دوشنبه ۴ اردیبهشت ۱۳۹۶ / Monday, 24 April, 2017

رودکی


رودکى شاعر استاد آغاز قرن چهارم است که او را به‌سبب مقام بلند وى در شاعرى و به‌علت پيشوائى پارسى‌گويان و آغازيدن بسيارى از انواع شعر پارسى به‌حق 'استاد شاعران' لقب داده‌اند. در قديمى‌ترين و درست‌ترين مأخذى که از او ياد شده يعنى در الانساب سمعانى کنيه و نام و نسب وى 'ابوعبدالله جعفربن محمد' و علت اشتهارش به رودکى انتساب او به ناحيهٔ 'رودک' سمرقند دانسته شده است. سمعانى مى‌گويد 'قريه' يعنى قصبهٔ مرکزى ناحيهٔ رودک 'بَنُج' نام دارد و رودکى از آنجا است. اين کلمهٔ 'بنج' ظاهراً صورت محرف 'پنج‌ده' است که امروز همچنان به اسم خود در ناحيهٔ سمرقند باقى است.
تاريخ ولادت رودکى به حدس قريب به يقين بايست اواسط قرن سوم هجرى بوده باشد. از آغاز حيات او و کيفيت تحصيلات وى اطلاعى دقيق در دست نيست. عوفى در لباب‌الالباب گفته که 'چنان ذکى و تيزفهم بود که در هشت سالگى قرآن تمامت حفظ کرد و قرائت (مقصود علم‌القراءة است) بياموخت و شعر گفتن گرفت و معانى دقيق مى‌گفت چنانک خلق بر وى اقبال نمودند و رغبت او زيادت شد و او را آفريدگار تعالى آوازى خوش و صوتى دلکش داده بود و به سبب آواز در مطربى افتاده بود و از ابوالعبک بختيار که در آن صنعت صاحب اختيار بود به ربط بى‌آموخت و در آن ماهر شد و آوازهٔ او به اطراف و اکناف عالم برسيد و امير نصر بن احمد سامانى که امير خراسان بود او را به قربت حضرت خود مخصوص گردانيد و کار وى بالا گرفت' .
عوفى در مقدمهٔ همين سخنان نوشته است که 'از مادر نابينا آمده' و شاعران نزديک به‌عهد او هم که در همان محيط زندگانى خود مى‌زيسته و شاعرى مى‌کرده‌اند به اين مطلب اشاره نموده‌اند و از طرفى ديگر در اشعار او گاه به اشاراتى که دال بر بينائى او در مدتى از حيات او بوده باز مى‌خوريم، مانند اين دو بيت:
هميشه چشمش زى زلفکان خوشبو بود هميشه گوشش زى مردم سخندان بود
پوپک ديدم بحوالى سرخس بانگ بر برده بابر اندرا
چادرکى ديدم رنگين بر او رنگ بسى گونه بر آن چادرا
اين دو گونه اشارات متناقض مايهٔ حيرت خواننده مى‌شود چنانکه بايد يا در صحت يکى ازين دو دسته سخنان ترديد کرد و يا به اين نتيجه رسيد که رودکى در قسمتى از زندگانى خود بينا بود و بعد به علتى که بر ما معلوم نيست نابينا شد. اتفاقاً يک اشارهٔ تاريخى در اين باب وجود دارد که ما را ازين تحير مى‌رهاند و آن تصريح محمودبن عمر نجاتى است در کتاب بساتين‌الفضلا و رياحين‌العقلا فى شرح تاريخ العتبى که به سال ۷۰۹ هجرى تأليف شده، بر اينکه رودکى در آخر عمر خود کور شد (و قد سُمل فى آخر عمره).
وفات رودکى را سمعانى به سال ۳۲۹ هجرى نوشته و گفته است که او در مولد خو بنج (پنج ده) درگذشت و همان جا به‌ خاک سپرده شد.
ممدوح رودکى اميرسعيد نصربن احمد بن اسمعيل بود که از سال ۳۰۱ تا ۳۳۱ پادشاهى کرد و بعيد نيست که پيش از امير نصر دربار پدر او احمد را که به سال ۳۰۱ بر دست غلامان ترک خود کشته شده بود، نيز درک کرده باشد. رودکى در خدمت امير نصر تقرب بسيار داشت و در سفر و حضر با او بود و از ستايش او و وزير وى ابوالفضل بلعمى و صلات و جوايز آنان مال فراوان اندوخت و جاه و جلال بسيار يافت، و غير ازين دو، رجال ديگرى را نيز مدح گفت مانند: ابوجعفر احمدبن محمد صفارى که از سال ۳۱۱ تا ۳۵۲ بر سيستان فرمانروائى مى‌کرد؛ و ماکان بن کاکى از امراء مشهور ديلمى که تا رى را زير فرمان داشت و با سامانيان گاه بر سر صلح بود و گاه از در جنگ درمى‌آمد تا در جنگى که به سال ۳۲۹ با ابوعلى محتاج چغانى سردار سامانيان مى‌کرد تيرى بر مقتل او رسيد و از اسب درافتاد و مرد. از ميان اين ممدوحان ابوالفضل بلعمى وزير دانشمند سامانيان به رودکى اعتقادى وافر داشت و او را ميان شاعران عرب و عجم بى‌نظير مى‌دانست و ظاهراً مشوق رودکى در نظم کليله و دمنه همين وزير ادب‌دوست بود.
رودکى نزد همهٔ شاعران و ادبيان معاصر خود در خراسان و ماوراءالنهر به عظمت مقام شاعرى شناخته و توصيف شده است. بعد از او نيز بسيارى از شاعران بزرگ مانند دقيقى و کسائى و فردوسى و فرخى و عنصرى و رشيدى سمرقندى و نظامى عروضى و جز آنان او را به بزرگى مرتبت ستوده و بسا که از او با عنوان 'استاد شاعران' و 'سلطان شاعران' ياد کرده‌اند.
اشعار او بسيار بود. عوفى در لباب‌الالباب نوشته است که 'اشعار او صد دفتر برآمده است' و رشيدى سمرقندى شاعر قرن ششم گفته است که 'شعر او را برشمردم سيزده ره صدهزار' . به‌نظر من معنى مصراع آن است که سيزده بار شعر او را برشمرده‌ام و صدهزار بود، ليکن اين مصراع را از ديرباز چنين معنى کرده‌اند که شعر او را شماره کرده‌ام، به يک ميليون و سيصد هزار بيت برآمده است! و اين بسيار مستبعد به‌نظر مى‌آيد. به‌هرحال مسلم است که او طبيعةً شاعر بود و بى‌تکلف و زحمتى شعر مى‌ساخت چنانکه ترجمهٔ کليله و دمنه را که به امر نصربن احمد صورت گرفته بود بر او مى‌خواندند و او مى‌شنيد و به‌شعر درمى‌آورد. پيدا است که چنين کسى مى‌توانست شعر بسيار سروده باشد و چنين نيز بود اما اکنون از آن همه اشعار جز چند قطعه و قصيده که در کتب قديم نقل شده، و بعضى ابيات پراکنده که در جُنگ‌ها و کتب لغت و تذکره‌ها آمده است، چيزى در دست نيست. مقدارى از اشعار رودکى در ديوان قطران تبريزى راه جسته و ديوانى هم که از رودکى به طبع سنگى رسيده حاوى اشعارى از قطران است. يکى از علل اين اختلاط آن است که نام ممدوح رودکى (نصر) براى غير اهل تحقيق قابل اشتباه با کنيهٔ ممدوح قطران (ابونصر، مملان بن وهسودان حکمران آذربايجان بوده است.
مهمترين اثر رودکى که اکنون جز ابيات پراکنده‌ئى از آن باقى نمانده کليله و دمنهٔ منظوم است. اين کتاب از متن عربى عبدالله‌بن مقفع، به امر نصر، به پارسى ترجمه شد و سپس گويا به تشويق ابوالفضل بلعمي، رودکى آن را به شعر فارسى (بحر رمل مسدس) نقل کرد. اين چهار بيت را از ابيات بازماندهٔ آن منظومه بخوانيد:
تا جهان بود از سر آدم فراز کس نبود از راز دانش بى‌نياز
مردمان بخرد اندر هر زمان راز دانش را به‌هر گونه زبان
گرد کردند و گرامى داشتند تا بسنگ اندرهمى بنگاشتند
دانش اندر دل چراغ روشنست وز همه بد بر تن تو جوشنست
غير از اين منظومه، رودکى چند منظومهٔ ديگر باوزان مختلف داشت که گويا هر يک داستانى بود و از آنها نيز ابياتى پراکنده داريم و اما از قصايد و غزل‌هاى او اکنون اندکى در دست است تا مگر روزى دست حوادث ديوان گمشدهٔ او را به ما باز گرداند.
مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
بحران های سیاسی , سناتورهای جمهوری خواه , سپاه امام رضا , آموزشگاه های علمی , بنیاد فرهنگی روایت , هملت و تو , مهندسی فضا , شفاف، , قورت دادن , ارکستر فیلارمونیک ایران , مؤسسه , بنگاه اقتصادی , تبلیغات رسانه ای , الاخضر , صمد حاج جباری , گروه ۱+۵ , شکوفایی , شرودر , جایزه جلال آل‌احمد , اینچ , سود شرکت اپل , منابع انسانی قوه قضائیه , اخلاق ترافیک , کولی گرفتن , فناوری فضایی , تیم پرسپولیس , ناصر سجادی , قبول باشه , واکسینه کردن دام , داعش / کشته , شهرآورد مازندران , دهکردی , فرماندار مشهد , حامیان توافق هسته ای , آستان حضرت معصومه , تبعیض نژادی , قطره استریل چشمی , ماریو پوزو , مشاوره خرید دوربین , فرامرز سنگینی , روستای زوارم , بکارگیری بازنشستگان , تیم ملی آب های آرام بانوان , بزرگداشت پور حسینی , آیین گرامیداشت دهه فجر , فخرالدین حجازی , شاخص تولید , دوران نقاحت , دستاوردهای طرح تحول , راکتور اتمی بلژیک ,

مقالات پربیننده امروز
بهداشت و درمان / تغذیه و سلامتی / مواد معدنی / کروم چیست؟ , فرهنگی و هنری / ادبیات و شعر / شخصیت‌ها ـ نویسندگان / داستانی یکنواخت با درونمایه‌ای تلخ , شخصیت‌ها / فرهنگی و هنری / خوشنویس / محبعلی نائی , بانک اطلاعاتی کتاب / ماجراهای شیرین عبدلی: عبدلی خیاط میشه , شخصیت‌ها / فرهنگی و هنری / شاعر / شهیدی بختیاری , بانک اطلاعاتی کتاب / آناهیتا , بانک اطلاعاتی کتاب / داستانهای شگفت‌انگیز عبرت‌آمیز , فرهنگی و هنری / سینما / معرفی فیلم / مرگ و توهم , بانک اطلاعاتی کتاب / Crush step 3: the ultimate USMLE step 3 review , بهداشت و درمان / دارو و درمان / دارو و درمان ـ تحقیق و پژوهش / چرا ژنریک؟ چرا تجارتی؟ , بانک اطلاعاتی کتاب / کیمیاگر , بانک اطلاعاتی کتاب / جملات کلیدی زبان انگلیسی = Key sentences of english , بانک اطلاعاتی کتاب / آموزش گام به گام Windows XP (نسخه ویژه) , علم و زندگی / آیا می‌دانید که... / آیا می‌دانید / چرا مردان ریش میگذارند ؟ , بانک اطلاعاتی کتاب / در آغوش باران , بانک اطلاعاتی کتاب / مجموعه مقالات همایش سراسری اعتیاد و جوانان , بهداشت و درمان / علوم پزشکی / علوم پزشکی ـ تحقیقات پزشکی / ابهام جنسی در کودکان بخش جراحی مرکز طبی کودکان (۱۳۶۲-۷۸) , شخصیت‌ها / فرهنگی و هنری / موسیقی / کاوه ناصحی , بانک اطلاعاتی کتاب / حماسه مقاومت اسلامی در جنوب لبنان (پیروزی حزب‌الله بر ارتش اسطوره‌ای) , بانک اطلاعاتی کتاب / فرانکلین پیشاهنگ می‌شود ,

برخی منابع مهم خبری
salamati.ir سلامتی , seemab.ir سیماب , fdn.ir فرهیختگان , itanalyze.com آی تی آنالیز , energynewcomes.com تازههای انرژی , patoghu.com پاتوق یو , nimrooznews.com نیمروز , taamolnews.ir تعامل , 3nasl.com سه نسل , shahrvand-newspaper.ir روزنامه شهروند , biznews.ir کسب و کار , entekhab.ir انتخاب , 7sobh.com روزنامه هفت صبح , shefanews.com شفا نیوز , tazeh.net تازه , shahrefarda.ir شهرفردا , piroozionline.ir روزنامه پیروزی , ebtekarnews.com روزنامه ابتکار , rouydad24.ir رویداد 24 , rasekhoon.net راسخون , asemanweekly.com آسمان , rikhtopash.com ریخت و پاش , poolnews.ir پول نیوز , jahaneghtesad.com روزنامه جهان اقتصاد , hurrahsport.com هورا , bona.ir بنا , iraneconomist.com ایران اکونومیست , persianv.com پرشین وی , rahva.ir رهوا , rouzegareno.ir روزگارنو ,



وبگردی
گفتگوی حسین دهباشی با عزت الله ضرغامی
گفتگوی حسین دهباشی با عزت الله ضرغامی - خشت خام / نوبت بیست و دوم
نعوذبالله امام زمان حال فعلی آن آقا را نمی‌دانست؟
نعوذبالله امام زمان حال فعلی آن آقا را نمی‌دانست؟ - «زمانی گفته شد امام زمان سفارش یک آقایی را کرده، بعد هم که آن آقا مدعی شد، گفتند ملاک حال فعلی افراد است. یعنی نعوذ بالله امام عصر (عج) حال او را نمی‌دانستند که به شما پیغام حمایت را دادند؟!»
برخورد پره‌های بالگرد به سر مدیرکل بحران کهگیلویه‌وبویراحمد
برخورد پره‌های بالگرد به سر مدیرکل بحران کهگیلویه‌وبویراحمد - اخیرا تصاویر برخورد ملخک هلی کوپتر با مدیرکل حوادث غیرمترقبه کهگیلویه،به عنوان خبری داغ در کانال های تلگرامی منتشر شده. این ویدئو مربوط به مرداد ۸۹ است.
رابطه عاشقانه رضا روحانی با مجری شبکه من و تو
رابطه عاشقانه رضا روحانی با مجری شبکه من و تو - این آهنگساز 39 ساله به تازگی رابطه ای عاشقانه را با یکی از مجریان شبکه من و تو آغاز کرده است. رضا روحانی با انتشار عکسی از خودش و فرانک مجری این شبکه, از پیدا کردن عشق واقعی زندگی اش نوشت.
صید ماهی خاویاری ۶۰۰ کیلویی در دریای خزر
صید ماهی خاویاری ۶۰۰ کیلویی در دریای خزر - به گزارش خبرنگار مهر، یک فیل‌ماهی خاویاری با وزن حدودی ۶۰۰ کیلو و بیش از ۷۰ کیلوگرم خاویار روز یکشنبه توسط صیادان دو کومه گمیشانی صید شد.
فاطمه غرار پدیده این روزهای موسیقی
فاطمه غرار پدیده این روزهای موسیقی - آواز دختری نابینا به نام فاطمه غرار که آرزویش خواننده شدن بوده که یکی از خوانندگان (آقای شیری) با گروه خود او را به آرزویش رسانده اند
عکس یادگاری منشوری با روحانی در توچال
عکس یادگاری منشوری با روحانی در توچال - عکس روحانی با لباس ورزشی در مجموعه تله‌کابین توچال
بازیگر ایرانی دختر شایسته کانادا شد +عکس
بازیگر ایرانی دختر شایسته کانادا شد +عکس - سحر بی نیاز در سال 1365 در تهران بدنیا آمده و پس از چندسال به همراه خانواده اش به کانادا مهاجرت کرده است.
افشاگری های خبرگزاری فارس در مورد شبکه من و تو !
افشاگری های خبرگزاری فارس در مورد شبکه من و تو ! - فیلم/ سکوت یک ساله «سولماز» شکست/ مسائل جنسی عامل تعیین کننده برای ماندن در استیج!
گفتگوی جنجالی علی معلم و صادق زیباکلام
گفتگوی جنجالی علی معلم و صادق زیباکلام - صادق زیباکلام هم همفکر مسعود فراستی شد.
    پربازدیدها