جمعه ۷ فروردین ۱۳۹۴ / Friday, 27 March, 2015

امیر‌خسرو دهلوی

امير ناصرالدين ابوالحسن خسرو بن امير سيف‌الدين محمود دهلوى از عارفان و شاعران نام‌آور پارسى‌گوى هندوستان در نيمهٔ دوم قرن هفتم و آغاز قرن هشتم هجرى است. پدرش سيف‌الدين محمود از اميران قبيلهٔ لاچين، از ترکان ختائى ماوراءالنهر ساکن شهر کش بود و به‌همين سبب به 'امير لاچين' شهرت داشت.
امير خسرو به‌سال ۶۵۱ هجرى در قصبهٔ مؤمن‌آباد (= پتيالي) دهلى‌زاه شد. دربارهٔ ميلاد امير خسرو داستان‌هاى خارق‌العاده نقل شده است. بنابر بعضى مأخذها در کودکى به‌همراه دو برادرش عزالدين على‌شاه و نصيرالدين محمود به شرف دست‌بوس شيخ نظام‌الدين اولياء (م ۷۲۵ هـ) از بزرگان مشايخ چشتيه نائل گشت. برخى ديگر از مآخذها اين دست‌بوس را در سال‌هاى دوران بلوغ اميرخسرو ذکر کرده‌اند و اين شيخ بزرگ چشتيه را مشوق امير خسرو در ساختن شعرهاى 'عشق‌انگيز و زلف و خال‌آميز' و به‌طرز 'صفاهانيان' مى‌دانند. ظاهراً امير خسرو در خدمت همين پير با خواجه حسن دهلوى شاعر معروف و ضياءالدين برنى مؤلف تاريخ فيروزشاهى آشنائى يافت.
خسرو در جوانى از تحصيل بسيارى از دانش‌هاى متداول زمان فارغ شد و چون به‌حد رشد رسيد به دربار غياث‌الدين بَلَبَن (۶۶۴-۶۸۶ هـ) راه جست و سپس در خدمت پسر بزرگ او يعنى ملک‌محمد قاآن حاکم مولتان به مولتان رفت، تا در سال ۶۸۴ که ملک‌محمد در جنگ با مغولان کشته شد، اميرخسرو و خواجه حسن دهلوى در معرکه به اسارت مغول افتادند اما پس از دوسال رهائى يافته و به دهلى بازگشتند. پس از فوت غياث‌الدين بلبن در سال ۶۸۶، خسرو ملازم درگاه معزالدين کيقباد (۶۸۶-۶۸۹ هـ) و سپس مقرب درگاه جلال‌الدين فيروزشاه خلجى (۶۸۹-۶۹۵ هـ) شد و مانند پدر و برادر خود در زمرهٔ اميران درآمد و به 'اميرخسرو' اشتهار يافت. وى از اين پس نيز در دستگاه سلاطين دهلى بود تا دور سلطنت به تُغلُق شاهيه رسيد. غياث‌الدين تُغلُق‌شاه (۷۲۰-۷۲۵) که تغلق‌نامهٔ اميرخسرو به‌نام او است بر مرتبت امير افزود و امير در سفر تغلق‌شاه به بنگاله همراه او بود و در بازگشت از آن ديار به‌سال ۷۲۵ هجري، چون در راه شنيد که مرادش شيخ نظام‌الدين اولياء درگذشته است، ترک خدمت گفت و به دهلى شتافت و مجاور قبر مرشد خويش گرديد و هرچه داشت به بينوايان بخشيد و بعد از شش ماه در ذى‌قعدهٔ سال ۷۲۵ هجرى بدرود حيات گفت و در جوار نظام اولياء به‌خاک سپرده شد. اميرخسرو با آنکه زندگى خويش را در خدمت شاهان مى‌گذراند از مصاحبت شيخ و پيشواى اعتقادى خود نظام‌الدين غافل نبود، چندانکه محرم اسرار وى شد و کتاب‌هاى خود را پس از اتمام به‌نظر شيخ مى‌رسانيد و دربارهٔ اين ارادت و نزديکى وى به شيخ در تذکره‌ها و ترجمه‌ها حکايت‌ها آمده است (رجوع شود به سيرالاولياء، ص ۳۰۰ به بعد و تاريخ فرشته، ج ۲، ص ۷۵۶).
اميرخسرو علاوه بر اطلاعات وسيع از زبان‌هاى فارسى و ترکى و عربى و ادبيات اين هر سه زبان، به زبان هندى و ادب آن نيز آشنائى داشت. در نظم و نثر هر دو استاد و در موسيقى هندى و ايرانى ماهر و توانا بوده است. به او آوازى خوش نسبت داده‌اند و گفته‌اند سيزده پرده و نغمه ابداع کرده است. وى يکى از پرکارترين شاعران پارسى‌گوى است.
   آثار دهلوى
ديوان خسرو شامل انواع مختلف شعر غير از مثنوى‌هاى او است که شاعر خود در پنج دفتر 'پنج‌گنج' مرتب ساخته و آن را به‌نام‌هاى 'تحفةالصغر' ، 'وسط‌الحيات' ، 'غرةالکمال' ، 'بقيهٔ نقيّه' و 'نهايةالکمال' ناميده است. مثنوى‌هاى هشت‌گانهٔ وى که به 'ثمانيهٔ خسرويه' نيز مشهور است و بخشى از آنها در نظيره‌گوئى بر نظامى سروده شده است به‌علاوهٔ دو مثنوى ديگر عبارتست از:
۱. منظومهٔ دَول‌رانى خضرخان به بحر هزج مثمن مقصور يا محذوف در داستان عشق خضرخان پسر علاءالدين محمدشاه خلجى با 'ديول‌دي' دختر راجهٔ گجرات مشتمل بر ۴۵۱۹ بيت.
۲. تاج‌الفتوح، منظومه‌اى است مربوط به سال اول جلوس جلال‌الدين فيروزشاه، به بحر هزج مثمن مقصور يا محذوف.
۳. نه سپهر، منظومه‌اى است بر نه باب و هر باب در بحرى مستقل که اميرخسرو به‌سال ۷۱۸ آن را به‌نام قطب‌الدين مبارکشاه خلجى ساخته است.
۴. تُغلُق‌نامه، در ذکر احوال غياث‌الدين تغلق‌شاه سردودمان شاهان تغلقيهٔ دهلى.
۵. معطل‌الانوار، به ‌بحر سريع در جواب مخزن‌الاسرار نظامى در سه هزار و سيصد و ده بيت و در موضوع توحيد و تحقيق و تهذيب و تربيت که در سال ۶۹۸ سروده شد.
۶. شيرين و خسرو به‌بحر هزج مثمن مقصور يا محذوف که شاعر به تقليد از خسرو و شيرين نظامى و در موضوع همان منظومه و مشتمل بر ۴۱۲۴ بيت در رجب سال ۶۹۸ به انجام رسانيد.
۷. مجنون و ليلى، به تقليد از ليلى و مجنون و مشتمل بر ۲۶۶۰ بيت که آن را نيز در سال ۶۹۸ سرود.
۸. آئينه اسکندرى در جواب اسکندرنامهٔ نظامى به بحر متقارب مثمن مقصور يا محذوف در ۴۴۵۰ بيت که به سال ۶۹۹ به انجام رسيد.
۹. هشت بهشت در جواب هفت پيکر نظامى در موضوع عشق بهرام گور با دلارام. اين منظومه را اميرخسرو در ۳۳۵۲ بيت و به سال ۷۰۱ سرود.
۱۰. قران سعدين، مثنوى است به بحر سريع در موضوع مناسبات و مراسلات معزالدين کيقباد پسر بغراخان با پدر خود که اميرخسرو آن را در ۳۶ سالگى خود و در مدتى کوتاه به‌نظم آورد ولى مهارت و قدرت او در شاعرى در اين منظومه مشهود است.
اميرخسرو گذشته از ديوان و مثنوى‌هاى يادشده مجموعهٔ شعرى به‌نام 'جواهر خسروى' دارد مشتمل بر موضوع‌هاى مختلف که بيشتر تفننى است و شرح آنها چنين است: نصاب بدايع العجايب؛ گهريال اميرخسرو که منظومهٔ کوتاهى است در حساب انگشتان؛ مثنوى شهر آشوب مرکب از ۶۷ رباعي؛ خالق بارى که نصابى است براى زبان هندى و به چندين بحر است؛ چيستان مرکب از قطعه‌هائى به هندي.
کتاب‌هاى نثر اميرخسرو عبارتست از: 'خزائن الفتوح' معروف به تاريخ علائى، در تاريخ سلطان علاءالدين محمد خلجى؛ 'افضل‌الفوايد' متضمن ملفوظات نظام‌الدين اولياء مراد اميرخسرو؛ 'رسائل‌الاعجاز' يا اعجاز خسروى در ذکر قواعد انشاء زبان فارسي.
   سبک و روش دهلوى
اميرخسرو دهلوى بى‌ترديد بزرگترين شاعر پارسى‌گوى هند و يکى از شاعران شيرين‌سخن و نيرومند فارسى است. او در غزل از سعدى و در مثنوى از نظامى و در موعظه و حکمت از سنائى و خاقانى و در قصيده از رضى‌الدين نيشابورى و کمال‌الدين اسماعيل پيروى کرده است. به اين سبب خواننده در شعر اين شاعر به سبک‌هاى مختلف باز مى‌خورد که در عين حال به يارى طبع روان و ذوق خداداد و حدّت ذهن و به سبب اينکه در محيط جديدى از ادب فارسى تربيت شده و لهجه‌اى نو و ترکيب‌هائى تازه و انديشه‌هائى خاص نصيبش گرديده بود طبعاً تازگى‌هاى بسيار و مضمون‌هاى نو فراوان در سخن وى مشاهده مى‌شود و شاعران و نويسندگان بعد از او بارها از او به استادى ياد کرده‌اند.
مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
عضو آلمانی , صحن , محصولات ایسوس , مجوز جعلی , نتیجه انتخابات اسرائیل , میشل فوکو , تکلیف , سییتم جامع , ونگر در آرسنال , هیات حماس , کالری بالا , رهبر انقلاب , 2 میلیون تو مان شیشه , خبرگاران , ارگ کریم خان , غول چراغ جادو , ردیاب , مریم امیرجلالی , گوشی های ضدآب , آموزش گیاهان آپارتمانی ,

مقالات پربیننده امروز
بانک اطلاعاتی کتاب / شعر و معما: سرگرمی‌ها و چیستان‌های ادبی , بانک اطلاعاتی کتاب / دستور مقدماتی ویولن هنرستان , بانک اطلاعاتی کتاب / Headway elementary: teacher's book , بانک اطلاعاتی کتاب / تراژدی شیخ صنعان , بانک اطلاعاتی کتاب / جاده الهی: دعائی جوشن کبیر و مناجات عارفین , اقتصاد و بازرگانی / کار و اشتغال / اشتغال زنان / اشتغال زنان و نقش آن در توسعه کشور , کامپیوتر و اینترنت / تلفن همراه / معرفی گوشی‌های Samsung / Samsung X۱۶۰ , فرهنگی و هنری / موسیقی / نوازندگان / نغمه های بومی ایران با پیانو , بانک اطلاعاتی کتاب / داستانهای نامورنامه باستان شاهنامه فردوسی: پادشاهی منوچهر , بانک اطلاعاتی کتاب / روزی بود و روزی نبود: دزد و آرزو , بانک اطلاعاتی کتاب / با دقت رنگ کن , فرهنگی و هنری / فرهنگ / جغرافیا و فرهنگ , بانک اطلاعاتی کتاب / فرخنده , خانه و خانواده / آشپزی / مخلوط ویژه , بانک اطلاعاتی کتاب / فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان: گروه واژه‌گزینی , بانک اطلاعاتی کتاب / تفسیر نور , بانک اطلاعاتی کتاب / مناهج الوصول الی علم الاصول , سیاسی / ایران / روابط با کشورها / جریان‌های فکری دینی معاصر در ایران و مصر , دین و اندیشه / دین و مذهب / مناسبت‌ها ـ محرم و صفر / ترویج مکتب و مرام حسینی در پارسایی و خدمت به مردم است , کامپیوتر و فناوری‌اطلاعات / اینترنت و شبکه / جرایم رایانه‌ای و اینترنتی / قانون مجازات جرایم رایانه‌ای , فرهنگی و هنری / ادبیات و شعر / شخصیت‌ها / پایان‌ عصر کوررنگی‌ , بانک اطلاعاتی کتاب / فارسی دوم دبستان: بخوانیم و بنویسیم، مجموعه‌ای شامل: سوال‌های دوره‌ای (جمله‌سازی، بازی با کلمات، دیکته و ...) ... , ورزشی / فوتبال / جام جهانی / داستان «مربع دوم» در برزیل , سیاسی / تاریخ سیاسی / ایران / واقعه ۱۵ خرداد از منظر سپهبد مبصّر , علوم انسانی / مدیریت و خدمات اداری / مدیریت تکنولوژی / چارچوب مناسب تصمیم گیری در برون سپاری IT , بانک اطلاعاتی کتاب / The sea of calmness , بانک اطلاعاتی کتاب / عدالت کیفری در آیین یهود: مجموعه مقالات , کامپیوتر و فناوری‌اطلاعات / اینترنت و شبکه / اینترنت / اینترنت کم آورده است , فرهنگ و جامعه / گردشگری / بنا های تاریخی / مسجد علی (ع ) , بانک اطلاعاتی کتاب / فارابی و سیر شهروندی در ایران ,



وبگردی
فرخنده زنده زنده سوزانده شد / تصاویر - گروهی از مردم افغانستان در کابل پایتخت این کشور یک زن را به شدت مورد ضرب و شتم قرار داده و کُشتند. مقامات امنیتی در کابل با تأیید این خبر اعلام کردند که مردان خشمگین در مرکز شهر، یک زن را که گفته شده قرآن را به آتش کشیده کشتند.
پاسخ فرزاد حسنی به افشاگری آزاده نامداری - بر فرض محال اگر این ادعاهای کذب صحت هم داشت، آیا این روش درستی برای بیان آنهاست؟ ریختن آبروی دیگران و حتی خانواده خود به چه قیمتی؟ به قیمت پخش تصویرمان از تلویزیون؟! انسان ها را از روشی که برای رسیدن به هدفشان انتخاب می کنند بشناسید...
ضرب و شتم آزاده نامداری و افشاگری بی‌سابقه - آزاده نامداری با به اشتراک گذاشتن عکسی تلخ و دردناک از آثار شدید ضرب و شتم روی صورت و چشم خود، از اتفاقاتی غیرقابل باور مربوط به زندگی گذشته اش . آقای حسنی چهل تا فایل صوتی دست من داری که مدت هاست حتی خودم گوشش ندادم.
شایعه رابطه احسان علیخانی و آزاده نامداری! / تصاویر اینستاگرام - توضیحات آزاده نامداری درباره یک شایعه - امروز آقای علیخانی چون صفحه‌ای دراینستاگرام ندارن ازمن خواستن توضیحی به هوادارانشون ودوستای خوب خودم بدم.
دختر گلفروش تجریش پدیده جدید شبکه‌های اجتماعی - دختر گلفروش میدان تجریش. این همه چیزی بود که از پدیده این روزهای شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها می‌دانستیم و البته چند عکس که از او منتشر شده بود. دختری که با ظاهری خاص توجهات را به خود جلب کرده بود.
شبکه‌های اجتماعی با ما چه کرده‌اند / فیلم - شبکه‌های اجتماعی چگونه ما را منزوی کرده‌اند. آیا شما هم ساعت‌های زیادی را صرف شبکه‌های اجتماعی و دنیای مجازی میکنید حتما این ویدیو را نگاه کنید.
پربازدیدها
سفر به یکی از سکونتگاه‌های اولیه و تاریخی بشر در لرستان/ فلک الافلاک ایران در غرب کشور - استان لرستان یکی از استانهای غربی ایران است که از شهرت باستانی زیادی برخوردار است.
شوهرم به تنهایی به کانادا سفر می‌کند - زن جوان وقتی دید که شوهرش او را به کانادا نمی برد تصمیم به جدایی گرفت.
پدیده در لیگ برتر می ماند؟! - تیم فوتبال پدیده با نخستین تجربه خود در لیگ برتر نتوانست آن طور که باید موفق عمل کند.
کار ما از آرزو گذشته است/ نیاز به حکمت و مدیریت عقلانی داریم - کارگردان فیلم "آل" گفت: به نظرم مهمترین اتفاق سال گذشته نام گذاری آن به عنوان سال فرهنگ در میانه مذاکرات ایران با زورگویان بود.
آبشاری که برای دیدنش باید از زندگی شهری دور شد + عکس - آبشار تیرکن واقع در استان مازندران، مراتع کالبکوشت است که در این منطقه 7 آبشار وجود دارد.
فارین‌پالیسی: پرونده یمن بر عهده وزیر دفاع بی‌تجربه ریاض است/شکست عربستان مایه شرمساری خواهد بود - نشریه فارین پالیسی در گزارشی در مورد تحولات یمن، با بیان اینکه عربستان تلاش می‌کند در نقش رهبر جهان عرب ظاهر شود، نوشته است شکست در یمن شرمساری بزرگی برای پادشاه جدید و وزیر دفاع بی‌تجربه وی‌ خواهد بود.
بازتاب پیروزی ایران مقابل شیلی در رسانه‌های جهان - پیروزی ارزشمند ایران مقابل شیلی در دیداری دوستانه که در اتریش برگزار شد، بر روی رسانه‌های بین‌المللی بازتاب داشته است.
تایمز اسرائیل: تل‌آویو از پیشروی‌های انصارالله نگران است/انصارالله شعارهای ایران را تکرار می‌کند - حضور جنبش انصارالله یمن در شهر عدن مسئله‌ای است که به نوشته پایگاه صهیونیستی تایمز اسرائیل، مایه نگرانی تل‌آویو شده است.
کی‌روش: بهترین بازیکنانی که در دوران مربی‌گری‌ام داشتم در ایران بوده است/ مسئولان جدید گفتند از عملکردت راضی نیستیم - سرمربی تیم ملی گفت: باید تأکید کنم که بازی با شیلی بسیار افتخار بزرگی بود و بهترین بازیکنانی که در دوران مربی‌گری‌ام داشتم در ایران بوده است.
کی‌روش: روح میلاد و حسین اینجاست - سرمربی تیم ملی ایران با اشاره به مرگ دو خبرنگار ایرانی در حادثه هوایی فرانسه گفت: اگرچه میلاد (اسلامی) و حسین (جوادی) به لحاظ فیزیکی اینجا نیستند اما روحشان اینجاست.


Copyright © 2008 - 2015 vista.ir. All Rights Reserved