سه شنبه ۳ اسفند ۱۳۹۵ / Tuesday, 21 February, 2017

رودکی


رودکى شاعر استاد آغاز قرن چهارم است که او را به‌سبب مقام بلند وى در شاعرى و به‌علت پيشوائى پارسى‌گويان و آغازيدن بسيارى از انواع شعر پارسى به‌حق 'استاد شاعران' لقب داده‌اند. در قديمى‌ترين و درست‌ترين مأخذى که از او ياد شده يعنى در الانساب سمعانى کنيه و نام و نسب وى 'ابوعبدالله جعفربن محمد' و علت اشتهارش به رودکى انتساب او به ناحيهٔ 'رودک' سمرقند دانسته شده است. سمعانى مى‌گويد 'قريه' يعنى قصبهٔ مرکزى ناحيهٔ رودک 'بَنُج' نام دارد و رودکى از آنجا است. اين کلمهٔ 'بنج' ظاهراً صورت محرف 'پنج‌ده' است که امروز همچنان به اسم خود در ناحيهٔ سمرقند باقى است.
تاريخ ولادت رودکى به حدس قريب به يقين بايست اواسط قرن سوم هجرى بوده باشد. از آغاز حيات او و کيفيت تحصيلات وى اطلاعى دقيق در دست نيست. عوفى در لباب‌الالباب گفته که 'چنان ذکى و تيزفهم بود که در هشت سالگى قرآن تمامت حفظ کرد و قرائت (مقصود علم‌القراءة است) بياموخت و شعر گفتن گرفت و معانى دقيق مى‌گفت چنانک خلق بر وى اقبال نمودند و رغبت او زيادت شد و او را آفريدگار تعالى آوازى خوش و صوتى دلکش داده بود و به سبب آواز در مطربى افتاده بود و از ابوالعبک بختيار که در آن صنعت صاحب اختيار بود به ربط بى‌آموخت و در آن ماهر شد و آوازهٔ او به اطراف و اکناف عالم برسيد و امير نصر بن احمد سامانى که امير خراسان بود او را به قربت حضرت خود مخصوص گردانيد و کار وى بالا گرفت' .
عوفى در مقدمهٔ همين سخنان نوشته است که 'از مادر نابينا آمده' و شاعران نزديک به‌عهد او هم که در همان محيط زندگانى خود مى‌زيسته و شاعرى مى‌کرده‌اند به اين مطلب اشاره نموده‌اند و از طرفى ديگر در اشعار او گاه به اشاراتى که دال بر بينائى او در مدتى از حيات او بوده باز مى‌خوريم، مانند اين دو بيت:
هميشه چشمش زى زلفکان خوشبو بود هميشه گوشش زى مردم سخندان بود
پوپک ديدم بحوالى سرخس بانگ بر برده بابر اندرا
چادرکى ديدم رنگين بر او رنگ بسى گونه بر آن چادرا
اين دو گونه اشارات متناقض مايهٔ حيرت خواننده مى‌شود چنانکه بايد يا در صحت يکى ازين دو دسته سخنان ترديد کرد و يا به اين نتيجه رسيد که رودکى در قسمتى از زندگانى خود بينا بود و بعد به علتى که بر ما معلوم نيست نابينا شد. اتفاقاً يک اشارهٔ تاريخى در اين باب وجود دارد که ما را ازين تحير مى‌رهاند و آن تصريح محمودبن عمر نجاتى است در کتاب بساتين‌الفضلا و رياحين‌العقلا فى شرح تاريخ العتبى که به سال ۷۰۹ هجرى تأليف شده، بر اينکه رودکى در آخر عمر خود کور شد (و قد سُمل فى آخر عمره).
وفات رودکى را سمعانى به سال ۳۲۹ هجرى نوشته و گفته است که او در مولد خو بنج (پنج ده) درگذشت و همان جا به‌ خاک سپرده شد.
ممدوح رودکى اميرسعيد نصربن احمد بن اسمعيل بود که از سال ۳۰۱ تا ۳۳۱ پادشاهى کرد و بعيد نيست که پيش از امير نصر دربار پدر او احمد را که به سال ۳۰۱ بر دست غلامان ترک خود کشته شده بود، نيز درک کرده باشد. رودکى در خدمت امير نصر تقرب بسيار داشت و در سفر و حضر با او بود و از ستايش او و وزير وى ابوالفضل بلعمى و صلات و جوايز آنان مال فراوان اندوخت و جاه و جلال بسيار يافت، و غير ازين دو، رجال ديگرى را نيز مدح گفت مانند: ابوجعفر احمدبن محمد صفارى که از سال ۳۱۱ تا ۳۵۲ بر سيستان فرمانروائى مى‌کرد؛ و ماکان بن کاکى از امراء مشهور ديلمى که تا رى را زير فرمان داشت و با سامانيان گاه بر سر صلح بود و گاه از در جنگ درمى‌آمد تا در جنگى که به سال ۳۲۹ با ابوعلى محتاج چغانى سردار سامانيان مى‌کرد تيرى بر مقتل او رسيد و از اسب درافتاد و مرد. از ميان اين ممدوحان ابوالفضل بلعمى وزير دانشمند سامانيان به رودکى اعتقادى وافر داشت و او را ميان شاعران عرب و عجم بى‌نظير مى‌دانست و ظاهراً مشوق رودکى در نظم کليله و دمنه همين وزير ادب‌دوست بود.
رودکى نزد همهٔ شاعران و ادبيان معاصر خود در خراسان و ماوراءالنهر به عظمت مقام شاعرى شناخته و توصيف شده است. بعد از او نيز بسيارى از شاعران بزرگ مانند دقيقى و کسائى و فردوسى و فرخى و عنصرى و رشيدى سمرقندى و نظامى عروضى و جز آنان او را به بزرگى مرتبت ستوده و بسا که از او با عنوان 'استاد شاعران' و 'سلطان شاعران' ياد کرده‌اند.
اشعار او بسيار بود. عوفى در لباب‌الالباب نوشته است که 'اشعار او صد دفتر برآمده است' و رشيدى سمرقندى شاعر قرن ششم گفته است که 'شعر او را برشمردم سيزده ره صدهزار' . به‌نظر من معنى مصراع آن است که سيزده بار شعر او را برشمرده‌ام و صدهزار بود، ليکن اين مصراع را از ديرباز چنين معنى کرده‌اند که شعر او را شماره کرده‌ام، به يک ميليون و سيصد هزار بيت برآمده است! و اين بسيار مستبعد به‌نظر مى‌آيد. به‌هرحال مسلم است که او طبيعةً شاعر بود و بى‌تکلف و زحمتى شعر مى‌ساخت چنانکه ترجمهٔ کليله و دمنه را که به امر نصربن احمد صورت گرفته بود بر او مى‌خواندند و او مى‌شنيد و به‌شعر درمى‌آورد. پيدا است که چنين کسى مى‌توانست شعر بسيار سروده باشد و چنين نيز بود اما اکنون از آن همه اشعار جز چند قطعه و قصيده که در کتب قديم نقل شده، و بعضى ابيات پراکنده که در جُنگ‌ها و کتب لغت و تذکره‌ها آمده است، چيزى در دست نيست. مقدارى از اشعار رودکى در ديوان قطران تبريزى راه جسته و ديوانى هم که از رودکى به طبع سنگى رسيده حاوى اشعارى از قطران است. يکى از علل اين اختلاط آن است که نام ممدوح رودکى (نصر) براى غير اهل تحقيق قابل اشتباه با کنيهٔ ممدوح قطران (ابونصر، مملان بن وهسودان حکمران آذربايجان بوده است.
مهمترين اثر رودکى که اکنون جز ابيات پراکنده‌ئى از آن باقى نمانده کليله و دمنهٔ منظوم است. اين کتاب از متن عربى عبدالله‌بن مقفع، به امر نصر، به پارسى ترجمه شد و سپس گويا به تشويق ابوالفضل بلعمي، رودکى آن را به شعر فارسى (بحر رمل مسدس) نقل کرد. اين چهار بيت را از ابيات بازماندهٔ آن منظومه بخوانيد:
تا جهان بود از سر آدم فراز کس نبود از راز دانش بى‌نياز
مردمان بخرد اندر هر زمان راز دانش را به‌هر گونه زبان
گرد کردند و گرامى داشتند تا بسنگ اندرهمى بنگاشتند
دانش اندر دل چراغ روشنست وز همه بد بر تن تو جوشنست
غير از اين منظومه، رودکى چند منظومهٔ ديگر باوزان مختلف داشت که گويا هر يک داستانى بود و از آنها نيز ابياتى پراکنده داريم و اما از قصايد و غزل‌هاى او اکنون اندکى در دست است تا مگر روزى دست حوادث ديوان گمشدهٔ او را به ما باز گرداند.
مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
حسین موسی‌خانی , شیکه مستند , روستای درازی , خاطره‌انگیز , طرح دانش بنیان , سی‌وسومین جشنواره موسیقی فجر , ورزشگاه الرمادی , ترانه‌سرای , نمایشنامه دانشگاهی , شوک اقتصادی , دستگاه‌های نظارتی , جی , نرخ‌های نجومی , شکنندگی موها , قرارداد کاری , زیور آلات , محمد صادق مهرابی , سفیر ایران در روسیه , اندیشمندان , هادی زرینی , خطوط شارژ , آنفلوآنزای پرندگان , مامور مخفی , سفر ماه عسل , ریش‌قرمز , هفته 20 , ۵گل برتر جام ملت ها , طوفانیان , تاکسی متر , مسابقه ستاره بیست , فلاونول , سقوط داعش , کارگشا , نابود , دانشگاه علوم پزشکی گیلان , فضای های مجازی , ممونوعیت تردد , شهرداری منطقه16 , مجوزاقامت , نبرد تبلیغاتی , مقاومت فلسطینی , حجت‌الاسلام محمدرضا زائری , حاج سعید حدادیان , نازپرورده , پدیده تکنیکی , وهابیت , نمایشگاه خودرو لس آنجلس , علمای مسلمان لبنان , اونس جهانی , گزارش، ,

مقالات پربیننده امروز
بانک اطلاعاتی کتاب / روزنامه سقفی همشاگردی , بانک اطلاعاتی کتاب / ماه , بانک اطلاعاتی کتاب / آموزش فصلها و ماهها: همراه با شعر و رنگ‌آمیزی , بهداشت و درمان / تغذیه و سلامتی / الگوی غذایی / کمبود چه موادی موجب افسردگی می‌گردد؟ , بانک اطلاعاتی کتاب / کلیات تعبیر خواب شامل تعبیرات: امام جعفر صادق، علامه مجلسی و محمدبن سیرین , علم و زندگی / علوم پایه / زیست شناسی / کوچکترین ژنوم جهان , بانک اطلاعاتی گردشگری / کاروان‌سرای هندوها ، کرمان , بانک اطلاعاتی کتاب / قانون کار، قانون بیمه بیکاری همراه با تصویب‌نامه‌ها، آئین‌نامه‌ها، بخشنامه‌ها، دستورالعمل‌ها، طبقه‌بندی مشاغل، پاداش افزایش تولید، مزد و پاداش، ... , بانک اطلاعاتی کتاب / تاریخ اسلامی , اقتصاد و بازرگانی / کار و اشتغال / کارآفرینی / ویژگی‌های کارآفرینان همواره موفق , بانک اطلاعاتی فیلم / رودخانه‌ای از میان آن می‌گذرد - A RIVER RUNS THROUGH IT , اقتصاد و بازرگانی / کشاورزی و شیلات / محصولات شیلات ـ میگو / اصول کشت و صنعت سهامی در صنعت میگو , بانک اطلاعاتی کتاب / حکمت و معیشت: شرح نامه امام علی به امام حسن (ع) , بانک اطلاعاتی کتاب / هوش هیجانی سازمانی: کاربرد هوش هیجانی در محیط کار، یادگیری، ارتباطات، انگیزش، رهبری سازمانی و بیماریهای روانی , بهداشت و درمان / بهداشت فردی و عمومی / بهداشت مادر و کودک / نظریه‌های رشد کودک , علوم انسانی / روانشناسی / روانشناسی ـ رفتار / راه‌حل برخورد با احساسات دردسرساز , بانک اطلاعاتی کتاب / استادکار و تعمیرکار خانه خود باشید , بانک اطلاعاتی کتاب / کتاب مجموعه نکات ادبیات فارسی - دین و زندگی - زبان انگلیسی - ریاضی - فیزیک - شیمی , شخصیت‌ها / فرهنگی و هنری / محمد تقی دانش پژوه , فرهنگی و هنری / ادبیات و شعر / نقد ادبی / بررسی و تحلیل انتقادی حدائق‌البلاغهٔ شمس‌الدین فقیر دهلوی ,

برخی منابع مهم خبری
energynewcomes.com تازههای انرژی , irib.ir صداوسیما , boursenews.ir بورس نیوز , sobhanehonline.com صبحانه آنلاین , sobhetehran.com صبح تهران , kamooneh.com کمونه , fc-perspolis.com پرسپولیس , iranojahan.com ایران و جهان , emtiazdaily.ir روزنامه امتیاز , irankhabar.ir ایران خبر , jahannews.com جهان نیوز , qudsonline.ir روزنامه قدس , citna.ir سیتنا , seratnews.ir صراط نیوز , dolat.ir دولت , asemanweekly.com آسمان , adyannews.com ادیان , qudsdaily.com قدس , parsfootball.com پارس فوتبال , varzesh3.com ورزش سه , 1dar1.com یک در یک , rasad.org رصد , vetnews.ir وت نیوز , bibaknews.com بی باک نیوز , tehranpress.com تهران پرس , nasle-farda.ir روزنامه نسل فردا , sibna.ir سیبنا , mizanonline.ir خبرگزاری میزان , zanefarda.ir زن فردا , hamrahannews.ir همراهان ,



وبگردی
بازدید هنرمندان از پروژه میدان ولیعصر
بازدید هنرمندان از پروژه میدان ولیعصر - جمعی از اهالی هنر ظهر امروز دوشنبه از پروژه <<صفه شهری>> پلازای میدان ولیعصر بازدید کردند.
اعتراف تكان دهنده رييس مجمع تشخيص مصلحت!
اعتراف تكان دهنده رييس مجمع تشخيص مصلحت! - اگر مردم نیازمند باشند، نان شب نداشته باشند، نتوانند بچه‌هایشان را به مدرسه بفرستند و خانه‌ای برای زندگی نداشته باشند، معنایش همان حدیث امام علی (ع) است که فرمود: نزدیک است که فقر به کفر بیانجامد. همان طور که الان هم می‌شنویم که عده‌ای به دلیل نیازهای شدید اقتصادی‌شان دست از مذهب برداشته‌اند.
لاله، شهلا و سومین زن...
لاله، شهلا و سومین زن... - جنس و طبقه و خاستگاه و روح این زنان کاملا متفاوت است و به بهانه آن می توان پرسید آیا مردها عاشق جسم یک زن می شوند اما زن ها عاشق روح و درون یک مرد؟
فیلم درگیری در نشست خبری مسعود کیمیایی
فیلم درگیری در نشست خبری مسعود کیمیایی - نشست خبری جنجالی فیلم قاتل اهلی / درگیری لفظی کیمیایی و لشگری قوچانی / عصبانیت علی علایی و درگیری لفظی با لشگری قوچانی / کیمیایی: چه اشکالی دارد در مورد حزب اللهی ها فیلم بسازم؟ / کیمیایی: آقای قوچانی شما در حدی نیستی که در مورد تدوین فیلم اظهار نظر کنی
گفتگوی جنجالی علی معلم و صادق زیباکلام
گفتگوی جنجالی علی معلم و صادق زیباکلام - صادق زیباکلام هم همفکر مسعود فراستی شد.
داچیای رومانی با نام رنو دو برابر قیمت جهانی
داچیای رومانی با نام رنو دو برابر قیمت جهانی - در کشور ما علاقه‌مندان به دنیای خودرو بسیار زیاد هستند و همین امر سبب شده تا اخبار مربوط به تازه واردان این صنعت به دقت مورد پیگیری قرار بگیرد.
 تصويری دیده نشده از آيت الله هاشمی
تصويری دیده نشده از آيت الله هاشمی - انتخاب - این تصویر مربوط به سفر آیت الله هاشمی به شمال است
عکسی دیده نشده از آخرین جشن تولد آیت‌الله هاشمی
عکسی دیده نشده از آخرین جشن تولد آیت‌الله هاشمی - به گزارش جماران، عکسی مربوط به جشن تولد 82 سالگی آیت الله هاشمی رفسنجانی(ره) در کنار همسرش عفت مرعشی در شبکه های اجتماعی منتشر شده است.
    پربازدیدها