شنبه ۴ آذر ۱۳۹۶ / Saturday, 25 November, 2017

موضوع و حدود جمیعت‌شناسی


- واژهٔ جمعيت‌شناسى:
واژهٔ 'جمعيت‌شناسى' در برابر واژهٔ خارجى 'دموگرافى' (demography) نهاده شده است. دموگرافى از دو ريشهٔ 'دموس' (demos) به معناى مردم، و 'گرافوس' (graphos) به معناى نوشتار و نگارش ترکيب شده است. معناى دقيق واژهٔ دموگرافي، که در برخى از منابع جمعيتى نيز به‌کار رفته، 'جمعيت‌نگاري' است ولى در زبان فارسى به 'جمعيت‌شناسي' ترجمه شده است.
نظر بر اينکه دانش جمعيت‌شناسى در آغاز پيدايش خود در اوايل نيمهٔ دوم سدهٔ ۱۹ (۱۸۵۵) صرفاً به بيان توصيفى پديده‌هاى جمعيتى مى‌پرداخت، لذا انتخاب واژهٔ دموگرافى (جمعيت‌نگاري) براى آن درست بود، اما دانش جمعيت‌شناسى در فرآيند دگرگونى و تکامل خود به بررسى علت‌ها و پيامدهاى پديده‌هاى جمعيتى و رابطهٔ آنها با پديده‌هاى اقتصادي، اجتماعى و سياسى پرداخت و به همين جهت به مرحلهٔ تحليلى وارد شد. زمانى که براى نخستين بار در سال ۱۳۳۶، جمعيت‌شناسى به‌عنوان يک درس در دانشگاه تهران تدريس شد، اين علم از مرحلهٔ توصيفى (نگاري) به مرحلهٔ تحليلى (شناسي) وارد شده بود؛ به همين جهت به 'جمعيت‌شناسي' ترجمه شده است.
واژهٔ دموگرافى براى نخستين بار در سال ۱۸۵۵ در کتاب آشيل گيارد (Achille Guillard) فرانسوى تحت عنوان 'اصول آمارى انساني' يا 'جمعيت‌شناسى تطبيقي' به‌کار رفته و از آن پس مصطلح شده است (بهنام، ۱۳۴۸؛۳).
- تعريف جمعيت‌شناسى:
براى 'جمعيت‌شناسى' تعاريف چندى در آثار جمعيت شناختى آمده است:
۱. جمعيت‌شناسى مطالعهٔ آمارى جمعيت‌هاى در حال تغيير انسانى با روش علمى است (نيک خلق، ۱۳۷۴؛ ۷).
۲. جمعيت‌شناسى علمى است که به مطالعهٔ ساختمان و تحول و حرکات جمعيت‌ها در زمان و مکان مى‌پردازد (صالحي، ۱۳۷۷؛ ۱۱).
۳. جمعيت‌شناسى مطالعهٔ ساختمان و حرکات جمعيت‌هاى انسانى و روابط متقابلى است که ميان پديده‌هاى جمعيتى و عوامل اقتصادي، اجتماعى و بيولوژيک وجود دارد (بهنام، ۱۳۴۸؛ ۴).
در جمع‌بندى از تعاريف فوق و تعريف‌هاى ديگرى که در اين مورد ارائه شده، مى‌توان به تعريف نهائى زير رسيد: 'جمعيت‌شناسى عبارت است از مطالعهٔ علمى و توصيف و تحليل آمارى ترکيب و حرکات جمعيت‌هاى انساني، بررسى سياست‌هاى جمعيتى و روابط متقابلى که ميان پديده‌هاى جمعيتى و عوامل اقتصادى ـ اجتماعى و زيستى وجود دارد' .
به نظر جمعيت‌شناسان، جمعيت‌شناسى نوعى حسابدارى دقيق انسان‌ها و رويدادهاى تولد، زناشوئي، طلاق و مرگ آنها است. در واقع جمعيت‌شناسى حد فاصل ميان علوم طبيعى و علوم انسانى و اجتماعى است که خصايص کيفى جمعيت‌ها، استعداد زاد و ولد و تجديد نسل و همچنين حرکات زمانى و مکانى آنها را مورد مطالعه قرار مى‌دهد.
جمعيت‌شناس هر چند در وهلهٔ نخست مى‌کوشد وضع جمعيت‌هاى انسانى را 'آنچنان که هست' نشان مى‌دهد، اما در عين حال با کوشش در کشف چرائى پديده‌ها، ما را به تفکر دربارهٔ 'آنچنان که بايد باشد' وا‌مى‌دارد. از اين‌رو گردآورى آمار و ارقام و روابط و همبستگى ميان آنها روشن شود، تجملى بيش نيست و براى فراهم‌آورندگان آن رنجى است که بى‌ثمر مى‌ماند (اماني، ۱۳۵۵؛ چ).
  موضوع و حدود جميعت‌شناسى
در ابتدا جمعيت‌شناسى قلمرو محدودى داشت که به‌شمارش جمعيت يا مطالعه دربارهٔ عوامل مؤثر در تغيير تعداد جمعيت اختصاص داشت. اما بعدها در اثر بهبودى که در روش‌هاى گردآورى داده‌ها و آمار به‌وجود آمد، دامنهٔ اين علم رو به گسترش نهاد و به بررسى جنبه‌هاى کمى و کيفى جمعيت و نظريه‌هاى جمعيتى نيز توجه کرد (امين‌زاده، ۱۳۷۹؛ ۵).
بنا به نوشتهٔ 'فرهنگ علوم اجتماعى' ، جمعيت‌شناسى داراى دو زمينهٔ اصلى است (بيرو، ۱۳۶۶؛ ۸۶):
۱. بررسى ساختار جمعيت در مقطع محدود و مشخصى از زمان
۲. بررسى حرکات جمعيت در دو شکل: حرکات طبيعى و حرکات مکانى
منبع ديگرى موضوع جمعيت‌شناسى را در سه عنوان خلاصه مى‌کند:
۱. بعد يا حجم جمعيت
۲. ساخت جمعيت
۳. تحول جمعيت (معزّى، ۱۳۷۱؛ ۲).
دقيق‌ترين تقسيم‌بندى، موضوع جمعيت‌شناسى را به چهار بخش قسمت مى‌کند (سرائي، ۱۳۶۸؛ ۲۷):
۱. حجم يا شمارهٔ جمعيت
۲. توزيع جمعيت در مکان برحسب انباشتگى
۳. ترکيب جمعيت از نظر جنس و سن و سواد و فعاليت
۴. تغييرات يا حرکات جمعيت در زمان و مکان.
  هدف جمعيت‌شناسى
هدف کلى جمعيت‌شناسى مطالعهٔ گروه انسان‌هائى است که در زمان معينى و در منطقه‌اى مشخص زندگى مى‌کنند و به‌عنوان يک جامعه (يا جمعيت) آمارى، ويژگى‌هاى مشترک دارند (بهنام، ۱۳۴۸؛۳). هدف نهائى جمعيت‌شناسى به‌دست آوردن 'قوانين جمعيتي' است.
اهداف ويژه و رفتارى مطالعات جمعيتى عبارت است از:
- گذشته‌نگرى جمعيت در روند تکامل اجتماعى.
- مطالعهٔ جمعيت در زمان حال از نظر حجم، توزيع، ترکيب و حرکات.
- آينده‌نگرى و پيش‌بينى جمعيت.
- بررسى رابطهٔ ميان پديده‌ها و فرآينده‌هاى جمعيتى با پديده‌هاى اجتماعى، فرهنگى، اقتصادى و سياسى.
   جمعيت‌شناسى و دانش‌هاى ديگر
جميعت‌شناسى، مانند هر دانش ديگر، با بسيارى از علوم زيستي، رياضى و اجتماعى ارتباط متقابل دارد، يعنى در مطالعات خود به رشته‌هاى ديگر وابسته است و در عين حال بر آنها تأثير مى‌گذارد. ارتباط جمعيت‌شناسى با دانش‌هاى ديگر به‌حدى است که پژوهشگرانى مانند هاوزر (Hauser) و دانکن (Duncan) عقيده دارند که 'جمعيت‌شناسى نه نظم نظرى واحدى دارد و نه مى‌تواند نظم نظرى واحدى داشته باشد و تنها به خود وابسته گردد' (رانگ، ۱۳۴۹؛ ۴).
دربارهٔ رابطهٔ جمعيت‌شناسى با دانش‌هاى ديگر آراى متفاوتى وجود دارد: از نظر روش با رياضيات و آمار مربوط است، از لحاظ تکثير و تجديد نسل با زيست‌شناسى ارتباط دارد و از جهت تجزيه و تحليل مسايل اجتماعى و اقتصادى با علوم درگير است (بهنام، ۱۳۴۸؛ ۵).
در تحليل نهائى، دانش جمعيت‌شناسى، با حفظ استقلال خود به‌عنوان يک علم دقيق، با بسيارى از دانش‌هاى ديگر، به‌ويژه جامعه‌شناسي، اقتصاد، سياست، حقوق و مردم‌شناسى رابطه تنگ و دوسويه دارد. براى مثال، مى‌توان گفت که 'متخصص شناخت بيمارى‌ها، پژوهشگر جمعيت را در شناخت وضع ميرائى و علل مرگ يارى مى‌کند؛ زيست‌شناس در جستجوى وضع توالد و تناسل و آگاهى از عوامل متعدد مؤثر بر بارورى مى‌باشد؛ متخصص ژنتيک مفهوم کيفى وراثت را در ميزان افزايش گروه‌هاى گوناگون جمعيت نمايان مى‌سازد؛ اقتصاددانان پژوهشگر جمعيت را در شناخت و درک رابطه بين منابع مادي، تکنولوژى و تعداد افراد يک منطقه کمک مى‌کنند؛ مطالعات جامعه‌شناسى از قبيل ازدواج، خانواده، مذهب، ارزش‌هاى اخلاقى و نيز بررسى پديده‌هاى تولد، بيمارى و مرگ در سطح جهاني، تا حدود زيادى فرآيند‌هاى اصلى جمعيتى را روشن مى‌سازد' (رانگ، ۱۳۴۹؛ ۴).
مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
پژوهش , دام گستر های شبانه , ادبیات سال 94 , شهر زرآباد , حزب توسعه ملی ایران , ارزانی آب , صادرات ابتدای سال 96 , برای انتخاب بازیگر , راب وینرایت , هواداران , کبی شرویت , تیانگونگ-1 , دولت و ملت بلژیک , امور جنگ عراق , سقوط واگن تله کابین , رئیس اجرایی , کامپالا , اصطلاحات فوتبالی , بیعت با امام خمینی(ره) , سوره العادیات , فناوری ورزشی , تسلیت آخوندی , رکود بازاراقتصاد جهان , کنگره بین المللی مایکوباکتریولوژی , ذخایر گاز , پویش دریاهای پاک , خواب تلخ , بیمارستان الزهرا , رهبری جهان , میگ 29 , ثبت حرکت , خرمالو، , بیماری‌های باکتریایی , وزیر گردشگری سوریه , خطر ناک ترین , افشای , تاکاشی بندر , پیانیست آلمانی , مالزی چین , وزیر دفاع جدید , زندان های رژیم صهیونیستی , پرنگان , خاریدن , جمعیت هلال احمر سمنان , سازمان هندبال , فعالیت کشاورزی , گردشگری ملی , رسوم جاهلی , کارگردان خط قرمز , نجفی ,

مقالات پربیننده امروز
بانک اطلاعاتی کتاب / مجموع کامل آزمونهای چهارگزینه‌ای معارف اسلامی (1) دانشگاه پیام نور: ویژه دانشجویان و دانشپذیران دانشگاه پیام نور و دوره‌های فراگیر , علوم انسانی / تاریخ و جغرافیا / تاریخ / تولد جیمز کوک کاشف و دریانورد بزرگ انگلیسی , بانک اطلاعاتی کتاب / عربی به زبان ساده: راهنمای داوطلبان آزمون سراسری قابل استفاده دانش‌آموزان نظام فعلی و نظام جدید ... , کامپیوتر و اینترنت / اینترنت / دانستنیهای اینترنتی / نکات فنی در رابطه با جستجوگر گوگل , اجتماعی / محیط زیست / محیط زیست و سلامت , بانک اطلاعاتی کتاب / ارتباط با خدا , بانک اطلاعاتی کتاب / خورشید مغرب (خلاصه) , بانک اطلاعاتی کتاب / حیاه الشهید الخالد مسلم بن عقیل (ع) , بانک اطلاعاتی کتاب / راهنمای جامع ویندوز XP مقدماتی و پیشرفته , بانک اطلاعاتی کتاب / مقررات‌زدایی در نظام بانکی (مطالعه موردی اعطای تسهیلات) , بانک اطلاعاتی کتاب / رباعیات حکیم عمر خیام نیشابوری: بر اساس نسخه محمدعلی فروغی , بانک اطلاعاتی کتاب / سنجش و انتخاب: مجموعه اطلاع‌رسانی انتخاب رشته‌های دانشگاهی , بانک اطلاعاتی فیلم / مارها در یک هواپیما - SNAKES ON A PLANE , بانک اطلاعاتی کتاب / گواهینامه بین‌المللی کاربری کامپیوتر (ICDL-XP) مهارت پنجم: پایگاه داده‌ها (Microsoft Access XP) , فرهنگی و هنری / هنرهای نمایشی / عملکرد آقای شکسپیر در فستیوال فجر ۲۲ , فرهنگ و جامعه / گاه‌شمار / گاه‌شمار تاریخ ـ میلادی / ۳۰ دی ـ ۲۰ ژانویه ـ ۷۷ سال کاریکاتور کشید و گذشت زمان را حس نکرد , بانک اطلاعاتی کتاب / چهل حدیث سیره عسکریین (ع) امام علی النقی (ع) و امام حسن عسکری (ع) , اقتصاد و بازرگانی / اقتصاد و سیاست / بودجه و برنامه‌ریزی / عوامل ناکامی برنامه ریزی اقتصادی در ایران: تأثیر محیط بر برنامه ریزی , علم و زندگی / علوم انسانی / اقتصادی / تقویت واقعی ریال , بانک اطلاعاتی کتاب / پنجاه نوع آش، آبگوشت و بورانی ,

برخی منابع مهم خبری
rooyeshnews.com رویش , piroozionline.ir روزنامه پیروزی , farnet.ir فارنت , karyab.net کاریاب , jahaneghtesad.com روزنامه جهان اقتصاد , kasbokarnews.ir روزنامه کسب و کار , shafaqna.com شفقنا , eghtesadnews.com اقتصادنیوز , yjc.ir باشگاه خبرنگاران , smtnews.ir روزنامه صمت , dolatebahar.com دولت بهار , sport.shafaqna.com شفقنا ورزشی , shafaf.ir شفاف , alef.ir الف , sena.ir سنا , jomhouriat.ir جمهوریت , khordadnews.ir خرداد نیوز , navad.net روزنامه نود , ensafnews.com انصاف نیوز , dustaan.com مجله دوستان , afkarpress.ir روزنامه افکار , techshot.ir تک‌شات , bultannews.com بولتن نیوز , alodoctor.ir الو دکتر , khorasannews.com روزنامه خراسان , ibna.ir خبرگزاری کتاب ایران , hhnews.ir حوزه هنری , cinemapress.ir سینما پرس , niksalehi.com نیک صالحی , gsm.ir جی اس ام ,



فروش جوجه غاز  ◊  09111200767
وبگردی
مراقب کاوش اسنپ در گوشی خود باشید
مراقب کاوش اسنپ در گوشی خود باشید - موضوعی نگران کننده تر از کاوش این مجموعه در گوشی رانندگان همکارش که این تصور را به وجود می‌آورد که دیر یا زود نشانه‌های مشابهی از واکاوی گوشی مسافران توسط ایشان منتشر خواهد شد یا حتی از آن بدتر، با افشا یا لو رفتن بخشی از اطلاعاتی که در نتیجه سرک کشی این تاکسی ها به گوشی های هوشمند جمع شده و خواهد شد، فاجعه ای بزرگ در انتظار کشورمان است؟!
یک جودوکار دیگر پناهنده شد
یک جودوکار دیگر پناهنده شد - محمد رشنونژاد یکی از جودوکاران جوان و با آتیه ایران، 6 ماه پیش موفق به کسب مدال نقره آسیا در رده بزرگسالان شد. وی سال گذشته با انتقاد از وضعیت نابسامان خود و عدم توجه کافی مسئولان فدراسیون و ورزش ایران، از قصد خود برای حراج مدال‌هایش خبر داده بود!
پس‌لرزه سياسی
پس‌لرزه سياسی - سياسي‌اش كردند. زود رفتند سراغ مسكن مهر... خدا لعنت كند معاول اول رييس‌جمهوري، آقاي جهانگيري را... نخستين تخم لق سياسي را ايشان گذاشت و زود در جلسه اقتصاد مقاومتي اعلام كرد مسكن مهر... اصلا چه ربطي دارد؟
فیلم | حجاب ورزشی نایکی یکی از ٢۵ اختراع مهم سال
فیلم | حجاب ورزشی نایکی یکی از ٢۵ اختراع مهم سال - فیلم - «مسابقه دادن با حجاب سخت است، اگر جنس لباس سنگین باشد باعث عرق کردن زیادی می شود؛ اگر زیادی سبک باشد ممکن است در طول مسابقه حجاب از سر بیفتد و اگر اشتباه بسته شود حس می کنید در حال خفه شدن هستید»... این ها اظهارات منال رستوم دونده مصری است که در فیس بوک گروه "ناجی حجاب" را راه اندازی کرده و نزدیک به نیم میلیون دنبال کننده دارد. او با طراحی های حجاب کمپانی نایک در مسابقات شرکت کرده است و این…
گریه مجری حین روایت دردناک جواد خیابانی از زلزله
گریه مجری حین روایت دردناک جواد خیابانی از زلزله - جواد خیابانی این روزها برای کمک به مصدومان حادثه زلزله کرمانشاه، در مناطق زلزله زده حضور دارد و در گفتگویی تلفنی با شبکه ورزش، در حالی که اشک می ریخت، یکی از خاطرات دردناک این حادثه را بازگو کرد. مجری برنامه نیز پس از شنیدن خاطره، با صدای بلند شروع به اشک ریختن کرد.
فیلم | توضیحات مهناز افشار درباره ماجرای واردات شیرخشک‌های فاسد توسط همسرش
فیلم | توضیحات مهناز افشار درباره ماجرای واردات شیرخشک‌های فاسد توسط همسرش - فیلم - مهناز افشار در نشستی با خبرنگاران درباره ماجرای واردات شیرخشک‌های فاسد از سوی همسرش گفت: من از شما درباره این موضوع پیگیرترم. صحبت های این بازیگر را در ویدئوی زیر بشنوید.
تصویری از ستونهای مسکن مهر
تصویری از ستونهای مسکن مهر - تصویری عجیب از ستون های مسکن مهر پس از زلزله را مشاهده می کنید. این تصویر صبح امروز پس از عملیات آوار برداری منتشر شد.
فیلم تلخ از لحظه خودکشی مرد آبادانی
فیلم تلخ از لحظه خودکشی مرد آبادانی - مرد آبادانی در اقدامی هولناک خودش را زیر خودروی سمند انداخت و به زندگی اش پایان داد.
مسکن‌مهر در اولین آزمون
مسکن‌مهر در اولین آزمون - واحدهای مسکونی مهر با ساکنانشان بی مهری کردند و به شکل گسترده ای در زلزله کرمانشاه، سرپل ذهاب،قصر شیرین و ایلام و ... تخریب شدند،این در حالی است که قدیمی ترین مسکن مهر در ایران هنوز 10 ساله نشده است.
فیلم تمرینات بدنسازی بهنوش طباطبایی
فیلم تمرینات بدنسازی بهنوش طباطبایی - بهنوش طباطبایی با انتشار این ویدیو در صفحه شخصی خود نوشت: یک هفته پر انرژى با تمرینات آمادگى جسمانى هر روزه
قشر متوسط - ازدواج سفید / قش پائین - تجاوز
قشر متوسط - ازدواج سفید / قش پائین - تجاوز - الان این ازدواج سفید بحرانی است که قشر متوسط دارد ایجاد می‌کند، بعد از آن ازدواج‌های ساندویچی است، یعنی رابطه جنسی ساندویچی. در ازدواج سفید طرفین چندمدت با هم هستند اما اگر قرار شد رابطه ... سر خیابان انجام شود، چه کسی می‌خواهد آن‌ها را بگیرد؟ چند نفر را می‌خواهند بگیرند؟ چند نفر را می‌خواهند اعدام کنند؟
تهران 1396 / تن فروشی در 10 سالگی برای 5 هزار تومان
تهران 1396 / تن فروشی در 10 سالگی برای 5 هزار تومان - فاطمه در 8 سالگی برای مدتی هر روز به بهانه بستنی و... به کارگاه چوب بری کشیده می‌شد و آنجا مورد تجاوز قرار می‌گرفت.
فیلم دو دختر اصفهانی لحظاتی قبل از خودکشی
فیلم دو دختر اصفهانی لحظاتی قبل از خودکشی - فیلم خودکشی دختر اصفهانی (جدید) | دو دختر اصفهانی در فیلمی که پیش از خودکشی ضبط کرده اند، با خوشحالی به سمت مرگ می شتابند. لحظاتی که آنها نزدیکان شان را خطاب قرار می دهند و خودشان را آرام و آهسته می رسانند به بلندترین ارتفاعی که برای خودکشی به ذهنشان آمده یعنی پل شهید چمران اصفهان و در این مسیر هیچ عاملی، هیچ دلیلی نیست که دست دلشان را بگیرد و پشیمان شان کند برای رفتن.
مجری : مسی شما را بعنوان نماینده ایران ! تحویل نگرفت
مجری : مسی شما را بعنوان نماینده ایران ! تحویل نگرفت - توضیحات رضا پرستش درمورد دیدار ناموفق با مسی! / ویدیو از آپارات
قهر مهدی فخیم زاده در برنامه زنده / رفتار عجیب مجری
قهر مهدی فخیم زاده در برنامه زنده / رفتار عجیب مجری - مهدی فخیم زاده مهمان شب گذشته مهمان برنامه زنده «سینما دو» بود که بعد از ارتباط تلفنی با لاله اسکندری و معطلی در استودیو، بعد از پخش آیتمی، بدون خداحافظی برنامه را ترک کرد. ویدیو از آپارات
در منزل بقایی ۷۰۳ سکه تمام بهار آزادی، ۱۸۴۲ نیم‌سکه، مبلغ ۲۱ میلیارد ریال وجه نقد ...
در منزل بقایی ۷۰۳ سکه تمام بهار آزادی، ۱۸۴۲ نیم‌سکه، مبلغ ۲۱ میلیارد ریال وجه نقد ... - زمانی که آقای بقایی در سازمان میراث فرهنگی مسئولیت داشتند چندین شرکت با نام‌های توسعه فناوری اطلاعات، میراث آریا، بهار سرزمین من، تور گردشگری ایران، کانون جهانگردی اتومبیلرانی ایران تأسیس کردند...
فیلم / مالباختگان ایران خودرو
فیلم / مالباختگان ایران خودرو - اعتراض جمعی از مالباختگان نمایندگی ایران‌ خودرو مقابل ساختمان اصلی وزارت صنعت امروز در حالی برای چندمین بار ادامه یافت که شرکت خودروساز با این ادعا که سهامدار نمایندگی، شرکت دیگری است، مسئولیت ماجرا را نمی‌پذیرد.
تصاویر جشن تولد احمدی نژاد
تصاویر جشن تولد احمدی نژاد - کیک تولد 61 سالگی احمدی نژاد که توسط طرفداران به خانه اش برده شد روی کیک نوشته شده: چه خوب شد که به دنیا آمدی و چه خوبتر که دنیای ما شدیدکتر جان تولدت مبارک.
انصافاً هیچ دولتى در شیرین كارى، خلاقیت اینا رو نداشت!
انصافاً هیچ دولتى در شیرین كارى، خلاقیت اینا رو نداشت! - امروز كه این عكسا رو دیدم، یهو دلم واسه كل ایل و تبارشون تنگ شد. انصافاً هیچ دولتى در شیرین كارى، خلاقیت اینا رو نداشت.
پربازدیدها