شنبه ۲۸ مهر ۱۳۹۷ / Saturday, 20 October, 2018

زندان


در غزنين، چنانکه از فحواى اشعار مسعود برمى‌آيد، شاعران دربار سلطان ابراهيم و شايد کسان ديگر آنچنان ذهن پادشاه را نسبت به او بدبين کرده بودند که به حبس شاعر فرمان داد بدون آنکه گناه مشخصى به او بسته شده باشد، به‌طورى که بارها شاعر در اشعار مختلف اين موضوع را بيان کرده است که به واقع نمى‌داند به چه جرمى به زندان افتاده است. مرحوم رشيد ياسمى در مقدمهٔ ديوان حدس مى‌زند که شايد تهمت زننده همان راشدى، ملک‌الشعراء دربار سلطان ابراهيم باشد؛ که مسعود پيش از گرفتارى بر سبيل تفاخر، خطاب به سيف‌الدوله، دربارهٔ او چنين گفته بود:
اگر نه بيم تو بودى شها به حق خداى که راشدى را بفکندمى زآب و زِنان
   دِهَک
نخستين زندان شاعر به‌نام دهک بود. بعضى از مؤلفان چون در بيت زير:
هفت سالم بسود سو و دهک پس از آنم سه سال قلعهٔ ناى
به ضرورت وزن شعر نام سو مقدّم بر دهک آمده است، تصور کرده‌اند که زندان نخست قلعهٔ سو بوده است.
دربارهٔ محل جغرافيائى دهک و ساير زندان‌هاى مسعودسعد، مؤلفان قديم و معاصر حدس‌هائى زده بودند که هيچ يک درست نبود تا اينکه در سال ۱۳۴۷، در شمارهٔ دوازدهم از سال بيست و يکم مجلهٔ يغما، مقاله‌اى با عنوان 'محابس مسعودسعد سلمان' از مرحوم عبدالحى حبيبى دانشمند افغانى به چاپ رسيد و محل دقيق اين زندان‌ها را مشخص کرد، اما متأسفانه هنوز با آنکه بيست و هفت سال از چاپ مقالهٔ فوق مى‌گذرد در کتاب‌هائى که منتشر مى‌شود، يا مى‌نويسند معلوم نشد کجاست و يا اشتباهات قدما را تکرار مى‌کنند.
به هر حال طبق نوشتهٔ عبدالحى حبيبى، دهک امروز هم به همين نام وجود دارد و 'از شهر حاليهٔ غزنين به فاصلهٔ ۱۵ کيلومتر در سمت مشرق واقع است' و در قديم سر راه غزنين به هندوستان قرار داشته و اين موضوع در شعر مسعود هم ديده مى‌شود.
شاعر در دهک به نسبت زندان‌هاى بعدى، از رفاه و آسايش بيشترى برخوردار بود. على‌خاص، سپهسالار سلطان ابراهيم، براى او 'سيم و جامه و نان' مى‌فرستاد و منصوربن سعيدبن احمدبن حسن ميمندى صاحب ديوان عرض از او حمايت مى‌کرد و يک‌بار با فرستادن کتابى براى او، او را بيش از پيش سپاسگزار خود ساخت.
   قلعهٔ سو
دربارهٔ محل جغرافيائى سو عبدالحى حبيبى مى‌نويسد:
'به‌سمت جنوب مشرق دهک، به فاصلهٔ ده کيلومتر، درهٔ بسيار تنگى هست که کوه بلند آن را اکنون هم 'سوکوه' گويند و و بالاى اين کوه، خرابه زارى است که محبس سلاطين آل ناصر در آن بود' .
مسعودسعد دربارهٔ بلندى کوهى که قلعه بر سر آن قرار داشت مى‌گويد حصار به قدرى مرتفع است که مى‌توانم از فراز آن با ستارگان راز دل خود را بگويم و احتراق و قران ستارگان را به چشم خويش ببينم. در اين زندان، زنجير آهنين بر پاى او بستند و از هواى عفن و مردم بى‌سامان آنجا شکوه‌ها داشت و تنها مايهٔ دلخوشى او وجود پيرمرد منجمى به‌نام بهرامى بود که علم نجوم را در حد کمال از او آموخت. مجموع گرفتارى شاعر در دهک و سو هفت سال بود و سپس او را به قلعهٔ ناى بردند.
   حصار ناى
آنان که سر نشاط عالم دارند پيوسته به ناى، طبع خرم دارند
اى ناى زتو همه جهان غم دارند تو آن نائى کز پى ماتم دارند
قلعهٔ ناى به دو دليل مشهورترين زندان مسعودسعد است چنانکه نام ساير زندان‌ها را تحت‌الشعاع قرارداده است. يکى اينکه در اين زندان عذاب روحى و جسمى شاعر بيشتر بوده است و ديگر خود لفظ ناى که با ساز معروف جناس تام دارد و شاعر ايهام‌ها و تناسبات بديعى از آن ساخته است.
محل جغرافيائى اين زندان نيز، يک‌روزه راه تا غزنين بوده است، چنانکه اشاره شد سلطان ابراهيم را از آنجا مستقيماً بردند و در غزنين به تخت نشاندند. به نوشتهٔ عبدالحى حبيبى، در سمت غرب شهر غزنين، مايل به زاوايهٔ جنوب، در فاصلهٔ حدود هشتاد کيلومترى، در دل قلّه‌اى سر به فلک کشيده آثار قلعهٔ ويرانه‌اى است که امروز هم به آن 'ناى قلعه' مى‌گويند و سُمج‌هاى کنده شده در دل سنگ‌هاى کوه هنوز در آن ديده مى‌شود.
قلعه‌هاى ناى، مرنج، منديش، ديدى‌رو و بيايدکوت و نظاير آن، چنانکه در زين‌الاخبار گرديزى مى‌خوانيم، در زمان سلطان محمود غزنوى خزانهٔ سلطنتى و جايگاه نگهدارى غنائم بوده است و براى آنکه غيرقابل نفوذ و دستبرد بماند به عمد در دل قلّه‌هاى سر به فلک کشيده با راه‌هاى صعب‌العبور ساخته شده بود. فرخى سيستانى در قصيده‌اى که در مدح حسنک وزير سروده است، در ضمن بيان اوصاف او خطاب به سلطان محمود مى‌گويد: اين وزير تو آنچنان با کفايت و کار دانست که:
فردا پديد گردد توفيرها که او از عاملان شاه تقاضا کند شمار
آن مال کز ميانه ببردند دانگ دانگ بستاند و به تنگ فرستد سوى حصار
ديدى رو و مرنج و مينديش و ناى را زان مال‌ها بيا کَنَد و پُر کند چوپار(۱)
(۱). ديوان فرخى، به تصحيح دکتر دبير سياقى، ص ۱۹۲
در تاريخ بيهقى آمده است که سلطان مسعود غزنوى، در اوج درگيرى با سلجوقيان، زنان و فرزندان را به قلعهٔ ناى فرستاد تا در امان باشند. در دوره‌هاى بعد، قلعهٔ ناى و نيز قلعهٔ مرنج، به سبب همان استحکام و دور از دسترس بودن، به‌صورت زندان درآمد و مخالفان حکومت و کسانى که احتمال خطرى از آنان مى‌رفت، در آنجا زندانى شدند.
مؤثرترين و پرسوزترين حبسيّات مسعودسعد در همين زندان سروده شده است. گويا در همين زندان بود که على خاص، سپهسالار بزرگ سلطان و حامى و غمخوار شاعر درگذشت و مسعود مرثيه‌اى سخت جانسوز براى او سرود و سپس دست به دامان فرزند او محمدبن على خاص که جانشين او شده بود زد و از او تقاضاى شفاعت کرد علاوه بر او قصايد متعددى در مدح عبدالحميد احمدبن عبدالصمد شيرازى که بيست و دو سال وزير سلطان ابراهيم بود و منصوربن سعيد نوادهٔ احمدبن حسن ميمندى وزير معروف، که عارض لشکر بود و جمال‌الملک ابوالرشيد رشيدالدين از رجال محتشم و سفير خاص ابراهيم نزد ملکشاه سلجوقى و ديگران سرود از آنان درخواست پايمردى و شفاعت کرد و در قصايد متعدد ديگر از خود سلطان با لحنى تضرّع‌آميز بخشايش خواست تا سرانجام، پس از سه سال گرفتارى در ناى و جمعاً ده سال در دهک و سو و ناى بخشوده شد و از زندان رهائى يافت.
شاعر که با يک فرمان پادشاه که در اثر يک سوءظن جزئى صادر شد، به زندان افتاده بود، بدون آنکه جرم خود را بداند:
گر بدانم که چرا بسته شدم بيزارم
از خدائى که همه وصفش بى‌چون و چراست؛
با فرمانى ديگر آزادى خود را بازيافت:
عفو سلطان نامدار رضى بر شب من فکند نور قمر
حال آنکه در زندان در انتظار مرگ بود و اميدى به رهائى نداشت:
چون اميدم بريده شد زخلاص چه نويسم زحال خود ديگر؟
حال اطفال من چگونه بود گر رَسَدْشان زمن به مرگ خبر؟
بيش از اين حال خود نخواهم گفت راضيم راضيم به هرچه بَتَر
براساس قرائن، اين دوره از زندان مسعودسعد، به تقريب از سال ۴۸۰ تا ۴۹۰ هجرى قمرى بوده است.
مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
اماکن غیر بهداشتی , سامانه سیماک , تانکر نفتی , سطر جدول , طرح مادربزرگان , غبار روبی , جسرالشغور , شکاف در جریان اصولگرا , ویژگی های ظهور , یونیفل ,

مقالات پربیننده امروز
بانک اطلاعاتی کتاب / کاملترین راهنما بر کتاب استراکچر English sentence structure شامل نکات گرامر کلیدی برای هر درس (بصورت فرمول کلی)، پاسخ کلیه تمرینات هر درس ... , بانک اطلاعاتی کتاب / به سوی رادیوگرافی دیجیتال , بهداشت و درمان , بیماریها , بیماریهای چشم / برطرف کردن جوش‌های چشمی، گل مژه و... , بانک اطلاعاتی کتاب / آزمون‌های هدف‌دار (دروس عمومی) , بهداشت و درمان , بهداشت روان , آرامش / ماساژچیست؟ , بانک اطلاعاتی فیلم / ورادریک - VERA DRAKE , بانک اطلاعاتی کتاب / مبانی پرورش زنبور عسل: تقویم زنبورداری ایران, پرورش زنبور عسل بدون نیش, اطلس کندوهای جهان , بانک اطلاعاتی کتاب / سیاست خارجی ایران: چند گفتار در عرصه‌های نظری و عملی , سیاسی , ایران , دولت و حکومت / < ایرانِ> دیگری در <پاستور>! , بانک اطلاعاتی کتاب / دیوان سوخته: چکامه‌های حاج مرشد چلوئی: ساعی حکیم ,

برخی منابع مهم خبری
ibna.ir خبرگزاری کتاب ایران , tebyan.net تبیان , alodoctor.ir الو دکتر , fanousnews.com فانوس نیوز , car.ir کار(خودرو) , navad.net روزنامه نود , piroozionline.ir روزنامه پیروزی , mashreghnews.ir مشرق نیوز , shabakeh-mag.com مجله شبکه , karyab.net کاریاب ,



وبگردی
وضعیت ناگوار زائرین اربعین در ایران
وضعیت ناگوار زائرین اربعین در ایران - زائرانی که از ایران عبور میکنند وضعیت نامناسبی دارند
فیلم | رسوایی جدید در رسانه ملی؛ مقصر فریب مردم کیست؟
فیلم | رسوایی جدید در رسانه ملی؛ مقصر فریب مردم کیست؟ - فیلم - پدری که در برنامه «فرمول یک» علی ضیا ادعا کرد به خاطر تامین هزینه‌های درمان فرزندش اقدام به فروش کلیه‌اش کرده، مردم را فریب داده است.
«بیان واضحات و تکرار مکررات» ؛ نتیجه 7 سال بودجه و تشکیلات و همایش و جلسه!
«بیان واضحات و تکرار مکررات» ؛ نتیجه 7 سال بودجه و تشکیلات و همایش و جلسه! - مثلاً سنت های الهی که در این سند آمده، در کتاب های درس بینش اسلامی دوره دبیرستان هم وجود دارد... واقعاً هزاران جلسه تشکیل داده اند که بدیهیاتی مانند خانواده بنیادی ترین واحد تشکیل دهنده جامعه است، انسان دارای اختیار است، جهان دارای نظام علّی - معلولی است، خداوند رحمان و رحیم است و ... را در سند بازنویسی کنند؟!
گلایه های جنجالی یک بازرگان با وزیر صنعت
گلایه های جنجالی یک بازرگان با وزیر صنعت - صحبتهای کنایه آمیز یک بازرگان با وزیر صنعت
ادامه داستان لُنگ و خانه سعدآباد
ادامه داستان لُنگ و خانه سعدآباد - ۱- خب چی میشه ولایتی بجای توصیه به لُنگ پوشی، بملت توصیه کنه تو سعدآباد مالک خونه بشن ویک سومشو وقف کنن؟ ۲- اینجور واینجا صاحبخونه شدن و بعد توجیه وقف، آدمو یادحافظ میندازه: فقیه مدرسه دی مست بود و فتوی داد که می‌حرام، ولی بِه زمالِ اوقاف است
عبدی : آقای ولایتی با خانه هزارمتری کنار کاخ سعدآباد حالا مردم رابه نان خشک خوردن دعوت می‌کنند
عبدی : آقای ولایتی با خانه هزارمتری کنار کاخ سعدآباد حالا مردم رابه نان خشک خوردن دعوت می‌کنند - حالا مردم رابه نان خشک خوردن دعوت می‌کنند؟مردم نیازی به این توصیه‌هاندارند اگرلازم باشد آن‌قدر شرف دارندکه از خودشان دفاع کنند ولی این دفاع،منحصربه دفاع دربرابر دشمنان خارجی نمی‌شود که باید وضعیت خیلی‌ها رادر داخل هم بررسی کرد.
فیلم | حمله به پلیس در اهواز به درگیری مرگ‌بار انجامید!
فیلم | حمله به پلیس در اهواز به درگیری مرگ‌بار انجامید! - فیلم - حمله فرد متهم در بازار پرنده فروشان اهواز به پلیس آگاهی منجر به درگیری مرگبار شد.
ماجرای عجیب منزل های مسکونی در همسایگی کاخ سعد آباد
ماجرای عجیب منزل های مسکونی در همسایگی کاخ سعد آباد - ماجرای عجیب دو منزل مسکونی در همسایگی کاخ سعدآباد و حسین فریدون و نهاد ریاست جمهوری
فیلم | لحظه حمله جن‌ها به یک مرد در کرج! (۱۶+)
فیلم | لحظه حمله جن‌ها به یک مرد در کرج! (۱۶+) - فیلم - به تازگی شخصی در فضای مجازی فیلمی منتشر کرده که مردی ادعا می کند در پارکینگ خانه اش مورد حمله جن ها قرار گرفته است.
فیلم | درس خجالت‌آوری که یک توریست به ایرانی‌ها می‌دهد!
فیلم | درس خجالت‌آوری که یک توریست به ایرانی‌ها می‌دهد! - فیلم - پاول یک توریست اهل چک است که با موتورسیکلتش دنیا را می گردد و یک هفته در ایران اقامت داشته است. ویدئوی سلفی که او در طبیعت ایران از خود و اقدام پسندیده اش منتشر کرده برای همه ایرانیان جای تامل دارد.
فیلم | جنازه غرق در خون ملکه زیبایی عراق (۱۶+)
فیلم | جنازه غرق در خون ملکه زیبایی عراق (۱۶+) - فیلم - قتل مدل و ملکه زیبایی عراق از روز گذشته سوژه رسانه ها شده و پلیس تحقیقات ویژه ای را برای دستگیر قاتل وی انجام داده است. تصاویر منتشر شده از جنازه غرق در خون وی را در ویدئوی زیر می بینید.
جنجال بنر سربازان اسرائیلی در شیراز
جنجال بنر سربازان اسرائیلی در شیراز - عکس این بنرکه گفته می‌شود نمایشگر تصویری از سربازان رژیم صهیونیستی است طی روزهای اخیر در فضای مجازی دست به دست می‌شد و واکنش‌هایی به همراه داشت.
عکسی آموزنده از سفر نیویورک
عکسی آموزنده از سفر نیویورک - پوشه‌های پُر از برنامه فرانسوی‌ها در برابر دستان خالی تیم ایرانی. به کاغذ ها و پرونده های موجود روبه روی تیم فرانسه دقت کنید!
ویدئوی جنجالی وزیر بهداشت؛ #خودت_بمال / تمسخر و تحقیر بیمار نیازمند توسط وزیر
ویدئوی جنجالی وزیر بهداشت؛ #خودت_بمال / تمسخر و تحقیر بیمار نیازمند توسط وزیر - وزیربهداشت بهترین توصیه رو به اون پیرمرد بیچاره کرد که گفت: خودت بمال. پیرمرد باید دستش رو محکم می‌مالید به گوش وزیر تا یک بار هم که شده از تخت اخلاق فرعونی بیاد پایین
نیاز شدید تلویزیون به بدحجابها در روزهای خاص
نیاز شدید تلویزیون به بدحجابها در روزهای خاص - کاش در این میان یکی به ما بگوید که بالاخره بی حجاب بد است، خوب است؟ چه زمانی بد است؟ چه زمانی خوب است؟
حال فعلی ! یا ناتوانی در تشخیص حال قبلی
حال فعلی ! یا ناتوانی در تشخیص حال قبلی - حمید رسایی عضو جبهه پایداری در صفحه شخصی خود در شبکه توییتر نسبت به اهانت زشت امیر تتلو به امام حسین (ع) و 72 تن از یاران باوفایش واکنش تندی نشان داد.
ویدئو/ وحشت پزشکان از تولد نوزاد تک چشم در اندونزی (۱۶+)
ویدئو/ وحشت پزشکان از تولد نوزاد تک چشم در اندونزی (۱۶+) - پزشکان هنگامی که یک نوزاد دختر اندونزیایی را در یکی از بیمارستان های این کشور به دنیا آوردند بسیار وحشت زده شدند. نوزاد تازه متولد شده با یک چشم بزرگ روی پیشانی اش متولد شد و پس از هفت ساعت درگذشت.
بازنشر نامه استاد به امیر تتلو! / معیار تشخیص حق از باطل گشته ای !
بازنشر نامه استاد به امیر تتلو! / معیار تشخیص حق از باطل گشته ای ! - فردی به نام علی‌اکبر رائفی‌پور كه رسانه‌‌های اصولگرا از او به عنوان «استاد، محقق و پژوهشگر» یاد می‌كنند! در تاریخ 29 اردیبهشت 96 (در كوران انتخابات ریاست‌جمهوری) در نامه‌ای سرگشاده به امیرحسین مقصودلو (تتلو) نوشت: «امیر جان بخوان، تو باید بخوانی، عیبی ندارد! سرت را بالا بگیر و خدا را شکر کن که به واسطه تو این همه نفاق را آشکار کرد! دلت محکم باشد پهلوان! تو فقط بخوان، بخوان
جنجال احمد خمینی در VIP عزاداری حسینی
جنجال احمد خمینی در VIP عزاداری حسینی - انتشار عکس‌های نشستن احمد خمینی زیر کولر در بخش وی‌آی‌پی هیات که پوششی شیشه‌ای دارد و از سینه‌زنان جداست، پس از توضیح او که گفت آن جایگاه مربوط به «روحانیون درجه یک و دو قم» است و «اون بالا معممین میشینن که لباسشون چون زیاده باعث گرمازدگی نشه»، با واکنش‌های تندتری هم همراه بود.