سه شنبه ۳ مهر ۱۳۹۷ / Tuesday, 25 September, 2018

شرطی‌سازی آزارنده (aversive conditioning)


از رویدادهای منفی یا آزارنده، مانند ضربهٔ الکتریکی و صوت ناراحت‌کننده هم، خیلی از اوقات در شرطی‌سازی استفاده می‌شود. بسته به اینکه از رویداد آزارنده برای تضعیف پاسخ موجود استفاده شود یا برای یادگیری پاسخی نو، شرطی‌سازی با محرک آزارنده، اقسام مختلف دارد.
   تنبیه (punishment)
در آموزش از راه تنبیه، محرک یا رویداد آزارنده‌ای به‌دنبال پاسخی می‌آید که تضعیف یا بازداری آن مورد نظر است. فرض کنید کودکی که با مداد رنگی آشنا می‌شود، روی دیوار نقاشی کند (پاسخ نامطلوب). اگر در این موقع به او پشت‌دستی بزنند (تنبیه)، خواهد آموخت که دیگر آن کار را نکند. همین‌طور هم اگر موش صحرائی در جریان یادگیری ماز، در موارد ورود به شاخه‌های نادرست، ضربهٔ الکتریکی دریافت دارد سریعاً می‌آموزد که از اشتباهات گذشته اجتناب کند. در هر دو مورد، از تنبیه برای کاهش احتمال رویداد رفتار نامطلوب استفاده شده است (۱).
(۱) . بد نیست در اینجا به ارتباط بین اصطلاحات پاداش و تنبیه‌کننده (punisher) از یک‌سو، و تقویت‌کنندهٔ مثبت و تقویت‌کنندهٔ منفی از سوی دیگر، اشاره کنیم. 'پاداش' را می‌توان مترادف با تقویت مثبت به‌کار برد و به‌معنای رویدادی دانست که وقوع آن پس از پاسخ، احتمال آن پاسخ را افزایش می‌دهد. اما اصطلاح 'تنبیه‌کننده' مترادف با تقویت‌کنندهٔ منفی نیست. تقویت منفی یعنی حذف رویداد آزارنده پس از پاسخ - کاری که احتمال آن پاسخ را افزایش می‌دهد. تنبیه اثری عکس این دارد، یعنی احتمال رویداد پاسخ را کاهش می‌دهد.
اگرچه تنبیه می‌تواند موجب بازداری رفتار نامطلوب شود، ولی معایبی نیز دارد. اول اینکه، تأثیر تنبیه به اندازهٔ تأثیر پاداش قابل پیش‌بینی نیست. پیام پاداش در واقع این است: 'کاری را که کردی تکرار کن' ؛ تنبیه این پیام را دارد که 'دیگر این کار را مکن!' اما نمی‌گوید جاندار چه کار بکند. درنتیجه جاندار ممکن است پاسخی نامطلوب‌تر را جانشین پاسخ تنبیه‌شده نماید. دوم اینکه، تنبیه ممکن است نتایج جانبی تأسف‌باری داشته باشد. تنبیه اغلب سبب تنفر یا ترس از تنبیه‌کننه (پدر، مادر، معلم، یا کارفرما)، و موقعیت و محل تنبیه (خانه، مدرسه، یا محل کار) می‌شود. نکتهٔ آخر اینکه، تنبیه شدید یا دردناک ممکن است موجب رفتار پرخاشگرانه‌ای شود که به‌مراتب از رفتار نامطلوب اولیه وخیم‌تر باشد.
این هشدارها به این معنی نیست که هرگز نباید به تنبیه متوسل شد. اگر همراه با تنبیه یک پاسخ، به پاسخی دیگر پاداش داده شود، تنبیه می‌تواند پاسخ نامطلوب را حذف کند. موش‌ها یاد می‌گیرند برای رسیدن به غذا، از میان دو مسیر، راه کوتاه‌تر را انتخاب کنند. اگر در موارد ورود به راه کوتاه‌تر به آنها ضربهٔ الکتریکی وارد شود، در اندک مدتی مسیر طولانی‌تر را انتخاب می‌کنند. بازداری موقت ناشی از تنبیه فرصتی فراهم می‌کند تا موش یاد بگیرد مسیر طولانی‌تر را در پیش گیرد. در این مورد، تنبیه وسیلهٔ مؤثری برای تغییر جهت رفتار است، زیرا آگاهی‌دهنده است - عاملی که به‌نظر می‌رسد کلید استفادهٔ انسانی و مؤثر از تنبیه باشد. کودکی که با ابزار برقی خاصی چار ضربهٔ الکتریکی شده، ممکن است بر اثر این حادثه یاد بگیرد که کدام اتصالات برقی بی‌خطر و کدام خطربار است.
   گریز (escape) و اجتناب (avoidance)
از رویدادهای آزارنده می‌توان در یادگیری پاسخ‌های تازه نیز استفاده کرد. جاندار می‌تواند پاسخی را یاد بگیرد که رویداد آزارنده‌ای را متوقف می‌کند. برای مثال، کودک یاد می‌گیرد شیر آب‌گرم را ببندد تا جریان آب داغ به‌داخل وان حمام متوقف شود. این نوع یادگیری را یادگیری گریز نامیده‌اند. علاوه براین، جاندار می‌تواند پاسخی را یاد بگیرد که حتی از شروع رویداد آزارنده جلوگیری کند. برای مثال، یاد می‌گیریم وقتی چراغ راهنمائی قرمز است توقف کنیم تا دچار سانحه (یا جریمهٔ رانندگی) نشویم، این نوع یادگیری را یادگیری اجتناب نامیده‌اند.
یادگیری گریز غالباً پیش از یادگیری اجتناب روی می‌دهد. آزمایش زیر این مطلب را روشن می‌کند. موشی را در جعبه‌ای قرار می‌دهیم که از دو محفظه تشکیل شده است و این دو محفظه را مانعی از هم جدا می‌کند. در هر کوشش، حیوان را در یکی از محفظه‌ها قرار می‌دهند. اندکی بعد، صوتی هشداردهنده به‌صدا درمی‌آید و پنج ثانیه بعد به کف آن محفظه جریان برق وصل می‌شود. برای رهائی از ضربهٔ الکتریکی، حیوان باید از روی مانعی به محفظهٔ دیگر جعبه بپرد. در ابتدا، حیوان فقط با آغاز ضربهٔ الکتریکی از روی مانع می‌پرد؛ در این مرحله یادگیری گریز صورت گرفته است. اما با ادامهٔ تمرین، حیوان می‌آموزد که با شنیدن صوت هشداردهنده از روی مانع بپرد و درنتیجه به‌کلی از ضربهٔ الکتریکی اجتناب کند. این همان چیزی است که یادگیری اجتناب نامیده می‌شود.
یادگیری اجتناب موردتوجه فراوان قرار گرفته است، شاید تاحدودی به این دلیل که ماهیتی معماگونه دارد. مسئله این است که دقیقاً چه چیز پاسخ اجتناب را تقویت می‌کند؟ در آزمایشی که ذکر شد چه چیز پریدن حیوان را از روی مانع تقویت می‌کند؟ حدس ما این است که فقدان ضربهٔ الکتریکی همان تقویت است. امان این یک 'نارویداد' (nonevent) است. چطور فقدان چیزی می‌تواند پاسخی را تقویت کند؟ در یکی از راه‌حل‌های این معما گفته می‌شود که این یادگیری شامل دو مرحله است: در مرحلهٔ اول، یادگیری کلاسیک صورت می‌گیرد، به این معنی که از طریق همراه آمدن مکرر هشدار (CS) با رویداد تنبیه‌کننده یا ضربهٔ الکتریکی (UCS)، حیوان یاد می‌گیرد در مقابل هشدار، پاسخ ترس نشان دهد. در مرحلهٔ دوم، یادگیری عامل صورت می‌گیرد، یعنی حیوان می‌آموزد که پاسخ معینی (پریدن از روی مانع)، رویدادی آزارنده یعنی ترس را از بین می‌برد. خلاصه اینکه، آنچه در ابتدا 'نارویداد' به‌نظر می‌رسد در واقع ترس است و اینک می‌توان گفت که اجتناب یعنی گریز از ترس (رسکورلا و سولومون - Solomon در ۱۹۶۷؛ ماورر - Mowrer در ۱۹۴۷).
نظریه‌ٔ دیگری در مقابل این نظریهٔ دومرحله‌ای ارائه شده است که بر عوامل شناختی تأکید دارد (سلیگمن و جانستون - Johnston در ۱۹۷۳). طبق این نظریهٔ شناختی، اجتناب‌آموزی در حیوان انتظارات ایجاد می‌کند که عبارتند از: الف- اگر پاسخ بدهد (مثلاً از مانع بپرد) ضربهٔ الکتریکی دریافت نخواهد داشت، و ب- اگر پاسخ ندهد ضربهٔ الکتریکی دریافت خواهد داشت. این انتظارها هربار که تأیید گردند نیرومندتر می‌شوند. دلیل اینکه موش در آزمایش قبلی با شنیدن هشدار به پریدن از روی مانع ادامه می‌دهد این است که صوت هشداردهنده، انتظار 'پاسخ‌دهی - فقدان ضربهٔ الکتریکی' را برمی‌انگیزد، و با هربار پریدن، این انتظار نیرومندتر می‌شود ( 'مثل اینکه واقعاً ضربهٔ الکتریکی در کار نیست' ). به‌علاوه، این نظریهٔ شناختی واقعیت مهم دیگری را نیز در مورد پاسخ‌های اجتناب بیان می‌کند، و آن اینکه خاموش کردن پاسخ‌های اجتنابی دشوار است. به‌همین دلیل نیز اگر در آزمایش قبل، برق دستگاه ضربهٔ الکتریکی را قطع کنیم، موش باز هم به پریدن از روی مانع ادامه می‌‌دهد. می‌پرسیم چرا؟ علت آن است که دستگاه ضربهٔ الکتریکی نقشی در تغییر انتظار ( 'پاسخ‌دهی - فقدان ضربه‌ای الکتریکی' ) ندارد و از این‌رو، انتظار است که رفتار را کنترل می‌کند. همین‌طور هم اگر یاد گرفته باشیم از وضعیت خطرباری (آسانسور خراب) اجتناب کنیم، ممکن است حتی پس از رفع خطر (تعمیر آسانسور)، باز هم از آسانسور اجتناب کنیم زیرا هنوز چیزی خلاف انتظار ما اتفاق نیفتاده است.
مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
نمایش آثار اصغر محمدی , روشندل , سرمربی تیم ملی فوتسال کم توان ذهنی , بز کوهی , ایران و فلسطین , بیانیه وین , پوست پرتقال , تعویق پرواز به اردن , رضایت مردم از خدمات , پمینا ,

مقالات پربیننده امروز
بانک اطلاعاتی کتاب / کتاب یادآوری: (براساس کتاب بخوانیم و بنویسیم) (ویژه‌ی دانش‌آموزان اول و دوم ابتدایی) , بهداشت و درمان , علوم پزشکی , علوم پزشکی ـ تحقیقات پزشکی / گزارش یک مورد کارسینوم آدنکسال میکروسیستیک خلف گردن , ورزشی , فوتبال / هر چه سنگه، برای این فوتبال لنگه! , بانک اطلاعاتی کتاب / صفویه در عرصه دین, فرهنگ و سیاست , بهداشت و درمان , بهداشت فردی و عمومی / شاکی باشیم‌ یا متشکر؟! , بانک اطلاعاتی کتاب / طالع‌بینی هندی , علمی و آموزشی , صنایع , صنایع نفت و گاز / جایگاه فن آوری اطلاعات در مدیریت مخازن , بهداشت و درمان , بیماریها , بیماریهای مغز و اعصاب / آمیوتروفیک لاترال اسکلروز , بانک اطلاعاتی کتاب / ترانه‌های پاپ: از دهه چهل تا امروز , بانک اطلاعاتی کتاب / روشهای مناسب برای تغذیه کودکان ,

برخی منابع مهم خبری
farspage.com ویژه‌نامه , ghanoondaily.ir روزنامه قانون , ibna.ir خبرگزاری کتاب ایران , tabnak.ir تابناک , karyab.net کاریاب , eghtesadonline.com اقتصاد آنلاین , rasad.org رصد , tejarat.donya-e-eqtesad.com تجارت فردا , isna.ir ایسنا , afkarpress.ir روزنامه افکار ,



وبگردی
ویدئوی جنجالی وزیر بهداشت؛ #خودت_بمال / تمسخر و تحقیر بیمار نیازمند توسط وزیر
ویدئوی جنجالی وزیر بهداشت؛ #خودت_بمال / تمسخر و تحقیر بیمار نیازمند توسط وزیر - وزیربهداشت بهترین توصیه رو به اون پیرمرد بیچاره کرد که گفت: خودت بمال. پیرمرد باید دستش رو محکم می‌مالید به گوش وزیر تا یک بار هم که شده از تخت اخلاق فرعونی بیاد پایین
نیاز شدید تلویزیون به بدحجابها در روزهای خاص
نیاز شدید تلویزیون به بدحجابها در روزهای خاص - کاش در این میان یکی به ما بگوید که بالاخره بی حجاب بد است، خوب است؟ چه زمانی بد است؟ چه زمانی خوب است؟
حال فعلی ! یا ناتوانی در تشخیص حال قبلی
حال فعلی ! یا ناتوانی در تشخیص حال قبلی - حمید رسایی عضو جبهه پایداری در صفحه شخصی خود در شبکه توییتر نسبت به اهانت زشت امیر تتلو به امام حسین (ع) و 72 تن از یاران باوفایش واکنش تندی نشان داد.
ویدئو/ وحشت پزشکان از تولد نوزاد تک چشم در اندونزی (۱۶+)
ویدئو/ وحشت پزشکان از تولد نوزاد تک چشم در اندونزی (۱۶+) - پزشکان هنگامی که یک نوزاد دختر اندونزیایی را در یکی از بیمارستان های این کشور به دنیا آوردند بسیار وحشت زده شدند. نوزاد تازه متولد شده با یک چشم بزرگ روی پیشانی اش متولد شد و پس از هفت ساعت درگذشت.
بازنشر نامه استاد به امیر تتلو! / معیار تشخیص حق از باطل گشته ای !
بازنشر نامه استاد به امیر تتلو! / معیار تشخیص حق از باطل گشته ای ! - فردی به نام علی‌اکبر رائفی‌پور كه رسانه‌‌های اصولگرا از او به عنوان «استاد، محقق و پژوهشگر» یاد می‌كنند! در تاریخ 29 اردیبهشت 96 (در كوران انتخابات ریاست‌جمهوری) در نامه‌ای سرگشاده به امیرحسین مقصودلو (تتلو) نوشت: «امیر جان بخوان، تو باید بخوانی، عیبی ندارد! سرت را بالا بگیر و خدا را شکر کن که به واسطه تو این همه نفاق را آشکار کرد! دلت محکم باشد پهلوان! تو فقط بخوان، بخوان
جنجال احمد خمینی در VIP عزاداری حسینی
جنجال احمد خمینی در VIP عزاداری حسینی - انتشار عکس‌های نشستن احمد خمینی زیر کولر در بخش وی‌آی‌پی هیات که پوششی شیشه‌ای دارد و از سینه‌زنان جداست، پس از توضیح او که گفت آن جایگاه مربوط به «روحانیون درجه یک و دو قم» است و «اون بالا معممین میشینن که لباسشون چون زیاده باعث گرمازدگی نشه»، با واکنش‌های تندتری هم همراه بود.
واکنش جالب رهبری به روبوسی کیارستمی با داور خانم جشنواره کن!
واکنش جالب رهبری به روبوسی کیارستمی با داور خانم جشنواره کن! - واکنش جالب مقام معظم رهبری به روبوسی کیارستمی با خانم داور جشنواره کن از زبان عزت الله ضرغامی
لحظه هولناک در چاه انداختن دختر بچه توسط پسرعمویش
لحظه هولناک در چاه انداختن دختر بچه توسط پسرعمویش - این فیلم که توسط دوربین های امنیتی گرفته شده لحظه به چاه انداختن دختر 5 ساله ای در اصفهان توسط پسر بچه ای کوچک را به تصویر کشیده است.
آشنایی با لامبورگینی! کاملا ایرانی
آشنایی با لامبورگینی! کاملا ایرانی - جوان خوش ذوق ایرانی لامبورگینی! تماما ایرانی را طراحی و تولید کرده است.
سلطان سکه
سلطان سکه - اولین جلسه دادگاه "وحید مظلومین" معروف به سلطان سکه به همراه ۱۴ نفر از همدستانش امروز در شعبه دو دادگاه ویژه مفاسد اقتصادی به ریاست قاضی زرگر و به صورت علنی برگزار شد.
ریحانه یا لیلا؟! / حاشیه سازی ریحانه پارسا بازیگر سریال پدر
ریحانه یا لیلا؟! / حاشیه سازی ریحانه پارسا بازیگر سریال پدر - با وجود اینکه چند روزی است سریال پر حاشیه "پدر" به پایان رسیده است، اما انتشار تصاویر ریحانه پارسا بازیگر نقش اول زن این سریال جنجال تازه‌ای به پا کرده است. این جنجال در حالی ایجاد شده که سازندگان سریال "پدر" به دنبال تولید فصل دوم آن هستند.
لیلای سریال "پدر" مدل شد / عکس‌ها
لیلای سریال "پدر" مدل شد / عکس‌ها - ریحانه پارسا، بازیگر نقش لیلا در سریال "پدر" فعالیت خودش را به عنوان مدل تبلیغاتی آغاز کرد. این بازیگر متولد سال 1377 است.
درگیری بازیکنان ایران و عربستان در مسابقه هندبال
درگیری بازیکنان ایران و عربستان در مسابقه هندبال - در این فیلم درگیری بازیکنان ایران و عربستان در مسابقات هندبال بازی‌های آسیایی جاکارتا را می بینید که این بازی در نهایت منجر به پیروزی ایران و کسب مقام پنجمی کشورمان شد.