یکشنبه ۱ مرداد ۱۳۹۶ / Sunday, 23 July, 2017

موضوع و حدود جمیعت‌شناسی


- واژهٔ جمعيت‌شناسى:
واژهٔ 'جمعيت‌شناسى' در برابر واژهٔ خارجى 'دموگرافى' (demography) نهاده شده است. دموگرافى از دو ريشهٔ 'دموس' (demos) به معناى مردم، و 'گرافوس' (graphos) به معناى نوشتار و نگارش ترکيب شده است. معناى دقيق واژهٔ دموگرافي، که در برخى از منابع جمعيتى نيز به‌کار رفته، 'جمعيت‌نگاري' است ولى در زبان فارسى به 'جمعيت‌شناسي' ترجمه شده است.
نظر بر اينکه دانش جمعيت‌شناسى در آغاز پيدايش خود در اوايل نيمهٔ دوم سدهٔ ۱۹ (۱۸۵۵) صرفاً به بيان توصيفى پديده‌هاى جمعيتى مى‌پرداخت، لذا انتخاب واژهٔ دموگرافى (جمعيت‌نگاري) براى آن درست بود، اما دانش جمعيت‌شناسى در فرآيند دگرگونى و تکامل خود به بررسى علت‌ها و پيامدهاى پديده‌هاى جمعيتى و رابطهٔ آنها با پديده‌هاى اقتصادي، اجتماعى و سياسى پرداخت و به همين جهت به مرحلهٔ تحليلى وارد شد. زمانى که براى نخستين بار در سال ۱۳۳۶، جمعيت‌شناسى به‌عنوان يک درس در دانشگاه تهران تدريس شد، اين علم از مرحلهٔ توصيفى (نگاري) به مرحلهٔ تحليلى (شناسي) وارد شده بود؛ به همين جهت به 'جمعيت‌شناسي' ترجمه شده است.
واژهٔ دموگرافى براى نخستين بار در سال ۱۸۵۵ در کتاب آشيل گيارد (Achille Guillard) فرانسوى تحت عنوان 'اصول آمارى انساني' يا 'جمعيت‌شناسى تطبيقي' به‌کار رفته و از آن پس مصطلح شده است (بهنام، ۱۳۴۸؛۳).
- تعريف جمعيت‌شناسى:
براى 'جمعيت‌شناسى' تعاريف چندى در آثار جمعيت شناختى آمده است:
۱. جمعيت‌شناسى مطالعهٔ آمارى جمعيت‌هاى در حال تغيير انسانى با روش علمى است (نيک خلق، ۱۳۷۴؛ ۷).
۲. جمعيت‌شناسى علمى است که به مطالعهٔ ساختمان و تحول و حرکات جمعيت‌ها در زمان و مکان مى‌پردازد (صالحي، ۱۳۷۷؛ ۱۱).
۳. جمعيت‌شناسى مطالعهٔ ساختمان و حرکات جمعيت‌هاى انسانى و روابط متقابلى است که ميان پديده‌هاى جمعيتى و عوامل اقتصادي، اجتماعى و بيولوژيک وجود دارد (بهنام، ۱۳۴۸؛ ۴).
در جمع‌بندى از تعاريف فوق و تعريف‌هاى ديگرى که در اين مورد ارائه شده، مى‌توان به تعريف نهائى زير رسيد: 'جمعيت‌شناسى عبارت است از مطالعهٔ علمى و توصيف و تحليل آمارى ترکيب و حرکات جمعيت‌هاى انساني، بررسى سياست‌هاى جمعيتى و روابط متقابلى که ميان پديده‌هاى جمعيتى و عوامل اقتصادى ـ اجتماعى و زيستى وجود دارد' .
به نظر جمعيت‌شناسان، جمعيت‌شناسى نوعى حسابدارى دقيق انسان‌ها و رويدادهاى تولد، زناشوئي، طلاق و مرگ آنها است. در واقع جمعيت‌شناسى حد فاصل ميان علوم طبيعى و علوم انسانى و اجتماعى است که خصايص کيفى جمعيت‌ها، استعداد زاد و ولد و تجديد نسل و همچنين حرکات زمانى و مکانى آنها را مورد مطالعه قرار مى‌دهد.
جمعيت‌شناس هر چند در وهلهٔ نخست مى‌کوشد وضع جمعيت‌هاى انسانى را 'آنچنان که هست' نشان مى‌دهد، اما در عين حال با کوشش در کشف چرائى پديده‌ها، ما را به تفکر دربارهٔ 'آنچنان که بايد باشد' وا‌مى‌دارد. از اين‌رو گردآورى آمار و ارقام و روابط و همبستگى ميان آنها روشن شود، تجملى بيش نيست و براى فراهم‌آورندگان آن رنجى است که بى‌ثمر مى‌ماند (اماني، ۱۳۵۵؛ چ).
  موضوع و حدود جميعت‌شناسى
در ابتدا جمعيت‌شناسى قلمرو محدودى داشت که به‌شمارش جمعيت يا مطالعه دربارهٔ عوامل مؤثر در تغيير تعداد جمعيت اختصاص داشت. اما بعدها در اثر بهبودى که در روش‌هاى گردآورى داده‌ها و آمار به‌وجود آمد، دامنهٔ اين علم رو به گسترش نهاد و به بررسى جنبه‌هاى کمى و کيفى جمعيت و نظريه‌هاى جمعيتى نيز توجه کرد (امين‌زاده، ۱۳۷۹؛ ۵).
بنا به نوشتهٔ 'فرهنگ علوم اجتماعى' ، جمعيت‌شناسى داراى دو زمينهٔ اصلى است (بيرو، ۱۳۶۶؛ ۸۶):
۱. بررسى ساختار جمعيت در مقطع محدود و مشخصى از زمان
۲. بررسى حرکات جمعيت در دو شکل: حرکات طبيعى و حرکات مکانى
منبع ديگرى موضوع جمعيت‌شناسى را در سه عنوان خلاصه مى‌کند:
۱. بعد يا حجم جمعيت
۲. ساخت جمعيت
۳. تحول جمعيت (معزّى، ۱۳۷۱؛ ۲).
دقيق‌ترين تقسيم‌بندى، موضوع جمعيت‌شناسى را به چهار بخش قسمت مى‌کند (سرائي، ۱۳۶۸؛ ۲۷):
۱. حجم يا شمارهٔ جمعيت
۲. توزيع جمعيت در مکان برحسب انباشتگى
۳. ترکيب جمعيت از نظر جنس و سن و سواد و فعاليت
۴. تغييرات يا حرکات جمعيت در زمان و مکان.
  هدف جمعيت‌شناسى
هدف کلى جمعيت‌شناسى مطالعهٔ گروه انسان‌هائى است که در زمان معينى و در منطقه‌اى مشخص زندگى مى‌کنند و به‌عنوان يک جامعه (يا جمعيت) آمارى، ويژگى‌هاى مشترک دارند (بهنام، ۱۳۴۸؛۳). هدف نهائى جمعيت‌شناسى به‌دست آوردن 'قوانين جمعيتي' است.
اهداف ويژه و رفتارى مطالعات جمعيتى عبارت است از:
- گذشته‌نگرى جمعيت در روند تکامل اجتماعى.
- مطالعهٔ جمعيت در زمان حال از نظر حجم، توزيع، ترکيب و حرکات.
- آينده‌نگرى و پيش‌بينى جمعيت.
- بررسى رابطهٔ ميان پديده‌ها و فرآينده‌هاى جمعيتى با پديده‌هاى اجتماعى، فرهنگى، اقتصادى و سياسى.
   جمعيت‌شناسى و دانش‌هاى ديگر
جميعت‌شناسى، مانند هر دانش ديگر، با بسيارى از علوم زيستي، رياضى و اجتماعى ارتباط متقابل دارد، يعنى در مطالعات خود به رشته‌هاى ديگر وابسته است و در عين حال بر آنها تأثير مى‌گذارد. ارتباط جمعيت‌شناسى با دانش‌هاى ديگر به‌حدى است که پژوهشگرانى مانند هاوزر (Hauser) و دانکن (Duncan) عقيده دارند که 'جمعيت‌شناسى نه نظم نظرى واحدى دارد و نه مى‌تواند نظم نظرى واحدى داشته باشد و تنها به خود وابسته گردد' (رانگ، ۱۳۴۹؛ ۴).
دربارهٔ رابطهٔ جمعيت‌شناسى با دانش‌هاى ديگر آراى متفاوتى وجود دارد: از نظر روش با رياضيات و آمار مربوط است، از لحاظ تکثير و تجديد نسل با زيست‌شناسى ارتباط دارد و از جهت تجزيه و تحليل مسايل اجتماعى و اقتصادى با علوم درگير است (بهنام، ۱۳۴۸؛ ۵).
در تحليل نهائى، دانش جمعيت‌شناسى، با حفظ استقلال خود به‌عنوان يک علم دقيق، با بسيارى از دانش‌هاى ديگر، به‌ويژه جامعه‌شناسي، اقتصاد، سياست، حقوق و مردم‌شناسى رابطه تنگ و دوسويه دارد. براى مثال، مى‌توان گفت که 'متخصص شناخت بيمارى‌ها، پژوهشگر جمعيت را در شناخت وضع ميرائى و علل مرگ يارى مى‌کند؛ زيست‌شناس در جستجوى وضع توالد و تناسل و آگاهى از عوامل متعدد مؤثر بر بارورى مى‌باشد؛ متخصص ژنتيک مفهوم کيفى وراثت را در ميزان افزايش گروه‌هاى گوناگون جمعيت نمايان مى‌سازد؛ اقتصاددانان پژوهشگر جمعيت را در شناخت و درک رابطه بين منابع مادي، تکنولوژى و تعداد افراد يک منطقه کمک مى‌کنند؛ مطالعات جامعه‌شناسى از قبيل ازدواج، خانواده، مذهب، ارزش‌هاى اخلاقى و نيز بررسى پديده‌هاى تولد، بيمارى و مرگ در سطح جهاني، تا حدود زيادى فرآيند‌هاى اصلى جمعيتى را روشن مى‌سازد' (رانگ، ۱۳۴۹؛ ۴).
مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
بتی کونگ , پیام وزیربهداشت , کانون کارگران , محمد منصوری , احترام برومند , فدراسیون کبدی , شهید شیرودی , چشمه های آی معدنی , پیشوا مبلغان , ارسالی , کباب میگو , معاون قوه قضائیه , فرودگاهی کشور , مهمترین اخبار جهان , زائران حسین , حمزه بن علی , معاون سیاسی استانداری , کنفرانس بین‌المللی حمایت از انتفاضه , همایش کتاب و نشر , بنیاد کودک , اسب کوتوله , زولوفت , پیام تسلیت رشیدی , فراکسیون رهروان , مهاجمان به پلیس , نوبخت و خبرنگاران , بلیط دیدارها , نماینده رهبری در عراق , سلامت اجتماعی , مرکز کنترول ترافیک , پرسپکتیو , بانوان تکواندو کار قزوینی , محموله حشیش , رحلت هاشمی , شیر محمداسپندار , اینترنت تلفن همراه , فوتبال الاهلی , هواپیما زدگی , خاموش کردن , رفتارهای اجتماعی , ایجاد فضاهای ورزشی به خصوص در شهرهای کمتر توسعه یافته بسیار ضروری است , عناصر طالیان , دارالافتای مصر , کمک کردن , تصادف جاده منجر به مرگ , نمایشگاه یک تکه زندگی , دولت و بخش خصوصی , نجات مغز , مخاطب شبکه , مستند مادرکشی ,

مقالات پربیننده امروز
بهداشت و درمان / بیماریها / بیماریهای عفونی / سیاره یی به نام بدن , فرهنگی و هنری / کتاب و نشر / کتاب / ما هیچ، ما نگاه , اقتصاد و بازرگانی / بازاریابی / تجارت / نکته‌های ظریف تجارت , علمی و آموزشی / تکنولوژی / نانو / انتقال گرما به وسیله نانوسیالات , علمی و آموزشی / علم و دانش / علم و اقتصاد / علم بیمار، اقتصاد بیمار , علمی و آموزشی / تکنولوژی / فن‌آوری ‌نانو / ترویج نانوفناوری یعنی چه؟ , بانک اطلاعاتی کتاب / سوال‌های کنکوری لیمنولوژی با پاسخ‌های تشریحی , بانک اطلاعاتی کتاب / راهنما و بانک سوالات امتحانی اخلاق اسلامی (مبانی و مفاهیم) بر اساس کتاب: محمد داودی ویژه‌ی دانشجویان دانشگاه پیام نور... , اجتماعی / حقوقی / حقوق مدنی / کمپین و اولویت های طبقه کارگر(زن و مرد) , بانک اطلاعاتی کتاب / رایانه‌کار درجه 2 , بانک اطلاعاتی کتاب / قانون توانگری , کامپیوتر و فناوری‌اطلاعات / اینترنت و شبکه / تجارت الكترونیك / موانع محیطی و ارائه الگوی مناسب جهت استفاده از تجارت الکترونیک در ایران , سیاسی / جهان / کشورها / جلوه‌های تازه انقلاب بولیواریایی , فرهنگی و هنری / هنر / سایر / مکزیک، انقلاب، سنت و هنر , علوم انسانی / مدیریت و خدمات اداری / مدیریت سازمان / نگاهی گذرا به برنامه ریزی استراتژیک در سازمانها , هنر / هنرهای تصویری و نمایشی / سینما / سـیـنـمـا؛ احساسات مشترک در برابر یک صحنه , ورزشی / فوتبال / فوتبال ایران / پیام‌های مثبت بازی سنتی , بانک اطلاعاتی کتاب / تشریح کامل مقاومت مصالح پوپوف , بانک اطلاعاتی کتاب / آغاز نوشتن , دین و اندیشه / تصوف و عرفان / تصوف / ایران فرهنگی و تصوف اسلامی ,

برخی منابع مهم خبری
namayande.com نماینده , 1dar1.com یک در یک , ictna.ir ایستنا , tarashe.com تراشه , funpatogh.com فان پاتوق , asrarnews.ir روزنامه اسرار , qudsdaily.com قدس , kamooneh.com کمونه , persiankhodro.com پرشین خودرو , arshnews.ir عرش , havades.ir حوادث , persianacademy.ir فرهنگستان زبان , asianews.ir آسیا , inn.ir شبکه ایران , dana.ir دانا , shahrkhabar.ir شهرخبر , mosalas.ir مثلث , honarpress.com هنر پرس , ipasand.com آی پسند , bukharamag.com بخارا , tadbirvaomid.ir تدبیر و امید , fa.irannuc.ir ایران هسته ای , avapress.com صدای افغان , zamandaily.ir روزنامه زمان , siasatnameh.ir سیاست نامه , energynewcomes.com تازههای انرژی , fdn.ir فرهیختگان , afkarpress.ir روزنامه افکار , shabakeh-mag.com مجله شبکه , ilamefarda.ir ایلام فردا ,



وبگردی
قدرت گرفتن نسلى از آقازاده هاى متوهم و وقيح
قدرت گرفتن نسلى از آقازاده هاى متوهم و وقيح - نادر فتوره چی روزنامه نگار در این باره خطاب به حمید رضا عارف توئیت کرده است: «موفقيت هاى رانتى» تو و امثال تو به دليل ژن خوب نيست، به دليل ساختار فاسد است.» او همچنین در توئیتی دیگر به تندی نوشته است: «پسرعارف تصويرى از آينده منطقى وضع موجود است: قدرت گرفتن نسلى از آقازاده هاى متوهم و وقيح كه هيچ نسبتى با انقلاب٥٧، به غير از«سفره» آن ندارند.»
رونمایی پسر عارف از ژن آقازادگی
رونمایی پسر عارف از ژن آقازادگی - صحبت های عجیب پسر عارف که انتقادات زیادی داشت
اولین فیلم از اظهارات قاتل آتنا مقابل دوربین
اولین فیلم از اظهارات قاتل آتنا مقابل دوربین - دهان آتنا را گرفتم به اتاق پشتی بردم، او را خفه کردم و ...
 اولین تصاویر از مهران مدیری و دخترش شهرزاد
اولین تصاویر از مهران مدیری و دخترش شهرزاد - مراسم افتتاحیه فیلم «ساعت 5 عصر» اولین ساخته مهران مدیری در حالی برگزار شد که شهرزاد دختر این کارگردان نیز در مراسم حضور داشت و برای اولین بار است که دختر مهران مدیری در چنین مراسمی حضور می یابد.
اکران خصوصی فیلم سینمایی ساعت ۵ عصر
اکران خصوصی فیلم سینمایی ساعت ۵ عصر - مراسم اکران خصوصی فیلم سینمایی ساعت ۵ عصر به نویسندگی، تهیه کنندگی و کارگردانی مهران مدیری شامگاه دوشنبه در پردیس سینمایی کوروش برگزار شد.
فیلم لحظه شلیک پلیس به مهاجم مترو
فیلم لحظه شلیک پلیس به مهاجم مترو - لحظه شلیک پلیس به مهاجم مترو / این فرد چند مسافر مترو و یک مامور ناجا را با چاقو مجروح و به سمت پلیس های دیگرحمله کرد، در اینجا بود که پلیس به او شلیک میکند...
گفتگوی حسین دهباشی با علی فلاحیان / سعید امامی در زندان کشته شد
گفتگوی حسین دهباشی با علی فلاحیان / سعید امامی در زندان کشته شد - خشت خام / نوبت بیست و ششم / گفتگوی حسین دهباشی با علی فلاحیان
پایان تعقیب پرحادثه راننده فراری خودروی اپتیما در تهران
پایان تعقیب پرحادثه راننده فراری خودروی اپتیما در تهران - راننده فراری با خودروی اپتیما در تهران، دیوانه وار به چندین خودرو از جمله خودروی پلیس می زند و فرار می کند . این راننده چند دقیقه بعد دستگیر می شود
شکست فرانسوی ها با پژو 508 در بازار ایران
شکست فرانسوی ها با پژو 508 در بازار ایران - نگین خودرو نسخه E3 تلیسمان را با قیمت ۱۸۹ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان ثبت نام می کند و ایران خودرو ۵۰۸ فول آپشن مدل ۲۰۱۶ را با قیمت ۱۷۹ میلیون تومان به دست مصرف کننده می رساند.
عملیات انتحاری داعش در بالای شهر تهران! / عکس
عملیات انتحاری داعش در بالای شهر تهران! / عکس - این تصویر از صبح امروز در برخی شبکه های مجازی دست به دست می چرخد و برخی کاربران خوش ذوق با شوخی معنی داری درباره آن نوشته اند که این تصویر متعلق به بمب گذاری انتحاری داعش نیست و برای یکی از فروشگاه های بالای شهر تهران است که مد خاصی در پوشاک میان جوانان را ترویج می کند.
    پربازدیدها