سه شنبه ۳ بهمن ۱۳۹۶ / Tuesday, 23 January, 2018

قیود و حروف زاید


   حذف افعال
حذف فعل به قرينه از قرن ششم معمول بوده، ليکن رسم جارى آن بوده است که فعل را در جملهٔ نخستين اثبات کنند و در ديگر جمله‌ها حذف، و سعدى هم بر اين سُنّت جارى رفته است، مگر گاهى فعل را در جملهٔ اول حذف کرده است، مثال: 'گفتم گل اين بُستان را چنانکه دانى بقائي، و عهد گلستان را وفائى نباشد' (ص ۸، طبع فروغي) مثال ديگر: 'ترا در مودّت اين منظور علتي، و بناى محبّت بر زلّتى نيست' (ص ۱۲۸، طبع فروغي).
و گاه مصدرى را از فعلى مرکب بدون هيچ قرينه حذف کرده است، مثال: 'آزردن دوستان جهل است، و کفارت يمين سهل، و خلاف راه صواب است ... ذوالفقار على در نيام و زبان سعدى در کام' (ص ۷، طبع فروغي) يعنى در نيام بودن و در کام بودن.
باز جاى ديگر گويد: 'سالار دزدان را برو رحمت آمد و جامع باز فرمود و قبا پوستينى برو مزيد کرد و درمى چند (ص ۱۱۹، طبع فروغي) که به‌جاى 'باز فرمود دادن' باز فرمود آورده است و اين جمله از معجزات ايجازهاى زيباى سعدى است.
گاه به خلاف طرز معمول خود چهار الى پنج فعل را به قرينه حذف کرده است چنانکه مى‌فرمايد: 'يکى را دل از دست برفته بود و به ترک جان گفته و مطمح نظرش جائى خطرناک، و مظنهٔ هلاک، نه لقمه‌اى که متصور شدى که به کام آيد يا مرغى که به دام افتد' (ص ۱۳۴، طبع فروغي). در اين جمله‌ها فعل (بود) بعد از 'گفته - خطرناک - هلاک - لقمه‌اى - مرغي' حذف شده است و نيز 'متصور شدي' بعد از 'مرغي' به قرينهٔ جملهٔ پيشين حذف گرديده است، گاهى در مقام وصف که جملهٔ حال باشد فعل حذف مى‌شود: 'قاضى در اين حالت، که يکى از متعلقان درآمد' (ص ۱۴۲،طبع فروغي) به همين سبب است که ربط خبرى يا ضماير خبرى ديگر بعد از صيغه‌هاى وصفى حذف مى‌شوند، مثل: 'ديدمش زن خواسته، و فرزندان خاسته و بيخ نشاطش بريده، و گل هوس پژمريده' (ص ۱۵۰، طبع فروغي).
و گاه صيغهٔ متکلم وحده را در پايان جمله به قرينهٔ مفرد غايب حذف کرده است: 'دريغ آمدم که ديدهٔ قاصد به جمال تو روشن گردد و من محروم' (ص ۱۲۸، طبع فروغي)، يعني: محروم گردم، به قرينهٔ: روشن گردد.
و گاه در غير مورد عطف به قوّت فصاحت. تنها از لحاظ ايجاز، علامت مفعول و فعل هر دو را حذف کرده است: 'پادشاهى پسرى را به اديبى داد و گفت اين فرزند تست تربيتش همچنان کن که يکى از فرزندان خويش' (ص ۱۵۹،طبع فروغي)، يعنى تربيتش کن همچنان که يکى از فرزندان خويش را تربيت کنى و گاه بدون قرينه از کثرت وضوح: 'گفتى که خردهٔ مينا بر خاکش ريخته، و عِقد ثريّا از تاکش آويخته' (ص ۸،طبع فروغي) که علامت ربط خبرى يعنى 'است' در هر دو يکسان حذف شده است.
گاه در جمله‌هاى غيرمتعاطفه مانند شرط و جزا يا تشبيه و مانند آن فعل را حذف نمى‌کند، مثال: 'هرکرا زر در ترازوستدر بازوست و آنکه بر دينار دست رس ندارد در همهٔ دنياکس ندارد' (ص ۱۴۲،طبع فروغي) مثال ديگر: 'فى‌الجمله تا شبى خلوتى ميسر شد و هم در آن شب شحنه را خبر شد' (ص ۱۴۲،طبع فروغي).
تکرار افعال به طرز قديم در آن روزگار مرسوم نبوده است و در گلستان هم نيست و از عجايب آنکه در جمله‌هاى متعاطفه حذف ضمير يا افراد فعل در صيغه‌هاى متکلم وحده و مع‌الغير و جمع چنانکه در نثر فنى قرن ششم و هفتم ديديم در گلستان نيست و نمى‌دانيم از تصرف کاتبان است يا از سليقهٔ خود سعدى است؟ و ما شق ثانى را راجح مى‌شماريم. صيغه‌هاى قديم که با ياى مجهول در جمله‌هاى مطيعى از شرطى و تمنائى و يا در افعال استمرارى و ماضى‌هاى مشکوک و فعل‌هاى مربوط به گزاردن رؤيا معمول بوده است در گلستان نيز به وفور آمده است و همچنين فعل ناقص 'استي-نيستي' در موارد انشائى هم چند بار استعمال شده است، مثال: در افعال مربوط به خواب: 'گفت ترا خوابى ديده‌ام خيرباد، گفت چه ديدي؟ گفت چنان ديدمى که ترا آواز خوش بُوَدْ' (ص ۱۲۰،طبع فروغي) مثال ديگر در افعال استمراري: 'هر بيدقى که براندى به دفع آن بکوشيدمى و هر شاهى که بخواندى به فرزين بپوشيدمي' (ص ۱۷۲،طبع فروغي) مثال در افعال ناقص و مطيعي: 'لايق قدر من آنست که بازاغى به ديوار باغى بر، خرامان همى رفتمي' (ص ۱۳۲،طبع فروغي) مثال در شرطى و فعل ناقص:
سود دريا نيک بودى گر نبودى بيم موج
صحبت گل خوش بدى گر نيستى تشويش خار
(طبع فروغى، صفحه ۱۲۸)
   قيود و حروف زايد
   قيد ظرف و قيد استعلاء
قيد ظرف و قيد استعلاء: مانند قدما 'اندر' و 'در' و 'بر' را بعد از اسم‌هاى مضاف به باء اضافه که شيوهٔ متقدمان است مکرر آورده است، در صورتى‌که اين شيوه در ميان معاصران او چنانکه ديديم متروک شده بود، مثال: 'بارى به مجلس سلطان در طعام نخوردي' (طبع فروغي، ص ۵۸)، 'اگر مصلحت بينى به شهر اندر براى تو مقامى بسازم' (طبع فروغي، ص ۷۶)، 'يکى را از بزرگان به محفلى اندر همى ستودند' (طبع فروغي، ص ۵۸).
به دريا در منافع بى‌شمار است
وگر خواهى سلامت بر کنارست
بس نامور به زير زمين دفن کرده‌اند
کز هستيش بروى زمين بر نشان نماند
   راء زايد
سعدى اين حرف را به چندين حالت و به حد وفور و بيشتر از همهٔ نويسندگان استعمال کرده است، و نيز تفاوتى با استعمال ديگران دارد که اسم قبل از آن را بر جمله مقدم مى‌سازد.
- علامت مفعول مطلق:
ابلهى را ديدم - پارسائى را ديدم - يکى را از بزرگان به محفلى اندر همى ستودند - عابدى را پادشاهى طلب کرد، و غيره.
- علامت تخصيص مطلق:
عالمى معتبر را مناظره افتاد با يکى از ملاحده بازرگانى را هزار درم خسارت افتاد زاهد را اين سخن قبول نيامد و روى برتافت.
- علامت اضافهٔ مطلق:
ملک را حسن تدبير فقيه و تقرير جواب او موافق رأى آمد (يعنى حسن تدبير و جواب فقيه موافق رأى ملک آمد) و يا: 'سلطان را در ازين سخن به هم برآمد' يعنى دل سلطان.
- تخصيص در حال فاعلى:
درويشى را شنيدم که بغارى در نشسته بود خواجه‌اى را بنده‌اى بود يکى را از ملوک فارس انگشترى گرانمايه بود يکى را از وزراء پسرى بود.
- تخصيص در حال مفعولى:
پادشاهى را حکايت کنند که بکشتن بيگناهى فرمان داد گدائى را هول حکايت کنند پيرمردى را گفتند چرا زن نکنى يکى را از دوستان گفتم که ...
- به معنى 'براى' :
و اين هم‌نوعى از قيد تخصيص است، مثال: يکى از وزيران گفتش پاس خاط ملک را روا باشد که چند روزى به شهر اندر آئي' (طبع فروغي، ص ۷۶)، يعنى براى پاس خاطر ملک روا باشد که ... و اين حرف يعنى 'راي' در اصل زبان پهلوى تنها در همين مورد براى قيد تخصيص استعمال مى‌شده است.
مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
نجات زوج , تفکرات اقتصادی , نمایش نگاهمان میکنند , آخرین پست , پیشکسوت قلم زنی , کربلای یک , مبارزه اجتماعی , نابودی خاک , روتسکوی , سفیر قطر در آمریکا ,

مقالات پربیننده امروز
بانک اطلاعاتی کتاب / فلسفه اخلاق دراسلام (ترجمه فلسفه الاخلاق فی الاسلام) , بهداشت / دانستنی‌های پزشکی / تغذیه / علم نوین و نسخه‌های خانگی , شخصیت‌ها / مذهبی / عالم و فاضل / خلف بن احمد آل عصفور , بانک اطلاعاتی کتاب / فتوحات اعراب در کشورهای آسیای مرکزی , علوم انسانی / مدیریت و خدمات اداری / مدیریت کارکنان / چگونه انگیزه‌های کارکنان را می‌توان ارتقاء داد , بانک اطلاعاتی کتاب / Principles and methodology of translation , دین و اندیشه / دین و مذهب / پوشش ـ حجاب / ایرادها و اشکال ها نسبت‏ به مساله حجاب , ورزشی / دانستنیهای ورزشی / سیاست و ورزش / ورزش تیغ دو لبه , بانک اطلاعاتی کتاب / علوم گیاهان , بانک اطلاعاتی کتاب / روزگار یک آموزگار ,

برخی منابع مهم خبری
siasatrooz.ir سیاست روز , karyab.net کاریاب , armandaily.ir روزنامه آرمان , press.jamejamonline.ir روزنامه جام جم , javanonline.ir روزنامه جوان , musiceiranian.ir موسیقی ایرانیان , tabnak.ir تابناک , donya-e-eqtesad.com دنیای اقتصاد , tejarat.donya-e-eqtesad.com تجارت فردا , home.abrarnews.com روزنامه ابرار ,



وبگردی
افشای راز یک ازدواج عجیب!
افشای راز یک ازدواج عجیب! - دو سال بعد، اخبار رابطه عاشقانه همسرش با یک نوجوان، مانند یک سیلی بر صورت اوزیر بود. بویژه آنکه، دخترشان لورنس، همکلاسی ماکرون بود.
تصاویر: ضرب و شتم چند روحانی توسط جوانی در قم
تصاویر: ضرب و شتم چند روحانی توسط جوانی در قم - یک جوان در حوالی چهارراه بیمارستان قم به چند روحانی حمله کرد و دو تن از آنها را زخمی کرد به گفته شاهدان ضارب یک خودرو را نیز به آتش کشید و متواری شد.
فیلم دیدنی از لحظه دستگیری باند سارقان مسلح/ شلیک پلیس به سمت سارقان
فیلم دیدنی از لحظه دستگیری باند سارقان مسلح/ شلیک پلیس به سمت سارقان - باند چهار نفره سارقان مسلح که قصد داشتند امروز از یک طلافروشی در یافت‌آباد سرقت کنند، ساعت 10 صبح امروز در یک عملیات غافلگیرانه توسط ماموران پلیس دستگیر شدند.
فیلم/ افشای پشت پرده کاسبی با خون ایرانیان
فیلم/ افشای پشت پرده کاسبی با خون ایرانیان - رئیس سازمان انتقال خون و مسئول سابق امور کارکنان شرکت پالایش و پژوهش خون با حضور مقابل دوربین فارس از برخی تخلفات در زمینه پلاسمای خون پرده برداشتند.
سلطان حاشیه از عکس مادرزنش رونمایی کرد!
سلطان حاشیه از عکس مادرزنش رونمایی کرد! - محسن افشانی بازیگر سینما و تلویزیون از جدیدترین عکس حاشیه ای خود با مادر زنش رونمایی کرد.
عباس عبدی به سردارسلیمانی : جانفشانی‌ها تبدیل به سرمایه ملی نشده‌اند
عباس عبدی به سردارسلیمانی : جانفشانی‌ها تبدیل به سرمایه ملی نشده‌اند - یکی از موارد پیش‌آمده در این اعتراضات آتش‌زدن پرچم کشور بود که واکنش و تاسف بسیاری را برانگیخت؛ به طوری که مقام رهبری نیز به آن اشاره کردند. در آخرین واکنش‌ها...
ابعاد حقوقی جدال علی مطهری با آستان قدس
ابعاد حقوقی جدال علی مطهری با آستان قدس - 38 شرکت که جزء بزرگترین کارتل های اقتصادی کشور هستند، متعلق به آستان قدس است. بنابراین آستان قدس کنونی، آستان قدسی نیست که حضرت امام در نامه خود از آن سخن گفته‌اند.
مقایسه بودجه مراکز حوزوی با دانشگاه ها
مقایسه بودجه مراکز حوزوی با دانشگاه ها - به‌جز وزارت ارشاد، هیچ‌یک از این 40 ارگان و نهاد در قبال میلیاردها تومان بودجه‌هایی که دریافت می‌دارند پاسخگو نبوده نیستند.
ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار
ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار - ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار
فیلم/ گریه شدید وزیر کار در گفت‌و‌گوی تلفنی با خانواده خدمه نفتکش «سانچی»
فیلم/ گریه شدید وزیر کار در گفت‌و‌گوی تلفنی با خانواده خدمه نفتکش «سانچی» - علی ربیعی وزیر کار، رفاه و امور اجتماعی در گفت‌وگوی تلفنی با خانواده یکی از خدمه نفتکش «سانچی» اظهار همدردی کرد.
تصاویر هولناک از آخرین لحظات کشتی سانچی
تصاویر هولناک از آخرین لحظات کشتی سانچی - توقف عملیات خنک سازی و مهار آتش در شب گذشته، موجب رسیدن آتش به مخازن سمت چپ کشتی و انفجارهای شدید صبح امروز شد که در نهایت پس از چند ساعت به غرق شدن کامل نفتکش ایرانی انجامید.
عکس خواستگاری کریم انصاریفرد از دختر یونانی با زمرد گرانقیمت
عکس خواستگاری کریم انصاریفرد از دختر یونانی با زمرد گرانقیمت - رسانه های مطرح یونانی با انتشار تصاویری از رابطه عاطفی ملی پوش ایرانی باشگاه المپیاکوس با یک میلیاردر یونانی - آمریکایی پرده برداشتند و مدعی شدند این دو تصمیم خود را برای ازدواج قطعی کرده اند.
چرا حداد و ولایتی بیشتر از 50 شغل دارند؟
چرا حداد و ولایتی بیشتر از 50 شغل دارند؟ - بخشی از تکثر مسئولیت های بعضی چهره‌های سیاسی به بی‌اعتمادی نظام به افراد کارآمد برمی‌گردد و علت دیگر این موضوع، اعتماد غیرمعقول به این افراد است. با این حال این افراد هرچقدر هم که توانمند باشند، از نظر روان شناسی و انسان شناسی در بخشی از مسئولیت های خود ناموفقند.
فیلم نابغه ۱۰ ساله‌ طراح خودرو / قبلی هم انرژی هسته ای کشف کرده بود!
فیلم نابغه ۱۰ ساله‌ طراح خودرو / قبلی هم انرژی هسته ای کشف کرده بود! - فیلم - حسین عطایی ۱۰ سال دارد و در حوزه طراحی مفهومی خودرو فعالیت می کند. او ۶ اختراع ثبت شده دارد، مدرسه نمی رود و از دو شرکت تسلا و ولوو دعوت به همکاری شده است. او مشاور رییس سازمان برنامه و بودجه است. گفتگوی رضا رشیدپور با نابغه ١٠ساله طراحی خودرو را اینجا ببینید.
تست تصادف سمند در انگلیس / فقط با سرعت 50 کیلومتر در ساعت !
تست تصادف سمند در انگلیس / فقط با سرعت 50 کیلومتر در ساعت ! - تست برخورد جلوی خودرو با سرعت 50 کیلومتر در ساعت برای سمند TU5 ، توسط یکی از سازمانهای معتبر ارزیابی خودرو در انگلستان صورت گرفت.
فیلم جنجالی از حجت الاسلام قاسمیان در کرمانشاه
فیلم جنجالی از حجت الاسلام قاسمیان در کرمانشاه - این فیلم حواشی زیادی را در فضای مجازی به همراه داشته است.
جنجال نیوشا ضیغمی: من اصلا ایشان را آدم حساب نمیکنم
جنجال نیوشا ضیغمی: من اصلا ایشان را آدم حساب نمیکنم - اولین قسمت از برنامه هاردتاک کاکتوس را با صحبت های جذاب نیوشا ضیغمی در مورد خانواده و همسرش ، ماجرای صحبت های جنجالی یک هواپیما ، 8 سال احمدی نژاد و ...
    پربازدیدها