یکشنبه ۶ اردیبهشت ۱۳۹۴ / Sunday, 26 April, 2015

امیر‌خسرو دهلوی

امير ناصرالدين ابوالحسن خسرو بن امير سيف‌الدين محمود دهلوى از عارفان و شاعران نام‌آور پارسى‌گوى هندوستان در نيمهٔ دوم قرن هفتم و آغاز قرن هشتم هجرى است. پدرش سيف‌الدين محمود از اميران قبيلهٔ لاچين، از ترکان ختائى ماوراءالنهر ساکن شهر کش بود و به‌همين سبب به 'امير لاچين' شهرت داشت.
امير خسرو به‌سال ۶۵۱ هجرى در قصبهٔ مؤمن‌آباد (= پتيالي) دهلى‌زاه شد. دربارهٔ ميلاد امير خسرو داستان‌هاى خارق‌العاده نقل شده است. بنابر بعضى مأخذها در کودکى به‌همراه دو برادرش عزالدين على‌شاه و نصيرالدين محمود به شرف دست‌بوس شيخ نظام‌الدين اولياء (م ۷۲۵ هـ) از بزرگان مشايخ چشتيه نائل گشت. برخى ديگر از مآخذها اين دست‌بوس را در سال‌هاى دوران بلوغ اميرخسرو ذکر کرده‌اند و اين شيخ بزرگ چشتيه را مشوق امير خسرو در ساختن شعرهاى 'عشق‌انگيز و زلف و خال‌آميز' و به‌طرز 'صفاهانيان' مى‌دانند. ظاهراً امير خسرو در خدمت همين پير با خواجه حسن دهلوى شاعر معروف و ضياءالدين برنى مؤلف تاريخ فيروزشاهى آشنائى يافت.
خسرو در جوانى از تحصيل بسيارى از دانش‌هاى متداول زمان فارغ شد و چون به‌حد رشد رسيد به دربار غياث‌الدين بَلَبَن (۶۶۴-۶۸۶ هـ) راه جست و سپس در خدمت پسر بزرگ او يعنى ملک‌محمد قاآن حاکم مولتان به مولتان رفت، تا در سال ۶۸۴ که ملک‌محمد در جنگ با مغولان کشته شد، اميرخسرو و خواجه حسن دهلوى در معرکه به اسارت مغول افتادند اما پس از دوسال رهائى يافته و به دهلى بازگشتند. پس از فوت غياث‌الدين بلبن در سال ۶۸۶، خسرو ملازم درگاه معزالدين کيقباد (۶۸۶-۶۸۹ هـ) و سپس مقرب درگاه جلال‌الدين فيروزشاه خلجى (۶۸۹-۶۹۵ هـ) شد و مانند پدر و برادر خود در زمرهٔ اميران درآمد و به 'اميرخسرو' اشتهار يافت. وى از اين پس نيز در دستگاه سلاطين دهلى بود تا دور سلطنت به تُغلُق شاهيه رسيد. غياث‌الدين تُغلُق‌شاه (۷۲۰-۷۲۵) که تغلق‌نامهٔ اميرخسرو به‌نام او است بر مرتبت امير افزود و امير در سفر تغلق‌شاه به بنگاله همراه او بود و در بازگشت از آن ديار به‌سال ۷۲۵ هجري، چون در راه شنيد که مرادش شيخ نظام‌الدين اولياء درگذشته است، ترک خدمت گفت و به دهلى شتافت و مجاور قبر مرشد خويش گرديد و هرچه داشت به بينوايان بخشيد و بعد از شش ماه در ذى‌قعدهٔ سال ۷۲۵ هجرى بدرود حيات گفت و در جوار نظام اولياء به‌خاک سپرده شد. اميرخسرو با آنکه زندگى خويش را در خدمت شاهان مى‌گذراند از مصاحبت شيخ و پيشواى اعتقادى خود نظام‌الدين غافل نبود، چندانکه محرم اسرار وى شد و کتاب‌هاى خود را پس از اتمام به‌نظر شيخ مى‌رسانيد و دربارهٔ اين ارادت و نزديکى وى به شيخ در تذکره‌ها و ترجمه‌ها حکايت‌ها آمده است (رجوع شود به سيرالاولياء، ص ۳۰۰ به بعد و تاريخ فرشته، ج ۲، ص ۷۵۶).
اميرخسرو علاوه بر اطلاعات وسيع از زبان‌هاى فارسى و ترکى و عربى و ادبيات اين هر سه زبان، به زبان هندى و ادب آن نيز آشنائى داشت. در نظم و نثر هر دو استاد و در موسيقى هندى و ايرانى ماهر و توانا بوده است. به او آوازى خوش نسبت داده‌اند و گفته‌اند سيزده پرده و نغمه ابداع کرده است. وى يکى از پرکارترين شاعران پارسى‌گوى است.
   آثار دهلوى
ديوان خسرو شامل انواع مختلف شعر غير از مثنوى‌هاى او است که شاعر خود در پنج دفتر 'پنج‌گنج' مرتب ساخته و آن را به‌نام‌هاى 'تحفةالصغر' ، 'وسط‌الحيات' ، 'غرةالکمال' ، 'بقيهٔ نقيّه' و 'نهايةالکمال' ناميده است. مثنوى‌هاى هشت‌گانهٔ وى که به 'ثمانيهٔ خسرويه' نيز مشهور است و بخشى از آنها در نظيره‌گوئى بر نظامى سروده شده است به‌علاوهٔ دو مثنوى ديگر عبارتست از:
۱. منظومهٔ دَول‌رانى خضرخان به بحر هزج مثمن مقصور يا محذوف در داستان عشق خضرخان پسر علاءالدين محمدشاه خلجى با 'ديول‌دي' دختر راجهٔ گجرات مشتمل بر ۴۵۱۹ بيت.
۲. تاج‌الفتوح، منظومه‌اى است مربوط به سال اول جلوس جلال‌الدين فيروزشاه، به بحر هزج مثمن مقصور يا محذوف.
۳. نه سپهر، منظومه‌اى است بر نه باب و هر باب در بحرى مستقل که اميرخسرو به‌سال ۷۱۸ آن را به‌نام قطب‌الدين مبارکشاه خلجى ساخته است.
۴. تُغلُق‌نامه، در ذکر احوال غياث‌الدين تغلق‌شاه سردودمان شاهان تغلقيهٔ دهلى.
۵. معطل‌الانوار، به ‌بحر سريع در جواب مخزن‌الاسرار نظامى در سه هزار و سيصد و ده بيت و در موضوع توحيد و تحقيق و تهذيب و تربيت که در سال ۶۹۸ سروده شد.
۶. شيرين و خسرو به‌بحر هزج مثمن مقصور يا محذوف که شاعر به تقليد از خسرو و شيرين نظامى و در موضوع همان منظومه و مشتمل بر ۴۱۲۴ بيت در رجب سال ۶۹۸ به انجام رسانيد.
۷. مجنون و ليلى، به تقليد از ليلى و مجنون و مشتمل بر ۲۶۶۰ بيت که آن را نيز در سال ۶۹۸ سرود.
۸. آئينه اسکندرى در جواب اسکندرنامهٔ نظامى به بحر متقارب مثمن مقصور يا محذوف در ۴۴۵۰ بيت که به سال ۶۹۹ به انجام رسيد.
۹. هشت بهشت در جواب هفت پيکر نظامى در موضوع عشق بهرام گور با دلارام. اين منظومه را اميرخسرو در ۳۳۵۲ بيت و به سال ۷۰۱ سرود.
۱۰. قران سعدين، مثنوى است به بحر سريع در موضوع مناسبات و مراسلات معزالدين کيقباد پسر بغراخان با پدر خود که اميرخسرو آن را در ۳۶ سالگى خود و در مدتى کوتاه به‌نظم آورد ولى مهارت و قدرت او در شاعرى در اين منظومه مشهود است.
اميرخسرو گذشته از ديوان و مثنوى‌هاى يادشده مجموعهٔ شعرى به‌نام 'جواهر خسروى' دارد مشتمل بر موضوع‌هاى مختلف که بيشتر تفننى است و شرح آنها چنين است: نصاب بدايع العجايب؛ گهريال اميرخسرو که منظومهٔ کوتاهى است در حساب انگشتان؛ مثنوى شهر آشوب مرکب از ۶۷ رباعي؛ خالق بارى که نصابى است براى زبان هندى و به چندين بحر است؛ چيستان مرکب از قطعه‌هائى به هندي.
کتاب‌هاى نثر اميرخسرو عبارتست از: 'خزائن الفتوح' معروف به تاريخ علائى، در تاريخ سلطان علاءالدين محمد خلجى؛ 'افضل‌الفوايد' متضمن ملفوظات نظام‌الدين اولياء مراد اميرخسرو؛ 'رسائل‌الاعجاز' يا اعجاز خسروى در ذکر قواعد انشاء زبان فارسي.
   سبک و روش دهلوى
اميرخسرو دهلوى بى‌ترديد بزرگترين شاعر پارسى‌گوى هند و يکى از شاعران شيرين‌سخن و نيرومند فارسى است. او در غزل از سعدى و در مثنوى از نظامى و در موعظه و حکمت از سنائى و خاقانى و در قصيده از رضى‌الدين نيشابورى و کمال‌الدين اسماعيل پيروى کرده است. به اين سبب خواننده در شعر اين شاعر به سبک‌هاى مختلف باز مى‌خورد که در عين حال به يارى طبع روان و ذوق خداداد و حدّت ذهن و به سبب اينکه در محيط جديدى از ادب فارسى تربيت شده و لهجه‌اى نو و ترکيب‌هائى تازه و انديشه‌هائى خاص نصيبش گرديده بود طبعاً تازگى‌هاى بسيار و مضمون‌هاى نو فراوان در سخن وى مشاهده مى‌شود و شاعران و نويسندگان بعد از او بارها از او به استادى ياد کرده‌اند.
مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
اسلامشهر , بازیابی فایل های حذف شده , وادی اسلام , عکاظ , پخش کننده , سفلی , بیماری هموفیلی , مقابله با ریزگردها , عیدانه , سیستم بصری , دانشگاه بوعلی همدان , تبعه انگلیس , هیئت ها , 5 میلیون , فرامرز رضاپور , نماد جام ملتهای آسیا , صلیب , خود را , محمدباقر , درماتیت ,

مقالات پربیننده امروز
دین و اندیشه / دین و مذهب / ولایت و امامت / قرآن کریم و فلسفه‏ی امامت , اجتماعی / خانه و خانواده / كودكان / کودکی که به نوجوانی گستاخ تبدیل می شود , بانک اطلاعاتی کتاب / اوقات شرعی شهرستان بردسکن , سیاسی / دیپلماسی / اروپا / جلوی ترانزیت مواد مخدر را نمی گیریم , خانه و خانواده / آشپزی / دلمه و کوفته و کوکو / کوکوی سیب زمینی با کلم , علمی و آموزشی / آموزش و پرورش / آموزش عالی ـ رشته‌های دانشگاهی / تأسیس رشته‌های کشتی‌سازی (دانشگاه مهندسی کشتی‌سازی و صنایع دریائی دانشگاه امیرکبیر) , خانه و خانواده / تعلیم و تربیت / والدین / نقش والدین در رفتارهای پرخاشگرانه در سنین بالا , شخصیت‌ها / فرهنگی و هنری / نقاش / زینل‌العابدین اصفهانی , بانک اطلاعاتی کتاب / نی‌نی کوچولو یه گاو داشت علف تو باغچه می‌کاشت , فرهنگ و جامعه / ادبیات و شعر / شعر / تک بیت های ناب , بانک اطلاعاتی کتاب / مجموعه‌ی طبقه‌بندی شده شیمی نظام جدید: کنکورهای سراسری, آزاد همراه با تست‌های ... , بانک اطلاعاتی کتاب / مجموعه کتاب‌های L.I.C.D مهارت هفتم: اطلاعات و ارتباطات , بانک اطلاعاتی کتاب / 302 مدار , بهداشت و درمان / تغذیه و سلامتی / کودکان / تغذیه شیرخواران تا سن ۶ ماهگی , فرهنگ و جامعه / ادبیات و شعر / شعر / از این طرف از آن طرف , بانک اطلاعاتی کتاب / درس‌‌آزمون (2) سال سوم دبیرستان (انسانی) , بانک اطلاعاتی کتاب / گاز طبیعی و اهمیت آن در زندگی , بانک اطلاعاتی کتاب / تفسیر پایه 9 حوزه (سوره الاسرا): به ضمیمه نمونه سوالات امتحانی سالهای اخیر حوزه ... , بانک اطلاعاتی کتاب / ستون لوحه فنیه (60) حزب من القرآن الکریم , بانک اطلاعاتی کتاب / پنجره جدید = New window ,



وبگردی
نقاشی یکی از هواداران مهناز افشار / تصاویر - سلفی نیکی کریمی در خیابان ولیعصر. سلفی حامد کمیلی در اتاق گریم که خبر از یک کار جدید میدهد. پوستر تور آمریکایی کنسرت بنیامین. میترا حجار در پشت صحنه تئاتری با هنرنمایی لادن مستوفی. و عکس هنری آزاده ریاضی بازیگر کهنه کار سریال‌های ایرانی.
متن خوانی ترلان پروانه / فیلم - برنامه ۱۰۴۷ رادیو هفت. متن خوانی ترلان پروانه و سکوت سرد با صدای رحیم نیکرو
فیلم خارج کردن جنین از مغز یک زن ! - زنی برای خارج کردن یک تومور از مغزش تحت عمل جراحی قرار گرفت، اما پس از عمل با واقعیت شگفت انگیزی مواجه شد. در مغز او به جای یک تومور با جنین دوقلوی او مواجه شدند، که مو، دندان و استخوان داشت !
فیلم حمله خانزاده به هوادار پرسپولیس در قطر - در این فیلم بازیکنان پرسپولیس مشغول خروج از ورزشگاه و سوار شدن به اتوبوس هستند که هواداران خطاب به بازیکنان چیزهایی می‌گویند که در یک نمایش ضعیف با ۳ گل مغلوب لخویا شده‌اند.
کشته تصادف پورشه نوه آیت الله / عکس - پسرجوانی که کنار پریوش اکبرزاده درتصادف پورشه کشته شد محمدحسين ربانی نوه آیت‌الله ربانی شیرازی بود.
آزاده نامداری: چرا آن عکس را منتشر کردم؟ - پس از حواشی بسیاری که پیرامون جدایی آزاده نامداری و فرزاد حسنی پیش آمد، آزاده نامداری عکسی از خود در اینستاگرام منتشر کرد که جنجالهای تازه ای را به دنبال ...
رونی کلمن قهرمان بدنسازی جهان در گلزار شهدا ! - رونی کلمن قهرمان بدنسازی جهان پس از حضور در ایران صبح امروز پنج شنبه در گلزار شهدای بهشت زهرا (س) حضور یافت.
فیلم اعترافات یزدان‌پناه درباره آقازاده معروف - در سال ۹۲ و آنهم در ایام رسیدگی به پرونده کرسنت در لاهه و درست هنگامی که قرار بود با شهادت در دادگاه گره کور این پرونده عیله ایران را باز کند،خبر ناپدید شدنش همه را شوکه کرد. او عباس یزدان‌پناه است.
تراژدی پریوش اکبرزاده کشته تصادف پورشه - مشتی مردم پست و رذل ریختند در صفحه یک دختر جوان مرده ، و تمام عقده‌های خود را بر یک مرده خالی میکنند!! فحاشی‌های غیرقابل باور! یعنی بد فحش نمیدهند که!! وحشیانه فحش میدهند!! سمفونی عقده و کینه و حقارت و رذالت و پستی است. اوج حماقت و بلاهت را به نمایش گذاشته‌اند.
گزارشی از جدیدترین بیزنس علی دایی و برادرانش - علی دایی ستاره فوتبال ایران و جهان که بعد از کنار گذاشتن فوتبال روزهای آرامی را تجربه می کند، در تازه ترین تجربه بیزنسی خود با برادرانش محمد و بهزاد دایی، سفره خانه و فست فودی مجلل در خیابان امیرآباد تهران افتتاح کرده‌اند.
سحر قریشی مدل صورت و لوازم آرایش ! / تصاویر - تصاویری که این روزها چهرها به همراه سگهایشان از خود در فضای مجازی منتشر میکنند. و همچنین عکس آتلیه‌ای رضا رویگری و همسرش. آرش نوذری و عکسی از کاراکتر خویش در سریال در حاشیه.
فیلم لحظه تصادف مرگبار قهرمان اتومبیلرانی ایران - متأسفانه خودرو " بی ام و" قبل از تصادف، در بزرگراه همت با سرعت 176 کیلومتر در حرکت بود. این خودرو در ساعت 36 دقیقه بامداد، با سرعت بالا از باند کندرو حرکت می‌کرد که به علت تغییر مسیر ناگهانی، با گاردریل باند سرعت برخورد کرد.
پورشه پسر امیر قلعه نویی بعد از تصادف با درخت - یک دستگاه پورشه که قبلا متعلق به پسر امیر قلعه نویی بود با درخت برخورد کرد و یکی از سرنشینان آن در دم فوت شد.
لیلا اوتادی با تیپ جدید در اینستاگرام / تصاویر - با آخرین تصاویر از الهام پاوه نژاد، بهنوش بختیاری، رضا یزدانی، مونا فرجاد، روناک یونسی، ... و همچنین سلفی نرگس محمدی با گلشید بحرایی گریمور معروف.
زیباترین زن خلبان جهان در افغانستان / تصاویر - روزنامه عامه پسند بیلد در آلمان در اقدامی تازه تصاویری از یک زن خلبان افغان به نام نیلوفررحمانی منتشر کرده و از وی به عنوان زیباترین خلبان زن جهان یاد کرده است.
فیلم یک عروسی در میان جواهر و طلا ! - عبدالمالک هم زن گرفت ! شاهزاده برونئی ۳۱ ساله با همسر ۲۲ ساله اش پیمان ازدواجی در قصر ۱۷۸۸ اتاقی بستند. تمام لباس عروس و داماد از نگین و جواهر بود.
پشت پرده حذف «در حاشیه» از آنتن سیما - زمانی که مهران مدیری پس از سال‌ها دوری از تلویزیون جمهوری اسلامی ایران به این رسانه بازگشت، خیلی‌ها انتظار همه‌چیز را داشتند، جز یک شکست تمام‌عیار.
فیلم/ معاون صدام به هلاکت رسید - گروه مقاومت عراقی عصائب اهل حق، پس از کشتن عزت الدوری، معاون صدام، اسلحه وی را به مظلومان عراق هدیه کرد.
وزیر امور خارجه استرالیا با کلاه در تهران / تصاویر - وزیر امور خارجه استرالیا قرار است در دیدار با مقامات کشورمان درباره مساله مهاجرت غیر قانونی برخی اتباع ایرانی به استرالیا رایزنی کند. استرالیا از ایران می خواهد برخی مهاجران غیر قانونی را که دولت کانبرا به آنها ویزای ورود به استرالیا نداده به ایران پذیرش کند.
چهره جدید افسانه بایگان / تصاویر اینستاگرامی - سلفی‌ها و پشت صحنه سریالها و فیلمهای جدید که به شبکه‌های اجتماعی ارسال شده است.
پربازدیدها
گزارش زنده؛ پیکان 0 – تراکتورسازی 1 - دیدار این دو تیم مصاف بهترین خط حمله و خط دفاعی لیگ است و نتیجه اش هم در بالا و پائین جدول تاثیر زیادی دارد.
«بگم‌بگم» احمدی‌نژاد به «میگه میگه» رحمانی فضلی رسید - از اسفند 93 تا اردیبهشت 94، در مدت بیش از نه هفته، رسانه‌های هوادار دولت پا به پای مذاکرات هسته‌ای، ورود پول‌های کثیف به صحنه سیاست را در صدر اخبار خود جای داده بودند، همزمان با طرح ادعاهای متقابل علیه سیاسیون نزدیک به دولت، وزیر کشور از ادعاهای دوستان رسانه‌ای دولت عقب‌نشینی و از مجلس عذرخواهی کرده است. بعد از این همه تشویش اذهان مردم، نوبت عذرخواهی از مردم نیست؟!
پرهوادارترین تیم فوتبال آسیا کسی را ندارد تا این بچه‌ها را جمع کند؟ - این موارد ‌از تخلفات انضباطی پرسپولیسی‌ها‌ و واکنش باشگاه به آن‌ها به خوبی نشان می‌دهد، ‌چرا می‌گوییم این روز‌ها پرسپولیس «کسی» را ندارد؛ تیمی که بازیکنش با خبرنگار درگیر می‌شود و بخشیده می‌شود. بازیکنش با هوادار درگیر می‌شود و بخشیده می‌شود. با سرمربی درگیر می‌شود بخشیده می‌شود.
«بینی و بین‌الله» ما موضعی درباره سید حسن خمینی نداریم - بیانیه‌ای جعلی یا واقعی؛ این ‌پرسش این روزهای مردم به ویژه اهالی گرگان استِ شهری که گفته می‌شود انصارحزب‌الله آنُ چندی پیش با صدور بیانیه‌ای نسبت به حضور حجت الاسلام سید حسن خمینی و ناطق نوری، واکنش نشان داده و تهدید کرده بودند، حضور آنان در گرگان باعث خواهد شد غائله‌ای مانند آنچه در شیراز بر علی مطهری رفت، به وجود آید.
درخواست فدراسیون از AFC برای بازپرسی از شرط بند سنگاپوری/ بازداشت 28 شرط بند در ایران - درخواست فدراسیون از AFC برای بازپرسی از شرط بند سنگاپوری/ بازداشت 28 شرط بند در ایران رئیس کمیته حراست فدراسیون فوتبال گفت که تا به حال 28 نفر به جرم شرط بندی در فوتبال ایران دستگیر شده اند.
وقتی حریق نخاله‌ خبر ساز می‌شود/ حتی دود آتش سوزی به برج میلاد نرسید - آتش سوزی مقداری نخاله اطراف کارگاه‌های حاشیه برج میلاد باعث تا عده‌ای به اشتباه فکر کنند برج میلاد دچار آتش سوزی...
9میلیارد و 600 میلیون تومان بودجه در نظر گرفته شده شورای عالی استان‌ها / اعلام اموال و دارایی اعضای شوراهاخوب است - رئیس شورای عالی استان‌ها با اشاره به بودجه 9 میلیارد و 600 میلیون تومانی شورای عالی استان‌ها گفت: امسال افزایش 20 درصدی نسبت به سال گذشته برای بودجه شورای عالی استان‌ها در نظر گرفته شده است.
علیرضا حقیقی در فهرست بزرگان جهان قرار گرفت - نام علیرضا حقیقی دروازه‌ ملی پوش ایرانی پنافیل پرتغال در کنار نام‌های بزرگ چون دیه گو سیمئونه و لئوناردو بونوچی قرار گرفت.
هجدهمین بازار فیلم تهران آغاز به کار می‌کند - هجدهمین بازار فیلم تهران در کنار برپایی بخش بین‌الملل سی و سومین جشنواره فیلم فجر کار خود را آغاز می‌کند.
پخش مناظره متوقف نشده است - اولین قسمت از برنامه مناظره در سال جاری، جمعه یازدهم اردیبهشت با فرم و ساختار جدید به مخاطبان ارائه می‌شود.


Copyright © 2008 - 2015 vista.ir. All Rights Reserved