی کرد.
فیلم | حمله به پلیس در اهواز به درگیری مرگ‌بار انجامید!
فیلم | حمله به پلیس در اهواز به درگیری مرگ‌بار انجامید! - فیلم - حمله فرد متهم در بازار پرنده فروشان اهواز به پلیس آگاهی منجر به درگیری مرگبار شد.
ماجرای عجیب منزل های مسکونی در همسایگی کاخ سعد آباد
ماجرای عجیب منزل های مسکونی در همسایگی کاخ سعد آباد - ماجرای عجیب دو منزل مسکونی در همسایگی کاخ سعدآباد و حسین فریدون و نهاد ریاست جمهوری
فیلم | لحظه حمله جن‌ها به یک مرد در کرج! (۱۶+)
فیلم | لحظه حمله جن‌ها به یک مرد در کرج! (۱۶+) - فیلم - به تازگی شخصی در فضای مجازی فیلمی منتشر کرده که مردی ادعا می کند در پارکینگ خانه اش مورد حمله جن ها قرار گرفته است.
فیلم | درس خجالت‌آوری که یک توریست به ایرانی‌ها می‌دهد!
فیلم | درس خجالت‌آوری که یک توریست به ایرانی‌ها می‌دهد! - فیلم - پاول یک توریست اهل چک است که با موتورسیکلتش دنیا را می گردد و یک هفته در ایران اقامت داشته است. ویدئوی سلفی که او در طبیعت ایران از خود و اقدام پسندیده اش منتشر کرده برای همه ایرانیان جای تامل دارد.
فیلم | جنازه غرق در خون ملکه زیبایی عراق (۱۶+)
فیلم | جنازه غرق در خون ملکه زیبایی عراق (۱۶+) - فیلم - قتل مدل و ملکه زیبایی عراق از روز گذشته سوژه رسانه ها شده و پلیس تحقیقات ویژه ای را برای دستگیر قاتل وی انجام داده است. تصاویر منتشر شده از جنازه غرق در خون وی را در ویدئوی زیر می بینید.
جنجال بنر سربازان اسرائیلی در شیراز
جنجال بنر سربازان اسرائیلی در شیراز - عکس این بنرکه گفته می‌شود نمایشگر تصویری از سربازان رژیم صهیونیستی است طی روزهای اخیر در فضای مجازی دست به دست می‌شد و واکنش‌هایی به همراه داشت.
عکسی آموزنده از سفر نیویورک
عکسی آموزنده از سفر نیویورک - پوشه‌های پُر از برنامه فرانسوی‌ها در برابر دستان خالی تیم ایرانی. به کاغذ ها و پرونده های موجود روبه روی تیم فرانسه دقت کنید!
ویدئوی جنجالی وزیر بهداشت؛ #خودت_بمال / تمسخر و تحقیر بیمار نیازمند توسط وزیر
ویدئوی جنجالی وزیر بهداشت؛ #خودت_بمال / تمسخر و تحقیر بیمار نیازمند توسط وزیر - وزیربهداشت بهترین توصیه رو به اون پیرمرد بیچاره کرد که گفت: خودت بمال. پیرمرد باید دستش رو محکم می‌مالید به گوش وزیر تا یک بار هم که شده از تخت اخلاق فرعونی بیاد پایین
نیاز شدید تلویزیون به بدحجابها در روزهای خاص
نیاز شدید تلویزیون به بدحجابها در روزهای خاص - کاش در این میان یکی به ما بگوید که بالاخره بی حجاب بد است، خوب است؟ چه زمانی بد است؟ چه زمانی خوب است؟
حال فعلی ! یا ناتوانی در تشخیص حال قبلی
حال فعلی ! یا ناتوانی در تشخیص حال قبلی - حمید رسایی عضو جبهه پایداری در صفحه شخصی خود در شبکه توییتر نسبت به اهانت زشت امیر تتلو به امام حسین (ع) و 72 تن از یاران باوفایش واکنش تندی نشان داد.
ویدئو/ وحشت پزشکان از تولد نوزاد تک چشم در اندونزی (۱۶+)
ویدئو/ وحشت پزشکان از تولد نوزاد تک چشم در اندونزی (۱۶+) - پزشکان هنگامی که یک نوزاد دختر اندونزیایی را در یکی از بیمارستان های این کشور به دنیا آوردند بسیار وحشت زده شدند. نوزاد تازه متولد شده با یک چشم بزرگ روی پیشانی اش متولد شد و پس از هفت ساعت درگذشت.
بازنشر نامه استاد به امیر تتلو! / معیار تشخیص حق از باطل گشته ای !
بازنشر نامه استاد به امیر تتلو! / معیار تشخیص حق از باطل گشته ای ! - فردی به نام علی‌اکبر رائفی‌پور كه رسانه‌‌های اصولگرا از او به عنوان «استاد، محقق و پژوهشگر» یاد می‌كنند! در تاریخ 29 اردیبهشت 96 (در كوران انتخابات ریاست‌جمهوری) در نامه‌ای سرگشاده به امیرحسین مقصودلو (تتلو) نوشت: «امیر جان بخوان، تو باید بخوانی، عیبی ندارد! سرت را بالا بگیر و خدا را شکر کن که به واسطه تو این همه نفاق را آشکار کرد! دلت محکم باشد پهلوان! تو فقط بخوان، بخوان
جنجال احمد خمینی در VIP عزاداری حسینی
جنجال احمد خمینی در VIP عزاداری حسینی - انتشار عکس‌های نشستن احمد خمینی زیر کولر در بخش وی‌آی‌پی هیات که پوششی شیشه‌ای دارد و از سینه‌زنان جداست، پس از توضیح او که گفت آن جایگاه مربوط به «روحانیون درجه یک و دو قم» است و «اون بالا معممین میشینن که لباسشون چون زیاده باعث گرمازدگی نشه»، با واکنش‌های تندتری هم همراه بود.