شنبه ۳۰ تیر ۱۳۹۷ / Saturday, 21 July, 2018

علمائی که به فارسی کتاب نوشته‌اند


به سبک و شيوهٔ قديم کتابى علمى به‌نام 'مجمل‌الحکمه' ترجمهٔ بعض رسالات اخوان الصفا موسوم به همين نام در دست داريم که به شيوهٔ علماء قديم از قبيل باباافضل و خواجه نصير و مولانا قطب‌الدين شيرازى تحرير شده است. اين کتاب ترجمهٔ چند رساله از رسايل اخوان‌الصفا است و خود در مقدمه گويد:
'بدان که کتاب‌هاى حکمت بسيار است و بيشتر بلغت تازى‌اند و اندکى بلغت پارسى و در آن کتاب‌ها هيچ حظى نيست مانند سرود اختران و کتاب نام بار خداى و مرزبان‌نامه و آنچه بدين‌ ماند ما هيچ کتاب نيافتيم که آنچه در حکمت به‌کار آيد از رياضى و منطقى و الهى جمله در وى باشد مگر 'دانش‌نامه' و آن به لفظى سخت مشکل است و بيشتر اشارت است و بعضى رمز است و کتاب 'مجمل‌الحکمه' مجموعه است وليکن همچنين مرموز است و در آن حشو بسيار است و بسيار مکرر است و ما دو جاى ديديم که اين کتاب را به پارسى نقل کرده بودند و همچنين مرموز فرو گذاشته و حشو را همچنان مانده، پس رأى مجلس سامى اجل سيدبهاءالدين سيف الملوک شجاع‌الملک شمس الخواص تيمور گرکان ادام‌الله علوه چنان افتاد که اين ضعيف اين کتاب را به پارسى نقل کند و هرچه حشو است از او دور کند و هرچه مرموز است آشکارا کند و از حد رمز تصريح نمايد خواهش ايشان را اجابت کردم و اين اول رساله‌اى است که همچو مدخل است در کتاب ارثما طيقي' .
اين کتاب در اين چند عبارت ديده مى‌شود کتابى است علمى فصيح و درست و روان و سنجيده و هيچ به شيوهٔ تحرير عصر تيمورى خاصه زمان خود تيمور شبيه نيست و ما را دربارهٔ اين کتاب شبهه افتاده است به‌ويژه بعد از ملاحظهٔ مقدمه که در آن مى‌گويد کتاب 'مجمل‌الحکمه' دوبار به فارسى ترجمه شده است و مرموز است و حشوها در آن است الى آخر و اتفاقاً اين کتاب نيز هر چند حشوى ندارد اما مرموز است و بسيار موجز (۱) ديگر آنکه القاب 'تيمور' گورکان اينها نيست که در مقدمه نوشته شده است چه لقب تيمور 'قطب‌الدين' بوده است نه بهاءالدين به‌علاوه شمس‌الخواص چه لقبى است؟ مگر اينکه قبل از پيشرفت کار او در پادشاهى چينين القابى به او مى‌داده باشند، و در هر صورت کتاب معتبرى است و مؤلف او هم معلوم نشد و در ذکر رجال علم معاصر تيمور و شاهرخ ذکرى از اين کتاب به نظر نرسيد، محتويات کتاب رساله‌اى است در ارثماطيقى ـ مقدمات هندسه ـ مدخلى در نجوم، موسيقي، هئيت زمين و اقاليم سبع، نسبت‌هاى هندسي، منطق، هيولى و صورت، سماء و عالم، کون و فساد آثار علوي، معادن، عقليات و طبيعة طبيعيات از عالم و جماد و نبات و انسان، آثار علوي، انسان و تهذيب نفس، حساس و محسوس، نطفه بعد از مرگ، رياضت نفس، کسب دانش نفس، الم و لذت، جهل و اقناع طبيعت، مبادى عقل، عالم و مردم، محسوسات، دورهاى کواکب، عشق، قيامت و رستخيز، شناختن حقايق، حدود مفرده، مذاهب مختلفه در ده فصل، و رسالات را بدين ختم کرده است.
(۱) . حاج خليفه گويد: مجمل‌الحکمه فارسى فى حکمة الرياضيات و المنطقيات و الالهيات و اکثره رموز انتخبه رجل من الحزا سانئين بحذف الحشو و ايضاح الرمز کما فى رسائل اخوان الصفا و نقله بعضهم من الفارسى الى الترکى (کشف‌الظنون: ج ۲ ص ۳۸۷).
- نمونه‌اى از رساله مدخل نجوم:
چگونگى آسمان و تعبير بهشت و دوزخ
'حکايت کنند از ارسطاطاليس در کتاب تائولوجيا مانند رمزي، چنانکه بسيار بود که من به نفس خويش خالى شوم و تن را به‌جاى بمانم چنانکه پندارى که جوهر مجردم بى‌تن و همه چيزهاى عالم دريابم و از ذات خويش تنها، چيزها نيکو بدانم و داخل‌ به‌نفس خويش و خارج موجودات باشم پس بدين سبب بدانستم که من از عالم علوى‌ام و شريفم و قطرهٔ آن درياام و جزوى‌ام از کل اما جزو و کل و قطره و دريا متصل به يکديگراند. و فيثاغورث حکيم در وصيت مى‌گويدد با دو جانش 'کذا' (ظ: ديو جانس) چون من مفارقت کنم از بدن يا... چنان شوم که در حق سياحت مى‌کنم در آسمان و رونده باشى در عالم علوى و مرگ به تو راه نيايد.
و چنانکه عيسى صلواةالله عليه مى‌گويد که چون از اين هيکل مفارقت کنم در هوا ايستاده‌ام به راست عرش و آنکه با من باشدى من با شما باشم هر کجا که شما رويد، مخالفت مکنيد تا فردا به ملکوت با من باشيد.
و چنانکه صدر صفهٔ صفا محمد مصطفى عليه التحية و الثنا مى‌فرمايد در خطبه‌اى که من شما را استاده‌ام بر صراط و بر سر حوض از شما به من نزديک‌تر آنکس است که از دنيا چنان پيش من آيد که من او را رها کرده‌ام زينهار متغير مشويد بعد از من.
و چنين تنبيهات در اخبار بسيار است و همه دليل است بر آنکه آسمان‌ها و فراخى آن بهشت جاودان است و زمين و آنچه در او است دوزخ چنانکه رسول گفت: 'الجنة فى‌السماء و النار فى‌الارض' (۱) و همچنين در حکمت قديم حکايت کنند: 'من قدر على خلع جسده و رفض حواسه و تسکين وسواسه صعدالى الفلک... وليک ممکن نيست بر اين افلاک و بهشت رسيدن با اين جسد که ما در بند آنيم بل چون نفس مفارقت کند از جسد و او را تعلق به هيچ چيزى از معشوقات زمين نباشد و قاعدهٔ بد نداشته باشد و اخلاق بد چون حسود و بغض و آز و حرص و شهوت و غضب و از اين معانى فارغ باشد به يک طرفةالعين بدين جاى رسد که ما مى‌گوئيم، پس اگر او را معشوقه اين جسد باشد و لذت‌ها محسوس، هرگز بدين جاى نرسد و مشتاق نبود به عالم افلاک و آن عالم او را برنگيرد و خود نتواند شدن و ملائکه او را گذر ندهند بل در تحت فلک قمر بماند (۲) و در اين اجساد دنيا سياحت مى‌کند و از جسمى به جسمى مى‌پيوندد و حالت‌ها متضاد مى‌بيند و از کون به فساد و از فساد به کون مى‌شود (۳) چنانکه حق‌تعالى مى‌گويد: 'کلما نضجت جلودهم بدلناهم جلودا... الآيه' و مى‌گويد: 'لايذوقون فيها برداً و لازمهريرا' که حکماء الهيون برآنند که چون نفس بُوَد که او را معصيتى نبود و تعلق به دنيا ندارد از جمله آنان بود که نجات يابند وليکن او را درجات نبود و تعلق به دنيا ندارد از جمله آنان بود که نجات يابند وليکن او را درجات نبود و اگرچه درجات ندارد هم از جمله عفريتان نبود بل سليم بود از غذاب عفريت چنانکه قومى باشند که ايشان در شرف باشند از بزرگي، و قومى در زندان از عاجزى و قومى نه در شرف باشند و نه حبس وليکن درويش باشند.
(۱) . عقيدهٔ مزديسان نيز همين است که بهشت و مى‌توان در آسمان و دوزخ در طبقات زيرزمين است.
(۲) . در سنت مزديسان است که نخستين درجهٔ مينو برابر با فلک قمر است و آن را طبقهٔ نخستين و 'ماه پايک' ناميد.
(۳) . اين معنى بنابر اصول مذهب تناسخ است که امروز در دنيا هواداران بسيار پيدا کرده است و در تصوف جديد اروپا مقامى بلند يافته است و در نزد بودائيان برهمائيان و طوايفى از شيعه 'معويان' نيز اين عقيده سابقهٔ دراز دارد.
... و حکماى الهيون برآنند که در عالم سفلى نفس‌هااند که فعل‌ها ايشان ظاهر است و ذوات ايشان پوشيده و ايشان را روحانيت خوانند و ايشان نوع‌هائى‌اند که بعضى را از آن جن و شياطين خوانند و بعضى را ارواح و بعضى را ملک و ملک تعلق به سموات دارد اگر چه در زمين باشند و فعل‌هاى ايشان از جنس ملکوت باشد و ايشان نفس‌هاى نيکو کارانند و موکلى باشند بر حفظ عالم و صلاح عالم خلق و اين نفوس در جسدها بوده باشند در زمان‌هاى ماضى و تهذيب بدن کرده‌اند و نصرت يافته و از عالم اجسام مفارقت کرده و به ذات خويش قائم شده و در سموات سياحت يافته‌اند ابدالآبدين. اما عفريت و شياطين نفس‌هاى شريران و بدنفسان باشد (۴) و ايشان نيز در جسدها بوده‌اند و در زمان‌هاى ماضى بدى اندوخته باشند يا بدى مايهٔ اين نفوس شده باشد و جوهر ايشان صورت حسد و بخل و شهوت و غضب و آز و آرزو پذيرفته باشد پس چون مفارقت کنند کور باشند از ديدن نفوس طاهر و افلاک چون چشم دردمند و تن بيمار که بهتر ديدنى‌ها آفتاب است و خوش‌تر طعام‌ها شهد است و هر دو از آفتاب و شهد بى‌نصيب باشد و اين جسم بيمارى از خلط‌هاى بد اندوخته باشد و پرهيز نکرده پس در بيمارى پشيمانى سود ندارد' (۵).
(۴) . اين عقيده را ناصرخسرو در رسالهٔ مختصرى در فلسفه به جواب قصيدهٔ شاعرى به تفصيل بر همين منوال شرح مى‌دهد.
(۵) . اين کتاب در هندوستان ظاهراً به طبع رسيده است و ما از نسخهٔ خطى استفاده کرديم.
در مباحث گذشته از درستى و روانى و صحت الفاظ و عبارات نشان‌هائى از صورت جمله‌بندى قديم باقى است از قبيل تکرار افعال واحد در پايان جمله‌هاى متعاطفه و استعمال صنيغ مضارع از فعل بودن مکرر و جمع‌هاى فارسى بر الفاظ تازى چون شريران و فعل‌ها و استعمال مضارع التزامى به صيغهٔ خبرى و غيره.
مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
برادرکشی , موسسه خیریه بهنام دهش پور , بهروز کردونی , معاونت میراث فرهنگی کشور , حمایت اسرائیل , اجرای فیلارمونیک , شپیرو , جوانان آستارا , فرهاد اسماعیل نژاد , زعفران ,

مقالات پربیننده امروز
فرهنگی و هنری , ادبیات و شعر , شخصیت‌ها / میرزا فتحعلی آخوندزاده , بانک اطلاعاتی کتاب / گل سیمین: خاطرات سهام طاقتی , نشریات و مطبوعات , علوم انسانی , فصلنامه اقتصاد سیاسی / اقتصاد سیاسی - سال سوم شماره ۱۰، زمستان ۱۳۸۴ , علم و زندگی , ابزار و وسایل , معرفی خودرو / Carlsson Aigner CK۶۵ RS Blanchimont , تفریح و سرگرمی , کوتاه و خواندنی , SMS / اس ام اس های رسیده در هفته سوم تیر ماه , بانک اطلاعاتی کتاب / زیر پلک نوجوانی فارسی ، بلوچی , بانک اطلاعاتی کتاب / پوشش بتنی و نقش فضاسازها = Concrete cover and spacers , بانک اطلاعاتی کتاب / کنار رود خین: یادداشتهای روزانه یک مادر , بانک اطلاعاتی کتاب / دینامیک سیالات کاربردی شامل: خلاصه مباحث, بیش از 110 مسئله نمونه به همراه حل کامل, بیش از ... 200 , بانک اطلاعاتی کتاب / ما و کودکان دبستانی ,

برخی منابع مهم خبری
asianews.ir روزنامه آسیا , vista.ir وبگردی , khabaronline.ir خبر آنلاین , shafaqna.com شفقنا , kasbokarnews.ir روزنامه کسب و کار , aftabnews.ir آفتاب نیوز , jomhourieslami.net روزنامه جمهوری اسلامی , emtiazdaily.ir روزنامه امتیاز , fardanews.com فردا نیوز , khordadnews.ir خرداد نیوز ,



وبگردی
ماجرای سفر مخفیانه حسن روحانی به انگلیس
ماجرای سفر مخفیانه حسن روحانی به انگلیس - کامران غضنفری با کتاب «راز قطعنامه» شناخته شد؛ هر چند بیش از آن هم دستی بر آتش نوشتن و پژوهش داشت. غضنفری بعد از این تجربه های موفق دست به انتشار کتاب یا به قول خودش مقاله مفصل در مورد پیشنه، زندگی و عملکرد حسن روحانی در فضای مجازی زده است.
ماجرای احسان علیخانی و  ثامن الحجج
ماجرای احسان علیخانی و ثامن الحجج - پنج ماه بعد از اعلام رسمی غیرقانونی بودنِ موسسه ثامن الحجج در آبان 1393، برنامه تحویل سال 1394 شبکه سوم سیما تحت عنوان «بهارنارنج» با تهیه کنندگی و به مدت هشت ساعت پخش شد و این بار به جای تبلیغ مستقیم ثامن الحجج، باشگاه فرهنگی و ورزشی ثامن الحجج تبلیغ شد! در این برنامه بارها از ابوالفضل میرعلی مدیرعامل موسسه ثامن الحجج با عنوان دکتر تقدیر به عمل آمد؛ دکتری که اکنون مشخص شده یک دیپلمه با سوابق مالی…
وقتی یک دامدار با مدرک دیپلم و ۱۱۹ فقره چک برگشتی مدیرعامل «ثامن‌الحجج» شد
وقتی یک دامدار با مدرک دیپلم و ۱۱۹ فقره چک برگشتی مدیرعامل «ثامن‌الحجج» شد - تصاویر با شما سخن می گویند؛ تصاویری بی روتوش با سخنانی بی روتوش‌تر؛ می‌خواهیم با بخش خبری «فوتونیوز»، مقامات با شما بی روتوش و رودررو سخن بگویند. از این پس، عصرگاه هر روز با «فوتو نیوز» تابناک، حرف و سخن مقامات داخلی و خارجی را به عکس بی روتوش‌شان الصاق می‌کنیم، تا بهتر بدانیم چه کسی حرف زده و از چه سخن گفته است. کوتاه و مختصر؛ به احترام وقت شما و فرصتی که برای دانستن می‌گذارید.
جزییاتی تکان‌دهنده از اقدامات موسسه ثامن‌الحجج
جزییاتی تکان‌دهنده از اقدامات موسسه ثامن‌الحجج - دو چهره مشهور تلویزیون نیز از مواهب موسسه ثامن الحجج بی نصیب نبوده‌اند. مؤسسه ثامن‌الحجج دو مبلغ ۱۸۰ میلیون‌تومانی و ۴۰۰ میلیون‌تومانی را به حساب «م.م» مجری یک برنامه تلویزیونی واریز می‌کند و عنوانی که روبه‌روی این اعداد در توضیح دلیل وجه ذکر شده، یک کلمه است؛ هدیه. اما رقم هدیه‌ای که آقای «م.م» به‌عنوان هدیه دریافت کرده، در مقابل تسهیلات دریافتی او از ثامن‌الحجج تقریبا ناچیز است.
ترجیح می‌دهید کدام‌ زن همکار شوهر شما باشد!
ترجیح می‌دهید کدام‌ زن همکار شوهر شما باشد! - یک بنر تبلیغاتی که ظاهراً با هدف ترویج فرهنگ حجاب طراحی شده، سبب‌ساز واکنش‌های کاربران شبکه اجتماعی توییتر شده است. در این بنر، از رهگذران خواسته شده بین دو گزینه موجود، زنی چادری و زنی مانتویی، انتخاب کنند ترجیح می‌دهند کدام‌یک همکار همسرشان باشد!
نمایش دستاورد آزادی و دموکراسی
نمایش دستاورد آزادی و دموکراسی - آقای مطهری بازیکنان آفریقایی تیم فرانسه را دیده ولی دورگه‌های تیم ملی خودمان را ندیده!
فیلم قتل عجیب زن جوان توسط شوهرش در اسلامشهر!
فیلم قتل عجیب زن جوان توسط شوهرش در اسلامشهر! - در اتفاقی عجیب و غیر قابل باور فردی امروز به دلیل درخواست طلاق همسرش در خیابان اسلامشهر وی را با ضربات چاقو از پای درآورد، از سرنوشت این خانم اطلاع دقیقی در دست نیست.
مائده‌ها و دلارهای رانتی
مائده‌ها و دلارهای رانتی - اشارت‌هایی که برخی نکات جالب توجهی دیگری در خصوص آن بیان می‌کنند، مثل مطرح شدن مساله مانتو‌های جلوباز و اشکالی که برخی مسئولان به آن وارد می‌دانند. موضوعی که موجب شد تا بعد از مدت‌های مدید و در شرایطی که بسیاری بر این باورند که شناسایی و مقابله با اخلال گران بازار می‌بایست در اولویت همه امور باشد، گشت‌های ارشاد به خیابان‌ها باز گردند.
دورهمی کثیف‌ترین برنامه جنسی  ! تفکرات پیچیده یک استاد علوم انسانی !
دورهمی کثیف‌ترین برنامه جنسی ! تفکرات پیچیده یک استاد علوم انسانی ! - یکی از بحث های جنجالی دکتر فیاض در سال های اخیر اظهار نظر او در مورد وقوع بحران جنسی در ایران بوده است که حالا او معتقد است تبدیل به انقلاب جنسی شده است. با او در این زمینه مصاحبه مفصلی انجام دادیم که به زودی منتشر می شود. بخشی از این مصاحبه که درباره برنامه دورهمی است را تماشا کنید.
آغوش جنسی یا مادرانه ! مشغله فکری مطهری
آغوش جنسی یا مادرانه ! مشغله فکری مطهری - وی در بخش دیگری از صحبت‌هایش با اشاره به نمایش در آغوش کشیدن تیم ملی کروواسی توسط رئیس‌جمهور کشورشان،گفت: ایشان با یک حس مادرانه این کار را انجام داد و این آغوش، جنسی نبود، البته که پخش آن نباید انجام می‌شد.
کدام پسر روحانی سه تابعیتی است؟
کدام پسر روحانی سه تابعیتی است؟ - سرنوشت فرزند بزرگ حسن روحانی از جمله مواردی است که در سال‌های گذشته بارها مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفته است. پیش از برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۹۲ نیز یکی از وب‌سایت‌های اصولگرا مدعی بود که او به دنبال “شکست عشقی” دست به “خودکشی” زده است. بنا به ادعای برخی از رسانه‌های اصو‌لگرا، فرزند روحانی با کلت کمری پدر خودکشی کرد.
فیلم منزل محمود خاوری درکانادا
فیلم منزل محمود خاوری درکانادا - کاربران شبکه های اجتماعی فیلمی را منتشر کرده اند که گفته می شود مربوط به خانه مجلل محمود خاوری در کانادا است. صحت و سقم این قضیه هنوز تایید نشده است.
چرا آیت‌الله جنتی اینگونه فکر می‌کند؟
چرا آیت‌الله جنتی اینگونه فکر می‌کند؟ - احزاب و شخصیت‌ها - زندگی ساده آیت‌الله جنتی گرچه از ویژگی‌های مثبت شخصیت وی است اما نوع نگاهش به عرصه سیاسی و مصداق‌یابی های وی درخصوص افراد انقلابی انتقادهای زیادی را متوجه او می‌کند.
مائده هژبری و امیرحسین مقصودلو در استانبول
مائده هژبری و امیرحسین مقصودلو در استانبول - امیرحسین مقصودلو (تتلو) با انتشار عکسی از خودش و مائده هژبری، دختر نوجوانی که پس از اعتراف تلویزیونی اش معروف شد، از کنسرت مشترک در استانبول خبر داد.
واکنش فغانی به انتشار تصاویردست دادنش با داور زن برزیلی:کوچکترین اهمیتی برایم ندارد!
واکنش فغانی به انتشار تصاویردست دادنش با داور زن برزیلی:کوچکترین اهمیتی برایم ندارد! - تصاویر با شما سخن می گویند؛ تصاویری بی روتوش با سخنانی بی روتوش‌تر؛ می‌خواهیم با بخش خبری «فوتونیوز»، مقامات با شما بی روتوش و رودررو سخن بگویند. از این پس، عصرگاه هر روز با «فوتو نیوز» تابناک، حرف و سخن مقامات داخلی و خارجی را به عکس بی روتوش‌شان الصاق می‌کنیم، تا بهتر بدانیم چه کسی حرف زده و از چه سخن گفته است. کوتاه و مختصر؛ به احترام وقت شما و فرصتی که برای دانستن می‌گذارید.
اول مرگ بر ربا بعد مرگ برآمریکا
اول مرگ بر ربا بعد مرگ برآمریکا - صحبت های تامل برانگیز آیت الله رودباری درمورد ربا در کشور
مرد رو‌به‌روی مائده هژبری کیست؟
مرد رو‌به‌روی مائده هژبری کیست؟ - دختر بازداشت شده در بخشی از مصاحبه توضیح می‌دهد که صبح دستگیر شده و خانواده‌اش در جریان این موضوع قرار گرفته‌اند و این ادعا نشان می‌دهد تهیه فیلم اعترافات به فاصله یک صبح تا عصر انجام شده که خود نشان‌دهنده این است که برای متهم هنوز دادگاهی تشکیل نشده و جرمی به اثبات نرسیده ‌است.
فیلم | رامبد: دهنتو ببند، فرح‌بخش: دهنتو گِل بگیر!
فیلم | رامبد: دهنتو ببند، فرح‌بخش: دهنتو گِل بگیر! - پس از آنکه فیلم تازه محمدحسین فرح‌بخش در سالن‌های سینمای شهر تهران اکران نشد. احمدی مدیر سینماشهر که از قضا تهیه کننده برنامه خندوانه نیز هست و سوله مدیریت بحران شهر تهران در دوره تهیه کنندگی او به «خندوانه» اختصاص یافت، مانع از این اکران شده بود و همین مسئله واکنش فرح بخش را به دنبال داشت و او را رانت‌‎‌خوار خواند و پای رامبد جوان را به میان کشید.
شاخ‌های اینستاگرامی که نمی‌شناختیم
شاخ‌های اینستاگرامی که نمی‌شناختیم - یکی از دختران که به شدت مورد توجه قرار گرفته است مائده نام دارد. او از چهره‌های شناخته شده اینستاگرام است که ویدئو‌هایی از رقص هایش را در صفحه خود منتشر کرده است. او متولد سال 1380 است. به گفته خودش حدود 600هزار فالوئر دارد. او حالا با قرار وثیقه آزاد است.
تصادف سردار آزمون با پورشه اش (عکس)
تصادف سردار آزمون با پورشه اش (عکس) - سردار آزمون نیمه شب گذشته و در نزدیکی‌های صبح امروز با خودوری پورشه شخصی خود در محور نکا بهشهر پس از عبور از روستای کمیشان با تصادف زنجیره‌ای مواجه شد که در این حادثه خودروهای زیادی خسارت دیدند