سه شنبه ۲۹ خرداد ۱۳۹۷ / Tuesday, 19 June, 2018

یاء مطیعی یا انشائی غیرشرطی


  ياء مطيعى يا انشائى غيرشرطى:
مثال از تاريخ سيستان: 'و ماکان را دشمن داشتى امير خراسان، يک روز شراب همى خورد گفت همه نعمتى ما را هست اما بايستى امير با جعفر را بديديمى اکنون که نيست بارى ياد او گيريم (تاريخ سيستان ص ۳۱۶)' که ياء اول ياء استمرارى و ياء 'بايستي' و 'بديديمي' ياء مطيعى است يعنى مى‌بايست ببينيم و اين ياء استمرارى و ياء تمنى است. مثال ديگر از تذکرةالاولياء: 'بار ديگر بساخت و نزديک او آورد و هم فراغت نيافت که بخوردى (تذکرةالاولياء نج ۱، ص ۲۴۱)' (يعني: بخورد) مثال ديگر: 'آن را برداشت و جائى نيافت که بنهادى (تذکرةالاولياء ج۱، ص ۳۳۵ ـ يعني: بنهد) به اصطلاح امروز.
   ياء در فعل‌هاى تمنائى
اين ياها در فعلى آيد که پيش از آن در جمله لفظ 'کاش و کاشکي' و 'بُوَد' و 'باشد' و 'بو' و 'افتد' و 'شود' و امثال آن آمده باشد ـ مثال سعدى گويد:
کاشکى قيمت انفاس بدانندى خلق تا دمى چند که مانده است غنيمت شمرند
  استى ـ نيستى
گاهى در فعل ناقص 'است' و نيست' که در قديم در زبان پهلوى فعل معين بوده و 'استات' نوشته مى‌شده است اين ياء مجهول مزيد گردد و معنى استمرار يا تمنى يا شرط يا شک و ترديد يا تشبيه از آن بيرون آيد و بايد که بعد ادات تشبيه و شک و تمنى مثل چون و گوئى و پندارى و کاشکى و شايد و باشد و حرف شرط قرار گيرد.
مثال از ناصرخسرو علوي:
گر تو تن خود را بشناسئى نيز ترا بهتر از آن چيستى
خويشتن خود را دانستيئى کرت يکى دانا هاديستى
گر خبرستيت که تو کسيتى کار جهان پيش تو بازيستى
رمز سخن‌هاى من اردانئى قول منت مژده بشاديستى
وله ايضاً:
چيست اين خيمه که گوئى پر گهر درياستى
يا هزاران شمع در پنگانى از ميناستى
جرم گردون تيره و روشن در او آيات صبح
گوئى اندر جان نادان خاطر درياستى
ماه نو چون زورق زرين نگشتى هر شبى
گرنه اين گردنده گردون نيلگون درياستى
عنصرى گويد:
چون دو رخ او گر قمرستى به فلک بر خورشيد يکى ذره ز نور قمرستى
و دقيقى گويد:
کاشکى اندر جهان شب نيستى تا مرا هجران آن لب نيستى
زخم عقرب نيستى بر جان من گر ترا زلف معقرب نيستى
رودکى گويد:
بياران مى‌ که پندارى روان ياقوت نابستى
و يا چون بر کشيده تيغ پيش آفتابستى
قدح گوئى سحابستى و مى قطرهٔ سحابستى
طرب گوئى که اندر دل دعاى مستجابستى
گر اين مى نيستى عالم همه يکسر خرابستى
و گر در کالبد جان را بديلستى شرابستى
اگر اين مى به ابر اندر چنگال عقابستى
از او تا ناکسان هرگز نخوردندى صوابستى
و بلعمى گويد: 'جرچيس بازرگانى کردى ... چون سال برآمدى شمار اصل خواستهٔ خويش برگرفتى و سود کرد همه به درويشان دادى ... و گفتى اگر از بهر صدقه نيستى من خواسته نخواستمي' و جاى ديگر گويد: 'ملک گفت اگر چنين است که تو مى‌گوئى بايد که کار تو از اين بهترستي' يعني: اگر از بهر صدقه نباشد من خواسته نمى‌خواهم ـ و در مثال دوم يعني: بايد که کار تو از اين بهتر باشد... در تاريخ سيستان گويد: 'آن روز برزفان امير خراسان برفت که اگر نه آنستى که امير با جعفر قانعست يا نه آن دل و تدبير و رأى و خرد که وى دارد همه جهان گرفتستي' (ص ۳۰۷) يعني: اگر نه آن بود که ... و: همه جهان مى‌گرفت...
مثال ديگر از بلعمي: 'گفت اين کار جرجيس جادوى نيست که اگر جادوستى مرده زنده نتوانستى کرد' يعنى اگر جادو مى‌بود ـ يا جادو باشد...
و امروز به‌جاى اين دو صيغه که صيغهٔ شرطيهٔ حال است 'نباشد' و 'باشد' يا 'مى‌بود' و 'نمى‌بودش آورند. و در نثر نيز اين صيغه‌ها جارى بوده است و مختص به شرطيه و تمنى حال است و در نثرهاى بعد اين صيغه‌ها از ميان رفته و در شعر نيز به‌تدريج منسوخ شد ولى بعض شعراى متأخر به تقليد متقدمان اين صيغه را بدون رعايت قواعد ديرينه استعمال کرده‌‌اند و غلط افتاده است چنانکه ميرفندرسکى گفته است:
چرخ با اين اختران نغز و خوش و زيباستى
صورتى در زير دارد آنچه در بالاستى
و فتحعلى‌خان صبا گفته:
به شتر گفتمى که مى‌رستى حيف صد حيف زود مى‌رستى
گفت بارم به پشت و خار به کام مرگ من هر چه زود ديرستى
و سروش گفته است:
سرشک ابر آزارى سرشته با گلابستى نسيم باد نوروزى به بوى مشک نابستى
که با کمال متانت سخن و علو معنى از اين نقص منزه نمانده‌اند زيرا بدون دريافت جزئيات به تقليد کليات پرداخته‌اند، و اين نقص در سخن اکثر اساتيد شعر فارسى قرون ۱۲ و ۱۳ و ۱۴ هجرى که خواسته‌اند از متقدمان تقليد کنند پيدا است، و بايد دانست که استعمال اين ياهاى مجهول بعد از 'است و نيست' مانند افعال ديگر که گذشت بايستى در مورد افعال انشائى از شرطى و تمنائى و ترديدى باشد، و در افعالى که خبرى جزم از فعلى مى‌دهد و جملهٔ فعليه با ادات معلوم از شرط و تمنى و ترديد و علائم استمرار يا علامت مطيعى ماضى چنانکه در جاى خود اشارت رفت و مستعد نگرديده است آوردن اين پساوند بعد از فعل غلط محض است و عجيب است که در قصيده‌اى از مولانا محمد بلخى هم در صورت صحت نسخه اين خطا ديده شده است.
مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
میوه‌ها , چهره های تلویزیونی , معاون سازمان جنگل‌ها , کمیسیون بین دولتی روسیه ترکیه , جام بادگار امام , افتتاح ساختمان مدیریت بحران , زنان وکودکان , برنج آلوده , technical , نرخ مشارکت اقتصادی ,

مقالات پربیننده امروز
بانک اطلاعاتی کتاب / Cambridge IELTS 5: examination papers from the university of cambridge ESOL examinations: English for speakers of other languages , فرهنگی و هنری , ادبیات و شعر , ادبیات و شعر / بازتاب هویت ایرانی در شعر فارسی , بانک اطلاعاتی کتاب / نسخه دکتر: خوددرمانی با گیاهان دارویی , بانک اطلاعاتی کتاب / مواد مخدر در فقه اسلام , علوم انسانی , مدیریت و خدمات اداری , مدیریت / فرانوگرایی در مدیریت , بانک اطلاعاتی کتاب / صحیفه کامله سجادیه، همراه با: مناجات خمسه عشر , بانک اطلاعاتی کتاب / دعای کمیل و دعای امام زمان با ترجمه فارسی , بانک اطلاعاتی کتاب / بیماریهای کبد و مجاری صفراوی هاریسون: به انضمام بیماریهای لوزالمعده 1998 , بانک اطلاعاتی کتاب / غواص شجاع , بانک اطلاعاتی کتاب / جبر, حساب و آنالیز: برای دانش‌آموزان دوره دبیرستان ,

برخی منابع مهم خبری
bartarinha.ir برترینها , ilna.ir ایلنا , zamandaily.ir روزنامه زمان , plus.ir تی وی پلاس , fararu.com فرارو , hemayatonline.ir روزنامه حمایت , shabakeh-mag.com مجله شبکه , shahrvand-newspaper.ir روزنامه شهروند , farspage.com ویژه‌نامه , eghtesadonline.com اقتصاد آنلاین ,



وبگردی
سرلشگر فیروزآبادی و ویلای 10هزار متری لواسان !
سرلشگر فیروزآبادی و ویلای 10هزار متری لواسان ! - لازم است ذکر شود جنبش عدالتخواه دانشجویی در صورت ادامه تعلل دستگاه‌های مربوطه در تخلیه ملک بیت‌المال، حق اقدامات انقلابی را برای اجبار فرد نامبرده به تخلیه ویلای لواسان، برای خود محفوظ می‌داند.
فیلم | مشکل مقبولیت و مشروعیت در کشور
فیلم | مشکل مقبولیت و مشروعیت در کشور - دکتر حمید ابوطالبی مشاور سیاسی رئیس جمهوری معتقد است که ما یک بار برای همیشه باید مشکل مشروعیت و مقبولیت را در کشور حل کنیم. این درست نیست که بخشی از نظام هم مشروع باشد هم مقبول اما بخش دیگری که از دل همین نظام در آمده است فقط مقبول باشد.
ماجرای تجاوز به 41 دختر از زبان امام جمعه ایرانشهر
ماجرای تجاوز به 41 دختر از زبان امام جمعه ایرانشهر - امام جمعه اهل سنت ایرانشهر : در ماه رمضان به ۴۱ دختر تجاوز شده که از این میان فقط ۳ دختر شکایت کرده اند.
فیلم مهران مدیری در برنامه خندوانه
فیلم مهران مدیری در برنامه خندوانه - برنامه کامل خندوانه با حضور مهران مدیری مهمان ویژه برنامه عید فطر برنامه خندوانه بود و این قسمت از مجموعه خندوانه را خاص کرد.
ویدئو / لطفاً در این مکان اعتراض کنید!
ویدئو / لطفاً در این مکان اعتراض کنید! - بر این اساس، ورزشگاه‌های دستگردی، تختی، معتمدی، آزادی، شیرودی، بوستان‌های گفت‌وگو، طالقانی، ولایت، پردیسان، هنرمندان، پارک شهر و ضلع شمالی ساختمان مجلس شورای اسلامی به عنوان محل‌های مناسب تجمع در تهران تعیین شده‌اند و از این پس معترضان می‌توانند در این محل‌ها تجمع کنند.
انتشار عکس دلخراش حمید بقایی
انتشار عکس دلخراش حمید بقایی - مشاور رسانه‌ای احمدی نژاد دیشب با انتشار عکسی دلخراش از وضعیت جسمی «حمید بقایی» از بازگشت این مجرم پرونده‌ی مالی آن دولت به زندان اوین خبر داد.
سبک عجیب شوی لباس در عربستان حاشیه ساز شد!
سبک عجیب شوی لباس در عربستان حاشیه ساز شد! - در پی برگزاری نمایش مد لباس زنان به سبکی عجیب در عربستان، سر و صدای بسیاری در رسانه ها به راه افتاد. ماجرا از این قرار بود که لباسها بدون مانکن و مانند اشباح در حال پرواز با استفاده از پهباد نمایش داده شدند.
ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» به نام ولایتی
ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» به نام ولایتی - علی اکبر ولایتی، مرد 37 شغله ای که به جز حوزه دیپلماسی، سالیانیست که کارشناس ادبی، فرهنگی، تاریخی، عرفانی و ... تلویزیون نیز هست، و هر سال دهها جلد کتاب به نام او منتشر می شود. همه ی این سوابق معششع یک سو و چرخش مادام سیاسی او در حوزه های مختلف، در سوی دیگر، کار را به جایی رسانیده که ولایتی را با ابداع مکتب «سیاست ورزی چرخشی» نیز می شناسند! ولایتی در تازه ترین تغییر مواضع خود این بار برجام را که روزگاری…
صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده
صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده - در این ویدئو صحبت های تکان دهنده مادر یکی از دانش آموزان تجاوز شده توسط معلم مدرسه را مشاهده می کنید.
افشاگری پوری بنایی درباره واقعیتی تلخ از ناصر ملک‌مطیعی
افشاگری پوری بنایی درباره واقعیتی تلخ از ناصر ملک‌مطیعی - پوری بنایی به عیادت پناهی رفت و دیدارش با مرحوم ناصر ملک‌مطیعی پس از پخش نشدن برنامه‌هایش از تلویزیون تعریف کرد.
(ویدئو) آزار جنسی گروهی دانش آموزان در مدرسه‌ای در غرب تهران!
(ویدئو) آزار جنسی گروهی دانش آموزان در مدرسه‌ای در غرب تهران! - ماجرای تکان دهنده اذیت و آزار گروهی دانش آموزان یک دبیرستان پسرانه در غرب تهران وارد فصل تازه‌ای شد.
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد!
آزاده نامداری هم گزارشگر فوتبال شد! - در ادامه حضور چهره های شناخته شده در کمپین "خانم گزارشگر"، این بار آزاده نامداری مجری تلویزیون تلویزیون اقدام به گزارش فوتبال کرد. او برای این کار بازی خاطره انگیز ایران - استرالیا در مقدماتی جام جهانی 98 فرانسه را انتخاب کرده است که گزارش ضعیف او با انتقادات فراوانی مواجه شده است، تا حدی که وبسایت مربوط به این کمپین ویدئوی گزارش این او را از سایت حذف کرد.
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی
عکسی عجیب و جنجالی از سید ابراهیم رئیسی - عکسی از حضور سید ابراهیم رئیسی در مراسمی ویژه منتشر شده است که گفته می شود متعلق به کنفرانس افق نو در مشهد بوده است. در این عکس حرکات عجیب خانمی با لباس های قرمز، چفیه بر گردن و پرچم در دست در مقابل ابراهیم رییسی به چشم می خورد که توجه کاربران بسیاری را در شبکه های اجتماعی جلب کرده است!