پنج شنبه ۵ مرداد ۱۳۹۶ / Thursday, 27 July, 2017

رودکی


رودکى شاعر استاد آغاز قرن چهارم است که او را به‌سبب مقام بلند وى در شاعرى و به‌علت پيشوائى پارسى‌گويان و آغازيدن بسيارى از انواع شعر پارسى به‌حق 'استاد شاعران' لقب داده‌اند. در قديمى‌ترين و درست‌ترين مأخذى که از او ياد شده يعنى در الانساب سمعانى کنيه و نام و نسب وى 'ابوعبدالله جعفربن محمد' و علت اشتهارش به رودکى انتساب او به ناحيهٔ 'رودک' سمرقند دانسته شده است. سمعانى مى‌گويد 'قريه' يعنى قصبهٔ مرکزى ناحيهٔ رودک 'بَنُج' نام دارد و رودکى از آنجا است. اين کلمهٔ 'بنج' ظاهراً صورت محرف 'پنج‌ده' است که امروز همچنان به اسم خود در ناحيهٔ سمرقند باقى است.
تاريخ ولادت رودکى به حدس قريب به يقين بايست اواسط قرن سوم هجرى بوده باشد. از آغاز حيات او و کيفيت تحصيلات وى اطلاعى دقيق در دست نيست. عوفى در لباب‌الالباب گفته که 'چنان ذکى و تيزفهم بود که در هشت سالگى قرآن تمامت حفظ کرد و قرائت (مقصود علم‌القراءة است) بياموخت و شعر گفتن گرفت و معانى دقيق مى‌گفت چنانک خلق بر وى اقبال نمودند و رغبت او زيادت شد و او را آفريدگار تعالى آوازى خوش و صوتى دلکش داده بود و به سبب آواز در مطربى افتاده بود و از ابوالعبک بختيار که در آن صنعت صاحب اختيار بود به ربط بى‌آموخت و در آن ماهر شد و آوازهٔ او به اطراف و اکناف عالم برسيد و امير نصر بن احمد سامانى که امير خراسان بود او را به قربت حضرت خود مخصوص گردانيد و کار وى بالا گرفت' .
عوفى در مقدمهٔ همين سخنان نوشته است که 'از مادر نابينا آمده' و شاعران نزديک به‌عهد او هم که در همان محيط زندگانى خود مى‌زيسته و شاعرى مى‌کرده‌اند به اين مطلب اشاره نموده‌اند و از طرفى ديگر در اشعار او گاه به اشاراتى که دال بر بينائى او در مدتى از حيات او بوده باز مى‌خوريم، مانند اين دو بيت:
هميشه چشمش زى زلفکان خوشبو بود هميشه گوشش زى مردم سخندان بود
پوپک ديدم بحوالى سرخس بانگ بر برده بابر اندرا
چادرکى ديدم رنگين بر او رنگ بسى گونه بر آن چادرا
اين دو گونه اشارات متناقض مايهٔ حيرت خواننده مى‌شود چنانکه بايد يا در صحت يکى ازين دو دسته سخنان ترديد کرد و يا به اين نتيجه رسيد که رودکى در قسمتى از زندگانى خود بينا بود و بعد به علتى که بر ما معلوم نيست نابينا شد. اتفاقاً يک اشارهٔ تاريخى در اين باب وجود دارد که ما را ازين تحير مى‌رهاند و آن تصريح محمودبن عمر نجاتى است در کتاب بساتين‌الفضلا و رياحين‌العقلا فى شرح تاريخ العتبى که به سال ۷۰۹ هجرى تأليف شده، بر اينکه رودکى در آخر عمر خود کور شد (و قد سُمل فى آخر عمره).
وفات رودکى را سمعانى به سال ۳۲۹ هجرى نوشته و گفته است که او در مولد خو بنج (پنج ده) درگذشت و همان جا به‌ خاک سپرده شد.
ممدوح رودکى اميرسعيد نصربن احمد بن اسمعيل بود که از سال ۳۰۱ تا ۳۳۱ پادشاهى کرد و بعيد نيست که پيش از امير نصر دربار پدر او احمد را که به سال ۳۰۱ بر دست غلامان ترک خود کشته شده بود، نيز درک کرده باشد. رودکى در خدمت امير نصر تقرب بسيار داشت و در سفر و حضر با او بود و از ستايش او و وزير وى ابوالفضل بلعمى و صلات و جوايز آنان مال فراوان اندوخت و جاه و جلال بسيار يافت، و غير ازين دو، رجال ديگرى را نيز مدح گفت مانند: ابوجعفر احمدبن محمد صفارى که از سال ۳۱۱ تا ۳۵۲ بر سيستان فرمانروائى مى‌کرد؛ و ماکان بن کاکى از امراء مشهور ديلمى که تا رى را زير فرمان داشت و با سامانيان گاه بر سر صلح بود و گاه از در جنگ درمى‌آمد تا در جنگى که به سال ۳۲۹ با ابوعلى محتاج چغانى سردار سامانيان مى‌کرد تيرى بر مقتل او رسيد و از اسب درافتاد و مرد. از ميان اين ممدوحان ابوالفضل بلعمى وزير دانشمند سامانيان به رودکى اعتقادى وافر داشت و او را ميان شاعران عرب و عجم بى‌نظير مى‌دانست و ظاهراً مشوق رودکى در نظم کليله و دمنه همين وزير ادب‌دوست بود.
رودکى نزد همهٔ شاعران و ادبيان معاصر خود در خراسان و ماوراءالنهر به عظمت مقام شاعرى شناخته و توصيف شده است. بعد از او نيز بسيارى از شاعران بزرگ مانند دقيقى و کسائى و فردوسى و فرخى و عنصرى و رشيدى سمرقندى و نظامى عروضى و جز آنان او را به بزرگى مرتبت ستوده و بسا که از او با عنوان 'استاد شاعران' و 'سلطان شاعران' ياد کرده‌اند.
اشعار او بسيار بود. عوفى در لباب‌الالباب نوشته است که 'اشعار او صد دفتر برآمده است' و رشيدى سمرقندى شاعر قرن ششم گفته است که 'شعر او را برشمردم سيزده ره صدهزار' . به‌نظر من معنى مصراع آن است که سيزده بار شعر او را برشمرده‌ام و صدهزار بود، ليکن اين مصراع را از ديرباز چنين معنى کرده‌اند که شعر او را شماره کرده‌ام، به يک ميليون و سيصد هزار بيت برآمده است! و اين بسيار مستبعد به‌نظر مى‌آيد. به‌هرحال مسلم است که او طبيعةً شاعر بود و بى‌تکلف و زحمتى شعر مى‌ساخت چنانکه ترجمهٔ کليله و دمنه را که به امر نصربن احمد صورت گرفته بود بر او مى‌خواندند و او مى‌شنيد و به‌شعر درمى‌آورد. پيدا است که چنين کسى مى‌توانست شعر بسيار سروده باشد و چنين نيز بود اما اکنون از آن همه اشعار جز چند قطعه و قصيده که در کتب قديم نقل شده، و بعضى ابيات پراکنده که در جُنگ‌ها و کتب لغت و تذکره‌ها آمده است، چيزى در دست نيست. مقدارى از اشعار رودکى در ديوان قطران تبريزى راه جسته و ديوانى هم که از رودکى به طبع سنگى رسيده حاوى اشعارى از قطران است. يکى از علل اين اختلاط آن است که نام ممدوح رودکى (نصر) براى غير اهل تحقيق قابل اشتباه با کنيهٔ ممدوح قطران (ابونصر، مملان بن وهسودان حکمران آذربايجان بوده است.
مهمترين اثر رودکى که اکنون جز ابيات پراکنده‌ئى از آن باقى نمانده کليله و دمنهٔ منظوم است. اين کتاب از متن عربى عبدالله‌بن مقفع، به امر نصر، به پارسى ترجمه شد و سپس گويا به تشويق ابوالفضل بلعمي، رودکى آن را به شعر فارسى (بحر رمل مسدس) نقل کرد. اين چهار بيت را از ابيات بازماندهٔ آن منظومه بخوانيد:
تا جهان بود از سر آدم فراز کس نبود از راز دانش بى‌نياز
مردمان بخرد اندر هر زمان راز دانش را به‌هر گونه زبان
گرد کردند و گرامى داشتند تا بسنگ اندرهمى بنگاشتند
دانش اندر دل چراغ روشنست وز همه بد بر تن تو جوشنست
غير از اين منظومه، رودکى چند منظومهٔ ديگر باوزان مختلف داشت که گويا هر يک داستانى بود و از آنها نيز ابياتى پراکنده داريم و اما از قصايد و غزل‌هاى او اکنون اندکى در دست است تا مگر روزى دست حوادث ديوان گمشدهٔ او را به ما باز گرداند.
مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
کیفیت بخشی , سابقه سیاه پوشی , محصول پروتئینی , زنده به گور کردن , مستند برگزیده , مشیل اوباما , مهمانی لاله ها , مالت ها , مصلی حرم حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) , بدهی دستگاه ها به تامین اجتماعی , مچلس , دیپلم فوری , رضایت مشتریان , خط دوم مترو , اظهارات تونی آبوت , آزادکشور , قمر سیاره , پیوست فناوری , کمینه , گره چینی , چارچوب قوانین , کاوه امیری , جنگ تمدن‌ها , هدایت‌الله میرمرادزهی , لوپوئن , پارلمان بحرین , فعالان سیاسی استان مازندران , رئیس مجمع خیرین مدرسه ساز کشور , تهیه کننده تلویزیون , عالی کار , پست اینستاگرامی , دیدار سالموند از تهران , سه گانه پدرخوانده , شورای اسلامی شهر بجنورد , مامور پلیس , کیومرث حیدری , میرزا کوچک خان جنگلی , برداشت شاتوت , رضا گوران , حیله گری , فایرفا , شبکه فشار ضعیف , رشته فیزیوتراپی , محمود نوری , فیزیولوژیک , جاده سراب , دانشجویان ایرانی مقیم آنکارا , تحریف آیات , آرامش بهاری , رسیتال فلوت ,

مقالات پربیننده امروز
بانک اطلاعاتی کتاب / اصول برنامه‌نویسی برای موبایل , بانک اطلاعاتی کتاب / آموزش سریع مبانی کامپیوتر و داده‌پردازی , بانک اطلاعاتی کتاب / سعادت و شقاوت در قرآن و روایت , بانک اطلاعاتی کتاب / دعائ الامام الحسین (ع) یوم عرفه: انضم به زیاره عاشورائ , شخصیت‌ها / فرهنگی و هنری / سینماو تأتر / فتحعلی اویسی , بانک اطلاعاتی کتاب / اینترنت در خدمت رشته‌های پزشکی, دندانپزشکی, داروسازی, پیراپزشکی, علوم پایه پزشکی , بانک اطلاعاتی کتاب / آموزش جادوئی Windows 98: مطابق با استاندارد جدید کاردانش و فنی و حرفه‌ای , فرهنگی و هنری / ادبیات و شعر / شخصیت‌ها ـ نویسندگان / زندگی و آثار ارنست همینگوی , خانه و خانواده / آشپزی / خوراکهای سبزیجات / خوراک سبزیجات , بانک اطلاعاتی کتاب / نیمه پنهان: روزنامه‌نگاران جاسوس , بانک اطلاعاتی کتاب / درس قشنگ لبخند , بانک اطلاعاتی کتاب / پرسش‌های چهارگزینه‌ای فیزیک پیش‌دانشگاهی (1) رشته ریاضی , بهداشت و درمان / تغذیه و سلامتی / الگوی غذایی / عادتهای غذایی که باعث اضافه وزن میشوند , بانک اطلاعاتی کتاب / مالیه بین‌الملل: نظریه‌ها و سیاستهای اقتصاد بین‌الملل , شخصیت‌ها / فرهنگی و هنری / نقاش / محمدتقی , بانک اطلاعاتی کتاب / ما و انتخابات , فرهنگی و هنری / موسیقی / خوانندگان / حکایت چنین آغاز شد , بانک اطلاعاتی کتاب / آسیب‌شناسی روانی 2 , اجتماعی / خانه و خانواده / بررسی اثرات اعمال قدرت والدین بر فرزندان , فرهنگی و هنری / موسیقی / موسیقی‌نواحی / موسیقی آوازی لرستان ,

برخی منابع مهم خبری
9day.ir 9 دی , teyf.ir طیف , salamati.ir سلامتی , cinemakhabar.ir سینما خبر , iran-varzeshi.com روزنامه ایران ورزشی , nasimonline.ir نسیم , smtnews.ir روزنامه صمت , sabanewspaper.com روزنامه صبا , rahva.ir رهوا , ical.ir کتابخانه مجلس , salamatnews.com سلامت , arshnews.ir عرش , rouzegareno.ir روزگارنو , modeonline.ir مدآنلاین , citypress.ir شهرداری تهران , shafaf.ir شفاف , shahidnews.com شهیدنیوز , parsfootball.com پارس فوتبال , asianews.ir آسیا , alodoctor.ir الو دکتر , tarikhirani.ir تاریخ ایرانی , ebrat.ir عبرت , vatanonline.ir وطن , khabarnew.ir خبرنو , kasbokarnews.ir روزنامه کسب و کار , edunews.ir آموزش , bashgah.net باشگاه اندیشه , javanemrooz.com جوان امروز , press.jamejamonline.ir روزنامه جام جم , webshahr.org وب شهر ,



وبگردی
ادعاهای محمد علی رامین علیه بیت امام / فیلم
ادعاهای محمد علی رامین علیه بیت امام / فیلم - محمد علی رامین در سخنانی تعجب آور انتقاداتی صریح را متوجه بیت امام ساخته و ادعا کرده است که بیت ایشان اکنون ضد انقلاب است.
مزخرفات علی ضیا در دفاع از آزاده نامدای / فیلم
مزخرفات علی ضیا در دفاع از آزاده نامدای / فیلم - علی ضیاء مجری برنامه فرمول یک درباره بحث‌های پیش آمده پیرامون عکس‌های آزاده نامداری صحبت کرده است.
آزاده نامداری و جنجال تصاویر بی حجابش / فیلم
آزاده نامداری و جنجال تصاویر بی حجابش / فیلم - آزاده نامداری به انتشار تصاویر بی حجابش واکنش نشان داد
قدرت گرفتن نسلى از آقازاده هاى متوهم و وقيح
قدرت گرفتن نسلى از آقازاده هاى متوهم و وقيح - نادر فتوره چی روزنامه نگار در این باره خطاب به حمید رضا عارف توئیت کرده است: «موفقيت هاى رانتى» تو و امثال تو به دليل ژن خوب نيست، به دليل ساختار فاسد است.» او همچنین در توئیتی دیگر به تندی نوشته است: «پسرعارف تصويرى از آينده منطقى وضع موجود است: قدرت گرفتن نسلى از آقازاده هاى متوهم و وقيح كه هيچ نسبتى با انقلاب٥٧، به غير از«سفره» آن ندارند.»
رونمایی پسر عارف از ژن آقازادگی
رونمایی پسر عارف از ژن آقازادگی - صحبت های عجیب پسر عارف که انتقادات زیادی داشت
اولین فیلم از اظهارات قاتل آتنا مقابل دوربین
اولین فیلم از اظهارات قاتل آتنا مقابل دوربین - دهان آتنا را گرفتم به اتاق پشتی بردم، او را خفه کردم و ...
 اولین تصاویر از مهران مدیری و دخترش شهرزاد
اولین تصاویر از مهران مدیری و دخترش شهرزاد - مراسم افتتاحیه فیلم «ساعت 5 عصر» اولین ساخته مهران مدیری در حالی برگزار شد که شهرزاد دختر این کارگردان نیز در مراسم حضور داشت و برای اولین بار است که دختر مهران مدیری در چنین مراسمی حضور می یابد.
فیلم لحظه شلیک پلیس به مهاجم مترو
فیلم لحظه شلیک پلیس به مهاجم مترو - لحظه شلیک پلیس به مهاجم مترو / این فرد چند مسافر مترو و یک مامور ناجا را با چاقو مجروح و به سمت پلیس های دیگرحمله کرد، در اینجا بود که پلیس به او شلیک میکند...
گفتگوی حسین دهباشی با علی فلاحیان / سعید امامی در زندان کشته شد
گفتگوی حسین دهباشی با علی فلاحیان / سعید امامی در زندان کشته شد - خشت خام / نوبت بیست و ششم / گفتگوی حسین دهباشی با علی فلاحیان
عملیات انتحاری داعش در بالای شهر تهران! / عکس
عملیات انتحاری داعش در بالای شهر تهران! / عکس - این تصویر از صبح امروز در برخی شبکه های مجازی دست به دست می چرخد و برخی کاربران خوش ذوق با شوخی معنی داری درباره آن نوشته اند که این تصویر متعلق به بمب گذاری انتحاری داعش نیست و برای یکی از فروشگاه های بالای شهر تهران است که مد خاصی در پوشاک میان جوانان را ترویج می کند.
    پربازدیدها