جمعه ۳۱ شهریور ۱۳۹۶ / Friday, 22 September, 2017

موضوع و حدود جمیعت‌شناسی


- واژهٔ جمعيت‌شناسى:
واژهٔ 'جمعيت‌شناسى' در برابر واژهٔ خارجى 'دموگرافى' (demography) نهاده شده است. دموگرافى از دو ريشهٔ 'دموس' (demos) به معناى مردم، و 'گرافوس' (graphos) به معناى نوشتار و نگارش ترکيب شده است. معناى دقيق واژهٔ دموگرافي، که در برخى از منابع جمعيتى نيز به‌کار رفته، 'جمعيت‌نگاري' است ولى در زبان فارسى به 'جمعيت‌شناسي' ترجمه شده است.
نظر بر اينکه دانش جمعيت‌شناسى در آغاز پيدايش خود در اوايل نيمهٔ دوم سدهٔ ۱۹ (۱۸۵۵) صرفاً به بيان توصيفى پديده‌هاى جمعيتى مى‌پرداخت، لذا انتخاب واژهٔ دموگرافى (جمعيت‌نگاري) براى آن درست بود، اما دانش جمعيت‌شناسى در فرآيند دگرگونى و تکامل خود به بررسى علت‌ها و پيامدهاى پديده‌هاى جمعيتى و رابطهٔ آنها با پديده‌هاى اقتصادي، اجتماعى و سياسى پرداخت و به همين جهت به مرحلهٔ تحليلى وارد شد. زمانى که براى نخستين بار در سال ۱۳۳۶، جمعيت‌شناسى به‌عنوان يک درس در دانشگاه تهران تدريس شد، اين علم از مرحلهٔ توصيفى (نگاري) به مرحلهٔ تحليلى (شناسي) وارد شده بود؛ به همين جهت به 'جمعيت‌شناسي' ترجمه شده است.
واژهٔ دموگرافى براى نخستين بار در سال ۱۸۵۵ در کتاب آشيل گيارد (Achille Guillard) فرانسوى تحت عنوان 'اصول آمارى انساني' يا 'جمعيت‌شناسى تطبيقي' به‌کار رفته و از آن پس مصطلح شده است (بهنام، ۱۳۴۸؛۳).
- تعريف جمعيت‌شناسى:
براى 'جمعيت‌شناسى' تعاريف چندى در آثار جمعيت شناختى آمده است:
۱. جمعيت‌شناسى مطالعهٔ آمارى جمعيت‌هاى در حال تغيير انسانى با روش علمى است (نيک خلق، ۱۳۷۴؛ ۷).
۲. جمعيت‌شناسى علمى است که به مطالعهٔ ساختمان و تحول و حرکات جمعيت‌ها در زمان و مکان مى‌پردازد (صالحي، ۱۳۷۷؛ ۱۱).
۳. جمعيت‌شناسى مطالعهٔ ساختمان و حرکات جمعيت‌هاى انسانى و روابط متقابلى است که ميان پديده‌هاى جمعيتى و عوامل اقتصادي، اجتماعى و بيولوژيک وجود دارد (بهنام، ۱۳۴۸؛ ۴).
در جمع‌بندى از تعاريف فوق و تعريف‌هاى ديگرى که در اين مورد ارائه شده، مى‌توان به تعريف نهائى زير رسيد: 'جمعيت‌شناسى عبارت است از مطالعهٔ علمى و توصيف و تحليل آمارى ترکيب و حرکات جمعيت‌هاى انساني، بررسى سياست‌هاى جمعيتى و روابط متقابلى که ميان پديده‌هاى جمعيتى و عوامل اقتصادى ـ اجتماعى و زيستى وجود دارد' .
به نظر جمعيت‌شناسان، جمعيت‌شناسى نوعى حسابدارى دقيق انسان‌ها و رويدادهاى تولد، زناشوئي، طلاق و مرگ آنها است. در واقع جمعيت‌شناسى حد فاصل ميان علوم طبيعى و علوم انسانى و اجتماعى است که خصايص کيفى جمعيت‌ها، استعداد زاد و ولد و تجديد نسل و همچنين حرکات زمانى و مکانى آنها را مورد مطالعه قرار مى‌دهد.
جمعيت‌شناس هر چند در وهلهٔ نخست مى‌کوشد وضع جمعيت‌هاى انسانى را 'آنچنان که هست' نشان مى‌دهد، اما در عين حال با کوشش در کشف چرائى پديده‌ها، ما را به تفکر دربارهٔ 'آنچنان که بايد باشد' وا‌مى‌دارد. از اين‌رو گردآورى آمار و ارقام و روابط و همبستگى ميان آنها روشن شود، تجملى بيش نيست و براى فراهم‌آورندگان آن رنجى است که بى‌ثمر مى‌ماند (اماني، ۱۳۵۵؛ چ).
  موضوع و حدود جميعت‌شناسى
در ابتدا جمعيت‌شناسى قلمرو محدودى داشت که به‌شمارش جمعيت يا مطالعه دربارهٔ عوامل مؤثر در تغيير تعداد جمعيت اختصاص داشت. اما بعدها در اثر بهبودى که در روش‌هاى گردآورى داده‌ها و آمار به‌وجود آمد، دامنهٔ اين علم رو به گسترش نهاد و به بررسى جنبه‌هاى کمى و کيفى جمعيت و نظريه‌هاى جمعيتى نيز توجه کرد (امين‌زاده، ۱۳۷۹؛ ۵).
بنا به نوشتهٔ 'فرهنگ علوم اجتماعى' ، جمعيت‌شناسى داراى دو زمينهٔ اصلى است (بيرو، ۱۳۶۶؛ ۸۶):
۱. بررسى ساختار جمعيت در مقطع محدود و مشخصى از زمان
۲. بررسى حرکات جمعيت در دو شکل: حرکات طبيعى و حرکات مکانى
منبع ديگرى موضوع جمعيت‌شناسى را در سه عنوان خلاصه مى‌کند:
۱. بعد يا حجم جمعيت
۲. ساخت جمعيت
۳. تحول جمعيت (معزّى، ۱۳۷۱؛ ۲).
دقيق‌ترين تقسيم‌بندى، موضوع جمعيت‌شناسى را به چهار بخش قسمت مى‌کند (سرائي، ۱۳۶۸؛ ۲۷):
۱. حجم يا شمارهٔ جمعيت
۲. توزيع جمعيت در مکان برحسب انباشتگى
۳. ترکيب جمعيت از نظر جنس و سن و سواد و فعاليت
۴. تغييرات يا حرکات جمعيت در زمان و مکان.
  هدف جمعيت‌شناسى
هدف کلى جمعيت‌شناسى مطالعهٔ گروه انسان‌هائى است که در زمان معينى و در منطقه‌اى مشخص زندگى مى‌کنند و به‌عنوان يک جامعه (يا جمعيت) آمارى، ويژگى‌هاى مشترک دارند (بهنام، ۱۳۴۸؛۳). هدف نهائى جمعيت‌شناسى به‌دست آوردن 'قوانين جمعيتي' است.
اهداف ويژه و رفتارى مطالعات جمعيتى عبارت است از:
- گذشته‌نگرى جمعيت در روند تکامل اجتماعى.
- مطالعهٔ جمعيت در زمان حال از نظر حجم، توزيع، ترکيب و حرکات.
- آينده‌نگرى و پيش‌بينى جمعيت.
- بررسى رابطهٔ ميان پديده‌ها و فرآينده‌هاى جمعيتى با پديده‌هاى اجتماعى، فرهنگى، اقتصادى و سياسى.
   جمعيت‌شناسى و دانش‌هاى ديگر
جميعت‌شناسى، مانند هر دانش ديگر، با بسيارى از علوم زيستي، رياضى و اجتماعى ارتباط متقابل دارد، يعنى در مطالعات خود به رشته‌هاى ديگر وابسته است و در عين حال بر آنها تأثير مى‌گذارد. ارتباط جمعيت‌شناسى با دانش‌هاى ديگر به‌حدى است که پژوهشگرانى مانند هاوزر (Hauser) و دانکن (Duncan) عقيده دارند که 'جمعيت‌شناسى نه نظم نظرى واحدى دارد و نه مى‌تواند نظم نظرى واحدى داشته باشد و تنها به خود وابسته گردد' (رانگ، ۱۳۴۹؛ ۴).
دربارهٔ رابطهٔ جمعيت‌شناسى با دانش‌هاى ديگر آراى متفاوتى وجود دارد: از نظر روش با رياضيات و آمار مربوط است، از لحاظ تکثير و تجديد نسل با زيست‌شناسى ارتباط دارد و از جهت تجزيه و تحليل مسايل اجتماعى و اقتصادى با علوم درگير است (بهنام، ۱۳۴۸؛ ۵).
در تحليل نهائى، دانش جمعيت‌شناسى، با حفظ استقلال خود به‌عنوان يک علم دقيق، با بسيارى از دانش‌هاى ديگر، به‌ويژه جامعه‌شناسي، اقتصاد، سياست، حقوق و مردم‌شناسى رابطه تنگ و دوسويه دارد. براى مثال، مى‌توان گفت که 'متخصص شناخت بيمارى‌ها، پژوهشگر جمعيت را در شناخت وضع ميرائى و علل مرگ يارى مى‌کند؛ زيست‌شناس در جستجوى وضع توالد و تناسل و آگاهى از عوامل متعدد مؤثر بر بارورى مى‌باشد؛ متخصص ژنتيک مفهوم کيفى وراثت را در ميزان افزايش گروه‌هاى گوناگون جمعيت نمايان مى‌سازد؛ اقتصاددانان پژوهشگر جمعيت را در شناخت و درک رابطه بين منابع مادي، تکنولوژى و تعداد افراد يک منطقه کمک مى‌کنند؛ مطالعات جامعه‌شناسى از قبيل ازدواج، خانواده، مذهب، ارزش‌هاى اخلاقى و نيز بررسى پديده‌هاى تولد، بيمارى و مرگ در سطح جهاني، تا حدود زيادى فرآيند‌هاى اصلى جمعيتى را روشن مى‌سازد' (رانگ، ۱۳۴۹؛ ۴).
مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
دشمن اصلی , عصرقلم , باد و گرد و خاک , ساعت , زیباترین گل , اولین بانک دنیا , انجام اشتباه , مسابقات کشتی جام آذربایجان , هوادران منتخب پیروز , بدنام ترین , سفتی مفاصل , عموهای فیتیله , آنفلوانزا , امیر سرتیپ کیومرث حیدری , بخش نفت , سکوهای دریایی , معاینه رایگان خبرنگاران , تست سلامت , مخاطبین , صندوق احیا , مصوبات , سفیر قطر در ایران , کمیته انضیاطی , توافق تیستا , دوران محکومیت , مقام‌های موسیقی عرب , تعاونگران , 12محکوم , غیرتصادفی , پساب خانگی , فعالیت درونی , ایرباس ای 321 , اورانیوم غنی شده , روابط تجاری ایران و سوئیس , تیم هاکی , آزمایش غربالگری , انجمن علمی , درگزذشت آقای فراهانی , شهرهای مختلف , تپه تاریخی «نادعلی‌بیگ» , روگذر , فلز سرخ , غار علی صدر , اسلوموشن , افسانه بایگان , توربین , کپسول گاز , مجسمه فرعون , تیم ملی والیبال ساحلی , موباییل ,

مقالات پربیننده امروز
بانک اطلاعاتی کتاب / طب المفید: طب الکبیر , شخصیت‌ها / سیاسی / سیاسی / رجبعلی منصور , بانک اطلاعاتی کتاب / مجموعه‌سازی در کتابخانه‌ها: انتخاب مواد کتابخانه‌ای , خانه و خانواده / تعلیم و تربیت / کودکان / ترفندهای تربیتی برای مادران جوان , بهداشت / ورزشکاران / دوپینگ در ورزش چیست و یعنی چه؟ , بانک اطلاعاتی کتاب / خورشید جوانان: شرح زندگانی و کرامات حضرت علی‌اکبر (ع) , بهداشت و درمان / تغذیه و سلامتی / تغذیه در بیماریها / « رژیم غذایی در بیماران دچار نارسایی مزمن کلیه ها « CRF » , بانک اطلاعاتی کتاب / ریاضیات سال سوم راهنمایی: قابل استفاده دانش‌آموزان مراکز استعدادهای درخشان و دانش‌آموزان سرآمد دیگر مدارس، شامل: 356 ... , بانک اطلاعاتی کتاب / داستانهای واقعی از کاشفان , بانک اطلاعاتی کتاب / راهنمای جامع برنامه‌نویسان ویژوال بیسیک 6 = Visual basic 6 , علوم انسانی / مدیریت و خدمات اداری / مدیر موفق / مورد کاوی کنتینانتال؛ کیمیای کرامت بخشی به کارکنان , بانک اطلاعاتی کتاب / خیمه‌های نیمه سوخته دشت کربلا , بانک اطلاعاتی کتاب / Spectrum 2B: a communicative course in English: student book , بانک اطلاعاتی کتاب / زیارت عاشورا و دعای توسل , بانک اطلاعاتی کتاب / محیط زیست برای کودکان , بانک اطلاعاتی کتاب / Tiny talk 1B: student book , بانک اطلاعاتی کتاب / حقوق کار: به ضمیمه قانون کار جمهوری اسلامی ایران , بانک اطلاعاتی کتاب / متد آسان پیانو = Easiest piano course , دین و اندیشه / دین و مذهب / ادیان و مذاهب ـ یهودیت / زن در یهودیت , بانک اطلاعاتی کتاب / تشریح مسائل برنامه‌ریزی خطی بازارا: به انضمام راهنمای عملیاتی نرم‌افزار GAMS ,

برخی منابع مهم خبری
zoomit.ir زومیت , karmandnews.ir کارمند , 1dar1.com یک در یک , pamnews.ir پام , rahyabnews.com رهیاب نیوز , parlemannews.com پارلمان نیوز , tasnimnews.com خبرگزاری تسنیم , mihanemrooz.ir میهن امروز , khanevarzesh.com خانه‌ ورزش , mehrkhane.com مهرخانه , armandaily.ir روزنامه آرمان , Http: روزنو , fdn.ir فرهیختگان , aparat.com آپارات , hengamnews.com هنگام‌نیوز , teyf.ir طیف , aftabir.com آفتاب , baztaab.com بازتاب امروز , parsapress.ir پارسا , eranico.com ارانیکو , bukharamag.com بخارا , webshahr.org وب شهر , esteghlaljavan.ir روزنامه استقلال جوان , press.jamejamonline.ir روزنامه جام جم , weblogina.com وبلاگینا , 8sobh.ir هشت صبح , akkasee.com عکاسی , dolat.ir دولت , siasatnameh.ir سیاست نامه , iribtv.ir صداوسیما ,



وبگردی
پخش شدن محموله تریاک کف جاده در میناب
پخش شدن محموله تریاک کف جاده در میناب - فیلم پخش شدن محموله تریاک کف جاده و جمع کردن توسط مردم!
نگار جواهریان همسر رامبد جوان در خندوانه / فیلم
نگار جواهریان همسر رامبد جوان در خندوانه / فیلم - رامبد جوان همسر سوم خود نگار جواهریان را به خندوانه دعوت کرد.
بالاخره خودروی چینی بخریم یا نه؟
بالاخره خودروی چینی بخریم یا نه؟ - جیلی، چری، لیفان، ام وی ام، جک و ... همگی اسامی ماشین های چینی است که در چند سال اخیر بازار ایران را قرق کرده اند. ماشین های خوش بر و رویی که حالا مشتری های زیادی هم پیدا کرده اند و به دلیل آپشن های مختلفی که دارند، خیلی ها را به سمت خودشان جلب کرده اند اما از آنجا که پشت سر اجناس چینی هیچ وقت خوب حرف نمی زنند، این ماشین ها هم هیچ وقت با اقبال عمومی مواجه نشدند.
مشاهده زندگی جدید خانم رهنما فعلآ بلامانع است / عکس
مشاهده زندگی جدید خانم رهنما فعلآ بلامانع است / عکس - عقد «بهاره رهنما» و همسرش در حرم امام رضا (ع)
اولین گفت‌وگو با بهاره رهنما و همسر دومش / فیلم
اولین گفت‌وگو با بهاره رهنما و همسر دومش / فیلم - فیلم - اولین گفت‌وگو با بهاره رهنما و همسر دومش بعد از شروع زندگی مشترک را تی وی پلاس منتشر کرد.
لحظه دیدار امیرعباس (کچلیک) و محمدرضا گلزار!
لحظه دیدار امیرعباس (کچلیک) و محمدرضا گلزار! - امیر کچلیک، کودک خوش زبان مازندرانی را حالا همه می شناسند. کودک بامزه ای که با ویدئوی کچلیک در اینستاگرام مشهور شد و به برنامه ماه عسل هم راه پیدا کرد. او چندی پیش در یک ویدئوی دیگر گفت که آرزو دارد محمدرضا گلزار را ببیند. آرزوی امیر حالا برآورده شده و او توانسته با محمدرضا گلزار دیدار کند. عکس العمل تماشایی امیر کچلیک را در لحظه دیدن گلزار در ویدئوی زیر ببینید.
تصاویر ازدواج مجدد بهاره رهنما
تصاویر ازدواج مجدد بهاره رهنما - بهاره رهنما که بیشتر کارهای او با مضمون ظنز و کمدی است . روز شنیه 4 شهریور با امیر خسرو عباسی ازدواج کرد.
جنجال جدید جواد خیابانی
جنجال جدید جواد خیابانی - «فدای سرت که سرم را می‌بری» این جمله یعنی اینکه من اصلا کاری که تو می‌کنی (داعش) برام مهم نیست. من اینجا آمده ام تا در دفاع از حریم و حرمت خاندان پیامبرم سر بدهم.
اولین گفتگو با حمید صفت پس از دستگیری / تصاویر
اولین گفتگو با حمید صفت پس از دستگیری / تصاویر - حمید صفت خواننده رپ،پس از پنج ساعت انکار سرانجام در جریان تحقیقات پلیس به قتل پدرخوانده اش اعتراف کرد.
فیلم حضور تینا آخوندتبار در مسابقات بوکس!
فیلم حضور تینا آخوندتبار در مسابقات بوکس! - این بازیگر ایرانی که مدتهاست خبری از حضور او در عرصه هنر نیست برای اولین بار مقابل حریف چینی مسابقه داد.
فیلم لحظه فوت میوه فروش پس از درگیری با ماموران شهرداری
فیلم لحظه فوت میوه فروش پس از درگیری با ماموران شهرداری - در صحنه درگیری ماموران شهرداری قم بادستفروشی درخیابان شاهد،ماموران باکوبیدن سردستفروش به جدول خیابان وی رابقتل رساندند
ویدیو کامل از نبرد و اسارت شهید حریم آل الله محسن حججی
ویدیو کامل از نبرد و اسارت شهید حریم آل الله محسن حججی - شهید محسن حججی از مدافعان حرم در سوریه بود که پس از اسارت بدست تروریست های داعش به شهادت رسید.
جشن تولد ۶۰ سالگی مهرانه مهین‌ترابی
جشن تولد ۶۰ سالگی مهرانه مهین‌ترابی - جمعه ۲۰ مرداد بیست و پنجمین مراسم «تولد ماه» به مناسبت سالروز تولد مهرانه مهین‌ترابی، بازیگر سینما و تلویزیون، با حضور جمعی از هنرمندان در موزه هنرهای دینی برگزار شد.
سلفی حقارت فراموش شدنی نیست
سلفی حقارت فراموش شدنی نیست - تصویر پشت صحنه برنامه رادیویی فرزاد حسنی و دوستانش را مشاهده می کنید.
دختر خلخالی: پدرم خشن نبود/ اهل مماشات نبود
دختر خلخالی: پدرم خشن نبود/ اهل مماشات نبود - مدرسه که می‌رفتم تقریباً همه معلم‌های من می‌دانستند که پدر من کیست. این خیلی اذیت می‌کرد. تک‌وتوک می‌آمدند و سفارش دوست و آشنایی را برای کاری می‌کردند.
اسکورت تامل برانگیز و عجیب خودروی مهران مدیری در مشهد!
اسکورت تامل برانگیز و عجیب خودروی مهران مدیری در مشهد! - مهران مدیری که برای حضور در جمع مخاطبان فیلم سینمایی «ساعت 5 عصر» به مشهد رفته بود با اسکورت ویژه به سینمایی رفت که هوادارانش برای استقبال منتظر او بودند.
حرکات عجیب احمدی  نژاد هنگام تعریف خاطرات بقایی از زندان!
حرکات عجیب احمدی نژاد هنگام تعریف خاطرات بقایی از زندان! - حرکات عجیب احمدی نژاد هنگام تعریف خاطرات حمید بقایی از دوران زندان کوتاه مدتش
آزاده نامداری تیتر یک پرتیراژترین روزنامه سوئیس/ عکس
آزاده نامداری تیتر یک پرتیراژترین روزنامه سوئیس/ عکس - روزنامه پرتیراژ عصر سوییس بنام بلیک که بصورت رایگان توزیع میشود ، این تیتر را برای آزاده نامدارى انتخاب کرد:دورویی!
پربازدیدها