شنبه ۱۳ تیر ۱۳۹۴ / Saturday, 4 July, 2015

پیشینه نساجی سنتی در ایران

هرودت مورخ معروف يونانى از نساجى ايران در ادوار قبل از ميلاد سخن گفته است. اولين نشانه‌ها از وجود پارچه‌هاى بافته شده در ايران، متعلق به ۴۰۰۰ سال ق.م است؛ که در حفريات شوش بدست آمده است. همچنين بخشى از يک وسيلهٔ مخصوص ريسندگى در تپه حصار متعلق به ۳۰۰۰ سال ق.م کشف شده که مى‌تواند نشانه‌اى از تکامل ريسندگى در آن دوران باشد. پس از آن يعنى در حدود ۲۵۰۰ تا ۲۷۰۰ ق.م بافندگى کاملاً معمول بوده و پارچه‌هاى مرغوبى از پشم گوسفند و موى بز و يا با رشته‌‌هاى طلا و نقره بافته شده است. از روى نمونه‌هاى سنگتراشى باقى‌مانده از دورهٔ مادها، مشخص مى‌شود که نساجى در اين دوران کاملاً مرسوم بوده است.
در دوران هخامنشي، نساجى ايران در زمينه بافت پارچه‌هاى پشمى نرم و لطيف بوده؛ همينطور از پارچه‌هاى زرى در اين اوان ياد شده که براى لباس و سراپرده بکار مى‌رفته و معروف بوده است.
از دورهٔ اشکانى به‌جز چند نمونهٔ اندک که منسوب به اين دوران است، چيز مهمى باقى نمانده است.
در دوره ساساني، صنعت پارچه‌بافى از صنايع مهم ايرانيان بوده؛ گفته مى‌شود که هنرى بسيار زيبا و نفيس بود که حتى بيرق امپراتورى روم از آن تهيه مى‌شد و پارچه‌هاى ابريشمى چين را نيز به شدت تحت تأثير خود قرار داده در دوره ساسانى فن بافندگى در اوج عظمت خود قرار داشته و پارچه‌هاى ابريشمى که از اين دوران به ما رسيده، اشکال و رسم‌هاى تزئينى شامل مجموعه‌هاى دواير و اشکال هندسى و تصاوير حيوانات و پرندگان و يا سواران در حال شکار را در معرض ديد قرار مى‌دهد.
در دورهٔ اسلامى و اوايل آن صنعت نساجى متأثر از هنر بافندگى ساسانى است و از نظر تکنيک تغييرى حاصل نشده و تنها نقوش و طرح‌ها تغيير کرده‌اند.
در فاصلهٔ قرن دوم تا چهارم هـ . ق بافندگى و نساجى در ايران رشد بيشترى داشته و در موزهٔ صنايع اسلامى قاهره، نمونه‌هايى از آثار نساجى اين دوران نگهدارى مى‌شود که متعلق به مرو و نيشابور است.
در دورهٔ امويان و عباسيان بافت پارچه‌هاى زربفت و ابريشم معمول بوده است. از تفاوت نقوش اين دوره با پارچه‌هاى ساساني، استفاده از خط در حاشيه پارچه‌هاى عصر اسلامى است که از جنس پشم يا ابريشم است.
بعضى محققين معتقدند که صنعت نساجى در زمان سلجوقيان به درجه کمال خود رسيده است. شکل‌هاى تزئينى روى پارچه در اين دوره تغييرات زيادى کرد. در عين حال در اين دوره تأثير سبک‌هاى چينى آغاز شد که طرح‌هاى دقيق گياهى و جانورى روى پارچه‌هاى حرير نقش بست. از نمونه‌هاى اين دوران، پارچه ابريشمى سبک و نازکى است که روى آن طرح حيوانات و خطوط کوفى بسيار عالى نقش شده و رنگ‌هاى بکار رفته در آن عبارتند از: سبز و سفيد بر زمينهٔ طلايى و قرمز تيره و قهوه‌اي.
در دورهٔ سلجوقى شهر رى از شاخص‌ترين مراکز پارچه‌‌بافى در ايرا ن بود؛ اين صنعت در دوران سلجوقى از نظر بافندگي، ابتکار انواع نقشه، و نيز زيبايى رنگ به بالاترين درجه رسيده بود. از مراکز ديگر نساجى در اين دوران، يزد، کاشان و تبريز بوده است.
در دو قرن هفتم و هشتم هجرى (دوره مغول)، بخاطر افزايش ورود کالاهاى چين و گسترش تجارت ايران و چين و بعد حملات مغول و آمدن عده زيادى از بافندگان چينى به ايران، تأثير سبک‌ها و روش‌هاى تزئينى چين بر صنعت نساجى ايران رو به افزايش نهاد. بر اثر تقاضا براى اجناس چيني، نساجان ايران نيز از اين سبک تقليد کردند. وجود طرح‌‌هايى از اژدها، و ساير حيوانات افسانه‌اي، گل لوتوس و ابرهاى چيني، که مختص پارچه‌هاى چينى بود، و در پارچه‌هاى ايران به وفور بکار رفت، نشانهٔ اين تأثير است. از مراکز مهم بافندگى در اين دوران، هرات، نيشابور، مرو و تبريز بوده‌اند. منسوجات دورهٔ مغولي، داراى رنگ‌هاى مطبوع و ملايمى بوده است.
در دورهٔ تيموريان شهرهاى يزد، اصفهان، کاشان و تبريز، منسوجات خود را به اطراف و اکناف عالم اسلام صادر کردند. پارچه‌بافى در دورهٔ تيموريان، گام بزرگى در راه رسيدن به تکامل برداشت.
دورهٔ صفوى عصر طلايى براى نساجى و بافندگى ايران بشمار مى‌آيد. پارچه‌هاى دورهٔ صفويه در تمام تاريخ نساجى جهان نظير ندارد. طرح اين پارچه‌ها بسيار متنوع است. پارچه‌هاى ابريشمى و کتاني، ديبا، مخمل و اطلس با زيباترين رنگ‌ها به بازارهاى اروپا و روسيه صادر مى‌شد. در بسيارى از اين پارچه‌هاى مجلل، صحنه‌هايى از شاهنامه و وقايع داستان‌هاى شعراى ديگر، مناظر باغ و شکار گنجانده شده است. رايج‌ترين پارچه‌هاى اين دوران، نوعى پارچهٔ ابريشمى است بنام 'تافته' که بافت اصفهان و ابيانه است. پارچه‌هاى چندلايى در دورهٔ صفويه مهم‌ترين بخش صنعت بافندگى يزد است. پارچه‌هاى چندلايى با چند تار و چند پود در کاشان نيز به‌چشم مى‌خورد که رويه‌اى صاف و يکنواخت دارند و بافت اغلب آنها اُريب است. مخمل‌هاى دوره صفويه از نظر ظرافت نقوش و هماهنگى کامل رنگ‌ها بى‌نظيرند. و هنوز در تاريخ پارچه‌بافى کسى نتوانسته محصولاتى به اين زيبايي، و از جهت فنى بى‌نقص بسازد. کارخانه‌هاى ايران در دوره صفويه بهترين انواع ديبا و مخمل را که گاه با رشته‌هاى نقره تزئين مى‌شده، بافته‌اند. همچنين پارچه‌هاى نفيس ترمه در شهرهاى يزد و کرمان بافته شده است.
در تزئينات پارچه از موضوعات جشن‌ها و حيوانات و درخت سرو و نارون و يا شاهزادگان در شکارگاه، نيز استفاده مى‌شده است. مهمترين مراکز نساجى در اين دوران، شهرهاى تبريز، اصفهان، کاشان، رشت، مشهد، هرات، قم، ساوه، اردستان، شيروان و سلطانيه بودند.
پارچه‌هاى چاپ قلمکار در فاصلهٔ قرون ۱۱ و ۱۲ هـ . ق توليد مى‌شد. در اين زمان که پايتخت اصفهان بود، اين شهر خود يکى از مراکز توليد پارچه چاپ قلمکار بود و به شهرت فراوانى دست يافت.
در فاصلهٔ قرون ۱۲ تا ۱۴ هـ . ق و نيز دوران معاصر، هنر نساجى رونق خود را از دست داد و از تعداد بافندگان کاسته شد. و بافت پارچه‌هاى نفيس تنها در مراکز اندکي، بخصوص در مناطق روستايى و عشايرى صورت مى‌گيرد.
در حال حاضر مراکز مهم توليد پارچه‌هاى دستباف ايران، يزد، خراسان، مازندران، گيلان، خوزستان و گلستان مى‌باشد. بافت مخمل و زرى در تهران در مراکز ميراث فرهنگى و در کاشان و نيز هنرستان هنرهاى زيباى اصفهان انجام مى‌شود. ترمه‌بافى نيز به‌شکل محدودى در کرمان و يزد انجام مى‌شود.
مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
دنیای حقیقی , زیست بوم , دانلود تقویم 1394 , اندی کول , یم ملی , وضعیت استقلال , اوری , خسته کننده , صدا وسیما , کارتل , متابولیسم چربی , ماریو گومس , عربی آفریقا , کشتی سازی , وزارت امنیت داخلی , دست فروشان , شادی بازیکنان , مصونیت , عبدالله البدری , رییس ستاد انتخابات , قتل همسرش , معاون روس اتم , اولاریو , بچه پرخور , واشنگتن‌ فری‌بیکن , طلاسازی , استاندراد , کرسی ایران , سیا , بحران عراق , معادلسازی فارسی , جت , علی کاظمی , تفاوت ریالی , دانشجوی امریکایی , درآمد مالی , اشپیگل , علیرضا اکبرپور , هابیت نبرد , ارزشگذاری نسبی , فینال برلین , تعادل , جوسازی , ولی وند , شوالیه های معبد , موسی امیری , ورزشگاه المپیااستادیون , سانترافیوژ , حسین سروری , بارداری , رنگ آمیزی , اورامان , التهاب لثه , آپلاستیک , درصد، , مخصوصا موسیقی , رودخانه یخی , اوارق , اقبال مردم , پرونده اسیدپاشی , ذخایرگندم , جدول مدالها , باتلاق نشین , پیوند مردم , وسیله آشپزی , حمل ونقل عمومی , ميزبان , محیطی , کنیسه , پیش غذای ایتالیایی , اریکا , کراتین , خبرنگاران , عمامه , وزیران دفاع , عواقب بهداشتی , سیروس پرهام , یدیعوت آحارانوت , کانون داوران , کائنات , آقای عضلات , خودروMG , اقیانوس منجمد شمالی , مطالبات رهبری , بلاطبیعت , دایمن پریستون بوث , حمایت از مردم یمن , بیماری هرپس , ناصر طهماسب , دشت بی حاصل , گردن , دانشگاه شهید بهشتی , تورین , آیت الله قدوسی , رژیم صدام , انتظار , رزولوشن بالا , توصیه ها , کمیته ملی المپیک کنیا , پنجم ,

مقالات پربیننده امروز
شخصیت‌ها / فرهنگی و هنری / شاعر / سیری طهرانی , بانک اطلاعاتی کتاب / تکنولوژی بتون و ساختمانهای بتونی (ویژه کاردانی پیوسته) , اجتماعی / محیط زیست / حفاظت‌ محیط زیست / غریبگی هنرمندان با محیط‌ زیست , بانک اطلاعاتی کتاب / مفاهیم ساده: برای کودکان سرزمین من , اقتصاد و بازرگانی / اقتصاد و سیاست / نفت / خطر افزایش اتکا به نفت , بانک اطلاعاتی کتاب / طریقت عشق: زندگی مولانا جلال‌الدین محمد بلخی و شمس تبریز , بهداشت / بهداشت و زیبایی / تناسب اندام / شیرینی ها را با دقت انتخاب کنید , بانک اطلاعاتی کتاب / جوان بمانید!! رموز شگفت‌انگیز برای جوان ماندن , بانک اطلاعاتی کتاب / آموزش Powerpoint 2007 , دین و اندیشه / دین و مذهب / علم و دین / قلب، عقل و جسم , بهداشت / بهداشت روانی / روانشناسی / اهمیت بهداشت روانی کارکنان در محیط کار , فرهنگی و هنری / موسیقی / موسیقی‌نواحی / عاشقی در دیار خاموشان , بانک اطلاعاتی کتاب / پنجاه نوع غذای مخصوص با گوشت , بانک اطلاعاتی کتاب / اسرار ویندوز: صدها شگرد و نکته ویژه برای ویندوز و برنامه‌های کاربردی آن , بانک اطلاعاتی کتاب / از شهود تا انتزاع (وجود و عدم وجود حد) , شخصیت‌ها / فرهنگی و هنری / خوشنویس / حسن‌‌بن محمداحسن , بانک اطلاعاتی کتاب / احکام المراه و الاسره , سیاسی / جهان / جنگ / دلایل و پیامدهای حمله آمریکا به سوریه , بانک اطلاعاتی کتاب / پرنس قورباغه , موفقیت / کار / مدیریت / والتر شوارت ,



ضیافت لیلا بلوکات با حضور هنرمندان و ورزشکاران / فیلم - لیلا بلوکات بازیگر خوش قلب سینما و تلویزیون ایران، در روزهای زیبای ماه رمضان، ضیافت باشکوهی را به نفع کودکان معلول بی سرپرست و مبتلا به بیماری سندرم دان برپا کرد و از ستاره های سرشناسی دعوت به عمل آورد تا با حضورشان باعث دلگرمی این بچه های نازنین شوند. علی کریمی، اکبر عبدی، سعید معروف، پوریا پولیلا بلوکات بازیگر خوش قلب سینما و تلویزیون ایران، در روزهای زیبای ماه رمضان، ضیافت باشکوهی را به نفع…
فیلم/ علیخانی : دستمزدم 45 میلیون تومان است. - احسان علیخانی مجری برنامه ماه عسل شب گذشته ضمن توضیح دباره شایعه دستمزد میلیاردی، درخصوص دعوت از میهمانان حاشیه‌ساز از مردم عذرخواهی کرد.
پیام ویدیویی ظریف به غرب منتشر شد / فیلم - هزار سال پیش، فردوسی شاعر ایرانی گفت: بکوشید نیکی به کار آورید / چو دیدید سرما بهار آورید. من جواد ظریف هستم و این همواره پیام ایران بوده است.
ششمین جشن کانون کارگردانان - ششمین جشن کانون کارگردانان عصر چهارشنبه با حضور جمعی از کارگردانان ودست اندر کاران سینما در پردیس سینمایی ملت برگزار شد.
انتشار توبه نامه بهرام رادان پس از 100 ساعت سخت - بهرام رادان بازیگر سینمای ایران پس از گذشت چند روز از توئیتش که حمایت از قانونی شدن ازدواج همجنس‌بازان در آمریکا تعبیر شد، در نامه‌ای رسماً عذرخواهی کرد اما آنچه از اصل نامه جالب‌تر بود، مخاطب این نامه بود.
محسن کیایی و همسر / تصاویر - سام درخشانی چمدان‌ها را بسته و به همراه تازه عروسش راهی ماه عسل است. عکس جدید مهناز افشار و همسر و ...
حضور جنجالی پزر عروس در ماه‌عسل! / فیلم - برنامه ماه‌عسل امسال که با برنامه جنجالی اثبات عشق یک پسر به دختر آغاز شد، در قسمت یازدهم میزبان یک پزر عروس شد تا حاشیه‌ها کماکان دامن‌گیر این برنامه باشد.
نخستین مصاحبه همسر مهناز افشار / عکس - ...آقازاده بودن یک سری ویژگی‌ها، محدودیت‌ها و چارچوب‌ها دارد که به درست و غلط بودن آن کارى ندارم اما وقتی از آنها عبور کنى به تو می‌گویند "آقازاده خاص".
ورود همسر ظریف به محل مذاکرات / تصاویر - عکس های منتشر شده از محل برگزاری گفتگوها نشان می‌دهد همسر ظریف نیز همراه با گروه ایرانی وارد وین و هتل کوبورک محل برگزاری نشست ها شده است. حسین فریدون برادر رئیس‌جمهور و نماینده ویژه او در مذاکرات هسته‌ای و جان کری وزیر امور خارجه آمریکا نیز دقایقی پیش وارد هتل کوبورگ شدند.
شب پُر ستاره اکران خصوصی «عصر یخبندان» / فیلم - جدیدترین ساخته مصطفی کیایی این روزها با بازی بهرام رادان، مهتاب کرامتی، سحر دولتشاهی، آناهیتا نعمتی، فرهاد اصلانی و محسن کیایی اکران عمومی شده و پیش بینی می‌شود با استقبال بسیار زیادی روبرو شود.
لیلا اوتادی: من گرانقیمت‌ترین بازیگر زن شدم / فیلم - لیلا اوتادی بازیگر زن سینما و تلویزیون ایران مهمان ویژه برنامه ماه رمضان تی وی پلاس که در رستوران ژیلمو سعادت آباد تهران ضبط می شود، شد تا با او گفتگویی انجام بدهیم که شاید تا امروز در هیچ رسانه‌ای به زبان نیاورده بود.
تیپ جدید مهناز افشار و همسرش / عکس - محمد یاسین رامین، فرزند محمدعلی رامین، نظریه پرداز هلوکاست در دولت احمدی نژاد به همراه همسرش مهناز افشار
تنابنده و عطاران در مراسم اکران فیلم گینس / فیلم - محسن تنابنده و رضا عطاران دو ستاره محبوب و پرفروش این روزهای سینما و تلویزیون ایران که برای اکران عمومی فیلم گینس، اولین ساخته محسن تنابنده به سینما قدس میدان ولیعصر تهران آمده بودند، در میان استقبال شدید طرفدارانشان روبروی دوربین های تی وی پلاس نشستند.
اکران خصوصی فيلم عصر یخبندان / تصاویر - بازیگران این فیلم عبارتند از :مهتاب کرامتی، بهرام رادان، آنا نعمتی، سحر دولت شاهی، مینا ساداتی، محسن کیایی، بابک بهشاد، علی میلانی، پوریا رحیمی سام، صدف طاهریان، علی کوچکی، فرهاد اصلانی، ژاله صامتی و ... . نویسنده و کارگردان : مصطفی کیایی .
رونمایی مهران غفوریان از همسرش / تصاویر - جشن حافظ اولین جایی بود که مهران غفوریان همراه با همسرش در آن جا حاضر شد و به عبارت دیگر از همسر خود رونمایی کرد!
بازاری که داعش در آن زنان را می‌فروشد / فیلم - "نخاسة"؛ بازاری که داعش در آن زنان را می فروشد
نیوشا ضیغمی در فستیوال فیلم مسکو / تصاویر - نیوشا ضیغمی و همسرش در فستیوال فیلم مسکو شرکت کرده اند . نیوشا ضیغمی با فیلم «دریا و ماهی پرنده» به کارگردانی مهرداد غفارزاده را در این جشنواره شرکت کرده است.
پوشش متفاوت مهتاب كرامتی در شانگهای / تصاویر - در جشنواره شانگهای مهتاب کرامتی و مصطفی زمانی در یک فیلم مشترک به نام جامه درآن حضور دارند و به همین دلیل سفری به شانگهای کرده اند.
جشن زادروز رضا کیانیان / تصاویر - جشن زادروز رضا کیانیان بازیگر سینما تئاتر و تلویزیون عصر یکشنبه با حضور هنرمندان سینما برگزار شد.
الناز شاکردوست در مراسم اکران فیلم آتیش بازی - تصاویری از الناز شاکردوست و سایر هنرمندان را در مراسم اکران خصوصی فیلم آتیش بازی مشاهده می کنید.
پربازدیدها
گزارش لحظه به لحظه از والیبال ایران و روسیه - گزارش لحظه به لحظه از والیبال ایران و روسیه دیدار تیم های والیبال ایران مقابل روسیه در حال برگزاری است. مدیر کل FIVBمی گوید:تاکید فدراسیون جهانی برای حضور خانواده ها در سالن های والیبال استقبال سرد تماشاگران از آخرین بازی تیم ملی والیبال / عکس مهدوی کیا: کار والیبالیست‌ها تا همین‌جا هم شاهکار بوده
کابوس سقوط غول مردان روس در لیگ حرفه‌ای - بازی آخر تیم ملی ایران در رقابت‌های لیگ جهانی والیبال برابر روسیه از ساعت 21 در سالن دوازده هزار نفری آزادی آغاز شد.
آماده باش بازارها در هفته حساس/از ذوق بورس تا گوش به‌زنگی دلار - مهم‌ترین گزارش‌ها و اخبار تحلیلی امروز اقتصادنیوز از بازارهای داخلی را در این گزارش می‌توانید ملاحظه کنید.
نگاه نفتی به انگلیس و افغانستان، نگاه برقی به پاکستان - نگاهی به همکاری‌های نفتی ایران با دو کشور انگلیس و افغانستان از یک سو و مروری بر همکاری برقی ایران با پاکستان از سوی دیگر از مهمترین مباحث امروز اقتصادنیوز درحوزه اقتصادسیاسی است.
اروپا در التهاب رفراندوم یونان و گرمای کم‌سابقه هوا - مهم‌ترین گزارش‌ها و اخبار تحلیلی اقتصادنیوز از بازارهای جهانی در روز سیزدهم تیر را به همراه مهم‌ترین تحولات اقتصادی و سیاسی بین‌المللی در این گزارش می‌توانید ملاحظه کنید.
فابیو: حضور ایران در لیگ جهانی سال آینده مشکلی ندارد/ تاکنون هوادارانی همچون هواداران ایرانی ندیده بودم - مدیرکل فدراسیون جهانی والیبال گفت: حضور خانواده ها یکی از مباحث اساسی و حیاتی مد نظر فدراسیون جهانی است و این موضوع در ایران قابل حل است.
آمانو :اگر توافق جامع هسته ای حاصل شود ، آژانس آمادگی دارد بخش های مرتبط با موضوع هسته ای را اجرا کند - مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی گفت تعامل آژانس با ایران و کشورهای1+5 افزایش یافته است.
فیلم: چرا انسان‌های بزرگ اول فکر می‌کنند، بعد سخن می‌گویند؟ - نوای روح‌بخش اذان را با صدای حسین کرمی... حجت‌الاسلام زائری با اشاره‌ به نهج‌البلاغه و این پند امیرالمونین علی (ع) «ﻟﺴﺎﻥ ﺍﻟﻌﺎﻗﻞ ﻭﺭﺍﺀ ﻗﻠﺒﻪ ﻭ ﻗﻠﺐ ﺍﻻﺣﻤﻖ ﻭﺭﺍﺀ ﻟﺴﺎﻧﻪ»، در این راستا نکات مهمی را یادآوری می‌کند... نوای موسیقی کردی را برای اندکی آرامش بیشتر در این لحظات می‌شنوید... با نوای مرحوم کافی با هم دعا می‌کنیم.
شهادت می‌دهم که امروز دولت ما جز خیر مردم، انقلاب و کشور را نمی‌خواهد - فیروزآبادی گفت: «دولت دکتر روحانی، دولتی مجاهد و ایثارگر است و مذاکره‌کنندگان هسته‌ای امروز همچون رزمندگان اسلام در شب‌‌های عملیات نیاز به دعای ملت ایران اسلامی دارند.»
10جمله‌ای که مدیران خوب هرگز به زبان نمی‌آورند - اگر تا به حال مدیر بدی داشته‌اید، احتمالا جمله‌های نفرت‌انگیز زیادی در ذهن شما نقش بسته است که مدیرتان را فردی غیرقابل تحمل برای ادامه...