جمعه ۲۶ مرداد ۱۳۹۷ / Friday, 17 August, 2018

خاندان، ولادت و دوران جوانی


اصل خاندان مسعودسعد از همدان بود و با قدرت يافتن غزنويان يکى از نياکان او به غزنين مهاجرت کرده بود و در دربار غزنوي، وارد شغل ديوانى شده بود، چنانکه در شعر مسعود آمده است: 'که بنده‌زادهٔ اين دولتم به هفت تبار' که البته هفت نسل را قاعدتاً بايد اغراق دانست چون اگر چنانکه معمول است براى هر نسل ۳۰ سال در نظر گرفته شود، از تأسيس دولت غزنوى پيشتر خواهد رفت.
در سال ۴۲۷، به روايت بيهقى، سلطان مسعود غزنوى فرزند خود مجدود را به فرمانروائى هند منصوب کرد و سعد سلمان، پدر شاعر، به‌عنوان مستوفى همراه مجدود به لاهور رفت (تاريخ بيهقى، ص ۶۵۴) و در آنجا اقامت دائم يافت، و صاحب املاک و مستغلات فراوان گرديد.
مسعودسعد به احتمال زياد در بين سال‌هاى ۴۳۸ تا ۴۴۰ در لاهور به دنيا آمد و اينکه در بعضى تذکره‌ها زادهگاه او را همدان يا جرجان نوشته‌اند صحيح نيست و خود شاعر در اشعار گوناگون به اين نکته تصريح کرده است.
کودکى و نوجوانى شاعر در لاهور صرف آموختن علم و ادب و نيز فراگرفتن فنون جنگاورى و شکار و تيراندازى و سوارکارى گرديد؛ به‌ويژه آن که به سبب اشتغال پدران خود به امور ديوانى، آموختن شعر و ادب و ترسّل در خاندان موروثى بود(۱). بنابراين هنگامى که در سنين بيست و پنج سالگى به سيف‌الدوله پيوست، از هر جهت شايستگى منادمت و کارگزارى آن شاهزاده را دارا بود و چنانکه اشاره شد در جنگ‌ها، در کنار او شمشير مى‌زد و فتح‌نامه مى‌سرود و در هنگام بزم مديحه سرائى مى‌کرد و در جشن‌ها و اعياد رسمي، به زبان شعر تبريک و تهنيت مى‌گفت. در ديوان چندين قصيده در تهنيت 'عيد صيام' (فطر) و 'عيد قربان' و 'عيد نوروز' خطاب به سيف‌الدّوله وجود دارد.
(۱). چنانکه خود گويد:
سعد مسعود را همان دادست از براعت که سعد را سلمان
اين روزگار، دوران تنعّم و کامروائى او بود چنانکه در شعر خود آرزو مى‌کرد که همين روزگار هميشه بماند: 'تا هست روزگار باد' . امّا اى بسا آرزو که خاک شده.
در سفرى که سيف‌الدّوله براى ديدار پدر خود از لاهور به غزنين مى‌رفت، مسعود نيز با او همراه بود. در پايتخت قصايد غرّائى در مدح سلطان ابراهيم و وزير و سپهسالار او سرود و با 'شاعران چيره زبان' غزنين مشاعره و مجابات کرد، به‌خصوص با راشدي، ملک‌الشعراء دربار. گويا از همين‌جا آتش رشک آن شاعران زبانه کشيد و چون 'رتبت و پايگاه' او را نزد شاه ديدند به صدگونه 'تُنبُل و دستان' بر ضدّ او به توطئه و تهمت پرداختند چنانکه خود او مى‌گويد:
زمن بترسيد اى شاه خصم ناقص من که کار مدح به من بازگردد آخر کار
از قضا در همين هنگام نيت تشرّف به حج و سفر خراسان در سر او پديد آمد و براى اين مقصود از سيف‌الدّوله اجازه خواست. اما سيف‌الدّوله که گويا دمدمه و افسون مدّعيان شاعر در او اثر کرده بود نه تنها اجازه نداد بلکه بر او خشمگين شد و گرفتارى شاعر از همين‌جا آغاز گرديد. اصرار او نيز بر خشم سيف‌الدّوله مى‌افزود، او را از کار بر کنار کرد:
آتش شغل من نجسته هنوز دود عزلم برآمد از روزن
اما شاعر به غرور جوانى و اتکاء به هنر خود مى‌سرود:
نشوم خاضع عدو هرگز گرچه بر آسمان کند مسکن
باز گنجشک را برد فرمان؟ شير روباه را نهد گردن؟
... نيّت کعبه کرده بندهٔ تو بنده را زين مراد باز مزن
آيا شاهزادهٔ جوان و مغرورى که سرمست بادهٔ پيروزى است و از جانب پدر قدرتمند خود بر سرزمين وسيعى چون هند با آن همه ذخاير و غنائم حکومت مى‌کند، مى‌تواند تاب شنيدن چنين سخنانى را از يک شاعر داشته باشد:
چو عزم کارى کردم مرا که دارد باز؟ رسد به فرجام آن کارکش کنم آغاز
اگر بتازم گيتى نگويدم که بدار وگر بدارم گردون نگويدم که بتاز
نمى‌گذارد خسرو زپيش خويش مرا که در هواى خراسان يکى کنم پرواز
اگرچه از پى عزتست پاى باز به بند چو نام بندست آن عزّ همى نخواهد باز
آرزوى سفر خراسان براى شاعر گناه بزرگى به‌حساب آمد، چنانکه بعدها هر چه کوشيد آن را انکار کند فايده نبخشيد. با توجه به اينکه در آن روزگاران، شاعران نماينده شکوه و اقتدار دربار و مؤثرترين وسيلهٔ تبليغات حکومت بوده‌اند، به ناچار رفتن مسعود و پيوستن او به دربار سلجوقيان که رقيب سرسخت غزنويان بودند مى‌توانسته براى او جرم سنگينى باشد بر همين اساس، علاوه بر عزل به فرمان سيف‌الدّوله اموال او را نيز ضبط کردند و شاعر که تا آن زمان به شتوانهٔ دارائى فراوان خود به شاعران ديگر صله مى‌داد و به گفتهٔ عوفى در لباب‌الاباب 'کاروان‌هاى نعمت به سايلان مى‌بخشيد' و در مفاخره‌هاى شاعرانهٔ خود از اينکه بخشندگى با سرشت او آميخته است و از اينکه بابت شعر از ممدوح صله نمى‌خواهد سخن مى‌گفت، تهى‌دست و آواره شد و ناگزير براى دادخواهى (چنانکه گويد: به حضرت آمدم انصاف خواه و دادطلب) زادگاه خود را ترک کرد و به‌سوى غزنين رهسپار گرديد:
درويشى و نيستى زلوهور برکند و به حضرتم فرستاد
نانپارهٔ خويشتن بجستم از شاه ظهير دولت و داد(۱)
(۱). منظور از 'ظهير دولت و داد' سلطان ظهيرالدوله ابراهيم است.
او با دلى پر آتش و چشمى پر خون، ترک يار و ديار کرد که شايد در پايتخت کار او سامان يابد، اما حاسدان کار خود را کرده بودند، ضمن آنکه در آنجا نيز خود را از خشم سيف‌الدّوله در امان نمى‌ديد. مطلبى که در چهار مقالهٔ نظامى عروضى آمده است دربارهٔ اينکه سيف‌الدّوله قصد داشت به يارى سلجوقيان بر ضد پدر خود قيام کند و سلطان ابراهيم قبلاً آگاه شد و او و ياران او را بازداشت کرد و مسعودسعد نيز به اتهام دستيارى سيف‌الدّوله به زندان افتاد و در هيچ منبع تاريخى معتبرى تأييد نشده و با ديوان مسعود نيز تناقض دارد(۱).
(۱). نگارنده اين موضوع را در ضمن مقاله‌اى با عنوان 'مسعودسعد و گناه آزادگى' در شمارهٔ تابستان ۱۳۷۲ فصلنامهٔ هستى، صفحهٔ ۱۵۰ به بعد به شرح بيان کرده است.
مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
مشارکت خانواده , زیرساخت , بانکوک , وندورلیست وزارت نفت , بزرگراه نواب صفوی , ماریان لاپشانسکی , گم شدن نوزاد در بیمارستان , مهره کمر , مسابقات جوانان مشهد , حوزه هنری ,

مقالات پربیننده امروز
شخصیت‌ها , فرهنگی و هنری , نقاش / علی , بانک اطلاعاتی کتاب / A level and as level law , سیاسی , جهان , جنگ / سرنوشت لبنان و عرب ها , شخصیت‌ها , فرهنگی و هنری , شاعر / اسیر ترک , بانک اطلاعاتی کتاب / آموزش روش حل تمرین فیزیک 2 و آزمایشگاه نظری (رشته علوم تجربی و ریاضی فیزیک) ... , بانک اطلاعاتی کتاب / عنایه الاصول فی شرح کفایه الاصول , بانک اطلاعاتی کتاب / زبان شعر یا فرهنگ انسانیت , بانک اطلاعاتی کتاب / پلک‌های همیشه خیس , بانک اطلاعاتی کتاب / آشنایی با فرزندان و یاران چهارده معصوم علیهم‌السلام , دین و اندیشه , دین و مذهب , مناسبت‌ها ـ ماه رمضان / سلا م بر ماه ارتباط با خدا ,

برخی منابع مهم خبری
karyab.net کاریاب , siasatrooz.ir روزنامه سیاست روز , e-estekhdam.com ای استخدام , smtnews.ir روزنامه صمت , ebtekarnews.com روزنامه ابتکار , donya-e-eqtesad.com دنیای اقتصاد , kojaro.com کجارو , khorasannews.com روزنامه خراسان , eghtesadonline.com اقتصاد آنلاین , pana.ir خبرگزاری پانا ,



وبگردی
سفیر آلمان تعطیلات خود را در بین عشایر بختیاری گذراند
سفیر آلمان تعطیلات خود را در بین عشایر بختیاری گذراند - میشائل کلور برشتولد، سفیر آلمان در ایران برای گذراندن تعطیلات تابستانی خود با عشایر بختیاری در دره کوهرنگ زاگرس همراه شده است. منبع
ویدئو / مراسم رونمایی جدیدترین اثر همایون شجریان
ویدئو / مراسم رونمایی جدیدترین اثر همایون شجریان - مراسم رونمایی از آلبوم موسیقی «ایران من» با آواز همایون شجریان و آهنگسازی «سهراب پورناظری»، چهارشنبه شب (۲۴ مرداد) در تالار وحدت برگزار شد.
تریلی در اهواز چپ کرد، مردم بارش را غارت کردند!
تریلی در اهواز چپ کرد، مردم بارش را غارت کردند! - یک تریلی در اهواز واژگون شد و مردم به جای کمک به راننده مصدوم بار تریلی را بردند
بازگشت گوگوش به ایران و نحوه برخورد با او در فرودگاه
بازگشت گوگوش به ایران و نحوه برخورد با او در فرودگاه - در ویدئوی زیر روایت فائقه آتشین (گوگوش) را از بازگشت به ایران بعد از انقلاب و نحوه برخورد پاسدار فرودگاه و دادستانی با او می شنوید. او این خاطرات را سال ۲۰۰۰ در تورنتوی کانادا روایت کرد.
ماجرای عکس متفاوت وزیر جوان و هشتگ‌های توییتری
ماجرای عکس متفاوت وزیر جوان و هشتگ‌های توییتری - نكته جالب در اين ميان، گستردگي و تنوع واكنش‌ها به پوشش «وزير جوان» بود. تا آن‌جا كه در ميان كاربران بودند گروهي كه اين پوشش را در حد «شق‌القمر» بالا برده و اين تفاوت ظاهري را نشانه‌اي از تفاوتي عميق در نوع نگاه آذري‌جهرمي تحليل كردند و در مقابل، طيفي نيز «وزير جوان» را به‌خاطر تلاش براي آنچه ازسوي اين كاربران نوعي «پوپوليسم» و «عوام‌فريبي» خوانده شد
اظهارات تند احمدی نژاد علیه روحانی و دولت!
اظهارات تند احمدی نژاد علیه روحانی و دولت! - محمود احمدی نژاد با انتشار پیام ویدیویی تندی علیه رئیس جمهور، وی را هم دست رئیس دو قوه دیگر نامید و خواستار کناره گیری حسن روحانی از مقام ریاست جمهوری شد.
فیلم | قرار نبود روحانیت در همه چیز اظهارنظر کند!
فیلم | قرار نبود روحانیت در همه چیز اظهارنظر کند! - فیلم - مدتی قبل حجت الاسلام زائری مهمان خبرآنلاین بود و در کافه خبر به بررسی مسایل فرهنگی و اجتماعی ایران و نقش روحانیت در جامعه پرداخت.
فیلم | چرا مردم مسئولین را مسخره می‌کنند؟
فیلم | چرا مردم مسئولین را مسخره می‌کنند؟ - فیلم - چرا مردم مسئولین را مسخره می‌کنند؟ پاسخ این سوال را در ویدئوی زیر ببینید.
فیلم سانسور شده خوانندگی سحر قریشی در یک برنامه
فیلم سانسور شده خوانندگی سحر قریشی در یک برنامه - سکانس سانسور شده مسابقه «13 شمالی» که در آن سحر قریشی ترانه های مشهور چند تن از خوانندگان را می خواند، ببینید. اولین قسمت این مسابقه در شبکه نمایش خانگی توزیع شده است.
عاشق شدن لیلای سریال پدر،داستانی کاملا واقعی!
عاشق شدن لیلای سریال پدر،داستانی کاملا واقعی! - روایت نازنین پیرکاری،مجری و تهیه کننده تلویزیون از عاشق شدن خود که داستان سریال پدر شد...
یک ژن خوب تازه: جان متاعی است که هر بی سروپایی دارد
یک ژن خوب تازه: جان متاعی است که هر بی سروپایی دارد - مهمترین بخش های سخنان او اینجاست که عنوان می کند: چه کسی در جریان انقلاب بوده؟ اگر یک عده ای جان دادند، یک عده ای هم این وسط پول دادند. او که گویا دستی در شعر هم دارد، سخن عجیب تری از آنچه پیش از این گفته بر زبان جاری می سازد و با به کار بردن این بیت که «جان چه باشد که نثار قدم دوست کنم *** این (جان) متاعی است که هر بی سروپایی دارد» ...
ترامپ حتی به شلیک یک گلوله نیاز ندارد
ترامپ حتی به شلیک یک گلوله نیاز ندارد - برای آمریکا کم هزینه‌ترین استراتژی ادامه وضع موجود است. ترامپ در یک سال گذشته کاری کرد که ۳۰ میلیارد دلار دارایی ایران از کشور خارج شود. این پول به کشور‌هایی مثل ترکیه، گرجستان، ارمنستان، مالزی و ... که از ثبات و امنیت برخوردارند رفت و در این کشور‌ها سرمایه گذاری شد. همین موضوع کمر اقتصاد ایران را می‌شکند. در این یک سال دلار به نزدیک ۱۰ هزار تومان رسیده است. ترامپ حتی به شلیک یک گلوله نیاز ندارد. اگر…
سحر تبر چهره واقعی‌اش را آشکار کرد!
سحر تبر چهره واقعی‌اش را آشکار کرد! - سحر تبر سال گذشته برای اولین بار در رسانه‌های جهان دیده شد. گمانه زنی می‌شد که او برای شباهت پیدا کردن به آنجلینا جولی ۵۰ عمل جراحی داشته است. اما او در نهلایت شبیه شخصیت "عروس مرده" تیم برتون به نظر می‌رسید.
ترجیح می‌دهید کدام‌ زن همکار شوهر شما باشد!
ترجیح می‌دهید کدام‌ زن همکار شوهر شما باشد! - یک بنر تبلیغاتی که ظاهراً با هدف ترویج فرهنگ حجاب طراحی شده، سبب‌ساز واکنش‌های کاربران شبکه اجتماعی توییتر شده است. در این بنر، از رهگذران خواسته شده بین دو گزینه موجود، زنی چادری و زنی مانتویی، انتخاب کنند ترجیح می‌دهند کدام‌یک همکار همسرشان باشد!
فیلم قتل عجیب زن جوان توسط شوهرش در اسلامشهر!
فیلم قتل عجیب زن جوان توسط شوهرش در اسلامشهر! - در اتفاقی عجیب و غیر قابل باور فردی امروز به دلیل درخواست طلاق همسرش در خیابان اسلامشهر وی را با ضربات چاقو از پای درآورد، از سرنوشت این خانم اطلاع دقیقی در دست نیست.