شنبه ۵ اسفند ۱۳۹۶ / Saturday, 24 February, 2018

زندان (۳)


- طلب شفاعت:
اميد به زندگانيم نيست بسى منصور سعيد را بگوئيد کسى ...
مانند حبس‌هاى پيشين، در اين زندان نيز شاعر به پايمردى و شفاعت رجال دربار سلطان اميد بسته بود به‌ويژه به عبدالحميدبن احمدبن عبدالصمد شيرازى که بيست و دو سال در زمان سلطان ابراهيم و شانزده سال در زمان علاءالدوله مسعود (يعنى در تمام دوران پادشاهى او) وزير بود و در منابع تاريخى از کفايت و کاردانى او سخن گفته‌اند و در زمان بهرام‌شاه به قتل رسيده است؛ و بيشتر از او اميد به ثقةالملک طاهربن على مشکان داشت که گويا خازن سلطان و بسيار مورد توجه او بود. ثقةالملک مانند عمّش بونصر مشکان، استاد بيهقى در فضل و ادب سرآمد بود و از مدايحى که سنائى و عثمان مختارى و مسعودسعد و ديگران درباره او سروده‌اند مى‌توان به بزرگى او پى برد.
در اين مديحه‌ها شاعر چند بار از اينکه متصدى شغل کسى ديگر شده است اظهار ندامت مى‌کند مثلاً در اين بيت:
... ورکنم شغل هيچ‌کس پس از اين گردنم در خور قفا باشد
و در جاى ديگر حکمرانى چالندر را بلاى جان و عامل بدبختى خود دانسته است و بارها سوگند ياد کرده که به اصطلاح امروز اهل سوء استفاده مادى نبوده است:
محبوس چرا شدم نمى‌دانم دانم که نه دزدم و نه عيّارم
نز هيچ عمل نواله‌اى خوردم نز هيچ قباله باقيى دارم ...
و از اين اشارات، مى‌توان تا حدى نوع اتهام او را حدس زد. قصيدهٔ صد و سى و يک بيتى نامهٔ منظوم شاعرى جوان پاسخ منظومى است به نامهٔ منظوم محمد خطيبي، که از زندانى ديگر آن را براى مسعودسعد به مرنج فرستاده و در آن از بخت شوم خويش ناليده است. اين محمد خطيبى که مسعود در شعرى ديگر او را با لقب سرهنگ خطاب مى‌کند مانند خود مسعودسعد علاوه بر شاعري، اهل عمل ديوانى و جنگ و پيکار نيز بوده و زمانى هم به حکومت قُزدار رسيده بوده است و مسعودسعد در آن قصيده ضمن مرور بر زندگى گذشته خود به سرزنش او و خويشتن مى‌پردازد که چرا از روى فضولى و افزون طلبي، به‌کارهائى دست زدند که با ذوق و هنر آنها مغايرت داشت و عاقبت آن را هم ديدند:
نه هرکه باشد چيره به راندن خامه دلير باشد بر کار بستن خنجر
کسى که خنجر پولاد کار خواهد بست دلش چو آهن و پولاد بايد اندر بر ...
مسعودسعد علاوه بر تقاضاى شفاعت از رجال دربار، قصايدى نيز مستقيماً خطاب به سلطان مى‌سرود و از او درخواست بخشايش مى‌کرد تا آنکه سرانجام بخشوده شد و رهائى يافت.
- مدّت گرفتارى:
از حبسيّاتى که مسعودسعد در زندان مرنج سروده، مدت گرفتارى او در اين مرحله بيش از سه سال استنباط نمى‌شود در سال اول زندان مى‌گويد:
دشمن و دوست ديده بود که من پار بودم زجملهٔ اعيان
و در سال دوم:
چون زامسال و پار ياد کنم زار گريم زحسرت پيرار
و در سال سوم:
در مرنجم کنون سه سال بود که به بندم در اين چو دوزخ جاى
و بيش از اين تصريحى در ديوان يافت نمى‌شود علاوه بر آن که سال‌ها بعد در زمان پادشاهى ملک‌ارسلان در قصيده‌اى خطالب به او مى‌گويد:
من بنده سال سيزده محبوس مانده‌ام جان کنده‌ام زمحنت در حبس و در حصار
يعنى ده سال دورهٔ اول و سه سال زندان مرنج که جمعاً سيزده سال مى‌شود. شادروان رشيد ياسمى در مقدمهٔ ديوان مسعودسعد، با آنکه ابيات فوق را نقل و به آنها استناد کرده و مى‌گويد: 'از اين‌رو شخص حق دارد که بگويد تمام مدت زندان‌هاى مسعودسعد سيزده سال بوده است' . در دنبالهٔ آن ادامه مى‌دهد: 'ولى دو دليل هست که مدت حبس او را از سيزده سال بيشتر بايد دانست يکى قول نظامى عروضى که گويد به مناسبت قربت ابونصر فارسى هشت سال ديگر او را حبس کردند. ديگر قول خود او در قطعه‌اى که خطاب به ابوالفرج ساخته و گويد:
مرتو را هيچ باک نامد از آنک نوزده سال بوده‌ام بندى؟
پس کلمهٔ سيزده در قصيدهٔ مدح ملک‌ارسلان، خطاى نويسندگان است و بايد آن را نوزده يا هيجده خواند ...' (مقدمه ديوان مسعودسعد سلمان، رشيد ياسمى، ص 'مه' ).
در مورد دليل اول بايد گفت نظامى عروضى در شرح حالى‌که از مسعودسعد آورده چندين اشتباه و تناقض‌گوئى دارد، از جمله دورهٔ اول حبس او را هم دوازده سال دانسته که با گفته صريح خود شاعر منافات دارد، بنابرين هيچ اعتمادى به سخن او نيست و در مورد دليل دوم که گفته‌اند سيزده خطاى نويسندگان است و بايد نوزده خواند، عکس اين هم ممکن است که نوزده را در قطعهٔ خطالب به بوالفرج سيزده بخوانيم. و احتمال اينکه کاتبى که قول چهارمقاله را در نظر داشته، سيزده را به نوزده تبديل کرده باشد بسيار زيادتر است. سرانجام شاعر اين دوران زجر و آزار را نيز پشت سرگذاشت و به فرمان سلطان علاءالدوله مسعودبن ابراهيم، از زندان نجات يافت و چنانکه از بعضى اشعار او برمى‌آيد، پايمردى ثقةالملک طاهربن على مشکان در نجات او مؤثر بوده است.
   آزادى و رياست کتابخانه
دارالکتب امروز به بنده است مفوّض زين عزّو شرف گشت مرا رتبت والا
بس زود چو آراسته گنجى کنمش من گر تازه مثالى بود از مجلس اعلا
مسعودسعد پس از رهائى از زندان مرنج، بار ديگر به دربار علاءالدّوله راه يافت و به سرودن قصايدى در مدح او پرداخت و به گفتهٔ خودش 'هزار آواى بزم' او گرديد. هر روز به خدمات بار مى‌يافت و در هر جشن از شاه خلعت و پاداش مى‌گرفت.
سال‌ها پيش از آن، شاعر در تنهائى و انزواء خويش، آرزومند در اختيار داشتن کتاب بود:
نه عاشق صنمانيم، عاشق کُتُبيم نه از نگارين دوريم، دور از اقرانيم
و از دورى اقران، اهل فضل و ادب شکوه داشت. اين عاشق کتاب، پس از سال‌ها دورى، عاقبت در هنگام پيرى و ضعف بينائى به وصال رسيد و به 'خازنى کتب' گمارده شد. شور و شعف او را از اين کار در چندين شعر او مى‌توان ديد. گويا در همين دوران بود که حکيم سنائى غزنوى ديوان شاعر را گرد آورد و به سهو اشعارى از شاعران ديگر در آن راه يافت و بعد از بابت آن عذر خواست.
مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
دولت تونس , اربعی , مساحت تحت تاثیر خشکسالی , نقض توافق ژنو , بصیری پور , غارهای , مانور اضطراری , همایش مهندس , منطقه هشت کشور , نیمه پنهان ,

مقالات پربیننده امروز
بانک اطلاعاتی کتاب / بهترین اشعار نیچه: ترجمه از قطعات منظوم نیچه در کتابهای مختلف او با مقدمه‌ای درباره نیچه و آثار وی , دین و اندیشه / دین و مذهب / علم و دین / بیان مسئله طرح علم و دین , بانک اطلاعاتی کتاب / پرسش‌های چهارگزینه‌ای ریاضیات (2) , بانک اطلاعاتی کتاب / گلوله , بانک اطلاعاتی کتاب / یادگیری حرکتی و اجرا از اصول تا تمرین , بانک اطلاعاتی کتاب / ساقی‌نامه‌ها: نگرشی به ساقی‌نامه‌ها در ادب فارسی "همراه با شرح حال مختصر ساقی‌نامه‌سرایان و اشعار آنان" , موفقیت / زندگی / آرامش / ۱۰ نکته برای دستیابی به آسودگی خاطر , بانک اطلاعاتی کتاب / پیک آدینه خلاق "پایه دوم دبستان" , بانک اطلاعاتی کتاب / مهارت همدلی , علمی و آموزشی / آموزش و پرورش / آموزش عالی ـ رشته‌های دانشگاهی / مهندسی کامپیوتر ,

برخی منابع مهم خبری
kayhan.ir روزنامه کیهان , shahrsakhtafzar.com شهر ‌سخت افزار , fardanews.com فردا نیوز , tejarat.donya-e-eqtesad.com تجارت فردا , javanonline.ir جوان آنلاین , afkarpress.ir روزنامه افکار , shahrefarda.ir شهرفردا , farsnews.ir خبرگزاری فارس , musiceiranian.ir موسیقی ایرانیان , tafahomnews.com روزنامه تفاهم ,



وبگردی
"دختر خیابان انقلاب" و 4 نکته درباره پاسخ پلیس
"دختر خیابان انقلاب" و 4 نکته درباره پاسخ پلیس - این ماده نه درباره بدحجابی یا تشویق به بدحجابی که مشخصاً درباره دایر کردن مرکز فحشا است و رکن مادی جرم ماده مذکور، دایر کردن مرکز فساد و فحشاست.
امروزجلوی ماایستاد،درآینده جلوی آقای خامنه ای می ایستد
امروزجلوی ماایستاد،درآینده جلوی آقای خامنه ای می ایستد - خاطره فرزند آیت الله فاضل لنکرانی: " پدر خطاب به آیت الله جنتی در خصوص احمدی نژاد گفت: من نیستم، شما هستید، امروز جلوی ما ایستاد، در آینده جلوی آقای خامنه ای می ایستد و تمام زحمات آقای خمینی را بر باد خواهد داد"
حیدری هم جرات انتقاد پیدا کرد !
حیدری هم جرات انتقاد پیدا کرد ! - صراحت مرتضی حیدری، مجری برنامه پایش درباره پشت پرده طولانی بودن مراحل صدور مجوزهای کسب و کار
استحاله! / بررسی نامه احمدی‌نژاد به رهبری
استحاله! / بررسی نامه احمدی‌نژاد به رهبری - دگرديسي‌هاي فراواني در ايران صورت گرفته‌است؛ اصولگرايان اصلاح‌طلب شده‌اند، تحول‌طلبان محافظه‌كار شده‌اند، مسئولان پاسخ ناكارآمدي‌هاي خود را از مردم مي‌خواهند و در تازه‌ترين نوع اين استحاله‌ها فردي كه بسياري مدعي هستند او برآمده از مهندسي انتخابات است با ارسال نامه به رهبرمعظم انقلاب درخواست برگزاري انتخاباتي آزاد، زودهنگام و به دور از مهندسي كرده‌است! محموداحمدي‌نژاد همان پديده خانمان براندازي كه براي…
مصاحبه دختری که با ریش به «آزادی» رفت با یورونیوز
مصاحبه دختری که با ریش به «آزادی» رفت با یورونیوز - فیلم - زهرا خوش نواز در گفتوگو با یورونیوز از مراحلی که برای آماده سازی ظاهرش طی کرد تا با چهره‌ای متفاوت وارد استادیوم شود گفت. او می‌گوید: «زمانی که از تونل گذر کردم و وارد ورزشگاه شدم و چشمانم به چمن ورزشگاه افتاد گریه‌ام گرفت.»
بار دیگر زیر گرفتن ماموران پلیس با ماشین سواری توسط دراویش
بار دیگر زیر گرفتن ماموران پلیس با ماشین سواری توسط دراویش - باز هم زیر گرفتن ماموران امنیتی و نیروی انتظامی توسط یک ماشین دیگر سواری توسط اراذل خیابان گلستان هفتم
حمله با اتوبوس به مأموران پلیس در پاسداران
حمله با اتوبوس به مأموران پلیس در پاسداران - کی از دراویش گنابادی با اتوبوس به مردم و مأموران پلیس در خیابان پاسداران تهران / گفته میشود تعداد شهدای ناجا در حمله آشوبگران فرقه ضاله گنابادی و حامیان نورعلی تابنده به ۴ تن رسیده است.
لحظه مواجهه وزیر راه با خانواده قربانیان سانحه هواپیمای
لحظه مواجهه وزیر راه با خانواده قربانیان سانحه هواپیمای - به دنبال سقوط هواپیمای تهران-یاسوج ویدیو لحظه مواجه خانواده های جانباختگان را با وزیر مشاهده می کنید.
حمله با چاقو به یک راننده سر پارک خودرو
حمله با چاقو به یک راننده سر پارک خودرو - تصاویری دردناک از حمله مرد موتور سوار با چاقو به یک مرد راننده در حضور همسر و فرزندش در شهرستان داراب استان فارس را در ویدئوی زیر می بینید. به نظر میرسد این اتفاق در پی جرو بحثی بر سر پارک کردن وسایل نقلیه روی داده است!
بدل ایرانی آنجلینا جولی رونمایی شد !
بدل ایرانی آنجلینا جولی رونمایی شد ! - شب گذشته مراسم اکران فیلم بلوک 9 خروجی 2 به کارگردانی علیرضا امینی و تهیه کنندگی محمدرضا شریفی نیا و نیز فیلم شاخ کرگدن در پردیس سینمایی ملت برگزار گردید.
اظهارات جنجالی احمدی نژاد در مقابل دادگاه
اظهارات جنجالی احمدی نژاد در مقابل دادگاه - سخنرانی پرحاشیه احمدی نژاد در مقابل دادگاه بقایی
    درخشش سپید و خنک معشوق
    در سرزمین پروانه ها افسانه ای وجود دارد در مورد پروانه ای پیر یک شب وقتی که پروانه پیر هنوز بسیار جوان بود، با دوستانش پرواز می کرد ناگهان سرش را بلند کرد و نوری سپید و شگفت آور …