شنبه ۴ اسفند ۱۳۹۷ / Saturday, 23 February, 2019

حقوق شخصی (فردی) و حقوق اجتماعی (عینی)


اهميت روزافزونى که جامعه‌شناسى حقوقى به‌خود مى‌گيرد، موازى با تحول علم پوياى جامعه‌شناسى است. زيرا گرايش کلى بر اين است که کليهٔ پديده‌هاى اجتماعى که روابط حقوقى هم از دايره شمول آن بيرون نيست از زاويهٔ علم‌الاجتماعى مورد مطالعه قرار گيرند. اين کار از اوايل قرن نوزدهم توسط 'سنت سيمون' و 'اگوست کنت' پدران جامعه‌شناسى شروع شد. ولى جهش علم جامعه‌‌شناسى حقوقى با انتشار کتاب معروف 'اميل دورکيم' ، جامعه‌شناس بزرگ فرانسوى به‌نام 'تقسيم کار اجتماعي' در سال ۱۸۹۳ آغاز گرديد. آن زمان تاکنون موج پژوهش‌هاى جامعه‌شناسى براى قراردادن حقوق در سلک ساير واقعيت‌هاى اجتماعى از حرکت باز نايستاد و مکتب جامعه‌شناسى حقوقى مجبور شد تا قواعد حقوقى را نيز همانند ساير پديدارهاى اجتماعي، چون واقعيت‌هاى طبيعى همانند اشياء، مورد مطالعه قرار دهد.
از ديدگاه جامعه‌شناسي، حقوق مانند: دين، اخلاق، زبان، هنر و انديشه، معلول فشار اجتماعى و پاسخگوى ضرورت‌‌هائى است که جامعه در يک مقطع يا برشى از زمان از خود بروز داده است.
'ژرژسل' (Georges Scelle)، حقوق را مجموعه‌اى از 'هنجارهاى اجتماعي' يا به‌عبارت ديگر 'قواعد زندگى کردن انسان در جامعه مى‌داند که با ساير نظام‌ها و قواعد زندگى اجتماعى از قبيل قواعد اخلاقي، مذهبى و آداب و رسوم تفاوت دارد' . ملاحظه مى‌شود که حتى حقوق‌دان مشهور فرانسوي، نظير 'ژرژسل' نيز معتقد است که حقوق را بايد در واقعيات زندگى اجتماعى جست.
به‌نظر 'هانرى لوى برول' (Levy.Bruhl.Henri)، جامعه‌شناس فرانسوي، حقوق پيش از هر چيز يک پديده اجتماعى است و در تعريف حقوق مى‌نويسد: 'حقوق مجموعه قواعد لازم‌الاجرائى است و تعيين‌کنندهٔ روابط اجتماعى که در هر لحظه توسط گروه مورد تعلق، تحميل مى‌شود' .
اين تعريف سه عامل زير را در بر مى‌گيرد:
- قواعد آن الزام‌آور است.
- اين قواعد توسط گروه اجتماعى تحميل شده‌اند.
- اين قواعد مداوماً تغيير مى‌يابند.
و 'ژرژ گوريچ' در تعريف حقوق مى‌گويد:
'حقوق، کوشش در راه تحقق عدالت است که در يک چارچوب يا قالب اجتماعى معين و از راه برقرارى زنجيرهاى چندجانبه دعاوى و تکاليف صورت مى‌يابد' .
اما عدالت، آشتى يا مصالحهٔ آثار تمدن است که قبلاً در حال تعارض و کشاکش بوده‌اند. البته اين آشتى و مصالحه، تغييرپذير است، در هر دوره، عبارت از برقرارى تعادلى تازه، به‌نفع آن دسته از منافع است که بيش از همهٔ منافع بايد مورد توجه عنايت و احترام قرار گيرد.
بنابراين آبشخور حقوق، جامعه است و سرچشمهٔ قواعد آن ضرورت‌هاى اجتماعى مى‌باشد. شايد بهتر آن باشد که بگوئيم، حقوق پديده‌اى فرعى است و پديدهٔ اصلى آن همانا اجبار به زندگى دسته‌جمعى و روابط الزامى ناشى از اجتماع است.
جامعه‌‌شناسى در ژرفاى زندگى اجتماعى فرو مى‌رود، به اين منظور اولاً: به مطالعه در جوامع ابتدائى مى‌پردازد و واقعيت‌هاى اين جوامع را با روش‌هاى علمى مى‌نگرد و معلوم مى‌کند که برخلاف تصور بسيارى از نويسندگان، نه تنها اينگونه جوامع در هرج و مرج زندگى نمى‌کنند و فقط غيره، حاکم بر روابط متقابل آنان نيست بلکه در جوامع بدوي، تشکيلات اجتماعى با قواعد بسيار شديد، جابرانه و گاهى افراطى وجود دارد که به محض عدول از اين قواعد واکنش شديد است. منتهاى مراتب اين مقررات و قواعد نوشته نيستند و ثبت و ضبط نشده‌اند و جنبهٔ متعارف دارند. بنابراين با توجه به سابقه و گسترش حکومت عرف (عرف و عادت يعنى چيزهائى که جامعه، متأثر از آن است و از آن پيروى مى‌کند) بر جوامع پيشرفته و حتى جوامع متمدن و متجدد، به عرف بيش از قانون اهميت مى‌دهد.
ثانياً: جامعه‌شناسى در پى آن است که چگونگى تشکل و قوام گرفتن قواعد حقوقى را از لابلاى واقعيت‌ها و ارزش‌هاى اجتماعى مطالعه کند.
بعد از آنکه جامعه‌شناسى حقوق پيشرفت مى‌کند، موازين حقوق موضوعه از حالت تقدس ماوراءالطبيعه‌اى خود خارج مى‌شوند، هنجارها، رنگ زميني، تجربى و مادى به‌خود مى‌گيرند و از آسمان به زمين مى‌آيند، ديگر مقررات حقوقى که مولود و محصول ضرورت‌هاى اجتماعى در برهه‌‌اى از زمان است، جنبه ازلى و ابدى و هميشگى و دائمى به خود نمى‌گيرد. فکر راه حل حقوقي، در اثر نيازها در اذهان و عقل مردم راه مى‌يابد و توافق اجتماعي، کم‌کم آن را به مرحله عمل نزديک مى‌کند، سپس به‌تدريج حالت الزام پيدا کرده يا هيئتى پس از تأمل به تصويب آن مى‌پردازد. به مجرد اينکه الزام‌آور شدن قواعد عرضى در اثر تصورات ذهنى دسته جمعى يا قاعدهٔ قانوبى به تصويب رسيد، عمل قاعده‌گذارى يا توليد حقوق شروع مى‌شود. ولى هر قاعده‌اى از حالت نوزادى خارج مى‌شود، بزرگ مى‌گردد و پير مى‌شود و اگر دگرگون نشد و با زمان و تغييرات و تحولات و نيازهاى جديد نساخت مى‌ميرد.
  حقوق شخصى (فردي) و حقوق اجتماعى (عينى)
حقوق، به‌طور رايج دو معنى کاملاً متفاوت به‌خود گرفته است، حقوق شخصى و حقوق عينى يا اجتماعي:
حقوق شخصي، حقوقى است که معمولاً متعلق به يک شخص (فرد) يا يک اجتماع است.
اختيارى که به آنها داده شده تا بعضى فعاليت‌ها را انجام دهند. مثلاً حق رأي، حق تعليم و تربيت، حق کار و شغل، حق آزادى بيان و جزء اينها، اعلاميه‌هاى گوناگون حقوق بشر، حقوق را در معنى شخصى آن به‌کار گرفته‌اند که اين مفهوم به هيچ‌وجه مورد توجه جامعه‌شناسى حقوقى نيست و آنچه بيشتر مورد توجه مى‌باشد، حقوق اجتماعى يا عينى است.
منظور از حقوق اجتماعى (عيني)، قاعده يا مجموع قواعدى است که در مورد افراد يا اجتماعات به‌کار مى‌رود و در قبال ضمانت اجرائى که دارد، بايد مورد اطاعت مردم قرار گيرد و تا اندازه‌اى با 'حقوق شخصي' در تضاد است. زيرا در حالى‌که در حقوق شخصى سخن از اختيار و آزادى فردى است، حقوق عينى يا اجتماعى اساساً تکليف است. اما چگونه يک کلمه واحد مى‌تواند، دو مفهوم اينقدر متفاوت يا حتى متضاد، القاء کند. حقيقت اين است که حقوق شخصى هر چند که در ظاهر الزامى به‌نظر نمى‌رسد و به‌صورت ظاهر، فرد آزاد است. مع‌ذالک مجموعه‌اى از قواعد است که ضمانت اجرائى و تضمين عملکرد آن را اعلام مى‌دارد. هرچند که به طريق واحد استفاده نمى‌شود و طرق مختلفى به‌خود مى‌گيرد ولى مسلم است که فکر الزام در اساس حقوق شخصى هم مانند حقوق اجتماعى (عيني) وجود دارد.
مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
تنیس رو , طاهریان , هوااشناسی , افسران آزاد , لیست تحریم ها , شهرداران جهان اسلام , شناختk , کشف و خنثی , هیات ارمنی , مهار ریزگردها ,

مقالات پربیننده امروز
بانک اطلاعاتی کتاب / این خیال کودکانه وحشی , اقتصاد و بازرگانی , اقتصاد و سیاست , اقتصاد ایران / سه گانه گرانی , نشریات و مطبوعات , فرهنگی , ماهنامه تینیجر / teenager ـ ۴۸ , بانک اطلاعاتی کتاب / ارتباط با خدا , فرهنگ و جامعه , گاه‌شمار , گاه‌شمار تاریخ ـ میلادی / ۲۴ خرداد ـ ۱۴ ژوئن ـ نخستین دوره آموزش روزنامه نگاری در ایران , بانک اطلاعاتی کتاب / تا رادیو خبر داد , بانک اطلاعاتی کتاب / انجیرهای سرخ مزار: مجموعه داستان , بانک اطلاعاتی کتاب / قانون اساسی با آخرین اصلاحات و تغییرات , نشریات و مطبوعات , اقتصادی , ماهنامه بانک و اقتصاد / بانک و اقتصاد ـ شماره ۹۳، شهریور ۱۳۸۷ , بانک اطلاعاتی کتاب / پرستاری بهداشت روان: استرس و اختلالات اضطرابی ,

برخی منابع مهم خبری
tafahomnews.com روزنامه تفاهم , jahanesanat.ir روزنامه جهان صنعت , aftabnews.ir آفتاب نیوز , etemadnewspaper.ir روزنامه اعتماد , musicema.com موسیقی ما , mizanonline.com خبرگزاری میزان , tasnimnews.com خبرگزاری تسنیم , alef.ir الف , khordadnews.ir خرداد نیوز , isna.ir ایسنا ,



وبگردی
گاف حسین شریعتمداری با کامپیوتر 30 میلیونی آمریکایی
گاف حسین شریعتمداری با کامپیوتر 30 میلیونی آمریکایی - مدیر مسئول کیهان در حالی مدعی است که سیستم «مکینتاش» بیش از ۴۰ سال است که در کیهان مورد استفاده قرار می‌گیرد که این سیستم اساسا از سال ۱۹۸۴ یعنی ۵ سال پس از انقلاب تولید و نمی‌توانسته است زودتر از این تاریخ در کیهان مورد استفاده قرار گیرد.
آقای روحانی! نمی دانید یا تجاهل می کنید؟ /  دلار تک نرخی 4200 ! گوسفند بوئینگ سوار ! پراید ...
آقای روحانی! نمی دانید یا تجاهل می کنید؟ / دلار تک نرخی 4200 ! گوسفند بوئینگ سوار ! پراید ... - اخیراً رئیس جمهور حسن روحانی در توضیح علت قاچاق گفته است: علت قاچاق ارزانی است، وقتی جنسی در داخل ارزان است و در خارج گران، خود به خود قاچاق آن به خارج صورت می گیرد. به عنوان مثال چون الان گوشت در عراق گران تر از ایران است، از کشورمان به آنجا قاچاق می شود. درباره قاچاق بنزین نیز همین موضوع مصداق دارد.
راز میتوانیم موشک و نمیتوانیم خودرو در اقتصاد است
راز میتوانیم موشک و نمیتوانیم خودرو در اقتصاد است - مشکل تولید فقط به سطح فناوری مربوط نیست. ما می‌توانیم یک وسیله و کالای باکیفیت بالا را تولید کنیم، ولی با قیمت بسیار گران که خریداری نخواهد داشت. در واقع اگر بتوانیم چنین کالایی را وارد کنیم در مقایسه با تولید آن به شدت به‌صرفه است. ولی در جریان تولید موشک با وضعیت دیگری مواجهیم. اول اینکه موشک را بدون قید و شرط نمی‌فروشند یا برخی کشور‌ها به دلایل امنیتی علاقه ندارند که در تامین نیازشان به این کالا‌ها…
جمهوری اسلامی عمق حکمرانی اقتصادی ندارد
جمهوری اسلامی عمق حکمرانی اقتصادی ندارد - برنامه گفت‌وگوی ویژه خبری شب گذشته با حضور عادل پیغامی اقتصاددان و سیداحسان خاندوزی عضو هیئت علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی برگزار شد.
کپی‌برداری «عین‌به‌عین»
کپی‌برداری «عین‌به‌عین» - انتظار می‌رفت که علیخانی هم در قسمت اول برنامه «عصرجدید» به کپی بودن «عین‌به‌عین» برنامه‌اش و شباهت آن با برنامه مشهور «گات تلنت‌ آمریکایی» اشاره کند و در مقایسه‌ای از ویژگی‌های احتمالاً متفاوت نسخه ایرانی این برنامه بگوید؛ علیخانی اما ترجیح داد در این زمینه حرفی نزند!
اشتباه جالب در مراسم استقبال از رئیس جمهور در هرمزگان
اشتباه جالب در مراسم استقبال از رئیس جمهور در هرمزگان - مراسم استقبال از رئیس جمهور در سفر به استان هرمزگان.
توزیع عجیب کیک 40 سالگی انقلاب توسط یک روحانی!
توزیع عجیب کیک 40 سالگی انقلاب توسط یک روحانی! - در ویدیویی که در فضای مجازی داغ شده شاهد پخش کیک 40 سالگی جمهوری اسلامی
ادامه‌ی سکوت ضرغامی درباره‌ی انتقال آرشیو صداوسیما به شبکه من و تو
ادامه‌ی سکوت ضرغامی درباره‌ی انتقال آرشیو صداوسیما به شبکه من و تو - چند سالی است از جمله روزهای اخیر که با نزدیک شدن به مقاطعی از جمله دهه‌ی فجر، شبکه‌های تلویزیونی فارسی خارج کشور مانند بی‌بی‌سی و من‌وتو مستندهایی از زمان انقلاب پخش می‌کنند که جزو آرشیو صداوسیما بوده است ولی تا امروز مشخص نشده است که چطور و توسط چه کسانی به دست آنها رسیده است؟
جنجال شبیه‌سازی بیعت امام و همافران ارتش توسط علم‌الهدی در مشهد
جنجال شبیه‌سازی بیعت امام و همافران ارتش توسط علم‌الهدی در مشهد - دیدار و سلام نظامی فرماندهان نیروی هوایی ارتش به سیداحمد علم‌الهدی، امام جمعه مشهد انتقادهایی را در پی داشته است.