شنبه ۴ اسفند ۱۳۹۷ / Saturday, 23 February, 2019

خوگیری و حساس‌شدگی


بهتر است بحث حاضر را با این سؤال آغاز کنیم که چه نوع دیدگاه‌هائی در مورد اساس عصبی یادگیری ناموفق به‌نظر می‌رسد. برای مثال، ممکن است در جستجوی منطقه‌ای خاص در قشر مخ باشیم که اختصاص به یادگیری دارد. امروزه پژوهشگران به‌وجود چنین 'مرکز یادگیری' عقیده ندارند. برعکس، شواهد نشان می‌دهد که فرآیندهای یادگیری درازمدت در سرتاسر قشر مخ پراکنده هستند، به این معنی که شاید وجوه بصری یادگیری اصولاً در مناطق بینائی قشر مخ، و وجوه حرکتی آن در منطقهٔ حرکتی ذخیره می‌شود، و بقیه هم بر همین قیاس (اسکوایر - Sqiure در ۱۹۸۲).
دیدگاه دیگری که سودبخش به‌نظر نمی‌رسد، بر این فرض مبتنی است که مناطق و نورون‌هائی که در یادگیری درگیر می‌شوند، از لحظهٔ یادگیری به‌بعد فعال می‌مانند. هرچند چنین نظری در مورد یادگیری کوتاه‌مدت یا حافظهٔ کوتاه‌مدت درست به‌نظر می‌آید، اما پژوهشگران همداستان هستند که این نظر در مورد یادگیری درازمدت مصداق ندارد (کارلسون - Carlson در ۱۹۸۶). هرگاه تمام یادگیری‌های ما به افزایش پایدار در فعالیت عصبی بی‌انجامد، در این‌صورت هر روز بار فعالیت مغز ما افزوده خواهد شد، و البته چنین چیزی صحت ندارد.
پس چه نوع دیدگاه عصبی کارساز خواهد بود؟ پژوهشگران عقیده دارند که اساس عصبی یادگیری را باید در تغییرات ساختاری دستگاه عصبی جستجو کرد، و به‌همین سبب نیز بیش از پیش به بررسی این تغییرات در سطح پیوندهای عصبی پرداخته‌اند.
تکانهٔ عصبی، از طریق آکسون نورون فرستنده به نورون دیگر ارسال می‌شود. چون آکسون‌ها را فاصلهٔ سیناپسی از هم جدا می‌کند، آکسون نورون فرستندهٔ تکانه، پیک عصبی معینی ترشح می‌کند که در شکاف سیناپسی پخش می‌شود و یاختهٔ عصبی دریافت‌کننده را تحریک می‌کند. دقیق‌تر بگوئیم، وقتی تکانهٔ عصبی به انتهای آکسون نورون یاختهٔ فرستنده می‌رسد، پایانه‌های انتهای آکسون را فعال می‌سازد تا پیک عصبی ترشح کنند و سپس این پیک عصبی جذب گیرنده‌های نورون دریافت‌کننده می‌شود. تمامی این ساختار، سیناپس نامیده می‌شود. در این مورد، نکات مهم از نظر یادگیری عبارتند از: ۱. تغییری در سیناپس، اساس عصبی یادگیری است و ۲. نتیجهٔ این تغییر ساختاری این است که سیناپس کارآمدتر می‌شود.
چه شواهدی برای دفاع از این نظر باید ارائه شود؟ از جملهٔ شواهد لازم یکی این است که نشان دهیم سیناپس پس از هر مورد یادگیری کارآمدتر می‌شود.
چه شواهدی برای دفاع از این نظر باید ارائه شود؟ از جملهٔ شواهد لازم یکی این است که نشان دهیم سیناپس پس از هر مورد یادگیری کارآمدتر می‌شود، به این معنی که اگر دوباره تحریک شود با سرعت بیشتری شلیک می‌کند. در حال حاضر اثبات این امر در مورد جانداران، صرفنظر از درجهٔ پیچیدگی آنها کار دشواری است، زیرا اگر بتوانیم فعالیت نورون‌های معینی را ثبت کنیم چگونه می‌توان نوعی تکلیف یادگیری پیدا کرد که دقیقاً بر همان نورون‌ها اثر بگذارد؟ برای این منظور، راهبرد (strategy) پژوهشگران این بوده است که ابتدا گروه خاصی از یاخته‌های عصبی را تحریک الکتریکی کنند (با فرض اینکه این کار نوعی شبیه‌سازی یادگیری است) و سپس وقتی مجدداً این یاخته‌های عصبی تحریک شوند، افزایش میزان فعالیت آنها بررسی شود. چنین افزایش‌هائی در چند منطقه از مغز خرگوش مشاهده شده و به‌علاوه، این افزایش‌ها می‌تواند ماه‌ها پایدار بماند. این پدیده که نیرومندسازی درازمدت (long-term potentiation) نامیده می‌شود، تأییدی است غیرمستقیم بر دیدگاه تغییر ساختاری (برگر - Berger در ۱۹۸۴؛ بلیس - Bliss و لومو - Lomo در ۱۹۷۳).
   خوگیری و حساس‌شدگی
هنوز نگفته‌ایم که چه نوع تغییرات ساختاری موجب می‌شود بر کارآمدی سیناپس افزوده شود. در این مورد می‌توان چند وضعیت احتمالی را در نظر گرفت. یکی اینکه شاید یادگیری موجب افزایش ترشح پیک عصبی از نورون فرستنده شود و این خود ناشی از افزایش پایانه‌های عصبی ترشح‌کنندهٔ آن پیک عصبی باشد. شق دیگر اینکه نه افزایش پیک عصبی، بلکه افزایش تعداد گیرندە‌های نورون دریافت‌کننده، موجب افزایش مقدار پیک عصبی جذب‌شده توسط آن نورون شود. حدس‌های احتمالی دیگر عبارتند از: اندازهٔ سیناپس تغییر کند، یا سیناپس‌های کاملاً جدیدی ایجاد شود (کارلسون، ۱۹۸۶). احتمال دارد چند مورد از این شق‌ها با هم در کار باشند و در هر نوع یادگیری، تغییرات ساختاری خاصی در کار باشد.
برای اینکه بررسی فرآیند یادگیری با این جزئیات عصبی میسر شود پژوهشگران مجبور هستند با گونه‌های ابتدائی یادگیری و جاندارانی که دستگاه عصبی سادە‌ای دارند، کار کنند. یکی از انواع یادگیری ابتدائی که در آغاز از آن نام بردیم خوگیری (habituation) است. خوگیری فرایندی است که توسط آن جاندار یاد می‌گیرد واکنش خود را به محرکی ضعیف که پی‌آمد مهمی ندارد، کاهش دهد، مانند بی‌توجه شدن به صدای بلند ساعت. مورد دیگری از یادگیری که با خوگیری ارتباط دارد، حساس‌شدگی (sensitization) است. در حساس‌شدگی، جاندار یاد می‌گیرد واکنش خود را به محرکی ضعیف که محرکی تهدیدآمیز یا دردناک در پی دارد، افزایش دهد. مثلاً، اگر چندبار، نخست صدائی خفیف از یکی از لوازم منزل، و بلافاصله صدای شکستن آن شیء را بشنویم، یاد می‌گیریم واکنشی شدید به آن صدای خفیف نشان بدهیم. خوگیری و حساس‌شدگی در تمام جانداران مشاهده می‌شود ولی ما در اینجا فقط از حلزون گفتگو خواهیم کرد. دستگاه عصبی حلزون ساده و قابل دسترسی است، و به‌همین سبب حیوانی است مناسب برای بررسی تغییرات ساختاری سیناپس بر اثر یادگیری ابتدائی.
وقتی حلزون چندبار با ملایمت لمس شود، در ابتدا پاسخ می‌دهد، ولی تقریباً پس از ده بار لمس شدن، به آن خو می‌گیرد. پژوهشگران نشان داده‌اند این یادگیری خوگیری همراه است با کاهش پیک عصبی که نورون فرستنده ترشح می‌کند. پدیدهٔ حساس‌شدگی نیز در این حلزون دیده می‌شود. اگر لمس ملایم بدن این حلزون را با واردآمدن ضربهٔ شدید به دم او همراه کنیم، پس از چند کوشش از این نوع، پاسخ حلزون به لمس ملایم بدنش محسوس‌تر می‌شود. آزمایش نشان داده است که واسطهٔ یادگیری حساس‌شدگی، افزایش ترشح پیک عصبی توسط نورون فرستنده است (کندل - Kandel، شوارتز - Schwartz، جسل - Jessel در ۱۹۹۱). این یافته‌ها، شواهد نسبتاً مستقیمی است حاکی از اینکه یادگیری ابتدائی به‌وساطت تغییرات ساختاری در سطح نورون‌ها صورت می‌گیرد (جزئیات فرآیندهای سیناپسی در بحث انتقادی آمده است).
   یادگیری پیوندی
در مورد یادگیری پیوندی (associative learning) چه می‌توان گفت؟ آیا تغییرات ساختاری واسطهٔ شرطی‌سازی کلاسیک هستند؟ این واقعیت که شرطی‌سازی کلاسیک شبیه حساس‌شدگی است (از این لحاظ که هر دو متضمن تغییر پاسخ جاندار به محرک ضعیف برمبنای محرکی قوی‌تر هستند) این نکته را مطرح می‌کند که هر دو نوع یادگیری ممکن است اساس عصبی مشابهی داشته باشند. در واقع پژوهشگران نیز تبیینی عصب‌نگر در مورد شرطی‌سازی کلاسیک ارائه کرده‌ان که بسیار شبیه تبیین ارائه شده در مورد حساس‌شدگی است (هاکینز - Hawkins و کندل، ۱۹۸۴).
مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
برگزاری جشن , بازی پرسپولیس و صنعت نفت آبادان , تلاش ناکام , شرکت سایپا , تردد در جاده , هلدینگ خلیج فارس , خواهر رمال , عرفات , تراز اول , تیم دوومیدانی معلولان جوانان ,

مقالات پربیننده امروز
بانک اطلاعاتی کتاب / سبز انگشت , شخصیت‌ها , فرهنگی و هنری , موسیقی / کیوان میرهادی , اقتصاد و بازرگانی , صنایع خودروسازی / تقابل غول‏های رام‏نشدنی , فرهنگ و جامعه , گاه‌شمار , گاه‌شمار تاریخ ـ میلادی / برنامه های هسته ای و موشکی ایران در رسانه ها (در این روز ۱۰ اوت) , اجتماعی , گردشگری , شهرهای توریستی / ماکو , بهداشت , ورزشکاران , تغذیه ورزشکاران / میزان مصرف مایعات در ورزشکاران , ورزشی , فوتبال , فوتبال ایران / مدافعان ساده‌اندیش لیگ , بانک اطلاعاتی کتاب / راهنمای اطلاعات بانکی و آزمون‌های استخدامی بانکها و ادواری: ویژه بانکهای دولتی و خصوصی شامل 2400 تست با پاسخ ... , بانک اطلاعاتی کتاب / مانی‌شناسی , بانک اطلاعاتی کتاب / آرش در قلمرو تردید ,

برخی منابع مهم خبری
ilna.ir ایلنا , aparat.com آپارات , emtiazdaily.ir روزنامه امتیاز , eranico.com ارانیکو , banifilm.ir بانی فیلم , javanonline.ir روزنامه جوان , armandaily.ir روزنامه آرمان , tejarat.donya-e-eqtesad.com تجارت فردا , aftabeyazd.ir روزنامه آفتاب یزد , hamshahrionline.ir همشهری آنلاین ,



وبگردی
گاف حسین شریعتمداری با کامپیوتر 30 میلیونی آمریکایی
گاف حسین شریعتمداری با کامپیوتر 30 میلیونی آمریکایی - مدیر مسئول کیهان در حالی مدعی است که سیستم «مکینتاش» بیش از ۴۰ سال است که در کیهان مورد استفاده قرار می‌گیرد که این سیستم اساسا از سال ۱۹۸۴ یعنی ۵ سال پس از انقلاب تولید و نمی‌توانسته است زودتر از این تاریخ در کیهان مورد استفاده قرار گیرد.
آقای روحانی! نمی دانید یا تجاهل می کنید؟ /  دلار تک نرخی 4200 ! گوسفند بوئینگ سوار ! پراید ...
آقای روحانی! نمی دانید یا تجاهل می کنید؟ / دلار تک نرخی 4200 ! گوسفند بوئینگ سوار ! پراید ... - اخیراً رئیس جمهور حسن روحانی در توضیح علت قاچاق گفته است: علت قاچاق ارزانی است، وقتی جنسی در داخل ارزان است و در خارج گران، خود به خود قاچاق آن به خارج صورت می گیرد. به عنوان مثال چون الان گوشت در عراق گران تر از ایران است، از کشورمان به آنجا قاچاق می شود. درباره قاچاق بنزین نیز همین موضوع مصداق دارد.
راز میتوانیم موشک و نمیتوانیم خودرو در اقتصاد است
راز میتوانیم موشک و نمیتوانیم خودرو در اقتصاد است - مشکل تولید فقط به سطح فناوری مربوط نیست. ما می‌توانیم یک وسیله و کالای باکیفیت بالا را تولید کنیم، ولی با قیمت بسیار گران که خریداری نخواهد داشت. در واقع اگر بتوانیم چنین کالایی را وارد کنیم در مقایسه با تولید آن به شدت به‌صرفه است. ولی در جریان تولید موشک با وضعیت دیگری مواجهیم. اول اینکه موشک را بدون قید و شرط نمی‌فروشند یا برخی کشور‌ها به دلایل امنیتی علاقه ندارند که در تامین نیازشان به این کالا‌ها…
جمهوری اسلامی عمق حکمرانی اقتصادی ندارد
جمهوری اسلامی عمق حکمرانی اقتصادی ندارد - برنامه گفت‌وگوی ویژه خبری شب گذشته با حضور عادل پیغامی اقتصاددان و سیداحسان خاندوزی عضو هیئت علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی برگزار شد.
کپی‌برداری «عین‌به‌عین»
کپی‌برداری «عین‌به‌عین» - انتظار می‌رفت که علیخانی هم در قسمت اول برنامه «عصرجدید» به کپی بودن «عین‌به‌عین» برنامه‌اش و شباهت آن با برنامه مشهور «گات تلنت‌ آمریکایی» اشاره کند و در مقایسه‌ای از ویژگی‌های احتمالاً متفاوت نسخه ایرانی این برنامه بگوید؛ علیخانی اما ترجیح داد در این زمینه حرفی نزند!
اشتباه جالب در مراسم استقبال از رئیس جمهور در هرمزگان
اشتباه جالب در مراسم استقبال از رئیس جمهور در هرمزگان - مراسم استقبال از رئیس جمهور در سفر به استان هرمزگان.
توزیع عجیب کیک 40 سالگی انقلاب توسط یک روحانی!
توزیع عجیب کیک 40 سالگی انقلاب توسط یک روحانی! - در ویدیویی که در فضای مجازی داغ شده شاهد پخش کیک 40 سالگی جمهوری اسلامی
ادامه‌ی سکوت ضرغامی درباره‌ی انتقال آرشیو صداوسیما به شبکه من و تو
ادامه‌ی سکوت ضرغامی درباره‌ی انتقال آرشیو صداوسیما به شبکه من و تو - چند سالی است از جمله روزهای اخیر که با نزدیک شدن به مقاطعی از جمله دهه‌ی فجر، شبکه‌های تلویزیونی فارسی خارج کشور مانند بی‌بی‌سی و من‌وتو مستندهایی از زمان انقلاب پخش می‌کنند که جزو آرشیو صداوسیما بوده است ولی تا امروز مشخص نشده است که چطور و توسط چه کسانی به دست آنها رسیده است؟
جنجال شبیه‌سازی بیعت امام و همافران ارتش توسط علم‌الهدی در مشهد
جنجال شبیه‌سازی بیعت امام و همافران ارتش توسط علم‌الهدی در مشهد - دیدار و سلام نظامی فرماندهان نیروی هوایی ارتش به سیداحمد علم‌الهدی، امام جمعه مشهد انتقادهایی را در پی داشته است.