یکشنبه ۹ فروردین ۱۳۹۴ / Sunday, 29 March, 2015

انواع نثر

   ويژگى‌هاى نثر و سبک آن در قرن ۹ و ۱۰
بهترين محلّ بروز و ظهور ضعف و فتورى که در اين عهد در ارکان زبان و ادب فارسى راه جُست نثر فارسى است زيرا در نظم از ديرباز سنت بر پيروى شيوهٔ پيشنيان و پاى نهادن بر اثر گام‌هاى آنان بوده است، در حاليکه نويسندگان کم‌تر از شاعران خود را مقيّد به قيدهاى پيشينيان مى‌کردند و آزادى بيشتر در تأثيرپذيرى از زبان محاوره داشتند و چون زبان محاورهٔ قرن نهم و آغاز قرن دهم به‌سرعت اختصاصات قديم فارسى را از دست مى‌داد، لحن نويسندگان هم به زبان تحول يافتهٔ آن عهد نزديکتر مى‌شد.
در ميان نويسندگان اين عهد، بيشتر مترسلان را مى‌يابيم که همان شيوهٔ قديم ترسّل را حفظ کردند و انشاء دشوار و مزيّن را مى‌پسنديدند وگرنه ديگران بيشتر به نثر مرسل توجه داشتند. منتهاى تاريخى هم که با انشاء مزيّن در اين زمان تحرير يافته، مثل کتاب ظفرنامهٔ شرف‌الدين على يزدى، عادتاً حاصل کار منشيان دربارى است و اگر در جستجوى بازگشتى به زبان قرن هفتم و هشتم و شيوهٔ نويسندگى در آن عهد باشيم بايد به آثار اين دسته توجه کنيم.
به‌طور کلى مى‌توان گفت که نثر فارسى در اين دوره به‌تدريج از مبالغه‌هاى صنعتى و فنّى قرن‌هاى پيشين آزاد گشت و نگارش به سبک سادهٔ عارى رواج گرفت منتهى نفوذ واژه‌هاى ترکى در برخى از آثار اين عهد به‌ويژه در متن‌هاى تاريخى به خوبى مشهود است و علت آن ورود يک دسته از کلمات و اصطلاحات مغولى و ترکى جغتائى در زبان فارسى ديوانى و ادارى آن زمان است و اين خود نظير سستى ديگرى است که از راه ضعف تأليف و عدم توجه به قاعده‌هاى دستورى زبان در نثر راه يافت.
اين حال در اشعار گروهى از شاعران عهد تيمورى و آغاز عهد صفوى نيز ديده مى‌شود و در جاى خود بدان اشاره شد و عجيب آن است که بسى از آن مسامحات لغوى و دستورى که نويسندگان عهد تيمورى و آغاز عهد صفوى داشته‌اند هنوز هم در زبان ما جارى ‌است مانند به‌کار بردن 'چنانچه' که يک ترکيب مجعول و نادرست است، به‌جاى 'چنانکه' ؛ و استعمال افعال وصفى فراوان؛ و حذف افعال بى‌قرينهٔ لفظى و معنوى؛ و به‌کار بردن بعضى از مفردات و مصادر و افعال در غير موضع خود و در معانى ساختگى جديد مانند گرديدن به‌جاى شدن و باشيدن و به‌جاى بودن؛ و آوردن ترکيب‌هاى کوتاه و بلند بسيار به‌جاى مفردات موجود در زبان فارسى مثل 'قرعهٔ مشورت در ميان انداختن' يعنى 'مشورت کردن' و 'دست در دامان متابعت و فرمانبردارى زدن' يعني 'اطاعت کردن' ؛ و به‌کار بردن واژه‌هاى تازى به‌جاى پارسى موجود و متداول؛ و عمل کردن به دستورهاى صرفى و نحوى عربى در مورد مفردات فارسى به‌ويژه در مطابقت داد صفت و موصوف و جز آنها که هنوز هم گرفتار همهٔ آنها در منشآت روزگار خود و حتى در زبان محاوره‌ايم.
از جمله ويژگى‌هاى نثر در اين عهد اطناب در بيان مقصود است خاصه در مکتوب‌ها و منشورها و کتاب‌هاى تاريخ. برخى از نويسندگان اين شيوه اطناب را فقط در مقدمه کتاب خود به‌کار مى‌بردند و چون وارد متن مى‌شدند نوشتن به نثرى ساده را پيش مى‌گرفتند مانند نويسندهٔ کتاب حبيب‌السير؛ و البته در کتاب‌هاى علمى و غير ادبى به اقتضاء موضوع و مطلب، سادگى و روانى نثر بيشتر رعايت مى‌شد و از بسيارى نقص‌هاى زبانى که گفتيم خالى بود.
توجه به نثر مصنوع در اين عهد نه چندان است که در قرون مقدم بود و علت آن عدم توانائى نويسندگان است به ايجاد آن آثار بديع دشوار. با اين حال از آغاز تا پايان اين عهد چند مؤلف و نويسنده و على‌الخصوص چند مترسل دربارى داريم که در حفظ قواعد و موازين انشاء بر شيوهٔ مترسلان کوشيده و روش پيشينيان را در اين راه ادامه داده‌اند. نظام‌الدين شنب غازانى معروف به نظام شامى اگر چه کتاب 'رياض‌الملوک فى رياضات السلوک' خود را به شيوهٔ مزيّن و مصنوع نوشت امّا در ديگر آثار خود آن شيوه را به باد انتقاد گرفت و ساده و بى‌پيرايه نويسى را توصيه کرد. شايد بتوان نظر شامى را نشانهٔ سرخوردگى نويسندگان پايان قرن هشتم و آغاز قرن نهم از زياده‌روى‌هاى نويسندگان پيش از آنان در استفاده از صنايع و ديگر آرايش‌هاى کلام دانست و اين نظر تقريباً تا پايان اين عهد همچنان به قوت خود باقى بود، منتهى نفوذ زبان عربى در زبان فارسى به پايه‌اى رسيده بود که ديگر حفظ سادگى انشاء و سلامت زبان اصيل فارسى حتّى در آثار سادهٔ آن زمان هم ميسّر نمى‌نمود و نيز مترسّلان و منشيان دربارى ديگر، چون شرف‌الدين على‌يزدى م. ۸۵۸هـ. صاحب انشاء مزّين ظفرنامه و عمادالدين محمود گاوان م. ۸۸۶هـ. صاحب مجموعهٔ منشآت رياض‌الانشاء و کمال‌الدين حسين خوارزمى صاحب کتاب زيباى جواهرالاسرار در شرح مثنوى شريف مولانا در آن انشاء مزّين را با کلام صوفيانه درآميخته است، بر مسندهاى خود نشسته‌ بودند و در حفظ شيوهٔ اسلاف مى‌کوشيدند.
   انواع نثر
در عهد پايان قرن هشت تا اوايل ده مطالب و موضوع‌هاى نثر متعدد و متنّوع است. از ميان داستان‌ها و قصص معتبر اين عهد يک داستان عشقى ـ پهلوانى به‌نام قصهٔ فيروزشاه از مولانا محمد بيغمى با نثرى شيوا و دل‌انگيز و در برخى موارد همراه با اوصاف استادانه داريم، چند تحرير از داستان اميرحمزه نيز منسوب به همين دوره است و نظام شامى تحريرى از داستان بلوهر و بوذالف به‌دست داد، و ملاّحسين واعظ داستانى حاوى حکايت‌ها و قصّه‌هاى حاتم‌طائى ترتيب داد و معين‌الدين محمد معروف به معين‌المسکين (م. ۹۰۷هـ). 'قصهٔ موسوى' و داستان يوسف و زليخا و معروف به 'احسن‌القصص' را نوشت، و تحريرى از بختيارنامه در اوايل قرن نهم ترتيب يافت که آقاى استاد صفا آن را به سال ۱۳۴۷ شمسى به همين نام در انتشارات دانشگاه تهران به طبع رسانيد، ملاحسين واعظ تهديبى از کليه و دمنه کرد، و فرزندش على ملقب به صفى کتاب دلنيشنى به‌نام لطائف‌الطوايف در حکاياتى کوتاه ترتيب داد.
در تراجم احوال مشايخ صوفيه از همه معروف‌تر 'نفحات‌الانس من حضرات القدس' از نورالدين عبدالرحمن جامى است شامل شرح احوال ۶۱۴ تن از مشايخ صوفيه معاصر، و خويشاوند جامى يعنى فخرالدين صفى 'رشحات عين الحيات' را در احوال مشايخ طريقت نقشبندى خاصّه خواجه عبيدالله احرار و جامى نوشت.
در شرح احوال وزرا و صدور يکى آثارالوزراء نظام عقيلى و ديگر دستورالوزراء غياث‌الدين خواندمير (م. ۹۴۱هـ) را مى‌توان برشمرد.
در ترجمه احوال شاعران از همه مهم‌تر تذکرةالشعراى دولتشاه سمرقندى (م. ۸۹۶ يا ۹۰۰هـ) از نديمان خاص سلطان‌حسين بايقرا است، ديگر 'مجالس‌العشاق' منسوب به سلطان‌حسين است که گويا مؤلف واقعى آن کمال‌الدين جسين گازرگاهى (م.۹۰۸) بوده است.
تاريخ‌نويسى در اين عهد همان رونقى را که در قرن هفتم و هشتم داشت حفظ کرد. تيمور و فرزندانش به ثبت وقايع و حوادث عهد خود توجه و علاقه داشتند و کسانى را بدين کار مى‌گماشند. نظام‌الدين شنب غازانى 'شامى' از جملهٔ همين کسان بود و کتاب خود ظفرنامهٔ شامى را به اشاره تيمور نوشت. به‌ سبب همين علاقه کتاب‌هاى تاريخ اعّم از تاريخ عمومى يا اختصاصى در اين دوره متعدد است از آن ميان چند تا نام مى‌بريم:
۱. اصحّ‌التواريخ تأليف محمدبن فضل‌الله موسوى شامل وقايع از آغاز آفرينش تا عهد تيمور.
۲. مجمع‌التواريخ سلطانى تأليف حافظ ابرو در چهار مجلد تا وقايع سال ۸۳۰ هـ.
۳. ظفرنامه شامى و ذيل آن به قلم تاج سلمانى در وقايع سال‌هاى ۸۰۷-۸۱۷ هـ.
۴. ظفرنامه شرف‌الدين على يزدى با نثرى منشيانه.
۵. تاريخ مبارکشاهى تأليف يحيى‌بن احمد سيهرندى دربارهٔ قايع تاريخ پادشاهان هند و سلاطين دهلى.
۶. فردوس‌التواريخ تأليف ابن‌معين ابرقوهى.
۷. منتخب‌التواريخ تأليف معين‌الدين نظنزى.
۸. مجمل‌ فصيحى تأليف فصيح خوافى شامل وقايع از پيش از اسلام تا سال ۸۴۵.
۹. مطلع‌السعدين تأليف کمال‌الدين عبدالرزاق سمرقندى شامل وقايع عهد شاهرخ و پادشاهان تيمورى تا سال ۸۷۵.
۱۰. عالم‌آراى امينى تأليف فضل‌الله‌بن روزبهان ملقب به امين.
۱۱. تاريخ ترکمانيه تأليف محمودبن عبدالله نيشابورى.
۱۲. روضةالصفا تأليف ميرخواند.
۱۳. حبيب‌السير تأليف غياث‌الدين خواندمير.
۱۴. روضات‌الجنات فى اوصاف مدينة هرات از ميعن‌الدين اسفزارى در وضع جغرافيائى و تاريخى هرات و عده‌اى ديگر از شهرهاى خراسان.
۱۵. ترجمهٔ فارسى کتاب تاريخ قم (تأليف حسن‌بن محمدبن حسن قمى) از حسن‌بن على قمى.
۱۶. و تاريخ يزد از جعفر بن محمدبن حسن جعفرى و تاريخ جديد يزد از احمدبن حسين‌بن على الکاتب.
از ميان کتاب‌هاى صوفيه که در اين دوره نوشته شد غير از نفحات‌الانس جامى چند کتاب مهمّ قابل ذکر است:
۱. جواهرالاسرار تأليف کمال‌الدين حسين خوارزمى که شرحى است بر مثنوى مولوى و مقدمه‌اى دربارهٔ مبادى کار اهل تصوف و اصطلاحات آن ارند همانند مقدمه نفحات‌الانس.
۲. اشعةاللمعات در شرح کتاب لمعات عراقى.
۳. لوايح در اصول تصوف و عرفان از جامى.
۴. رساله‌هاى متعدد شاه‌نعمةالله ولى کرمانى به فارسى مانند سلوک، توحيد، خلوت، توکل و نظاير آن.
۵. تأليفات خواجه محمد پارسا و خواجه عبيدالله احرار که از مشايخ نقشبنديه بودند.
۶. شرح گلشن‌راز شيخ شمس‌الدين محمدبن يحيى لاهيجى از مشايخ نوربخشيّه.
در علم اخلاق يکى کتاب لوامع‌الاشراق فى مکارم الاخلاق معروف به اخلاق جلالى تأليف جلال‌الدين محمّد صديقى دوانى، و ديگر اخلاق محسنى از کمال‌الدين حسين کاشفى سبزوارى، و کتاب‌ بحرالسعادة از شيخ‌تاج‌الدين محمد کازرونى، و انوار سهيلى از ملاحسين کاشفى را مى‌توان برشمرد.
در اين دروه کتاب‌هائى در تفسير و مسائل ديگر دينى، ادبى، لغت، قوافى و عروض نوشته شده است که در ضمن بيان احوال و آثار مؤلفان و نويسندگان، به نام بعضى از آنها در ديگر مباحث اشاره خواهد شد.
مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
انتخاب نام کودک , الکتروموتور , امتیازات , نمایشگاه کالا , حرارتي , هرروز , حماسه 9 دی , نصیب , تصاحب , جلسه استماع , دستیار ویژه , آیزنهاور , سال بز , آن حضرت , مکانل , کیس ایسوس , دلپذیر , هیپنودرمانی , علمی و پزشکی , عبدالعاطی ,

مقالات پربیننده امروز
کامپیوتر و اینترنت / نرم‌افزار / سایر / توضیحاتی درمورد نرم افزار Norton Utilities , بانک اطلاعاتی کتاب / بیماریهای شایع نوزادان و کودکان در ایران , بانک اطلاعاتی کتاب / مسائل عاطفی در کودکان و نوجوانان , بانک اطلاعاتی کتاب / ماشینهای الکتریکی AC , بانک اطلاعاتی کتاب / هزار نکته باریکتر از مو , بانک اطلاعاتی فیلم / دیوانه در آلاباما - CRAZY IN ALABAMA , بانک اطلاعاتی کتاب / آموزش هپاتیت C برای دندانپزشکان , بانک اطلاعاتی کتاب / Francais general , بهداشت / بهداشت روانی / آرامش / آرامش ذهنی , ورزشی / فوتبال / مربیان / کلینزمن یا هیدینک؟ , بانک اطلاعاتی کتاب / آیا موفقیت یک گناه است؟ , بانک اطلاعاتی کتاب / پسر حاکم و دختر آفتاب , فرهنگ و جامعه / گردشگری / کشور کانادا / نمادها و نشانه‌های کبک , علوم انسانی / مدیریت و خدمات اداری / مدیریت / هوش عاطفی , بهداشت / ورزشکاران / اداره کردن یائسگی ( منوپوز ) با ورزش , بانک اطلاعاتی کتاب / دیوان لوعه الزهراء (ع) , بانک اطلاعاتی کتاب / فرهنگ روسی - فارسی: شامل بیش از 10000 واژه ضروری , بانک اطلاعاتی کتاب / دایره‌المعارف تشیع , بانک اطلاعاتی کتاب / آموزش مفاهیم در ایستگاه یادگیری: ادبیات فارسی پیش‌دانشگاهی 1 و 2 (عمومی) قابل استفاده برای کلیه رشته‌ها , بانک اطلاعاتی کتاب / سوپ جوجه برای روح: 51 داستان کوتاه برای تلطیف و تقویت روحیه , بانک اطلاعاتی کتاب / گنجینه پرسش‌های طلایی شیمی پیش‌دانشگاهی , بانک اطلاعاتی کتاب / مجموعه سوالات کنکور کاردانی پیوسته (فنی و حرفه‌ای - کاردانش) طراحی و دوخت (1384 - 1375) با ضمیمه مجموعه سوالات چهارگزینه‌ای دروس ... , بانک اطلاعاتی کتاب / گیاه‌شناسی 1 (نظری) (رشته اقتصاد کشاورزی) , بانک اطلاعاتی کتاب / هدیه، هدیه‌ی ‌"حال" , بانک اطلاعاتی گردشگری / قلعه دختر (قیز قلعه سی) ، همدان , بانک اطلاعاتی کتاب / TTL2 (kish): elementary: class book , بانک اطلاعاتی کتاب / گزیده غزلیات شهریار , بانک اطلاعاتی کتاب / سوالات امتحانی 10 استان با پاسخ تشریحی حساب دیفرانسیل و انتگرال (1) دوره‌ی پیش‌دانشگاهی - رشته‌ی علوم ریاضی , اقتصاد و بازرگانی / صادرات و واردات / جهش وارداتی , بانک اطلاعاتی کتاب / تکنیکهای صوتی و تصویری در دلفی ,



وبگردی
کلاه قرمزی 94 - رقص و آواز هندی ! - رقص و آواز هندی در حد ...
فرخنده زنده زنده سوزانده شد / تصاویر - گروهی از مردم افغانستان در کابل پایتخت این کشور یک زن را به شدت مورد ضرب و شتم قرار داده و کُشتند. مقامات امنیتی در کابل با تأیید این خبر اعلام کردند که مردان خشمگین در مرکز شهر، یک زن را که گفته شده قرآن را به آتش کشیده کشتند.
پاسخ فرزاد حسنی به افشاگری آزاده نامداری - بر فرض محال اگر این ادعاهای کذب صحت هم داشت، آیا این روش درستی برای بیان آنهاست؟ ریختن آبروی دیگران و حتی خانواده خود به چه قیمتی؟ به قیمت پخش تصویرمان از تلویزیون؟! انسان ها را از روشی که برای رسیدن به هدفشان انتخاب می کنند بشناسید...
ضرب و شتم آزاده نامداری و افشاگری بی‌سابقه - آزاده نامداری با به اشتراک گذاشتن عکسی تلخ و دردناک از آثار شدید ضرب و شتم روی صورت و چشم خود، از اتفاقاتی غیرقابل باور مربوط به زندگی گذشته اش . آقای حسنی چهل تا فایل صوتی دست من داری که مدت هاست حتی خودم گوشش ندادم.
شایعه رابطه احسان علیخانی و آزاده نامداری! / تصاویر اینستاگرام - توضیحات آزاده نامداری درباره یک شایعه - امروز آقای علیخانی چون صفحه‌ای دراینستاگرام ندارن ازمن خواستن توضیحی به هوادارانشون ودوستای خوب خودم بدم.
دختر گلفروش تجریش پدیده جدید شبکه‌های اجتماعی - دختر گلفروش میدان تجریش. این همه چیزی بود که از پدیده این روزهای شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها می‌دانستیم و البته چند عکس که از او منتشر شده بود. دختری که با ظاهری خاص توجهات را به خود جلب کرده بود.
شبکه‌های اجتماعی با ما چه کرده‌اند / فیلم - شبکه‌های اجتماعی چگونه ما را منزوی کرده‌اند. آیا شما هم ساعت‌های زیادی را صرف شبکه‌های اجتماعی و دنیای مجازی میکنید حتما این ویدیو را نگاه کنید.
پربازدیدها
تساوی دیرهنگام هلند مقابل ترکیه - هلند با گل ثانیه های پایانی کلاوس یان هونتلار، مقابل ترکیه به تساوی 1-1 دست پیدا کرد.
توقف ایتالیا در خانه بلغارستان - ایتالیا در دیداری جذاب و تماشایی، در خانه بلغارستان به تساوی 2-2 رضایت داد.
نوشت افزار از سینما و کتاب استراتژیک تر است/ 14 میلیون جلد تولید ما تنها 10درصد نیاز بازار است - در سال 93 تولید گسترده نوشت افزار با محتوای ملی-دینی بلاخره بعد از سالها موجب شد بخشی قابل توجهی از این بازار به محصولاتی با پسوند ایرانی-اسلامی اختصاص پیدا کند. ارزش این حرکت فرهنگی-اقتصادی وقتی دوچندان می شود که می بینیم در سال اقتصاد و فرهنگ به ثمر نشسته است و با استقبال مردم مواجه شده. سعید حسینی یکی از مهمترین چهره های این عرصه به سوالات «فردا» در این باره پاسخ داده است.
حسینی بهترین دروازه‌بان آسیا شد - سیدپیمان حسینی عنوان بهترین دروازه بان را در هفتمین دوره مسابقات قهرمانی آسیا کسب کرد.
بزرگ‌ترین بندر یونان به فروش می‌رسد - گروه اقتصادی: دولت جدید چپ‌گرای یونان قصد دارد برنامه‌ خصوصی‌سازی بندر پیرئوس را که در ماه ژانویه متوقف شده بود، دوباره از سر بگیرد ...
موفقیتهای پیاپی والیبال ایران در سال 93 - اخبار ورزش ایران در سال 1393 تحت تاثیر موفقیت‌های پی در پی و خیره کننده تیم ملی والیبال در مسابقات لیگ جهانی، قهرمانی جهان و بازی های آسیایی بود.
چگونه شیلی را شکست دادیم (آنالیز) - سعید الهویی آنالیزور و مربی فوتبال در مطلبی اختصاصی برای "ورزش سه" به تحلیل پیروزی ایران مقابل شیلی پرداخته است .
تیم ملی فوتبال ساحلی ایران در جام جهانی - گروه ورزشی: تیم ملی فوتبال ساحلی ایران در دیدار رده بندی مسابقات قهرمانی آسیا و انتخابی جام جهانی 2015 به مصاف تیم ملی لبنان رفت و ...
ظریف:پیشرفت داشته ایم، اما هنوز باید روی چند موضوع مهم کار کنیم - ظریف در صفحه فیس بوک خود نوشت: در مسیر رسیدن به راه حل های قابل قبول پیشرفت داشته ایم، ولی هنوز باید در مورد چند موضوع مهم کار کنیم.
حسینی بهترین دروازه بان آسیا شد + عکس - سیدپیمان حسینی عنوان بهترین دروازه بان را در هفتمین دوره مسابقات فوتبال ساحلی قهرمانی آسیا کسب کرد.


Copyright © 2008 - 2015 vista.ir. All Rights Reserved