شنبه ۱۳ تیر ۱۳۹۴ / Saturday, 4 July, 2015

فعل استمراری

پساوندهاى افعال که در قديم زيادتر از امروزه بوده است از اين قرار است: الف زايد، آر، ياهاى مجهول، ماني، تاني، تي، هاء اسمى و وصفي.
   الف
الفى بوده است که در موارد خاص به آخر افعال مى‌افزوده‌اند و ظاهراً از مختصات پهلوى شمال و شمال‌شرقى و زبان خراسان بوده است، و در کتاب 'درخت آسوريک' اين الف ديده شد، اين الف در صيغهٔ دوم شخص مفرد امر حاضر درمى‌آيد و معناى آن را دگرگون مى‌سازد مثل 'گويا' و 'آيا' و 'بينا' و 'مانا' و 'هلا' و 'گفتا' که به خلاف قياس بر سوم‌شخص مفرد ماضى الحاق گرديده است.
اين الف در کتاب درخت آسوريک 'آي' الف و يا است و به فعل امر حاضر 'وين' متصل شده است و در چند مورد آمده است. مثال: مُرتومان ويناى آنُم درختى بلند بوژ اَمْ اُمف نَپرْتْت کو اَزْ هَچْ تو اَوَرتراُم پَتْ وَسْ گونگ هير... ـ منتهاى پهلوى ـ درخت آسوريک ص ۱۹ فقرهٔ ۲ طبع انگلساريا.' 'داروک دان ويناى شَتْروان شتْروى بَرنْد بچشکان بچشک ـ ص ۱۱۱ فقرهٔ ۱۷' ـ 'موژک اوم سَخْتک‌ى آژآتان‌ويناى انگستپان‌ى هو سُروان ـ ص ۱۱۲ فقرهٔ ۲۵' '.... مَشَْيژْکَ هْچ ازِ کرِندويناى شتر و ياران ـ ص ۱۱۲ فقرهٔ ۳۹.' ... 'ويناى سهيکانان مَزْديَسْنان پاتپاژپَتْ اَزْپوست دارِنْد ـ صفحهٔ ۱۱۴ فقرهٔ ۴۷ و سواى اين فقرات هم يکى دو فقرهٔ ديگر اين فعل آمده است'
ترجمهٔ اين عبارت:
نخل در مناظرهٔ بز مى‌گويد که: 'مردمان بيناى من آن درخت بلندم بُز با من برابرى جويد که من از تو برترم به بس گونه چيز' ... 'دارودان (از من کنند) ويناى شهر به شهر برند پزشکان پزشک' و بُز در جواب مى‌گويد: 'من موزه‌ام ساخته‌ شده از بهر آزادگان ويناى دستکش از بهر خسروان' ... 'مشکچه از من کنند ويناى شهرياران' ... 'ويناى مزديسنان مؤمن احتياج به پوست من دارند...' (رجوع کنيد: ص ۱۱۲)
- گويا و گوئيا که در تضاعيف کلام و ابتداى سخن بدون مخاطب معينى استعمال مى‌شده است و نيز گاهى گوئى را با ياء مجهولى که بدل از الف مذکور است در اشعار متقدمين ديده‌ايم که به‌ معنى گويا و مُمالهٔ آن بوده است.
- مانا که به تنهائى آورند و فعل امر است با الف که در ضمن کلام مى‌آورده‌اند.
- بينى ـ بينئي: که بدون قصد خطاب در اوايل و اواسط اشعار مى‌آورده‌اند و اصحاب لغت آن را به ‌معنى نوعى آفرين گرفته‌اند (رجوع کنيد: ص ۱۱۲ جلد ۱ سبک‌شناسى بهار)
- هلا، از فعل هليدن به صيغهٔ امر با الف که در آغاز و تضاعيف سخن آيد.
- آيا: که از فعل آمدن است و در مورد پرسش و استفهام بر زبان مى‌گذرد. و نيز الفى است که در آخر سوم شخص مفرد ماضى از فعل گفتن آورند و آن را 'گفتا' نويسند و معلوم نيست چه مقصودى از الحاق اين الف بر اين فعل بوده است و شايد اگر کتب قديم از دستبرد نساخ ايمن مانده بود مى‌توانستيم سرّ اين الف را در 'گفتا' به‌دست آوريم اما چون تغيير گفتا به گفت و بالعکس خيلى سهل است و کاتبان قرن ششم و هفتم نيز از اين نکات غافل بوده‌اند نمى‌توان از روى کتب مزبور درست به تفاوت موارد استعمال گفت و گفتا پى برد.
و نيز گاهى الف مذکور من‌باب تحذير يا تنبيه در آخر صيغه‌هاى ديگر درآمده چون: گوئيا و نگوئيا و غيره (در تذکرةالاوليا ج ۲ اين فعل ديده شده است و در لهجهٔ مردم اصفهان اين الف را در مورد صيغهٔ مخاطب منفى آورند و گويند: نترسيا، نيفتيا، نخنديا و غيره). و گاهى الفى به‌جاى صيغهٔ دعا به آخر صيغهٔ مضارع مى‌افزايند:
ازرقى گويد:
از آتش چرخرا پر کرد و نشتافت کز آتش بيندا پاداش و کيفر
   آر
اين پساوند که از سوم‌شخص ماضى يا مصدر مرخم، اسم مصدر و فاعل و مفعول مى‌سازد در زبان پهلوى و در ى زيادتر از امروز بوده است مانند: 'خفتار' که به قول جاحظ اصطلاح بهرام گور شهنشاه ساسانى بوده است که هنگام مرخص کردن نديمان در شب 'خرم خفتار' مى‌گفته (کتاب التاج طبع قاهره ص ۱۱۸) و فَرُختار و جستار و غيره، و از اين قبيل است: گفتار، خريدار، گرفتار، مردار، برخوردار و نظاير آن که هنوز هم متداول است.
   ياهاى مجهول
ياهاى مجهول استمرارى و انشائى و تمنى و ترجى نيز زيادتر از امروز بوده است و هر کدام را در موقع خود به ضرورت مى‌آورده‌اند و از آن غفلت روا نمى‌داشتند و مانند امروز به سهل‌انگارى برگذار نمى‌کردند يا به طريق متأخران از شعرا آن را غلط استعمال نمى‌نمودند و طريقهٔ استعمال آن چنين بوده است.
   فعل استمرارى
گاهى ياء مجهول براى بيان استمرارى فعل است، و به‌جاى 'همي' که در اول فعل علامت استمرار است قرار مى‌گيرد ـ و با آمدن ياء استمرارى غالباً از آوردن 'همي' خوددارى مى‌شده است، مثال از تاريخ بيهقى 'خواجهٔ بزرگ احمدحسن هر روزى به سراى خويش به در عبدالاعلى بار دادى و تا نماز پيشين بنشستى و کار براندي، من با پسران او بودمي، و آنچه فرمودى نبشتمى و کارها مى‌براندي، و خلعت‌ها و صلت‌هاى سلطانى مى‌فرمودي، چون نماز پيشين بکرديمى بيگانگانى بازگشتندى و دبيران و قوم خويش و مرا به خوان بردندى و نان بخورديمى و بازگشتيمى ـ بيهقى ص ۲۴۶' اين ياها همه استمرارى است و در يکى دو جاى پيشاوند مى‌افزوده است.
   شرح رؤيا
در موارد شرح خواب چه در نظم و چه در نثر غالباً اين ياء بايد در فعل بيايد.
فردوسى گويد:
چنين ديده گويند يک شب به خواب که يک جام مى داشتى چون گلاب
دقيقى   ز    جائى    فراز    آمدى بر  آن   جام   مى  داستانها  زدى
به   فردوسى   آواز دادى  که  مى مخور    جز    به   آئين   کاوس‌کى
و اگر در نثر در مورد خواب اين يا را نياورند جمله فعليه را مشکوک و با افزودن (چنانک) و (گويا) و به صيغهٔ حال آورند مثال از بلعمي: 'اردشير به خواب ديد چنانکه فرشتهٔ آز آسمان فرود آيد و او را گويد: خداى عزوجل ملک زمين به تو خواهد دادن' و اگر به صيغهٔ ماضى باشد با ياء مجهول آورند و رعايت اين قاعده در قرن هفتم و هشتم از ميان رفته است و خواجه حافظ جائى آن را آورده و جائى نياورده است و آنجا که آورده چنين است:
ديدم به خواب دوش که ماهى برآمدى کز عکس روى او شب هجران سر آمدى
و آنجا که نياورده است:
ديدم به خواب خوش که به دستم پياله بود تعبير رفت و کار به دولت حواله بود
و در نثر به کلى پس از قرن ششم اين رعايت از ميان رفته است.
مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
ماه گرفتگی , هیئت صنعا , ازادی یک ایرانی , شهرک‌های صنعتی , بحرانی , مقامات غربی , آزره , دانشگاه علوم پزشکی ایران , بسج , دندون طلا , فضای ادبیات , پرپولیس , زتورسکی , شورای اسلامی , وزن بدن , داریوش دالوند , محمد ایمن , قیمت ارزون , رودخانه منددشتی , شین , الجزیره مباشر , لاکتیک , پنتانیاهو , اکران زمستانی , بوک , بازی رایانه‌ای , دیلی استار , BMW , شهرام فرزین فر , پیوند مردم , پنجم صفر , حجه , پیرزن لهستانی , منصور پورحیدری , بارترا , کاسپر , ویری , محمدجواد جزینی , چالسرا , میزبان، , لیونل , راننده ترک , مدیر دبیرستان , آتاربایف , بیزنس اینسایدر , اج اس ای , ناامیدی , متقاضیان وام , شیلا خداداد , فرزندفروشی , تهیه کننده فیلم , پیشکسوت نقاشی , شهاب الدین اهری , احمد الجمیلی , هواپیمای کنترل از راه دور , آموزش بهداشت , روپایی زدن , بزهکار , رئیس جمهوری مستعفی , نقاش معروف , شورا عالی امنیت ملی , آننا چپمن , میوه وتربار , مزاحم خواهر , خرید کردن , مشترک خانگی , رستورانهای تهران , پرابهام‌ترین , فرهنگی ، ورزشی , دیش , بی هویتی , سایت IMDb , لیبروی , کورتوآ , شوک ارزی , روز از نو , مدیران عامل , راینولوژی , جنگ‌زمینی , آواره گان , جایزه جهانی , مسعود مجرد , جعل کارت , بدخلقی کودکان , آویختن , سالنامه شرق , سینماانقلاب , دفتر پیشخوان قضائی , سایت همسریابی , جهش هسته‌ای , 700 مرکز , سال فرهنگ , مدیر کل ورزش و جوانان , آب های ایران , گردان امام حسین , دعای امام کاظم , رسانه های اجتماعی , سید محمد باقرزاده , کارشناسی ارشد , مقتدرترین انقلابی ,

مقالات پربیننده امروز
بانک اطلاعاتی کتاب / زندگینامه مرجع تقلید حضرت آیه‌الله العظمی علامی هشترودی , بانک اطلاعاتی کتاب / مطالعه وضعیت حاصلخیزی خاک‌های استان زنجان به منظور کاهش مصرف کودهای شیمیایی و حفظ محیط زیست , بانک اطلاعاتی کتاب / جلوه دیدار: نگاهی دیگر به حماسه کربلا , بانک اطلاعاتی کتاب / علائم تجاری و نمادها (راهنمای علائم تصویری) , اجتماعی / حقوقی / حقوق ـ فناوری و اطلاعات / نقدی بر آیین‌نامه قانون حمایت از حقوق پدیدآورندگان نرم‌افزار‌ , بهداشت / دانستنی‌های پزشکی / بهداشت فردی / پیری , بانک اطلاعاتی کتاب / اصطلاحات و مفاهیم عرفانی دیوان شمس , بانک اطلاعاتی کتاب / نسیمی از بهشت , بانک اطلاعاتی کتاب / انسان در جستجوی جاودانگی , موفقیت / زندگی / زندگی فردی / هنر حفظ آبرو , بانک اطلاعاتی کتاب / ایضاح الغوامض فی تفسیر الفرائض , بهداشت / دانستنی‌های پزشکی / بیماریها / افت شنوایی ناشی از سروصدا , بهداشت / تغذیه / خواص گیاهان و سبزیجات / خواص و کاربرد قهوه , بانک اطلاعاتی کتاب / دختر صخره سپو , بانک اطلاعاتی کتاب / تکنیک‌های گرافیک: اصول و مبانی ترسیم و پرسپکتیو , بانک اطلاعاتی کتاب / جمله بسازیم‌!: برای دانش‌آموزان اول دبستان , بانک اطلاعاتی کتاب / پیکره‌ی ماروسی , بانک اطلاعاتی کتاب / امیرکبیر در آیینه انقلاب , بانک اطلاعاتی کتاب / آشنایی با مبانی و داروهای شیمی‌درمانی: ترجمه بخش شیمی‌درمانی Devita به انضمام: کاربرد رژیم‌های شیمی درمانی و مجموعه داروهای مورد تایید FDA , بانک اطلاعاتی کتاب / مجموعه سوالات چهارگزینه‌ای کنکور کارشناسی ناپیوسته عمران ,



پیام ویدیویی ظریف به غرب منتشر شد / فیلم - هزار سال پیش، فردوسی شاعر ایرانی گفت: بکوشید نیکی به کار آورید / چو دیدید سرما بهار آورید. من جواد ظریف هستم و این همواره پیام ایران بوده است.
ششمین جشن کانون کارگردانان - ششمین جشن کانون کارگردانان عصر چهارشنبه با حضور جمعی از کارگردانان ودست اندر کاران سینما در پردیس سینمایی ملت برگزار شد.
انتشار توبه نامه بهرام رادان پس از 100 ساعت سخت - بهرام رادان بازیگر سینمای ایران پس از گذشت چند روز از توئیتش که حمایت از قانونی شدن ازدواج همجنس‌بازان در آمریکا تعبیر شد، در نامه‌ای رسماً عذرخواهی کرد اما آنچه از اصل نامه جالب‌تر بود، مخاطب این نامه بود.
محسن کیایی و همسر / تصاویر - سام درخشانی چمدان‌ها را بسته و به همراه تازه عروسش راهی ماه عسل است. عکس جدید مهناز افشار و همسر و ...
حضور جنجالی پزر عروس در ماه‌عسل! / فیلم - برنامه ماه‌عسل امسال که با برنامه جنجالی اثبات عشق یک پسر به دختر آغاز شد، در قسمت یازدهم میزبان یک پزر عروس شد تا حاشیه‌ها کماکان دامن‌گیر این برنامه باشد.
هنرمندان و ورزشکاران در مراسم خیریه / تصاویر - لیلا بلوکات مراسم خیریه ای تشکیل داده بود که ستاره‌های مشهوری در این مراسم حضور داشتند. ستاره اول فوتبال ایران علی کریمی ، ستاره اول والیبال سعید معروف ستاره اول بسکتبال حامد حدادی و جمعی از اهالی فرهنگ و سینما مانند مهراب قاسمخانی ، پوریا پورسرخ ، پرستو صالحی ، فاطمه گودرزی و ... در این مراسم حضور داشتند.
نخستین مصاحبه همسر مهناز افشار / عکس - ...آقازاده بودن یک سری ویژگی‌ها، محدودیت‌ها و چارچوب‌ها دارد که به درست و غلط بودن آن کارى ندارم اما وقتی از آنها عبور کنى به تو می‌گویند "آقازاده خاص".
ورود همسر ظریف به محل مذاکرات / تصاویر - عکس های منتشر شده از محل برگزاری گفتگوها نشان می‌دهد همسر ظریف نیز همراه با گروه ایرانی وارد وین و هتل کوبورک محل برگزاری نشست ها شده است. حسین فریدون برادر رئیس‌جمهور و نماینده ویژه او در مذاکرات هسته‌ای و جان کری وزیر امور خارجه آمریکا نیز دقایقی پیش وارد هتل کوبورگ شدند.
شب پُر ستاره اکران خصوصی «عصر یخبندان» / فیلم - جدیدترین ساخته مصطفی کیایی این روزها با بازی بهرام رادان، مهتاب کرامتی، سحر دولتشاهی، آناهیتا نعمتی، فرهاد اصلانی و محسن کیایی اکران عمومی شده و پیش بینی می‌شود با استقبال بسیار زیادی روبرو شود.
لیلا اوتادی: من گرانقیمت‌ترین بازیگر زن شدم / فیلم - لیلا اوتادی بازیگر زن سینما و تلویزیون ایران مهمان ویژه برنامه ماه رمضان تی وی پلاس که در رستوران ژیلمو سعادت آباد تهران ضبط می شود، شد تا با او گفتگویی انجام بدهیم که شاید تا امروز در هیچ رسانه‌ای به زبان نیاورده بود.
تیپ جدید مهناز افشار و همسرش / عکس - محمد یاسین رامین، فرزند محمدعلی رامین، نظریه پرداز هلوکاست در دولت احمدی نژاد به همراه همسرش مهناز افشار
تنابنده و عطاران در مراسم اکران فیلم گینس / فیلم - محسن تنابنده و رضا عطاران دو ستاره محبوب و پرفروش این روزهای سینما و تلویزیون ایران که برای اکران عمومی فیلم گینس، اولین ساخته محسن تنابنده به سینما قدس میدان ولیعصر تهران آمده بودند، در میان استقبال شدید طرفدارانشان روبروی دوربین های تی وی پلاس نشستند.
اکران خصوصی فيلم عصر یخبندان / تصاویر - بازیگران این فیلم عبارتند از :مهتاب کرامتی، بهرام رادان، آنا نعمتی، سحر دولت شاهی، مینا ساداتی، محسن کیایی، بابک بهشاد، علی میلانی، پوریا رحیمی سام، صدف طاهریان، علی کوچکی، فرهاد اصلانی، ژاله صامتی و ... . نویسنده و کارگردان : مصطفی کیایی .
رونمایی مهران غفوریان از همسرش / تصاویر - جشن حافظ اولین جایی بود که مهران غفوریان همراه با همسرش در آن جا حاضر شد و به عبارت دیگر از همسر خود رونمایی کرد!
بازاری که داعش در آن زنان را می‌فروشد / فیلم - "نخاسة"؛ بازاری که داعش در آن زنان را می فروشد
نیوشا ضیغمی در فستیوال فیلم مسکو / تصاویر - نیوشا ضیغمی و همسرش در فستیوال فیلم مسکو شرکت کرده اند . نیوشا ضیغمی با فیلم «دریا و ماهی پرنده» به کارگردانی مهرداد غفارزاده را در این جشنواره شرکت کرده است.
پوشش متفاوت مهتاب كرامتی در شانگهای / تصاویر - در جشنواره شانگهای مهتاب کرامتی و مصطفی زمانی در یک فیلم مشترک به نام جامه درآن حضور دارند و به همین دلیل سفری به شانگهای کرده اند.
جشن زادروز رضا کیانیان / تصاویر - جشن زادروز رضا کیانیان بازیگر سینما تئاتر و تلویزیون عصر یکشنبه با حضور هنرمندان سینما برگزار شد.
الناز شاکردوست در مراسم اکران فیلم آتیش بازی - تصاویری از الناز شاکردوست و سایر هنرمندان را در مراسم اکران خصوصی فیلم آتیش بازی مشاهده می کنید.
دختران رپ‌خوان افغان / تصاویر - سوسن فیروز یکی از مطرح‌ترین دختران رپ‌خوان افغان است. ترانه‌های سوسن فیروز در شبکه‌های اجتماعی فارسی‌زبان بسیار به اشتراک گذاشته می‌شود. او در اکثر ترانه‌های خود به تبعیض جنسیتی اعتراض می‌کند.
پربازدیدها
نقش‌های چالش‌برانگیز را دوست دارم - نام امیرحسین صدیق با خانواده‌های برومند و رشیدی عجین و همراه شده است. بازیگر مستعد نیشابوری برای اولین بار با سریال مرضیه برومند «قصه‌های تابه‌تا» به تلویزیون آمد و برای ...
دیشب حضور خبرنگاران زن اجباری بود؟! - گروه ورزشی: یکی از خبرنگاران زن در گزارشی از ماجرای حضور تعدادی از بانوان خبرنگار در سالن ورزشگاه آزادی برای دیدار روسیه - ایران چنین ...
آیا مذاکرات پنج روز دیگر به نتیجه می رسد؟ - دیپلماسی - تنش دراماتیک در مذاکرات وین همچنان شدت می یابد. تهران و واشنگتن چند روز قبل از «ضرب الاجل» جدید برای امضای توافقنامه درباره برنامه هسته ای بین ایران و گروه 1+5 ، به تبادل بیانات نسبتاً شدید دست زدند.
حذف تیم ملی والیبال از لیگ جهانی/والیبالیست های آمریکایی مردانه جنگیدند اما کم آوردند - حذف تیم ملی والیبال از لیگ جهانی/والیبالیست های آمریکایی مردانه جنگیدند اما کم آوردند تیم ملی والیبال ایران با توجه به شکست آمریکا برابر لهستان از لیگ جهانی حذف شد. لهستان امید ایران را ناامید کرد/ تیم ملی والیبال دیگر شانس صعود ندارد/لهستان و آمریکا صعود کردند کواچ: شما فکر می‌کنید در جهان در همه چیز اول هستید/ امسال از پارسال بهتر کار کردیم سرمربی روسیه: هنوز گوش‌هایم درد می‌کند/ ایران فوق‌العاده بازی کرد
با حضور بی سابقه مردم سنندج ؛ آتش سوزی آبیدر سنندج مهار شد + عکس - مدیرعامل سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شهرداری سنندج گفت: آتش سوزی آبیدر سنندج بعد از سه ساعت تلاش و همکاری نیروهای مردمی و دستگاه های دولتی مهار شد و ...
لهستان برد، ایران از صعود محروم شد/ بازی تشریفاتی شاگردان کواچ برابر روسیه - تیم ملی والیبال ایران از صعود به مرحله نهایی لیگ جهانی بازماند.
لهستان با پیروزی بر آمریکا صعود کرد/ ایران از صعود باز ماند - تیم ملی والیبال لهستان با پیروزی نزدیک برابر آمریکا و کسب ۲ امتیاز خانگی حضور خود را در مرحله نهایی لیگ جهانی مسجل کرد تا تیم ایران شانس صعود خود را از دست بدهد.
پیروزی لهستان برابر آمریکا/ ایران از حضور در مرحله نهایی بازماند - تیم ایران با توجه به برتری لهستان برابر آمریکا از صعود به مرحله نهایی لیگ جهانی بازماند.
پیام ویدیویی ظریف به غرب منتشر شد / فیلم - هزار سال پیش، فردوسی شاعر ایرانی گفت: بکوشید نیکی به کار آورید / چو دیدید سرما بهار آورید. من جواد ظریف هستم و این همواره پیام ایران بوده است.
گزارش کامل ایسنا از هت‌تریک والیبال ایران مقابل روسیه + تصاویر - تیم ملی والیبال ایران در نخستین دیدار خود مقابل روسیه با اقتدار به پیروزی رسید تا ششمین برد خود را در لیگ جهانی ثبت کند.