شنبه ۱ مهر ۱۳۹۶ / Saturday, 23 September, 2017

یاء مطیعی یا انشائی غیرشرطی


  ياء مطيعى يا انشائى غيرشرطى:
مثال از تاريخ سيستان: 'و ماکان را دشمن داشتى امير خراسان، يک روز شراب همى خورد گفت همه نعمتى ما را هست اما بايستى امير با جعفر را بديديمى اکنون که نيست بارى ياد او گيريم (تاريخ سيستان ص ۳۱۶)' که ياء اول ياء استمرارى و ياء 'بايستي' و 'بديديمي' ياء مطيعى است يعنى مى‌بايست ببينيم و اين ياء استمرارى و ياء تمنى است. مثال ديگر از تذکرةالاولياء: 'بار ديگر بساخت و نزديک او آورد و هم فراغت نيافت که بخوردى (تذکرةالاولياء نج ۱، ص ۲۴۱)' (يعني: بخورد) مثال ديگر: 'آن را برداشت و جائى نيافت که بنهادى (تذکرةالاولياء ج۱، ص ۳۳۵ ـ يعني: بنهد) به اصطلاح امروز.
   ياء در فعل‌هاى تمنائى
اين ياها در فعلى آيد که پيش از آن در جمله لفظ 'کاش و کاشکي' و 'بُوَد' و 'باشد' و 'بو' و 'افتد' و 'شود' و امثال آن آمده باشد ـ مثال سعدى گويد:
کاشکى قيمت انفاس بدانندى خلق تا دمى چند که مانده است غنيمت شمرند
  استى ـ نيستى
گاهى در فعل ناقص 'است' و نيست' که در قديم در زبان پهلوى فعل معين بوده و 'استات' نوشته مى‌شده است اين ياء مجهول مزيد گردد و معنى استمرار يا تمنى يا شرط يا شک و ترديد يا تشبيه از آن بيرون آيد و بايد که بعد ادات تشبيه و شک و تمنى مثل چون و گوئى و پندارى و کاشکى و شايد و باشد و حرف شرط قرار گيرد.
مثال از ناصرخسرو علوي:
گر تو تن خود را بشناسئى نيز ترا بهتر از آن چيستى
خويشتن خود را دانستيئى کرت يکى دانا هاديستى
گر خبرستيت که تو کسيتى کار جهان پيش تو بازيستى
رمز سخن‌هاى من اردانئى قول منت مژده بشاديستى
وله ايضاً:
چيست اين خيمه که گوئى پر گهر درياستى
يا هزاران شمع در پنگانى از ميناستى
جرم گردون تيره و روشن در او آيات صبح
گوئى اندر جان نادان خاطر درياستى
ماه نو چون زورق زرين نگشتى هر شبى
گرنه اين گردنده گردون نيلگون درياستى
عنصرى گويد:
چون دو رخ او گر قمرستى به فلک بر خورشيد يکى ذره ز نور قمرستى
و دقيقى گويد:
کاشکى اندر جهان شب نيستى تا مرا هجران آن لب نيستى
زخم عقرب نيستى بر جان من گر ترا زلف معقرب نيستى
رودکى گويد:
بياران مى‌ که پندارى روان ياقوت نابستى
و يا چون بر کشيده تيغ پيش آفتابستى
قدح گوئى سحابستى و مى قطرهٔ سحابستى
طرب گوئى که اندر دل دعاى مستجابستى
گر اين مى نيستى عالم همه يکسر خرابستى
و گر در کالبد جان را بديلستى شرابستى
اگر اين مى به ابر اندر چنگال عقابستى
از او تا ناکسان هرگز نخوردندى صوابستى
و بلعمى گويد: 'جرچيس بازرگانى کردى ... چون سال برآمدى شمار اصل خواستهٔ خويش برگرفتى و سود کرد همه به درويشان دادى ... و گفتى اگر از بهر صدقه نيستى من خواسته نخواستمي' و جاى ديگر گويد: 'ملک گفت اگر چنين است که تو مى‌گوئى بايد که کار تو از اين بهترستي' يعني: اگر از بهر صدقه نباشد من خواسته نمى‌خواهم ـ و در مثال دوم يعني: بايد که کار تو از اين بهتر باشد... در تاريخ سيستان گويد: 'آن روز برزفان امير خراسان برفت که اگر نه آنستى که امير با جعفر قانعست يا نه آن دل و تدبير و رأى و خرد که وى دارد همه جهان گرفتستي' (ص ۳۰۷) يعني: اگر نه آن بود که ... و: همه جهان مى‌گرفت...
مثال ديگر از بلعمي: 'گفت اين کار جرجيس جادوى نيست که اگر جادوستى مرده زنده نتوانستى کرد' يعنى اگر جادو مى‌بود ـ يا جادو باشد...
و امروز به‌جاى اين دو صيغه که صيغهٔ شرطيهٔ حال است 'نباشد' و 'باشد' يا 'مى‌بود' و 'نمى‌بودش آورند. و در نثر نيز اين صيغه‌ها جارى بوده است و مختص به شرطيه و تمنى حال است و در نثرهاى بعد اين صيغه‌ها از ميان رفته و در شعر نيز به‌تدريج منسوخ شد ولى بعض شعراى متأخر به تقليد متقدمان اين صيغه را بدون رعايت قواعد ديرينه استعمال کرده‌‌اند و غلط افتاده است چنانکه ميرفندرسکى گفته است:
چرخ با اين اختران نغز و خوش و زيباستى
صورتى در زير دارد آنچه در بالاستى
و فتحعلى‌خان صبا گفته:
به شتر گفتمى که مى‌رستى حيف صد حيف زود مى‌رستى
گفت بارم به پشت و خار به کام مرگ من هر چه زود ديرستى
و سروش گفته است:
سرشک ابر آزارى سرشته با گلابستى نسيم باد نوروزى به بوى مشک نابستى
که با کمال متانت سخن و علو معنى از اين نقص منزه نمانده‌اند زيرا بدون دريافت جزئيات به تقليد کليات پرداخته‌اند، و اين نقص در سخن اکثر اساتيد شعر فارسى قرون ۱۲ و ۱۳ و ۱۴ هجرى که خواسته‌اند از متقدمان تقليد کنند پيدا است، و بايد دانست که استعمال اين ياهاى مجهول بعد از 'است و نيست' مانند افعال ديگر که گذشت بايستى در مورد افعال انشائى از شرطى و تمنائى و ترديدى باشد، و در افعالى که خبرى جزم از فعلى مى‌دهد و جملهٔ فعليه با ادات معلوم از شرط و تمنى و ترديد و علائم استمرار يا علامت مطيعى ماضى چنانکه در جاى خود اشارت رفت و مستعد نگرديده است آوردن اين پساوند بعد از فعل غلط محض است و عجيب است که در قصيده‌اى از مولانا محمد بلخى هم در صورت صحت نسخه اين خطا ديده شده است.
مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
دیوید پترائوس , دستگیری سارقان , انجام آزمایش های پزشکی , انباشت آلاینده‌ها , سلامتی و نشستن , معاریو , دیکتانور معدوم , فرداد دلیری , داانشگاهی , مسعود حقیقی , 11 برنامه , بازداشت 40 نفر , شمیم قرآن , منابع طبیعی بویراحمد , معلم برجردی , خارک , اعتمادسازی , ادای دین به قرآن , محمدرضا فلاح زاده , بررسی جرم شناختی آزار و اذیت کودکان , نرم افزار bridge , عباس کیارستمی , مرمت می شود , خودرو جنگی , میدانهای نفتی ایران , آیت‌الله مرعشی , مشمولان سربازی , نقض حریم مسجدالاقصی , جریان المستقبل , استان الحدیده , شهداد , یادگاری مسی , امریکای لاتین , انتصاب در وزارت دادگستری , موزه زندان قصر , بخش تعاون , طبیعت درمانی , دیوار کشی , جزیره جیجو , سالروز بمباران شیمیایی , گونه نادر , پوشش مردان , نفت مسجد سیلمان , رادار ملی , عیادت از کاسه ساز , نمایش او شمال من جنوب من شرق و غرب من بود , زیدر سرانی , نان سوروک , ساوجبلاغ , جی 5 ,

مقالات پربیننده امروز
فرهنگی و هنری / موسیقی / نوازندگان / پرتو، نخستین بانوی پیانیست , بانک اطلاعاتی کتاب / آوازهای بعد مستی: قصه‌های 14 فیلم‌نامه‌ی سینمایی, 19 فیلم‌نامه‌ی داستانی کوتاه , بانک اطلاعاتی کتاب / مناسک حج , اقتصاد و بازرگانی / بانک و بیمه / سود بانکی به کدام سو می چرخد؟ , ورزشی / فوتبال / شخصیت‌ها / مارادونا اسطوره است یا پله؟ , بانک اطلاعاتی کتاب / فن‌ها و تسمه‌های V شکل , بانک اطلاعاتی کتاب / گنجینه پرسش‌های طلایی ریاضیات تجربی: پیش‌دانشگاهی 1 و 2 , بانک اطلاعاتی کتاب / آذرخشی دیگر از آسمان کربلا: مجموعه سخنرانی‌های استاد محمدتقی مصباح یزدی , فرهنگی و هنری / ادبیات و شعر / شخصیت‌ها ـ نویسندگان / همینگوی و فضیلت ایجاز , علم و زندگی / علوم انسانی / سیاسی / آشنایی با انقلاب اکتبر , بانک اطلاعاتی کتاب / شهادت: مه جبینان گل جمال: چهار مجلس شبیه‌خوانی: برای نوجوانان و جوانان , اقتصاد و بازرگانی / اقتصاد مالی / آثار تجدید ارزیابی دارایی شرکت‌های دولتی , بانک اطلاعاتی کتاب / کنکور کاردانی به کارشناسی صنایع شیمیایی: دروس تخصصی: شیمی فیزیک - موازنه انرژی و مواد - انتقال حرارت - اصول عملیات واحد، شامل: نکات مهم طبقه‌بندی ... , بانک اطلاعاتی کتاب / گناهان کبیره , موفقیت / زندگی / خواب / فشار سردی , بانک اطلاعاتی کتاب / علوم تیزهوشان , بانک اطلاعاتی کتاب / آنچه یک مسلمان باید بداند , بانک اطلاعاتی کتاب / نقشه‌برداری , دین و اندیشه / فلسفه و منطق / فلسفه قرون وسطی / مقدمه ای بر اسکولاستیسیسم فلسفه ی قرون وسطی , بانک اطلاعاتی کتاب / المپیاد شیمی برای همه ,

برخی منابع مهم خبری
khordadnews.ir خرداد نیوز , fardanews.com فردا نیوز , p30world.com پی سی ورلد , emrouziha.com امروزیها , persianmags.com پرشین مگز , banker.ir بنکر , iraneconomist.com ایران اکونومیست , chtn.ir میراث آریا , noorportal.net نورپرتال , fararu.com فرارو , 24onlinenews.ir 24 , rasaneh.org رسانه , shahidnews.com شهیدنیوز , jadidonline.com جدید آنلاین , medianews.ir مدیا , taghrib.ir مجمع جهانی تقریب , bina.ir بینا , aftabir.com آفتاب , cinetmag.com سی نت , shana.ir شانا , salamatnews.com سلامت , icana.ir خانه ملت , hooshnews.com هوش نیوز , computernews.ir رایانه خبر , avapress.com صدای افغان , esteghlaljavan.ir روزنامه استقلال جوان , namanews.com نما , siasatnameh.ir سیاست نامه , peymane.ir پیمانه , banoo1.com بانو ,



ساخت سرد خانه  ◊  09119222731
وبگردی
ازدواج قربانی اسید پاشی اصفهان
ازدواج قربانی اسید پاشی اصفهان - مرضیه ابراهیمی در جریان اسیدپاشی یکی از قرنیه‌هایش را از دست داد و بدنش نیز به‌ شدت آسیب دید و یک قسمت از سرش سوراخ شد.
پخش شدن محموله تریاک کف جاده در میناب
پخش شدن محموله تریاک کف جاده در میناب - فیلم پخش شدن محموله تریاک کف جاده و جمع کردن توسط مردم!
نگار جواهریان همسر رامبد جوان در خندوانه / فیلم
نگار جواهریان همسر رامبد جوان در خندوانه / فیلم - رامبد جوان همسر سوم خود نگار جواهریان را به خندوانه دعوت کرد.
بالاخره خودروی چینی بخریم یا نه؟
بالاخره خودروی چینی بخریم یا نه؟ - جیلی، چری، لیفان، ام وی ام، جک و ... همگی اسامی ماشین های چینی است که در چند سال اخیر بازار ایران را قرق کرده اند. ماشین های خوش بر و رویی که حالا مشتری های زیادی هم پیدا کرده اند و به دلیل آپشن های مختلفی که دارند، خیلی ها را به سمت خودشان جلب کرده اند اما از آنجا که پشت سر اجناس چینی هیچ وقت خوب حرف نمی زنند، این ماشین ها هم هیچ وقت با اقبال عمومی مواجه نشدند.
مشاهده زندگی جدید خانم رهنما فعلآ بلامانع است / عکس
مشاهده زندگی جدید خانم رهنما فعلآ بلامانع است / عکس - عقد «بهاره رهنما» و همسرش در حرم امام رضا (ع)
اولین گفت‌وگو با بهاره رهنما و همسر دومش / فیلم
اولین گفت‌وگو با بهاره رهنما و همسر دومش / فیلم - فیلم - اولین گفت‌وگو با بهاره رهنما و همسر دومش بعد از شروع زندگی مشترک را تی وی پلاس منتشر کرد.
لحظه دیدار امیرعباس (کچلیک) و محمدرضا گلزار!
لحظه دیدار امیرعباس (کچلیک) و محمدرضا گلزار! - امیر کچلیک، کودک خوش زبان مازندرانی را حالا همه می شناسند. کودک بامزه ای که با ویدئوی کچلیک در اینستاگرام مشهور شد و به برنامه ماه عسل هم راه پیدا کرد. او چندی پیش در یک ویدئوی دیگر گفت که آرزو دارد محمدرضا گلزار را ببیند. آرزوی امیر حالا برآورده شده و او توانسته با محمدرضا گلزار دیدار کند. عکس العمل تماشایی امیر کچلیک را در لحظه دیدن گلزار در ویدئوی زیر ببینید.
تصاویر ازدواج مجدد بهاره رهنما
تصاویر ازدواج مجدد بهاره رهنما - بهاره رهنما که بیشتر کارهای او با مضمون ظنز و کمدی است . روز شنیه 4 شهریور با امیر خسرو عباسی ازدواج کرد.
جنجال جدید جواد خیابانی
جنجال جدید جواد خیابانی - «فدای سرت که سرم را می‌بری» این جمله یعنی اینکه من اصلا کاری که تو می‌کنی (داعش) برام مهم نیست. من اینجا آمده ام تا در دفاع از حریم و حرمت خاندان پیامبرم سر بدهم.
اولین گفتگو با حمید صفت پس از دستگیری / تصاویر
اولین گفتگو با حمید صفت پس از دستگیری / تصاویر - حمید صفت خواننده رپ،پس از پنج ساعت انکار سرانجام در جریان تحقیقات پلیس به قتل پدرخوانده اش اعتراف کرد.
فیلم حضور تینا آخوندتبار در مسابقات بوکس!
فیلم حضور تینا آخوندتبار در مسابقات بوکس! - این بازیگر ایرانی که مدتهاست خبری از حضور او در عرصه هنر نیست برای اولین بار مقابل حریف چینی مسابقه داد.
فیلم لحظه فوت میوه فروش پس از درگیری با ماموران شهرداری
فیلم لحظه فوت میوه فروش پس از درگیری با ماموران شهرداری - در صحنه درگیری ماموران شهرداری قم بادستفروشی درخیابان شاهد،ماموران باکوبیدن سردستفروش به جدول خیابان وی رابقتل رساندند
ویدیو کامل از نبرد و اسارت شهید حریم آل الله محسن حججی
ویدیو کامل از نبرد و اسارت شهید حریم آل الله محسن حججی - شهید محسن حججی از مدافعان حرم در سوریه بود که پس از اسارت بدست تروریست های داعش به شهادت رسید.
جشن تولد ۶۰ سالگی مهرانه مهین‌ترابی
جشن تولد ۶۰ سالگی مهرانه مهین‌ترابی - جمعه ۲۰ مرداد بیست و پنجمین مراسم «تولد ماه» به مناسبت سالروز تولد مهرانه مهین‌ترابی، بازیگر سینما و تلویزیون، با حضور جمعی از هنرمندان در موزه هنرهای دینی برگزار شد.
سلفی حقارت فراموش شدنی نیست
سلفی حقارت فراموش شدنی نیست - تصویر پشت صحنه برنامه رادیویی فرزاد حسنی و دوستانش را مشاهده می کنید.
دختر خلخالی: پدرم خشن نبود/ اهل مماشات نبود
دختر خلخالی: پدرم خشن نبود/ اهل مماشات نبود - مدرسه که می‌رفتم تقریباً همه معلم‌های من می‌دانستند که پدر من کیست. این خیلی اذیت می‌کرد. تک‌وتوک می‌آمدند و سفارش دوست و آشنایی را برای کاری می‌کردند.
اسکورت تامل برانگیز و عجیب خودروی مهران مدیری در مشهد!
اسکورت تامل برانگیز و عجیب خودروی مهران مدیری در مشهد! - مهران مدیری که برای حضور در جمع مخاطبان فیلم سینمایی «ساعت 5 عصر» به مشهد رفته بود با اسکورت ویژه به سینمایی رفت که هوادارانش برای استقبال منتظر او بودند.
حرکات عجیب احمدی  نژاد هنگام تعریف خاطرات بقایی از زندان!
حرکات عجیب احمدی نژاد هنگام تعریف خاطرات بقایی از زندان! - حرکات عجیب احمدی نژاد هنگام تعریف خاطرات حمید بقایی از دوران زندان کوتاه مدتش
پربازدیدها