پنج شنبه ۲ آذر ۱۳۹۶ / Thursday, 23 November, 2017

یاء مطیعی یا انشائی غیرشرطی


  ياء مطيعى يا انشائى غيرشرطى:
مثال از تاريخ سيستان: 'و ماکان را دشمن داشتى امير خراسان، يک روز شراب همى خورد گفت همه نعمتى ما را هست اما بايستى امير با جعفر را بديديمى اکنون که نيست بارى ياد او گيريم (تاريخ سيستان ص ۳۱۶)' که ياء اول ياء استمرارى و ياء 'بايستي' و 'بديديمي' ياء مطيعى است يعنى مى‌بايست ببينيم و اين ياء استمرارى و ياء تمنى است. مثال ديگر از تذکرةالاولياء: 'بار ديگر بساخت و نزديک او آورد و هم فراغت نيافت که بخوردى (تذکرةالاولياء نج ۱، ص ۲۴۱)' (يعني: بخورد) مثال ديگر: 'آن را برداشت و جائى نيافت که بنهادى (تذکرةالاولياء ج۱، ص ۳۳۵ ـ يعني: بنهد) به اصطلاح امروز.
   ياء در فعل‌هاى تمنائى
اين ياها در فعلى آيد که پيش از آن در جمله لفظ 'کاش و کاشکي' و 'بُوَد' و 'باشد' و 'بو' و 'افتد' و 'شود' و امثال آن آمده باشد ـ مثال سعدى گويد:
کاشکى قيمت انفاس بدانندى خلق تا دمى چند که مانده است غنيمت شمرند
  استى ـ نيستى
گاهى در فعل ناقص 'است' و نيست' که در قديم در زبان پهلوى فعل معين بوده و 'استات' نوشته مى‌شده است اين ياء مجهول مزيد گردد و معنى استمرار يا تمنى يا شرط يا شک و ترديد يا تشبيه از آن بيرون آيد و بايد که بعد ادات تشبيه و شک و تمنى مثل چون و گوئى و پندارى و کاشکى و شايد و باشد و حرف شرط قرار گيرد.
مثال از ناصرخسرو علوي:
گر تو تن خود را بشناسئى نيز ترا بهتر از آن چيستى
خويشتن خود را دانستيئى کرت يکى دانا هاديستى
گر خبرستيت که تو کسيتى کار جهان پيش تو بازيستى
رمز سخن‌هاى من اردانئى قول منت مژده بشاديستى
وله ايضاً:
چيست اين خيمه که گوئى پر گهر درياستى
يا هزاران شمع در پنگانى از ميناستى
جرم گردون تيره و روشن در او آيات صبح
گوئى اندر جان نادان خاطر درياستى
ماه نو چون زورق زرين نگشتى هر شبى
گرنه اين گردنده گردون نيلگون درياستى
عنصرى گويد:
چون دو رخ او گر قمرستى به فلک بر خورشيد يکى ذره ز نور قمرستى
و دقيقى گويد:
کاشکى اندر جهان شب نيستى تا مرا هجران آن لب نيستى
زخم عقرب نيستى بر جان من گر ترا زلف معقرب نيستى
رودکى گويد:
بياران مى‌ که پندارى روان ياقوت نابستى
و يا چون بر کشيده تيغ پيش آفتابستى
قدح گوئى سحابستى و مى قطرهٔ سحابستى
طرب گوئى که اندر دل دعاى مستجابستى
گر اين مى نيستى عالم همه يکسر خرابستى
و گر در کالبد جان را بديلستى شرابستى
اگر اين مى به ابر اندر چنگال عقابستى
از او تا ناکسان هرگز نخوردندى صوابستى
و بلعمى گويد: 'جرچيس بازرگانى کردى ... چون سال برآمدى شمار اصل خواستهٔ خويش برگرفتى و سود کرد همه به درويشان دادى ... و گفتى اگر از بهر صدقه نيستى من خواسته نخواستمي' و جاى ديگر گويد: 'ملک گفت اگر چنين است که تو مى‌گوئى بايد که کار تو از اين بهترستي' يعني: اگر از بهر صدقه نباشد من خواسته نمى‌خواهم ـ و در مثال دوم يعني: بايد که کار تو از اين بهتر باشد... در تاريخ سيستان گويد: 'آن روز برزفان امير خراسان برفت که اگر نه آنستى که امير با جعفر قانعست يا نه آن دل و تدبير و رأى و خرد که وى دارد همه جهان گرفتستي' (ص ۳۰۷) يعني: اگر نه آن بود که ... و: همه جهان مى‌گرفت...
مثال ديگر از بلعمي: 'گفت اين کار جرجيس جادوى نيست که اگر جادوستى مرده زنده نتوانستى کرد' يعنى اگر جادو مى‌بود ـ يا جادو باشد...
و امروز به‌جاى اين دو صيغه که صيغهٔ شرطيهٔ حال است 'نباشد' و 'باشد' يا 'مى‌بود' و 'نمى‌بودش آورند. و در نثر نيز اين صيغه‌ها جارى بوده است و مختص به شرطيه و تمنى حال است و در نثرهاى بعد اين صيغه‌ها از ميان رفته و در شعر نيز به‌تدريج منسوخ شد ولى بعض شعراى متأخر به تقليد متقدمان اين صيغه را بدون رعايت قواعد ديرينه استعمال کرده‌‌اند و غلط افتاده است چنانکه ميرفندرسکى گفته است:
چرخ با اين اختران نغز و خوش و زيباستى
صورتى در زير دارد آنچه در بالاستى
و فتحعلى‌خان صبا گفته:
به شتر گفتمى که مى‌رستى حيف صد حيف زود مى‌رستى
گفت بارم به پشت و خار به کام مرگ من هر چه زود ديرستى
و سروش گفته است:
سرشک ابر آزارى سرشته با گلابستى نسيم باد نوروزى به بوى مشک نابستى
که با کمال متانت سخن و علو معنى از اين نقص منزه نمانده‌اند زيرا بدون دريافت جزئيات به تقليد کليات پرداخته‌اند، و اين نقص در سخن اکثر اساتيد شعر فارسى قرون ۱۲ و ۱۳ و ۱۴ هجرى که خواسته‌اند از متقدمان تقليد کنند پيدا است، و بايد دانست که استعمال اين ياهاى مجهول بعد از 'است و نيست' مانند افعال ديگر که گذشت بايستى در مورد افعال انشائى از شرطى و تمنائى و ترديدى باشد، و در افعالى که خبرى جزم از فعلى مى‌دهد و جملهٔ فعليه با ادات معلوم از شرط و تمنى و ترديد و علائم استمرار يا علامت مطيعى ماضى چنانکه در جاى خود اشارت رفت و مستعد نگرديده است آوردن اين پساوند بعد از فعل غلط محض است و عجيب است که در قصيده‌اى از مولانا محمد بلخى هم در صورت صحت نسخه اين خطا ديده شده است.
مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
حبیب جهان ساز , وزارت صنعت معدن و تجارت , علیرضا احمدی نژاد , دستمزد گزارشگر , نوجوان موفق , کشورهای صادر کننده , افسردگی ایرانیان , تکیه , راهیابی به تیم ملی , بهشت الزهرا , شیوع بالا در ایران , روح اله زندی فرد , غافلگیری مهمانان عید , بازار مرزی , شیک‌ترین , پارک صلح , کمیته چهارجانبه صلح خاورمیانه , ملی‌پوش اسبق بوکس , تمرین گسترش فولاد , اتللیکو مادرید , جشنواره «زاگرب داکس» , دندان درد , خادم یار , آلبوم شبگیر و ایوار , سارا مسعودی , فریده لاشایی , فقضایی , اخراج دانشجوی اندونزی , سیستم دفاعی بدن , پایانه مرزی کوهک , بلوغ فکری , ثروت مندان , زن برادر , عتمان , جهان بدون دیوار , رزیم صهیونیستی , سواحل کریمه , پیام مرادخانی , پیام عاشورا , بازی پروانه , بندر خلیج فارس , BBM , شرکت ملی پخش فراورده های نفتی ایران , میان رده , شکایت علیه ام تی ان , گلیم سرجان , جیش‌العدل , مرکز سنجش , احمد الاسدی , مجلس شورا ,

مقالات پربیننده امروز
بانک اطلاعاتی کتاب / ستارگان درخشان: سرگذشت حضرت علی بن موسی الرضا (ع) , علم و زندگی / علوم کشاورزی و دامپروری / مرغداری / بررسی میزان علل تلفات جوجه گوشتی طی هفته اول دوره پرورش , بانک اطلاعاتی کتاب / باز هم می‌توانم: ویژه‌ی دانش‌آموزان سال سوم و ورودی سال چهارم دبستان (تلفیقی از کتاب‌های درسی پایه‌ی سوم (در راستای کاربست یافته‌های طرح تحقیقاتی ...) , فرهنگ و جامعه / گاه‌شمار / گاه‌شمار تاریخ ـ شمسی / هشتم آبان سال ۱۳۳۶ ـ مراسم یاد بود مولوی , سیاسی / ایران / نیروهای نظامی و انتظامی ـ سپاه / بهانه های حمله عامل پیروزی نیستند , بانک اطلاعاتی کتاب / دوسالانه‌ی ریاضی (1) سال اول دبیرستان: شامل 200 سوال با پاسخ تشریحی (در صفحات زوج) و 200 سوال مشابه بدون پاسخ تشریحی جهت تمرین بیشتر ... , بانک اطلاعاتی کتاب / کاش سکوت می‌شکست , بانک اطلاعاتی کتاب / اولویت‌های پژوهشی نظام آموزش عالی تئاتر و نظام تئاتری کشور , بانک اطلاعاتی کتاب / نیمه پنهان: شوالیه‌های ناتوی فرهنگی: یک نما از کودتای مخملی , اجتماعی / زنان / خشونت علیه زنان / خشونت علیه زنان و تاثیر آن بر زندگی آن ها , ورزشی / دانستنیهای ورزشی / آسیب های ورزشی / اقدامات اولیه در آسیب های ورزشی , بانک اطلاعاتی کتاب / الفبای انگلیسی عمو شلبی: کتاب پایه, ویژه ذهنهای جوان و لطیف , بانک اطلاعاتی گردشگری / پارک جنگلی سی‌سنگان ، نوشهر , بانک اطلاعاتی کتاب / افسانه‌های ایران‌زمین (آذربایجان) , بانک اطلاعاتی کتاب / پژوهشنامه عملکرد دوسالانه حوزه معاونت پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد (1385 - 1384) , سیاسی / جهان / "دوره سوم" ولادیمیر پوتین، مرکز توجه سیاستمداران , بانک اطلاعاتی کتاب / آموزش مهارت برنامه‌نویسی زبان FoxPro پیشرفته رشته: رایانه , سیاسی / ایران / سازمانها و نهادها / مجمع تشخیص مصلحت نظام چه جایگاهی دارد؟ , بانک اطلاعاتی کتاب / غزلیات سعدی , بانک اطلاعاتی کتاب / اینجا خورشید از حوالی روز گذشته ,

برخی منابع مهم خبری
iran-varzeshi.com روزنامه ایران ورزشی , iranart.ir ایران آرت , https: سخت افزار مگ , 90tv.ir نود , tarafdari.ir طرفداری , memarinews.com معماری نیوز , shahrsakhtafzar.com شهر ‌سخت افزار , shana.ir شانا , press.jamejamonline.ir روزنامه جام جم , hamshahrionline.ir همشهری آنلاین , mehrnews.com خبرگزاری مهر , mashreghnews.ir مشرق نیوز , baharnews.ir بهارنیوز , persianv.com پرشین وی , ghanoondaily.ir روزنامه قانون , khabaronline.ir خبر آنلاین , boursenews.ir بورس نیوز , eghtesadonline.com اقتصاد آنلاین , parsine.com پارسینه , farsnews.ir خبرگزاری فارس , ettelaat.com روزنامه اطلاعات , abna24.com ابنا , eranico.com ارانیکو , siasatrooz.ir سیاست روز , armandaily.ir روزنامه آرمان , tejarat.donya-e-eqtesad.com تجارت فردا , cinemapress.ir سینما پرس , cinemakhabar.ir سینما خبر , jomhourieslami.net روزنامه جمهوری اسلامی , vatanemrooz.ir روزنامه وطن امروز ,



وبگردی
نهنگ تباهی !
نهنگ تباهی ! - شكل و شمايل اين روزهاي جامعه ايران، تركيبي از غم و اندوه، ترس و وحشت و نیمچه اميدی به بهبود وضع موجوداست. قرائت كاريكاتورگونه سياست‌مداران از اميد در كنار اخباري از قتل، جنايت، تجاوز ، كلاهبرداري ، اختلاس ، ارتشا و خلاصه انواع و اقسام فساد، پارادوكسي بزرگ را به نمايش گذاشته است.
پس‌لرزه سياسی
پس‌لرزه سياسی - سياسي‌اش كردند. زود رفتند سراغ مسكن مهر... خدا لعنت كند معاول اول رييس‌جمهوري، آقاي جهانگيري را... نخستين تخم لق سياسي را ايشان گذاشت و زود در جلسه اقتصاد مقاومتي اعلام كرد مسكن مهر... اصلا چه ربطي دارد؟
فیلم | حجاب ورزشی نایکی یکی از ٢۵ اختراع مهم سال
فیلم | حجاب ورزشی نایکی یکی از ٢۵ اختراع مهم سال - فیلم - «مسابقه دادن با حجاب سخت است، اگر جنس لباس سنگین باشد باعث عرق کردن زیادی می شود؛ اگر زیادی سبک باشد ممکن است در طول مسابقه حجاب از سر بیفتد و اگر اشتباه بسته شود حس می کنید در حال خفه شدن هستید»... این ها اظهارات منال رستوم دونده مصری است که در فیس بوک گروه "ناجی حجاب" را راه اندازی کرده و نزدیک به نیم میلیون دنبال کننده دارد. او با طراحی های حجاب کمپانی نایک در مسابقات شرکت کرده است و این…
گریه مجری حین روایت دردناک جواد خیابانی از زلزله
گریه مجری حین روایت دردناک جواد خیابانی از زلزله - جواد خیابانی این روزها برای کمک به مصدومان حادثه زلزله کرمانشاه، در مناطق زلزله زده حضور دارد و در گفتگویی تلفنی با شبکه ورزش، در حالی که اشک می ریخت، یکی از خاطرات دردناک این حادثه را بازگو کرد. مجری برنامه نیز پس از شنیدن خاطره، با صدای بلند شروع به اشک ریختن کرد.
فیلم | توضیحات مهناز افشار درباره ماجرای واردات شیرخشک‌های فاسد توسط همسرش
فیلم | توضیحات مهناز افشار درباره ماجرای واردات شیرخشک‌های فاسد توسط همسرش - فیلم - مهناز افشار در نشستی با خبرنگاران درباره ماجرای واردات شیرخشک‌های فاسد از سوی همسرش گفت: من از شما درباره این موضوع پیگیرترم. صحبت های این بازیگر را در ویدئوی زیر بشنوید.
تصویری از ستونهای مسکن مهر
تصویری از ستونهای مسکن مهر - تصویری عجیب از ستون های مسکن مهر پس از زلزله را مشاهده می کنید. این تصویر صبح امروز پس از عملیات آوار برداری منتشر شد.
فیلم تلخ از لحظه خودکشی مرد آبادانی
فیلم تلخ از لحظه خودکشی مرد آبادانی - مرد آبادانی در اقدامی هولناک خودش را زیر خودروی سمند انداخت و به زندگی اش پایان داد.
مسکن‌مهر در اولین آزمون
مسکن‌مهر در اولین آزمون - واحدهای مسکونی مهر با ساکنانشان بی مهری کردند و به شکل گسترده ای در زلزله کرمانشاه، سرپل ذهاب،قصر شیرین و ایلام و ... تخریب شدند،این در حالی است که قدیمی ترین مسکن مهر در ایران هنوز 10 ساله نشده است.
فیلم تمرینات بدنسازی بهنوش طباطبایی
فیلم تمرینات بدنسازی بهنوش طباطبایی - بهنوش طباطبایی با انتشار این ویدیو در صفحه شخصی خود نوشت: یک هفته پر انرژى با تمرینات آمادگى جسمانى هر روزه
قشر متوسط - ازدواج سفید / قش پائین - تجاوز
قشر متوسط - ازدواج سفید / قش پائین - تجاوز - الان این ازدواج سفید بحرانی است که قشر متوسط دارد ایجاد می‌کند، بعد از آن ازدواج‌های ساندویچی است، یعنی رابطه جنسی ساندویچی. در ازدواج سفید طرفین چندمدت با هم هستند اما اگر قرار شد رابطه ... سر خیابان انجام شود، چه کسی می‌خواهد آن‌ها را بگیرد؟ چند نفر را می‌خواهند بگیرند؟ چند نفر را می‌خواهند اعدام کنند؟
تهران 1396 / تن فروشی در 10 سالگی برای 5 هزار تومان
تهران 1396 / تن فروشی در 10 سالگی برای 5 هزار تومان - فاطمه در 8 سالگی برای مدتی هر روز به بهانه بستنی و... به کارگاه چوب بری کشیده می‌شد و آنجا مورد تجاوز قرار می‌گرفت.
فیلم دو دختر اصفهانی لحظاتی قبل از خودکشی
فیلم دو دختر اصفهانی لحظاتی قبل از خودکشی - فیلم خودکشی دختر اصفهانی (جدید) | دو دختر اصفهانی در فیلمی که پیش از خودکشی ضبط کرده اند، با خوشحالی به سمت مرگ می شتابند. لحظاتی که آنها نزدیکان شان را خطاب قرار می دهند و خودشان را آرام و آهسته می رسانند به بلندترین ارتفاعی که برای خودکشی به ذهنشان آمده یعنی پل شهید چمران اصفهان و در این مسیر هیچ عاملی، هیچ دلیلی نیست که دست دلشان را بگیرد و پشیمان شان کند برای رفتن.
مجری : مسی شما را بعنوان نماینده ایران ! تحویل نگرفت
مجری : مسی شما را بعنوان نماینده ایران ! تحویل نگرفت - توضیحات رضا پرستش درمورد دیدار ناموفق با مسی! / ویدیو از آپارات
قهر مهدی فخیم زاده در برنامه زنده / رفتار عجیب مجری
قهر مهدی فخیم زاده در برنامه زنده / رفتار عجیب مجری - مهدی فخیم زاده مهمان شب گذشته مهمان برنامه زنده «سینما دو» بود که بعد از ارتباط تلفنی با لاله اسکندری و معطلی در استودیو، بعد از پخش آیتمی، بدون خداحافظی برنامه را ترک کرد. ویدیو از آپارات
در منزل بقایی ۷۰۳ سکه تمام بهار آزادی، ۱۸۴۲ نیم‌سکه، مبلغ ۲۱ میلیارد ریال وجه نقد ...
در منزل بقایی ۷۰۳ سکه تمام بهار آزادی، ۱۸۴۲ نیم‌سکه، مبلغ ۲۱ میلیارد ریال وجه نقد ... - زمانی که آقای بقایی در سازمان میراث فرهنگی مسئولیت داشتند چندین شرکت با نام‌های توسعه فناوری اطلاعات، میراث آریا، بهار سرزمین من، تور گردشگری ایران، کانون جهانگردی اتومبیلرانی ایران تأسیس کردند...
فیلم / مالباختگان ایران خودرو
فیلم / مالباختگان ایران خودرو - اعتراض جمعی از مالباختگان نمایندگی ایران‌ خودرو مقابل ساختمان اصلی وزارت صنعت امروز در حالی برای چندمین بار ادامه یافت که شرکت خودروساز با این ادعا که سهامدار نمایندگی، شرکت دیگری است، مسئولیت ماجرا را نمی‌پذیرد.
تصاویر جشن تولد احمدی نژاد
تصاویر جشن تولد احمدی نژاد - کیک تولد 61 سالگی احمدی نژاد که توسط طرفداران به خانه اش برده شد روی کیک نوشته شده: چه خوب شد که به دنیا آمدی و چه خوبتر که دنیای ما شدیدکتر جان تولدت مبارک.
انصافاً هیچ دولتى در شیرین كارى، خلاقیت اینا رو نداشت!
انصافاً هیچ دولتى در شیرین كارى، خلاقیت اینا رو نداشت! - امروز كه این عكسا رو دیدم، یهو دلم واسه كل ایل و تبارشون تنگ شد. انصافاً هیچ دولتى در شیرین كارى، خلاقیت اینا رو نداشت.
آشکارشدن ابعادجدیدی از تجاوز ناپدری به اهورا
آشکارشدن ابعادجدیدی از تجاوز ناپدری به اهورا - یکی از همسایه ها گفت: هنگامی که وارد خانه شدیم اهورا لخت مادرزاد بود و قاتل نیز در حالی که نیمه برهنه بود روی مبل نشسته بود. یکی دیگر از همسایه ها نیز گفت: اهورا را در حالی که از بینی، دهان و.... دچار خونریزی بود از خانه خارج کردیم.
پربازدیدها