یکشنبه ۶ خرداد ۱۳۹۷ / Sunday, 27 May, 2018

خاندان، ولادت و دوران جوانی


اصل خاندان مسعودسعد از همدان بود و با قدرت يافتن غزنويان يکى از نياکان او به غزنين مهاجرت کرده بود و در دربار غزنوي، وارد شغل ديوانى شده بود، چنانکه در شعر مسعود آمده است: 'که بنده‌زادهٔ اين دولتم به هفت تبار' که البته هفت نسل را قاعدتاً بايد اغراق دانست چون اگر چنانکه معمول است براى هر نسل ۳۰ سال در نظر گرفته شود، از تأسيس دولت غزنوى پيشتر خواهد رفت.
در سال ۴۲۷، به روايت بيهقى، سلطان مسعود غزنوى فرزند خود مجدود را به فرمانروائى هند منصوب کرد و سعد سلمان، پدر شاعر، به‌عنوان مستوفى همراه مجدود به لاهور رفت (تاريخ بيهقى، ص ۶۵۴) و در آنجا اقامت دائم يافت، و صاحب املاک و مستغلات فراوان گرديد.
مسعودسعد به احتمال زياد در بين سال‌هاى ۴۳۸ تا ۴۴۰ در لاهور به دنيا آمد و اينکه در بعضى تذکره‌ها زادهگاه او را همدان يا جرجان نوشته‌اند صحيح نيست و خود شاعر در اشعار گوناگون به اين نکته تصريح کرده است.
کودکى و نوجوانى شاعر در لاهور صرف آموختن علم و ادب و نيز فراگرفتن فنون جنگاورى و شکار و تيراندازى و سوارکارى گرديد؛ به‌ويژه آن که به سبب اشتغال پدران خود به امور ديوانى، آموختن شعر و ادب و ترسّل در خاندان موروثى بود(۱). بنابراين هنگامى که در سنين بيست و پنج سالگى به سيف‌الدوله پيوست، از هر جهت شايستگى منادمت و کارگزارى آن شاهزاده را دارا بود و چنانکه اشاره شد در جنگ‌ها، در کنار او شمشير مى‌زد و فتح‌نامه مى‌سرود و در هنگام بزم مديحه سرائى مى‌کرد و در جشن‌ها و اعياد رسمي، به زبان شعر تبريک و تهنيت مى‌گفت. در ديوان چندين قصيده در تهنيت 'عيد صيام' (فطر) و 'عيد قربان' و 'عيد نوروز' خطاب به سيف‌الدّوله وجود دارد.
(۱). چنانکه خود گويد:
سعد مسعود را همان دادست از براعت که سعد را سلمان
اين روزگار، دوران تنعّم و کامروائى او بود چنانکه در شعر خود آرزو مى‌کرد که همين روزگار هميشه بماند: 'تا هست روزگار باد' . امّا اى بسا آرزو که خاک شده.
در سفرى که سيف‌الدّوله براى ديدار پدر خود از لاهور به غزنين مى‌رفت، مسعود نيز با او همراه بود. در پايتخت قصايد غرّائى در مدح سلطان ابراهيم و وزير و سپهسالار او سرود و با 'شاعران چيره زبان' غزنين مشاعره و مجابات کرد، به‌خصوص با راشدي، ملک‌الشعراء دربار. گويا از همين‌جا آتش رشک آن شاعران زبانه کشيد و چون 'رتبت و پايگاه' او را نزد شاه ديدند به صدگونه 'تُنبُل و دستان' بر ضدّ او به توطئه و تهمت پرداختند چنانکه خود او مى‌گويد:
زمن بترسيد اى شاه خصم ناقص من که کار مدح به من بازگردد آخر کار
از قضا در همين هنگام نيت تشرّف به حج و سفر خراسان در سر او پديد آمد و براى اين مقصود از سيف‌الدّوله اجازه خواست. اما سيف‌الدّوله که گويا دمدمه و افسون مدّعيان شاعر در او اثر کرده بود نه تنها اجازه نداد بلکه بر او خشمگين شد و گرفتارى شاعر از همين‌جا آغاز گرديد. اصرار او نيز بر خشم سيف‌الدّوله مى‌افزود، او را از کار بر کنار کرد:
آتش شغل من نجسته هنوز دود عزلم برآمد از روزن
اما شاعر به غرور جوانى و اتکاء به هنر خود مى‌سرود:
نشوم خاضع عدو هرگز گرچه بر آسمان کند مسکن
باز گنجشک را برد فرمان؟ شير روباه را نهد گردن؟
... نيّت کعبه کرده بندهٔ تو بنده را زين مراد باز مزن
آيا شاهزادهٔ جوان و مغرورى که سرمست بادهٔ پيروزى است و از جانب پدر قدرتمند خود بر سرزمين وسيعى چون هند با آن همه ذخاير و غنائم حکومت مى‌کند، مى‌تواند تاب شنيدن چنين سخنانى را از يک شاعر داشته باشد:
چو عزم کارى کردم مرا که دارد باز؟ رسد به فرجام آن کارکش کنم آغاز
اگر بتازم گيتى نگويدم که بدار وگر بدارم گردون نگويدم که بتاز
نمى‌گذارد خسرو زپيش خويش مرا که در هواى خراسان يکى کنم پرواز
اگرچه از پى عزتست پاى باز به بند چو نام بندست آن عزّ همى نخواهد باز
آرزوى سفر خراسان براى شاعر گناه بزرگى به‌حساب آمد، چنانکه بعدها هر چه کوشيد آن را انکار کند فايده نبخشيد. با توجه به اينکه در آن روزگاران، شاعران نماينده شکوه و اقتدار دربار و مؤثرترين وسيلهٔ تبليغات حکومت بوده‌اند، به ناچار رفتن مسعود و پيوستن او به دربار سلجوقيان که رقيب سرسخت غزنويان بودند مى‌توانسته براى او جرم سنگينى باشد بر همين اساس، علاوه بر عزل به فرمان سيف‌الدّوله اموال او را نيز ضبط کردند و شاعر که تا آن زمان به شتوانهٔ دارائى فراوان خود به شاعران ديگر صله مى‌داد و به گفتهٔ عوفى در لباب‌الاباب 'کاروان‌هاى نعمت به سايلان مى‌بخشيد' و در مفاخره‌هاى شاعرانهٔ خود از اينکه بخشندگى با سرشت او آميخته است و از اينکه بابت شعر از ممدوح صله نمى‌خواهد سخن مى‌گفت، تهى‌دست و آواره شد و ناگزير براى دادخواهى (چنانکه گويد: به حضرت آمدم انصاف خواه و دادطلب) زادگاه خود را ترک کرد و به‌سوى غزنين رهسپار گرديد:
درويشى و نيستى زلوهور برکند و به حضرتم فرستاد
نانپارهٔ خويشتن بجستم از شاه ظهير دولت و داد(۱)
(۱). منظور از 'ظهير دولت و داد' سلطان ظهيرالدوله ابراهيم است.
او با دلى پر آتش و چشمى پر خون، ترک يار و ديار کرد که شايد در پايتخت کار او سامان يابد، اما حاسدان کار خود را کرده بودند، ضمن آنکه در آنجا نيز خود را از خشم سيف‌الدّوله در امان نمى‌ديد. مطلبى که در چهار مقالهٔ نظامى عروضى آمده است دربارهٔ اينکه سيف‌الدّوله قصد داشت به يارى سلجوقيان بر ضد پدر خود قيام کند و سلطان ابراهيم قبلاً آگاه شد و او و ياران او را بازداشت کرد و مسعودسعد نيز به اتهام دستيارى سيف‌الدّوله به زندان افتاد و در هيچ منبع تاريخى معتبرى تأييد نشده و با ديوان مسعود نيز تناقض دارد(۱).
(۱). نگارنده اين موضوع را در ضمن مقاله‌اى با عنوان 'مسعودسعد و گناه آزادگى' در شمارهٔ تابستان ۱۳۷۲ فصلنامهٔ هستى، صفحهٔ ۱۵۰ به بعد به شرح بيان کرده است.
مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
ولی فقیه , معارضان , 750میلیون تومان اعتبار , کمپ تفریحی , ام جی , کارآفرینی سبز , اعزام به خارج , قیمت گوشت مرغ , پژوهشگاه علوم فضایی , موزه لوور پاریس ,

مقالات پربیننده امروز
بانک اطلاعاتی کتاب / خودآموز پیشرفته زبان فارسی (3) سال سوم (کلیه رشته‌ها): قابل استفاده‌ی داوطلبان کنکور و دانش‌آموزان د , بانک اطلاعاتی کتاب / چارلی چاپلین , بهداشت , تغذیه , تغذیه و سلامتی / یک سبد سیر، هزار سبد سلامتی , اجتماعی , خانه و خانواده , خانواده / خانواده را به خاطر کار فراموش نکنید , ورزشی , فوتبال , بازیکنان / علی کریمی: تیم ملی ارثیه هیچکس نیست , علم و زندگی , علوم کشاورزی و دامپروری , گیاهان / گیاهان , بانک اطلاعاتی کتاب / "درس و کنکور مدارهای الکتریکی": ویژه کاردانی به کارشناسی , ورزشی , دیگر ورزشها , پرورش‌ اندام‌ / شهرت در پرورش اندام , فرهنگ و جامعه , گاه‌شمار , گاه‌شمار تاریخ ـ میلادی / ۲۴ آذر ـ ۱۵ دسامبر ـ آغاز اعدام قاچاقچیان مواد مخدر در ایران , بانک اطلاعاتی کتاب / آرامش زندگی در سایه تقوا ,

برخی منابع مهم خبری
hamshahrilinks.org روزنامه همشهری , entekhab.ir انتخاب , eghtesadonline.com اقتصاد آنلاین , iran-varzeshi.com روزنامه ایران ورزشی , farsnews.ir خبرگزاری فارس , ghanoondaily.ir روزنامه قانون , roozannews.ir روزنامه روزان , pana.ir خبرگزاری پانا , tabnak.ir تابناک , eghtesadnews.com اقتصادنیوز ,



وبگردی
گفتگوی حسین دهباشی با آیت الله سید کمال حیدری
گفتگوی حسین دهباشی با آیت الله سید کمال حیدری - خشت خام / نوبت چهلم و یکم / گفتگوی حسین دهباشی با آیت الله سید کمال حیدری / پخش اختصاصی از آپارات
تنش و درگیری شدید در کنگره حزب اعتماد ملی!
تنش و درگیری شدید در کنگره حزب اعتماد ملی! - کنگره حزب اعتماد ملی با حضور بزرگان اصلاحات مانند عارف، مطهری و حضرتی
دوم خرداد؛ بیست و یک سال بعد
دوم خرداد؛ بیست و یک سال بعد - صادق زیباکلام می‌گوید: دوم خرداد به این دلیل نقطه عطف شد که مسئولین نظام بر روی حجت الاسلام علی اکبر ناطق نوری نظر داشتند، ولی مردم به سیدمحمد خاتمی رای دادند. ناطق نوری هفت میلیون و خاتمی ۲۰ میلیون یعنی حدود سه برابر نامزد مسئولین رای آورد. عبدالله ناصری نیز می‌گوید: ما امروز حجت الاسلام ناطق نوری، رقیب جدی ۲۱ سال پیش این گفتمان را در کنار گفتمان اصلاح طلبی می‌دانیم. این یکی از دستاورد‌های جنبش دوم…
نخل طلای کن در فرودگاه به جعفر پناهی رسید
نخل طلای کن در فرودگاه به جعفر پناهی رسید - عوامل فیلم «سه رخ» با استقبال جعفر پناهی به ایران بازگشتند و جایزه جشنواره فیلم کن را به او رساندند. جعفر پناهی به همراه نادی ساعی ور، برای فیلم "سه رخ" جایزه بهترین فیلمنامه جشنواره فیلم کن امسال را دریافت کردند اما به دلیل آنکه پناهی ممنوعیت قانونی برای خروج از کشور داشت، موفق به حضور در جشنواره و دریافت جایزه نشد.
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد!
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد! - در ادامه حضور چهره های شناخته شده در کمپین "خانم گزارشگر"، این بار آزاده نامداری مجری تلویزیون تلویزیون اقدام به گزارش فوتبال کرد. او برای این کار بازی خاطره انگیز ایران - استرالیا در مقدماتی جام جهانی 98 فرانسه را انتخاب کرده است که گزارش ضعیف او با انتقادات فراوانی مواجه شده است، تا حدی که وبسایت مربوط به این کمپین ویدئوی گزارش این او را از سایت حذف کرد.
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی - عکسی از حضور سید ابراهیم رئیسی در مراسمی ویژه منتشر شده است که گفته می شود متعلق به کنفرانس افق نو در مشهد بوده است. در این عکس حرکات عجیب خانمی با لباس های قرمز، چفیه بر گردن و پرچم در دست در مقابل ابراهیم رییسی به چشم می خورد که توجه کاربران بسیاری را در شبکه های اجتماعی جلب کرده است!
حمله ماموران شهرداری به پلیس راهور!
حمله ماموران شهرداری به پلیس راهور! - حمله ور شدن ماموران سد معبر شهرداری به ماموران راهنمایی رانندگی
دستگیری معروف ترین شرور تهران، در ۵۰۰ متری مرز ترکیه
دستگیری معروف ترین شرور تهران، در ۵۰۰ متری مرز ترکیه - شرور سطح یک که در آخرین اقدام خود یکی از دوستانش را در منطقه ولنجک به قتل رسانده بود؛ در ۵۰۰ متری مرز ترکیه دستگیر شد.
لحظه ریزش وحشتناک کوه در جاده هراز!
لحظه ریزش وحشتناک کوه در جاده هراز! - ریزش ناگهانی کوه که توسط مسافران به ثبت رسیده است...!
همسر محسن افشانی با ریش و سبیل در استادیوم آزادی دستگیر شد
همسر محسن افشانی با ریش و سبیل در استادیوم آزادی دستگیر شد - قبل از شروع بازی تیم‌های پرسپولیس و الجزیره یکی از بازیگران سینما کشورمان قصد داشت به همراه همسرش وارد ورزشگاه آزادی شوند که این دو نفر توسط نیروهای انتظامی بازداشت شدند.
فیلم | خسرو معتضد: جسد مومیایی قطعا متعلق به رضاخان است
فیلم | خسرو معتضد: جسد مومیایی قطعا متعلق به رضاخان است - فیلم - در ویدئوی زیر بخشی از صحبت های خسرو معتضد، مورخ را می شنوید که نتیجه تحقیقاتش را درباره مومیایی پیدا شده در حرم حضرت عبدالعظیم بیان می کند.
پهلوانان این روزهای ما
پهلوانان این روزهای ما - تصویری زننده و به شدت ناراحت کننده بر جا مانده از مسابقه انتخابی تیم ملی کشتی ایران که به کتک کاری و جنجال کشید. خانواده عبدولی باز هم پای ثابت این درگیری بود که چهره ورزش پهلوانی ایران را تیره کرد
(ویدئو) تشویق اصغر فرهادی در جشنواره کن توسط بزرگان سینمای جهان
(ویدئو) تشویق اصغر فرهادی در جشنواره کن توسط بزرگان سینمای جهان - در این ویدئو تشویق اصغر فرهادی و پنه لوپه کروز، خاویر باردم و دیگر عوامل فیلم «همه میﺩﺍنند» در جشنواره کن توسط بزرگان سینمای جهان را مشاهده می‌کنید.
فیلم حجوم داعشی‌های حاتمی کیا به یک مرکز خرید و وحشت و اعتراض مردم
فیلم حجوم داعشی‌های حاتمی کیا به یک مرکز خرید و وحشت و اعتراض مردم - عوامل فیلم «به وقت شام» روز گذشته با حضور عجیب و رعب آور در پردیس سینمایی کوروش مردم را وحشت زده کردند. در این حرکت تبلیغاتی بازیگران نقش داعش، با گریم و پوشش داعشی ها، سوار بر اسب راهی پردیس سینمایی کوروش شدند و با حضور در مرکز خرید و فودکورت مجموعه، رفتارهای عجیبی نشان دادند که باعث وحشت و اعتراض مردم شد.
تصاویر مخفی از بزرگترین مرکز فروش مواد مخدر در جنوب تهران / فیلم
تصاویر مخفی از بزرگترین مرکز فروش مواد مخدر در جنوب تهران / فیلم - این گزارش حاوی تصاویری از بزرگترین مرکز فروش و مصرف مواد مخدر در جنوب شرق تهران است که مخفیانه ضبط شده‌است.
کشتار اسب‌های کولبران / فیلم
کشتار اسب‌های کولبران / فیلم - متاسفانه طی یک ماه گذشته دستکم سه نوبت و هر نوبت دستکم 30 اسب باربر متعلق به کولبران در جنگل میرآباد شهرستان اشنویه با شلیک گلوله از پای درآمده‌اند.
سید احمد خمینی معمم شد
سید احمد خمینی معمم شد - سید احمد خمینی فرزند آیت‌الله سید حسن خمینی در حضور جمعی از علما و پدر و پدربزرگ خود در حسینیه جماران معمم شد.
دختران پرسپولیسی با ریش و سبیل در ورزشگاه آزادی!
دختران پرسپولیسی با ریش و سبیل در ورزشگاه آزادی! - امروز عکسی از 5 تماشاگر بازی روز گذشته در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی منتشر شده که نشان می‌دهد 5 دختر جوان با گریم‌های عجیب و حرفه‌ای خودشان را به عنوان پسر جا زده و وارد ورزشگاه شده‌اند.