ویستا مرجع مهمترین عناوین خبری / چهارشنبه ۲۹ مرداد ۱۳۹۳ / Wednesday, 20 August, 2014 /

امیر‌خسرو دهلوی

امير ناصرالدين ابوالحسن خسرو بن امير سيف‌الدين محمود دهلوى از عارفان و شاعران نام‌آور پارسى‌گوى هندوستان در نيمهٔ دوم قرن هفتم و آغاز قرن هشتم هجرى است. پدرش سيف‌الدين محمود از اميران قبيلهٔ لاچين، از ترکان ختائى ماوراءالنهر ساکن شهر کش بود و به‌همين سبب به 'امير لاچين' شهرت داشت.
امير خسرو به‌سال ۶۵۱ هجرى در قصبهٔ مؤمن‌آباد (= پتيالي) دهلى‌زاه شد. دربارهٔ ميلاد امير خسرو داستان‌هاى خارق‌العاده نقل شده است. بنابر بعضى مأخذها در کودکى به‌همراه دو برادرش عزالدين على‌شاه و نصيرالدين محمود به شرف دست‌بوس شيخ نظام‌الدين اولياء (م ۷۲۵ هـ) از بزرگان مشايخ چشتيه نائل گشت. برخى ديگر از مآخذها اين دست‌بوس را در سال‌هاى دوران بلوغ اميرخسرو ذکر کرده‌اند و اين شيخ بزرگ چشتيه را مشوق امير خسرو در ساختن شعرهاى 'عشق‌انگيز و زلف و خال‌آميز' و به‌طرز 'صفاهانيان' مى‌دانند. ظاهراً امير خسرو در خدمت همين پير با خواجه حسن دهلوى شاعر معروف و ضياءالدين برنى مؤلف تاريخ فيروزشاهى آشنائى يافت.
خسرو در جوانى از تحصيل بسيارى از دانش‌هاى متداول زمان فارغ شد و چون به‌حد رشد رسيد به دربار غياث‌الدين بَلَبَن (۶۶۴-۶۸۶ هـ) راه جست و سپس در خدمت پسر بزرگ او يعنى ملک‌محمد قاآن حاکم مولتان به مولتان رفت، تا در سال ۶۸۴ که ملک‌محمد در جنگ با مغولان کشته شد، اميرخسرو و خواجه حسن دهلوى در معرکه به اسارت مغول افتادند اما پس از دوسال رهائى يافته و به دهلى بازگشتند. پس از فوت غياث‌الدين بلبن در سال ۶۸۶، خسرو ملازم درگاه معزالدين کيقباد (۶۸۶-۶۸۹ هـ) و سپس مقرب درگاه جلال‌الدين فيروزشاه خلجى (۶۸۹-۶۹۵ هـ) شد و مانند پدر و برادر خود در زمرهٔ اميران درآمد و به 'اميرخسرو' اشتهار يافت. وى از اين پس نيز در دستگاه سلاطين دهلى بود تا دور سلطنت به تُغلُق شاهيه رسيد. غياث‌الدين تُغلُق‌شاه (۷۲۰-۷۲۵) که تغلق‌نامهٔ اميرخسرو به‌نام او است بر مرتبت امير افزود و امير در سفر تغلق‌شاه به بنگاله همراه او بود و در بازگشت از آن ديار به‌سال ۷۲۵ هجري، چون در راه شنيد که مرادش شيخ نظام‌الدين اولياء درگذشته است، ترک خدمت گفت و به دهلى شتافت و مجاور قبر مرشد خويش گرديد و هرچه داشت به بينوايان بخشيد و بعد از شش ماه در ذى‌قعدهٔ سال ۷۲۵ هجرى بدرود حيات گفت و در جوار نظام اولياء به‌خاک سپرده شد. اميرخسرو با آنکه زندگى خويش را در خدمت شاهان مى‌گذراند از مصاحبت شيخ و پيشواى اعتقادى خود نظام‌الدين غافل نبود، چندانکه محرم اسرار وى شد و کتاب‌هاى خود را پس از اتمام به‌نظر شيخ مى‌رسانيد و دربارهٔ اين ارادت و نزديکى وى به شيخ در تذکره‌ها و ترجمه‌ها حکايت‌ها آمده است (رجوع شود به سيرالاولياء، ص ۳۰۰ به بعد و تاريخ فرشته، ج ۲، ص ۷۵۶).
اميرخسرو علاوه بر اطلاعات وسيع از زبان‌هاى فارسى و ترکى و عربى و ادبيات اين هر سه زبان، به زبان هندى و ادب آن نيز آشنائى داشت. در نظم و نثر هر دو استاد و در موسيقى هندى و ايرانى ماهر و توانا بوده است. به او آوازى خوش نسبت داده‌اند و گفته‌اند سيزده پرده و نغمه ابداع کرده است. وى يکى از پرکارترين شاعران پارسى‌گوى است.
   آثار دهلوى
ديوان خسرو شامل انواع مختلف شعر غير از مثنوى‌هاى او است که شاعر خود در پنج دفتر 'پنج‌گنج' مرتب ساخته و آن را به‌نام‌هاى 'تحفةالصغر' ، 'وسط‌الحيات' ، 'غرةالکمال' ، 'بقيهٔ نقيّه' و 'نهايةالکمال' ناميده است. مثنوى‌هاى هشت‌گانهٔ وى که به 'ثمانيهٔ خسرويه' نيز مشهور است و بخشى از آنها در نظيره‌گوئى بر نظامى سروده شده است به‌علاوهٔ دو مثنوى ديگر عبارتست از:
۱. منظومهٔ دَول‌رانى خضرخان به بحر هزج مثمن مقصور يا محذوف در داستان عشق خضرخان پسر علاءالدين محمدشاه خلجى با 'ديول‌دي' دختر راجهٔ گجرات مشتمل بر ۴۵۱۹ بيت.
۲. تاج‌الفتوح، منظومه‌اى است مربوط به سال اول جلوس جلال‌الدين فيروزشاه، به بحر هزج مثمن مقصور يا محذوف.
۳. نه سپهر، منظومه‌اى است بر نه باب و هر باب در بحرى مستقل که اميرخسرو به‌سال ۷۱۸ آن را به‌نام قطب‌الدين مبارکشاه خلجى ساخته است.
۴. تُغلُق‌نامه، در ذکر احوال غياث‌الدين تغلق‌شاه سردودمان شاهان تغلقيهٔ دهلى.
۵. معطل‌الانوار، به ‌بحر سريع در جواب مخزن‌الاسرار نظامى در سه هزار و سيصد و ده بيت و در موضوع توحيد و تحقيق و تهذيب و تربيت که در سال ۶۹۸ سروده شد.
۶. شيرين و خسرو به‌بحر هزج مثمن مقصور يا محذوف که شاعر به تقليد از خسرو و شيرين نظامى و در موضوع همان منظومه و مشتمل بر ۴۱۲۴ بيت در رجب سال ۶۹۸ به انجام رسانيد.
۷. مجنون و ليلى، به تقليد از ليلى و مجنون و مشتمل بر ۲۶۶۰ بيت که آن را نيز در سال ۶۹۸ سرود.
۸. آئينه اسکندرى در جواب اسکندرنامهٔ نظامى به بحر متقارب مثمن مقصور يا محذوف در ۴۴۵۰ بيت که به سال ۶۹۹ به انجام رسيد.
۹. هشت بهشت در جواب هفت پيکر نظامى در موضوع عشق بهرام گور با دلارام. اين منظومه را اميرخسرو در ۳۳۵۲ بيت و به سال ۷۰۱ سرود.
۱۰. قران سعدين، مثنوى است به بحر سريع در موضوع مناسبات و مراسلات معزالدين کيقباد پسر بغراخان با پدر خود که اميرخسرو آن را در ۳۶ سالگى خود و در مدتى کوتاه به‌نظم آورد ولى مهارت و قدرت او در شاعرى در اين منظومه مشهود است.
اميرخسرو گذشته از ديوان و مثنوى‌هاى يادشده مجموعهٔ شعرى به‌نام 'جواهر خسروى' دارد مشتمل بر موضوع‌هاى مختلف که بيشتر تفننى است و شرح آنها چنين است: نصاب بدايع العجايب؛ گهريال اميرخسرو که منظومهٔ کوتاهى است در حساب انگشتان؛ مثنوى شهر آشوب مرکب از ۶۷ رباعي؛ خالق بارى که نصابى است براى زبان هندى و به چندين بحر است؛ چيستان مرکب از قطعه‌هائى به هندي.
کتاب‌هاى نثر اميرخسرو عبارتست از: 'خزائن الفتوح' معروف به تاريخ علائى، در تاريخ سلطان علاءالدين محمد خلجى؛ 'افضل‌الفوايد' متضمن ملفوظات نظام‌الدين اولياء مراد اميرخسرو؛ 'رسائل‌الاعجاز' يا اعجاز خسروى در ذکر قواعد انشاء زبان فارسي.
   سبک و روش دهلوى
اميرخسرو دهلوى بى‌ترديد بزرگترين شاعر پارسى‌گوى هند و يکى از شاعران شيرين‌سخن و نيرومند فارسى است. او در غزل از سعدى و در مثنوى از نظامى و در موعظه و حکمت از سنائى و خاقانى و در قصيده از رضى‌الدين نيشابورى و کمال‌الدين اسماعيل پيروى کرده است. به اين سبب خواننده در شعر اين شاعر به سبک‌هاى مختلف باز مى‌خورد که در عين حال به يارى طبع روان و ذوق خداداد و حدّت ذهن و به سبب اينکه در محيط جديدى از ادب فارسى تربيت شده و لهجه‌اى نو و ترکيب‌هائى تازه و انديشه‌هائى خاص نصيبش گرديده بود طبعاً تازگى‌هاى بسيار و مضمون‌هاى نو فراوان در سخن وى مشاهده مى‌شود و شاعران و نويسندگان بعد از او بارها از او به استادى ياد کرده‌اند.


همچنین مشاهده کنید


همچنین سایر کاربران این صفحات را هم دیده‌اند
شعر و ادب    مولوی    دیوان شمس    غزلیات   
رشته های ورزشی    والیبال    قوانین و مقررات   
شعر و ادب    مولوی    دیوان شمس    غزلیات   
ارتباطات    گاهشماری چند در اطلاع رسانی وارتباطات    بعد از میلادمسیح    از سال ۱۹۴۶ تا سال ۱۹۶۵ میلادی   
کشاورزی جنگلداری و شیلات    منابع طبیعی    مرتع و آبخیزداری    مرتع و مرتع داری    گیاهان مرتعی    مصارف گیاهان مرتعی   
جامعه شناسی    حوزه های جامعه شناسی    جامعه شناسی روستایی    طبقات، قشرها و گروه های اجتماعی   
تغذیه    تغذیه در دوران های مختلف زندگی    تغذیه دوران نوجوانی و جوانی    مشکلات تغذیه ای دوران نوجوانی   
ارتباطات    رسانه    رسانه های گروهی    رسانه های چاپی ـ کتاب    شیوه های مطالعه و یادگیری    روش های مطالعه    روش ها    خواندن تجسسی    روش خواندن تجسسی    سؤال کردن   
خانه و خانواده    آشپزی    سس ها   
سرگرمی    تعبیر خواب   


کلمات در حال جستجو
خودرو    شورای رقابت    وزارت صنعت    کمیسیون صنایع    آمریکا    عراق    داعش    عملیات    اسرائیل    حماس    غزه    جنگ    فوتبال    لیگ برتر    هفته چهارم    جدول لیگ    روحانی    مذاکرات هسته ای    فرجی دانا    وزیرعلوم    مجلس    زیباکلام    رسایی    لاریجانی    استیضاح    آشنا    وزیر علوم    طلا    سکه    ارز    بازار   




رویکرد غرب نسبت به تکفیری‌ها چگونه تغییر کرد؟ - موضوع تهاجم تروریست های تکفیری به مناطق مختلف عراق و جنایات آن ها در این مناطق، یکی از مهمترین موضوعاتی است که طی هفته های اخیر، توجه رسانه ها و مطبوعات بین المللی را به خود جلب کرده است. با این حال، نگاهی به روند پوشش اخبار مربوط به اقدامات تروریست های وابسته به گروه «داعش»، از اهداف سیاسی و پشت پرده غرب در نوع موضع گیری های خود در این زمینه حکایت دارد.
ناکامی بزرگ پرسپولیس و تراکتورسازی/ صعود یک ناشناس به صدر بهترین‌ها - خبرگزاری مهر - گروه ورزشی: پیروزی فولاد در دربی اهواز، شکست سپاهان و تراکتورسازی تیم‌های اول و دوم جدول، رقم خوردن دومین باخت پرسپولیس، سقوط تراکتورسازی با شکست در مشهد، ...
حمله موشکی مقاومت به تل آویو/ بمباران نوارغزه همچنان ادامه دارد - گروههای مقاومت در آخرین حملات علیه رژیم صهیونیستی پایگاه نظامی اسناد صوفا در جنوب غزه را هدف حمله قرار دادند.
وزارت اطلاعات با سنگ اندازان در مقابل کارآفرین برخورد می کند - اردبیل – خبرگزاری مهر: وزیر اطلاعات اگر در دستگاههای دولتی در زمینه ارائه مجوز و یا همکاری با کارآفرینان تقابلی مشاهده شود و افرادی در صدد خالی کردن کارآفرین و سنگ ...
مستحق باخت برابر ملوان نبودیم/ مشکلات را حل می‌کنیم و بزودی برمی‌گردیم! - سرمربی تیم فوتبال پرسپولیس معتقد است بازیکنان ملوان باهوش‌تر از نفرات تیمش بودند و توانستند در این بازی به پیروزی برسند. علی دایی همچنین تاکید کرد بزودی مشکلات تیمش را ...
نعطیلی تالارهای نمایشی تئاتر شهر در روزهای پنجشنبه و جمعه - تمامی نمایش های روی صحنه در تالارهای نمایشی مجموعه تئاتر شهر روزهای پنجشنبه 30 و جمعه 31 مردادماه به مناسبت سالروز شهادت امام جعفر صادق (ع) اجرا نمی‌شوند.
دومین شکست تیم دایی در لیگ چهاردهم/ پرسپولیس به ملوان باخت - تیم فوتبال پرسپولیس در آخرین مسابقه هفته چهارم لیگ برتر برابر میزبانش تیم ملوان تن به شکست داد تا دومین باخت خود در این فصل را تجربه کند. شاگردان علی دایی که از چهار ...
دومین جنجال بر سر دانشمندان هسته‌ای از کجا شروع شد؟ - کمیسیونی در شورای امنیت کشور نحوه حفاظت از کلیه اماکن حساس و افراد و شخصیت ها در کشور را تعیین می‌کند و شورای امنیت در وزارت کشور حفاظت از سایت ها، اماکن و افراد را طبقه بندی و برنامه‌ریزی می‌کند که دبیر آن نیز معاون وزیر کشور است. کاستن از حفاظت دانشمندان هسته‌ای معنایی مترادف با همان جا به جایی سه یا چهار نفری دارد که با بزرگنمایی و بخاطر آن حدود ده ماه در کشور جنجال به پا کرده بودند.»
ترس وزیر علوم از افشای اسناد محرمانه/ لاریجانی صندوقچه اسرار فرجی دانا - جلسه استیضاح زیر علوم حاشیه های زیادی به همراه داشت از ترس فرجی دانا از افشای نامه وزارت اطلاعات در مورد استعلام صلاحیت معاونانش گرفته تا نامه های فراوانی که به لاریجانی ...
روحانی: نباید رای امروز مجلس بین قوا فاصله بیندازد/نجفی مسیر بالابردن کیفیت دانشگاه ها را ادامه دهد - دولت - رییس جمهوری در جمع علما، فضلا و طلاب استان اردبیل با تاکید بر محبوبیت دکتر رضا فرجی‌دانا در میان دانشگاهیان و دانشمندان کشور، از همگان به ویژه دانشجویان، اساتید و صاحب‌نظران خواست به رای مجلس احترام بگذارند.
زنان ایرانی در سایه‌ انقلاب اسلامی رشد بسیار خوبی در فعالیت های اجتماعی داشتند - رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام در پاسخ به این سؤال که «آیا عدالت در جامعه در مورد زنان رعایت می‌شود؟» گفت: اشکالاتی هست که به سوی رفع تدریجی آن می‌رویم اما باید این واقعیت ...
ایران به حق از دستاوردهای هسته ای دانشمندانش دفاع می کند - مشاور وزارت امور خارجه آمریکا در نامه به اعضای تیم هسته ای کشورمان بیان کرد: ایران بحق از دست آوردهای دانشمندانش افتخار می کند و اعتقاد دارد که به عنوان یک کشور عضو NPT ...
تغییرات دانشگاه آزاد، کار این اساتید را از جذب به اخراج رساند! - نه جاسبی، نه دانشجو، نه میرزاده، هیچ کدام مشکل این اساتید را نه تنها حل نکردند، بلکه یکی ایشان را رها کرد، دیگری در خروج را نشانشان داد و آخری اخراجشان را آغاز کرده است. همه این اتفاقات هم در حالی رخ داده که قوانین چیز دیگری می‌گفته و می‌گوید!
تمایل رئیس فراکسیون رهروان به ابقای فرجی دانا/ بدنه فراکسیون موافقت نبودند - عضو فراکسیون اصولگرایان مجلس شورای اسلامی با اشاره به حضورش در جلسه عمومی فراکسیون رهروان گفت: جلالی تلاش داشت که استیضاح وزیر علوم را نیاورد اما لایه های اثرگذار این ...
ظریف: نوع روابط‌مان با آفریقا باید مبتنی بر منافع دو طرف باشد - وزیر امورخارجه در نشست کاری با گروه سفیران ایران در کشورهای آفریقایی به تبیین سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در این قاره پرداخت.
در جلسه استیضاح وزیر علوم فراکسیونی عمل نکردیم - عضو شورای مرکزی فراکسیون اصولگرایان رهروان ولایت گفت: تقسیم اعضای مجمع عمومی فراکسیون به دو دسته موافقان و مخالفان استیضاح وزیر علوم مانع از اتخاذ تصمیم فراکسیونی در ...
دانشمند جوان ایرانی، برنده جایزه مشترک انجمن های فیزیک فرانسه و انگلستان شد - دکتر رامین گلستانیان،‌ فیزیک دان ایرانی و استاد دانشگاه آکسفورد برنده مدال «هول‌وک» (Holweck) سال ۲۰۱۴ شد.
سفیر فیلیپین به وزارت خارجه احضار شد - معاون وزیر خارجه صبح چهارشنبه در ارتباط با مرگ مشکوک پرویز خاکی، ایرانی دربند در مانیل، ادوارد منز، سفیر فیلیپین در ایران را به وزارت امور خارجه احضار کرد.
تولید پارچه‌ ضدمیکروبی جدید با قابلیت درمان موضعی در کشور - محققان دانشگاه صنعتی امیرکبیر به کمک نانوذرات مس، پارچه ضدمیکروبی جدیدی با کاربرد در حوزه پزشکی و منسوجات خانگی تولید کردند که از ثبات بسیار بالایی در شستشو برخوردار بوده و به روشی ساده و اقتصادی قابل تولید است.
ملوان - پرسپولیس؛ دایی و ایراندوست به دنبال تثبت - نبرد دو تیم ملوان و پرسپولیس در انزلی یادآور کسب آخرین قهرمانی سرخپوشان پایتخت در فوتبال ایران است. البته این دو تیم که هرکدام شرایط خاصی را سپری کرده و برای گرفتن نتیجه تحت فشار هواداران خود هستند، آخرین و یکی از جذابترین دیدارهای هفته چهارم لیگ برتر را برگزار می‌کنند.
راحت‌ترین راه برای نرفتن به سربازی فوتبالیست شدن است - سیر رسانه‌ای شدن پرونده کارت‌های پایان خدمت جعلی فوتبال ایران و نحوه رسیدگی به آن، موجب شد تا خیلی‌ها بفهمند یکی از بی‌دردسر‌ترین راه‌ها برای فرار از دوران خدمت سربازی، فوتبالیست شدن است و این روش نه از طریق باندهای مافیای زیر زمینی و گروه‌های خلافکار که از طریق مسئولان به مردم آموزش داده می‌شود، زیرا...
تصاویر ویرانی منزل خانواده فرمانده گردانهای عزالدین قسام - خبرگزاری مهر - گروه بین الملل: جنگنده‌های رژیم صهیونیستی شب گذشته با حمله مجدد علیه غزه، منزل خانواده الدلو که یکی از اعضای آنها فرمانده گردان‌های عزالدین قسام است را ...
نخبگان علمی به رای مجلس احترام بگذارند/ ادامه مسیر فرجی دانا در وزارت علوم - اردبیل – خبرگزاری مهر: رئیس جمهور تاکید کرد: ضروری است دانشجویان، فرهیختگان و نخبگان علمی به رای مجلس در خصوص استیضاح وزیر علوم احترام بگذارند.
تابلوهای عریانِ ایرانی، آسانسور صعود به بازارهای هنرهای اروپا - خریداران آثاری هم که در ایران به نمایش نمیتوان گذاشت مانند کارهای عریان بیشتر کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس هستند، مانند اماراتی ها و قیمت ها هم اساسا وابسته به اسم و رسم هنرمند است و قیمت ها هم چیزی حدود 3 تا 5 هزار دلار.
خروج از اعتدال در دولت گذشته باعث انزوای نخبگان شد - گرگان - خبرگزاری مهر: دستیار ویژه رییس جمهور در امور اقوام و اقلیت‌های دینی و مذهبی، با بیان این که خروج از اعتدال دولت گذشته باعث انزوای نخبگان شد، گفت: در دولت قبل ...
دفاع جانانه مردم بی سلاح "آمرلی" در برابر داعش/ مردمانی که فراموش شده اند - خبرگزاری مهر-گروه بین الملل: منطقه آمرلی در طوز خورماتو در استان صلاح الدین عراق که از زمان یورش داعش در دو ماه قبل از همه سو در محاصره تروریستهای وابسته به گروه موسوم ...
شجریان به تلویزیون می‌آید - برنامه «دستان» این هفته پنجشنبه از شبکه آموزش سیما با حضور همایون شجریان و سالار عقیلی روی آنتن می‌رود.
اوباما با دستانی بسته در مقابل چالشی که غربی‌ها خود ایجاد کردند! - چنین سوابقی سرنوشت دیگر گروگانی را نشان می‌دهد که اکنون در تهدید قتل به وسیله داعشی‌ها قرار دارد. باراک اوباما سوار بر هواپیمای رئیس جمهور آمریکا بوده که خبر قتل فولی را شنیده است. یک تبعه آمریکایی گروگان در دست داعش سرنوشت چندان روشنی پیش روی خود ندارد، همان گونه که دولت اوباما و دیگر گروه‌های غربی که در دو سه سال اخیر از تروریست‌های تکفیری در منطقه حمایت کردند، گزینه‌های روشنی پیش روی خود ندارند.
وقتی غزه به آزمایشگاه تبدیل می شود/ فروش پهپادهای اسرائیلی از چین تا آفریقا - خبرگزاری مهر-گروه بین الملل: حمله به کشورهای همسایه و غزه دستاوردی به جز انتقاد جهانی، وحشت شهرک نشینان و بدنامی در جهان برای رژیم صهیونیستی ندارد، در عوض دستاورد عملی ...
گزارشی هشدار دهنده برای کاربران گوگل کروم - تجزیه و تحلیل کارشناسان امنیتی بر روی 48 هزار افزونه موجود برای مرورگر محبوب گوگل کروم نشان میدهد که اکثر این افزونه ها بدافزار های طراحی شده برای کلاه برداری مالی و سرقت اطلاعات هستند. مواردی که کشف آنها برای کاربران عادی غیر ممکن یا بسیار دشوار است.


بیشترین بازدیدها - سرویس خبر
Copyright © 2008 - 2014 vista.ir. All Rights Reserved