یکشنبه ۹ فروردین ۱۳۹۴ / Sunday, 29 March, 2015

بوم‌شناسی شهری

  شهرنشينى
فراگرد شهرنشينى زمانى رخ مى‌دهد که شمار انبوهى از مردم مناطق روستائى کشور را رها کنند و سکونتگاه‌هاى شهرى براى زندگى خود برپا کنند. شهرنشينى در سراسر جهان رو به گسترش است. در کشورهاى صنعتى پيشرفته، شهرنشينى به‌گونه‌اى تدريجى و همراه با رشد صنعت و بازرگانى رخ داده و اکنون بيش از ۷۰ درصد جمعيت اين کشورها را شهرنشينان تشکيل مى‌دهند. ولى در کشورهاى توسعه ‌نيافته اين گرايش به شهرنشينى براثر بهبود در فنون پزشکى و پائين آمدن نرخ مرگ و مير و هجوم جمعيت اضافى روستاها به شهرها، به‌گونه‌اى تقريباً ناگهانى پديد آمده است، بدون آنکه صنايع نوپاى شهرى بتوانند اين جمعيت اضافى را به‌خود جذب کنند. رشد شهرنشينى در اين کشورها جنبه‌اى بيمارگونه به‌خود گرفته و مسائل اجتماعى و فرهنگى و اقتصادى خطرناکى را براى اين کشورها به‌بار آورده است.
  عوامل به‌بارآورندهٔ شهرنشينى
زندگى شهرى نوين بيشتر بر اثر پيشرفت‌هاى تکنولوژيک سدهٔ گذشته پديد آمده است. براى آنکه مردم بتوانند در شهرها زندگى کنند و به فعاليت‌هائى بپردازند که با کشاورزى ارتباطى نداشته باشد، بايد منابع غذائى اضافى براى تأمين نيازهاى جمعيت شهرى به اندازهٔ کافى فراهم شده باشند. پيشرفت‌هاى فنى در زمينه‌هاى کشاورزي، صنعت، حمل و نقل و ارتباطات، در گرايش مردم به شهرنشينى نقش داشته‌اند.
مثال:
انقلاب صنعتى در جوامع صنعتى پيشرفته در رشد سريع شهرنشينى در اين کشورها نقش تعيين‌کننده‌اى داشته است. به موازات تأسيس کارخانجات و مؤسسات صنعتى در شهرها، تعداد هرچه بيشترى از مردم از روستاها کنده شده و براى کار در اين مؤسسات صنعتى به شهرها روى آورده‌اند. پيشرفت‌هاى بزرگ در فنون کشاورزي، مانند اختراع تراکتور و کمباين، نياز به نيروى کار را در روستاها کاهش داده و درنتيجه، جمعيت اضافى روستاها در جستجوى کار براى زندگى کردن به شهرهاى صنعتى هجوم آورده‌اند.
  شرايط ضرورى براى شهرنشينى
برخى از جامعه‌شناسان شش شرط را براى شهرنشينى ذکر کرده‌اند. نخست، بايد تقسيم کار و مشاغل تخصصى وجود داشته باشند. دوم، سازمان اجتماعى بايد برپايهٔ شغل و طبقه اجتماعى استوار باشد و نه بر روابط خويشاوندي. سوم، نهادهاى رسمى دولتى بايد برپايهٔ تقسيمات کشورى و نه برمبناى محدوده‌هاى خانوادگى به‌وجود آمده باشند. چهارم، يک نظام بازرگانى و پيشه‌ورى بايد پديد آمده باشد. پنجم، وسايل ارتباطى و مؤسسات خدماتى بايد برقرار شده باشند. ششم، تکنولوژى معقولى بايد به‌وجود آمده باشد.
مثال:
در جامعهٔ روستائي، اقتدار اجتماعى در دست پيشکسوتان خانواده‌ها است. اما در يک جامعهٔ شهري، اقتدار در يک نهاد حکومتى خاصى متبلور است که به‌صورتى رسمى بر جامعه نظارت دارد و نظم را در آن برقرار مى‌سازد. از آنجا که در يک جامعهٔ روستائى بيشتر مردم به‌کار کشاورزى اشتغال دارند، نيازى به تخصص احساس نمى‌شود. اما در يک جامعهٔ شهري، فعاليت‌هاى متنوع و جداگانه‌اى وجود دارند و براى آنکه جامعه بتواند اين کارهاى متنوع و مختلف را انجام دهد، به يک تقسيم کار پيچيده‌ترى نياز است. آموزش در جامعهٔ روستائى تقريباً يکسره در نظارت خانواده است. اما به‌خاطر وجود تقسيم کار پيچيده در يک جامعهٔ شهري، نهادهاى آموزشى مستقل و تخصصى وجود دارند که کودکان را با همکارى خانواده‌ها براى زندگى و فعاليت‌هاى شهرى آماده مى‌سازند.
  روابط متقابل در مناطق شهرى
روابط آدم‌ها در جامعه‌ شهرى، جنبه‌اى غير شخصى دارند و افراد بدون آنکه از يکديگر شناسائى داشته باشند، به‌گونه‌اى نه چندان پايدار با همديگر ارتباط برقرار مى‌کنند. شهر از چنان جمعيت انبوه و ناهمگونى ترکيب شده است که شخص در آن به اسانى مى‌تواند ناشناخته باقى بماند و تقريباً به ميل و سليقهٔ خود زندگى کند. در يک چنين محيطي، آدم‌ها مى‌توانند به گروه‌هاى منحرف بپيوندند و با پذيرفتن ارزش‌هاى انحرافى اين گروه‌ها بر ضد ارزش‌هاى مسلط بر کل جامعه عمل و فعاليت کنند، بى‌آنکه دچار عذاب وجدان شوند. بزرگى حجم جمعيت ناهمگون شهرى و گمنامى نسبى آدم‌ها در اين جمعيت، در مقايسه با جوامع روستائي، زمينه‌هاى بيشترى را براى تبهکارى و بزهکارى فراهم مى‌آورد.
مثال:
آمارها نشان مى‌دهند که ميزان ارتکاب جنايت در شهرهاى بزرگ چهاربرابر همين ميزان در مناطق روستائى است. به‌دليل تراکم جمعيت، عدم انسجام اجتماعى و نرخ بالاى بيکاري، رفتار انحرافى در شهرها رواج بيشترى دارد.
  نظريهٔ مربوط به گذار از جامعهٔ روستائى به جامعهٔ شهرى
جامعه‌شناسانى چون دورکيم، رِدفيلد و تونيس، انتقال از زندگى شهرى به زندگى روستائى را در اوايل سدهٔ بيستم مورد بررسى قرار دادند. آنها به اين نتيجه رسيده بودند که انتقال از شيوه زندگى روستائى به شيوهٔ زندگى شهري، پيامدهاى ناخوشايند فراوانى دارد. آنها معتقد شده بودند که در اين انتقال، روابط غيرشخصى جانشين روابط شخصى مى‌شوند و درنتيجه، نظم و نظام جامعه در معرض از هم‌گسيختگى قرار مى‌گيرد.
  تراکم جمعيت و روابط شخصى
وقتى شمار انبوهى از مردم در مناطق محدود شهرى در فاصله‌اى نزديک به يکديگر زندگى مى‌کنند، فشارهاى روانى ممکن است آرامش زندگى آدم‌ها را برهم زنند. در يک چنين جامعهٔ انبوه و متراکمى بيشتر آدم‌ها بسيار کم همديگر را مى‌شناسند و رابطهٔ رو در رو با يکديگر ندارند و تنها با آدم‌هاى اطراف خود ارتباط نزديک و شخصى دارند. اين وضعيت زمينه‌ساز بى‌اعتمادى متقابل و نارضايتى کلى از کيفيت زندگى شهرى مى‌شود. از اين گذشته، زندگى در شهر با سطح بالائى از رقابت و کشمکش همراه است. در اينجا برخلاف جوامع روستائي، منزلت اجتماعى شخص نه برمبناى مادرزادي، بلکه با دست‌آوردهاى آن مشخص مى‌شود و بنابراين هرکس مى‌کوشد دست‌آوردهائى بيشتر از ديگران به‌دست آورد و نگران واپس‌ماندن از ديگران است.
  مزاياى اقامت در يک اجتماع شهرى
از جملهٔ مزاياى اقامت در يک منطقهٔ شهرى عبارتند از:
۱. داشتن حريم شخصى
۲. تحرک
۳. تنوع سبک زندگى و مشاغل
۴. فرصت خلاقيت
۵. فرصت‌هاى آموزشى عالى
۶. برخوردارى از مراقبت‌هاى پزشکى تخصصى
۷. برخوردارى از فعاليت‌هاى تفريحى مناسب
۸. برخوردارى از فرصت‌هاى پژوهشي.
مثال:
فردى که در شهر اقامت دارد هم مى‌تواند از حريم شخصى برخوردار باشد و هم فرصت ابراز وجود دارد. مؤسسات آموزشى و پژوهشى بزرگ، مراکز و متخصصان پزشکى درجهٔ يک که از عهدهٔ درمان سخت‌ترين بيمارى‌ها برمى‌آيند، تنها در شهرهاى بزرگ پيدا مى‌شوند.
  بوم‌شناسى شهرى
جامعه‌شناسان اصطلاح بوم‌شناسى را از رشتهٔ زيست‌شناسى وام گرفته‌اند و اصول اين علم را در بررسى جمعيت‌هاى شهرى به‌کار بسته‌اند. بوم‌شناس شهرى رابطهٔ ميان ساکنان يک شهر و فضاى اجتماعى قابل استفاده براى آنها را مورد بررسى قرار مى‌دهد. از آنجا که فضاى موجود در شهرها محدود است، رقابتى براى داشتن فضاى بيشتر در شهرها وجود دارد.
  مناطق بوم‌شناختى
اصطلاح مناطق بوم‌شناختى را براى منظورهاى گوناگون مى‌توان به‌کار بست. مناطق ويژه کسب، صنعت، سکونت و تفريح، از جملهٔ مناطق بوم‌شناختى شهر به‌شمار مى‌آيند.
   نظريهٔ مناطق هم‌مرکز
اين نظريه را نخستين بار ارنست بِرجِس در ۱۹۲۵ مطرح کرد. برجس شهر را داراى يک رشته مناطق هم‌مرکز مى‌دانست که هر منطقهٔ آن به کار معينى اختصاص دارد و بخش خاصى از جمعيت شهر را در برمى‌گيرد. منطقهٔ ۱ يا منطقهٔ مرکزي، ناحيهٔ تجارى مرکزى است؛ منطقهٔ ۲ به منطقهٔ انتقالى اطلاق مى‌شود که ساختمان‌هاى رو به زوال دارد و انسجام اجتماعى در آن بسيار ضعيف است؛ منطقهٔ ۳، منطقه‌اى مسکونى است که خانه‌هاى کارگران در آن جاى دارند؛ منطقهٔ ۴، نيز ناحيه‌اى مسکونى است و سکونتگاه افراد طبقهٔ متوسط است؛ منطقهٔ ۵، در حومهٔ شهر قرار دارد و سکونتگاه افراد طبقهٔ متوسطى است که هر روزه براى کار به شهر رفت و آمد مى‌کنند. بايد يادآور شد که اين نظريه تنها در مورد برخى از شهرها قابل کاربرد است و نه همه شهرها.
   نظريهٔ بخش‌هاى متحدالمرکز و هسته‌هاى چندگانه
هم نظريهٔ بخش‌ها و هم نظريهٔ هسته‌ها به الگوهاى استفاده از زمين شهرى مى‌پردازند. در نظريهٔ بخش‌ها، فرض بر اين است که شهرها از مرکز به اطراف به‌صورت بخش‌هاى مثلثى‌شکل مسکوني، تجارتي، تفريحي، و يا صنعتي، توسعه مى‌يابند. در نظريهٔ هسته‌هاى چندگانه، شهرها داراى تعدادى مناطق تخصصى تصور مى‌شوند که هريک از آنها هسته‌اى براى خود دارد. اين مناطق تخصصى مى‌تواند به دولت، تجارت يا صنعت اختصاص داشته باشند. در هر منطقه‌اي، هستهٔ منطقه بر رشد و توسعهٔ نواحى اطراف آن تأثير مى‌گذارد.
  فراگردهاى عمدهٔ بوم‌شناختى در مناطق شهرى
جامعه‌شناسان در شهرها پنج فراگرد عمدهٔ بوم‌شناختى تشخيص داده‌اند. اين فراگردها عبارتند از:
۱. تراکم، يعنى جمع‌شدن آدم‌ها و تسهيلات در يک مکان جغرافيائى به نسبت تنگ؛
۲. تمرکز، يعنى دور هم چمع شدن افرادى که کارکردهاى اقتصادى و خدماتى ضرورى را انجام مى‌دهند؛
۳. تمرکززدائى، يعنى پراکنده‌شدن آدم‌ها و تسهيلات شهرى در يک ناحيه گسترده؛
۴. انشعاب، يعنى جمع شدن آدم‌هاى داراى فرهنگ و اوضاع مادى يکسان در نواحى کوچکتر؛
۵. تهاجم، يعنى اقامت يک گروه نوپديد در منطقه‌اى که بيشتر در اشغال گروه ديگرى بود.
   شهرک‌ها
از نظر جامعه‌شناختى، شهرک‌ها در حد فاصل مراکز شهرى و اجتماعات روستائى قرار دارند. شهرک‌ها ويژگى‌هاى هر دو اجتماع شهرى و روستائى را نشان مى‌دهند. از آنجا که شهرک‌ها به نسبت کوچک هستند، بسيارى از ساکنان آنها همديگر را شخصاً مى‌شناسند و روابط غيررسمى با هم دارند. در بيشتر موارد، شهرک‌ها اقتصادى غيرکشاورزى دارند و از اين جهت به مراکز شهرى شبيه هستند.
مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
هدف , کواک تائه هوی , شهرام اسدی , دبیرکل سازمان ملل , بمباران اتمی , نرخ بلیت هواپیما , رون دنیس , فروش مجازی , آیسسکو , امان , کرونولوژی , بازی ایران و عراق , انسان اولیه , زوایا , محسن کوهکن , لاس و گاس , ویتامین B , مارک گلین , خوش حساب , پرشکیان ,

مقالات پربیننده امروز
بانک اطلاعاتی کتاب / هری پاتر و زندانی آزکابان , بانک اطلاعاتی کتاب / جغرافیای شهرستان سرخس , بهداشت / تغذیه / تغذیه کودکان / کودکان –چاقی- تغذیه , بانک اطلاعاتی فیلم / روایتهای سه گانه (افسانه شهر جنگی) , سیاسی / ایران / انتخابات / آینده احمدی‌نژاد و دولت نهم , بانک اطلاعاتی کتاب / اوسنه‌های خواب و درنگی تحلیلی و نظری در آنها , علم و زندگی / علوم انسانی / تاریخ / از ارداویراف نامه تا معراج نامه , بانک اطلاعاتی کتاب / انسان در اسلام , بانک اطلاعاتی کتاب / حکایت عشقی بی‌قاف، بی‌شین، بی‌نقطه: مجموعه داستان کوتاه , بانک اطلاعاتی کتاب / کتاب کار آموزش خط تحریری راهنمایی و دبیرستان , کامپیوتر و اینترنت / فناوری اطلاعات و ارتباطات / DSL چیست؟ , شخصیت‌ها / فرهنگی و هنری / نویسنده / شرف الدین حسن بن محمد رامی تبریزی , علمی و آموزشی / محیط زیست / زمین / پارک ملی کویر یادمان تاریخ , سیاسی / جهان / کشورها / آیا سوسیالیسم در آمریکا امکانپذیر است؟ , علمی و آموزشی / دانستنیها / ورزشی / فلپس مدال هایش را با ویلکینسون قسمت کند , بانک اطلاعاتی کتاب / مصباح البحوث فی علم الاصول: شرح تقریرات العلامه الشهید و المحقق الکبیر آیه‌الله الکبیر العظمی ... , بانک اطلاعاتی کتاب / کتابشناسی پرسش و پاسخ , بانک اطلاعاتی کتاب / نیلوفر در مرداب (مجموعه شعر) , بانک اطلاعاتی کتاب / زبان و ادبیات فارسی 1 و 2: دوره پیش‌دانشگاهی , بانک اطلاعاتی کتاب / فرهنگ اختصارات علوم کتابداری و اطلاع‌رسانی , فرهنگ و جامعه / ادیان و مذاهب / اخلاق / نیکی و نیکوکاری , بانک اطلاعاتی کتاب / Study skills: for students of English as a second language , کامپیوتر و فناوری‌اطلاعات / اینترنت و شبکه / اینترنت / انتخاب نام اینترنتی ثبت دامنه , هنر / هنرهای تصویری و نمایشی / سینما / چند کیلو خرما برای مراسم تدفین , بانک اطلاعاتی کتاب / شب دیدار: اشگواژه مشتاقی که به حضور پذیرفته شد , بانک اطلاعاتی کتاب / کلام 2 (رشته الهیات و معارف اسلامی) , علمی و آموزشی / علوم پایه / فیزیک / اشعه ایکس , بانک اطلاعاتی کتاب / آیات و روایات و حکایات درباره امر به معروف و نهی از منکر: اصلاحات اجتماعی , بانک اطلاعاتی کتاب / بالی خوش لباس: برای پیش‌دبستانی‌ها و سال‌های اول و دوم , بانک اطلاعاتی کتاب / دین و زندگی دوم، سوم و پیش‌دانشگاهی ,



وبگردی
80 هزار افغان در استادیوم آزادی - دیدار تیم های ملی فوتبال امید ایران و افغانستان بعدازظهر امروز یکشنبه با پیروزی شش بر صفر تیم ملی امید ایران در ورزشگاه آزادی تهران به پایان رسید.
فیلم نجات باورنکردنی یک خلبان - این خلبان شیردل پس از آنکه یک بال هواپیمایش را در نمایش هوایی از دست داد با خونسردی و به سلامت بر زمین نشست.
کلاه قرمزی 94 - رقص و آواز هندی ! - رقص و آواز هندی در حد ...
فرخنده زنده زنده سوزانده شد / تصاویر - گروهی از مردم افغانستان در کابل پایتخت این کشور یک زن را به شدت مورد ضرب و شتم قرار داده و کُشتند. مقامات امنیتی در کابل با تأیید این خبر اعلام کردند که مردان خشمگین در مرکز شهر، یک زن را که گفته شده قرآن را به آتش کشیده کشتند.
پاسخ فرزاد حسنی به افشاگری آزاده نامداری - بر فرض محال اگر این ادعاهای کذب صحت هم داشت، آیا این روش درستی برای بیان آنهاست؟ ریختن آبروی دیگران و حتی خانواده خود به چه قیمتی؟ به قیمت پخش تصویرمان از تلویزیون؟! انسان ها را از روشی که برای رسیدن به هدفشان انتخاب می کنند بشناسید...
ضرب و شتم آزاده نامداری و افشاگری بی‌سابقه - آزاده نامداری با به اشتراک گذاشتن عکسی تلخ و دردناک از آثار شدید ضرب و شتم روی صورت و چشم خود، از اتفاقاتی غیرقابل باور مربوط به زندگی گذشته اش . آقای حسنی چهل تا فایل صوتی دست من داری که مدت هاست حتی خودم گوشش ندادم.
شایعه رابطه احسان علیخانی و آزاده نامداری! / تصاویر اینستاگرام - توضیحات آزاده نامداری درباره یک شایعه - امروز آقای علیخانی چون صفحه‌ای دراینستاگرام ندارن ازمن خواستن توضیحی به هوادارانشون ودوستای خوب خودم بدم.
دختر گلفروش تجریش پدیده جدید شبکه‌های اجتماعی - دختر گلفروش میدان تجریش. این همه چیزی بود که از پدیده این روزهای شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها می‌دانستیم و البته چند عکس که از او منتشر شده بود. دختری که با ظاهری خاص توجهات را به خود جلب کرده بود.
شبکه‌های اجتماعی با ما چه کرده‌اند / فیلم - شبکه‌های اجتماعی چگونه ما را منزوی کرده‌اند. آیا شما هم ساعت‌های زیادی را صرف شبکه‌های اجتماعی و دنیای مجازی میکنید حتما این ویدیو را نگاه کنید.
پربازدیدها
خاکپور: بازیکنانم فوتبال منطقی را به نمایش گذاشتند - سرمربی تیم ملی زیر 23سال ایران در نشست مطبوعاتی پس از دیدار با افغانستان به نکاتی اشاره کرد.
هنوز توافقی انجام نشده است - یک مذاکره کننده ارشد تیم هسته‌ای ایران درباره فضاسازی برخی رسانه‌های غربی گفت: هیچگونه توافقی صورت نگرفته و موضوعاتی همچنان باقی مانده که باید حل و فصل شود.
تمرین تیم ملی ایران در ورزشگاه مسقف "فرندز" - تمرینات تیم ملی فوتبال ایران در استوکهلم ادامه یافت.
گزارش تصویری صعود زنیت روسیه به فینال - زنیت‌کازان روسیه موفق شد با شکست نماینده آلمان به فینال والیبال لیگ قهرمانان اروپا صعود کند.
جهانبخش: فکر کردم امروز میهمان هستیم/ هواداران افغانستان شور و حال عجیبی به بازی دادند - مهاجم تیم ملی فوتبال امید ایران گفت: در دیدار امروز مقابل تیم ملی امید افغانستان وقتی وارد ورزشگاه شدم فکر کردم میهمان هستیم.
آزمون: افغانستان تیمی قدرتمند بود/ برای تیم امید با تمام توان تلاش می‌کنم - مهاجم تیم ملی فوتبال امید ایران گفت: افغانستان تیم قدرتمندی بود اما ما مقابل آنها عملکرد بسیار خوبی داشتیم.
80 هزار افغان در استادیوم آزادی - دیدار تیم های ملی فوتبال امید ایران و افغانستان بعدازظهر امروز یکشنبه با پیروزی شش بر صفر تیم ملی امید ایران در ورزشگاه آزادی تهران به پایان رسید.
خاکپور: امیدوارم تماشاگران در بازی بعد، بیایند - سرمربی تیم‌ملی امید ایران متعجب از حضور اندک تماشاگران ایران در این بازی عنوان می‌ کند باید ببینیم چه کرده ایم که هواداران قهر کرده اند و از حضور در ورزشگاهها امتناع می‌ کنند.
دغدغه‌های پرداخت وام ازدواج در سال 1393/ دولت چه تدبیری برای زوجین مشمول وام ازدواج در سال 1394 می‌کند؟ - سال 1393 پردغدغه ترین سال برای دریافت وام ازدواج به شمار می رود. به طوری که اوایل سال بیشترین اخبار درباره پرداخت شدن یا نشدن این وام منتشر شده است. سختی دریافت وام ازدواج، کابوسی برای جوانان شده است. در حالی که سقف دریافت وام ازدواج تنها سه میلیون تومان است! مبلغ خیلی کمی که در قبال هزینه های هنگفت برای ازدواج "هیچ" است.
خاکپور: با فوتبال چه کردیم که هواداران به ورزشگاه نمی‌آیند/ بازیکنان ایران از جان‌شان مایه گذاشتند - سرمربی تیم ملی فوتبال امید ایران گفت: باید از خودمان بپرسیم که با فوتبال چه کردیم که مردم از ورزشگاه قهر کردند و مثل سابق حضور پرشوری ندارند.


Copyright © 2008 - 2015 vista.ir. All Rights Reserved