پنج شنبه ۲۲ آذر ۱۳۹۷ / Thursday, 13 December, 2018

استی ـ نیستی


  ياء مطيعى يا انشائى غيرشرطى:
مثال از تاريخ سيستان: 'و ماکان را دشمن داشتى امير خراسان، يک روز شراب همى خورد گفت همه نعمتى ما را هست اما بايستى امير با جعفر را بديديمى اکنون که نيست بارى ياد او گيريم (تاريخ سيستان ص ۳۱۶)' که ياء اول ياء استمرارى و ياء 'بايستي' و 'بديديمي' ياء مطيعى است يعنى مى‌بايست ببينيم و اين ياء استمرارى و ياء تمنى است. مثال ديگر از تذکرةالاولياء: 'بار ديگر بساخت و نزديک او آورد و هم فراغت نيافت که بخوردى (تذکرةالاولياء نج ۱، ص ۲۴۱)' (يعني: بخورد) مثال ديگر: 'آن را برداشت و جائى نيافت که بنهادى (تذکرةالاولياء ج۱، ص ۳۳۵ ـ يعني: بنهد) به اصطلاح امروز.
   ياء در فعل‌هاى تمنائى
اين ياها در فعلى آيد که پيش از آن در جمله لفظ 'کاش و کاشکي' و 'بُوَد' و 'باشد' و 'بو' و 'افتد' و 'شود' و امثال آن آمده باشد ـ مثال سعدى گويد:
کاشکى قيمت انفاس بدانندى خلق تا دمى چند که مانده است غنيمت شمرند
  استى ـ نيستى
گاهى در فعل ناقص 'است' و نيست' که در قديم در زبان پهلوى فعل معين بوده و 'استات' نوشته مى‌شده است اين ياء مجهول مزيد گردد و معنى استمرار يا تمنى يا شرط يا شک و ترديد يا تشبيه از آن بيرون آيد و بايد که بعد ادات تشبيه و شک و تمنى مثل چون و گوئى و پندارى و کاشکى و شايد و باشد و حرف شرط قرار گيرد.
مثال از ناصرخسرو علوي:
گر تو تن خود را بشناسئى نيز ترا بهتر از آن چيستى
خويشتن خود را دانستيئى کرت يکى دانا هاديستى
گر خبرستيت که تو کسيتى کار جهان پيش تو بازيستى
رمز سخن‌هاى من اردانئى قول منت مژده بشاديستى
وله ايضاً:
چيست اين خيمه که گوئى پر گهر درياستى
يا هزاران شمع در پنگانى از ميناستى
جرم گردون تيره و روشن در او آيات صبح
گوئى اندر جان نادان خاطر درياستى
ماه نو چون زورق زرين نگشتى هر شبى
گرنه اين گردنده گردون نيلگون درياستى
عنصرى گويد:
چون دو رخ او گر قمرستى به فلک بر خورشيد يکى ذره ز نور قمرستى
و دقيقى گويد:
کاشکى اندر جهان شب نيستى تا مرا هجران آن لب نيستى
زخم عقرب نيستى بر جان من گر ترا زلف معقرب نيستى
رودکى گويد:
بياران مى‌ که پندارى روان ياقوت نابستى
و يا چون بر کشيده تيغ پيش آفتابستى
قدح گوئى سحابستى و مى قطرهٔ سحابستى
طرب گوئى که اندر دل دعاى مستجابستى
گر اين مى نيستى عالم همه يکسر خرابستى
و گر در کالبد جان را بديلستى شرابستى
اگر اين مى به ابر اندر چنگال عقابستى
از او تا ناکسان هرگز نخوردندى صوابستى
و بلعمى گويد: 'جرچيس بازرگانى کردى ... چون سال برآمدى شمار اصل خواستهٔ خويش برگرفتى و سود کرد همه به درويشان دادى ... و گفتى اگر از بهر صدقه نيستى من خواسته نخواستمي' و جاى ديگر گويد: 'ملک گفت اگر چنين است که تو مى‌گوئى بايد که کار تو از اين بهترستي' يعني: اگر از بهر صدقه نباشد من خواسته نمى‌خواهم ـ و در مثال دوم يعني: بايد که کار تو از اين بهتر باشد... در تاريخ سيستان گويد: 'آن روز برزفان امير خراسان برفت که اگر نه آنستى که امير با جعفر قانعست يا نه آن دل و تدبير و رأى و خرد که وى دارد همه جهان گرفتستي' (ص ۳۰۷) يعني: اگر نه آن بود که ... و: همه جهان مى‌گرفت...
مثال ديگر از بلعمي: 'گفت اين کار جرجيس جادوى نيست که اگر جادوستى مرده زنده نتوانستى کرد' يعنى اگر جادو مى‌بود ـ يا جادو باشد...
و امروز به‌جاى اين دو صيغه که صيغهٔ شرطيهٔ حال است 'نباشد' و 'باشد' يا 'مى‌بود' و 'نمى‌بودش آورند. و در نثر نيز اين صيغه‌ها جارى بوده است و مختص به شرطيه و تمنى حال است و در نثرهاى بعد اين صيغه‌ها از ميان رفته و در شعر نيز به‌تدريج منسوخ شد ولى بعض شعراى متأخر به تقليد متقدمان اين صيغه را بدون رعايت قواعد ديرينه استعمال کرده‌‌اند و غلط افتاده است چنانکه ميرفندرسکى گفته است:
چرخ با اين اختران نغز و خوش و زيباستى
صورتى در زير دارد آنچه در بالاستى
و فتحعلى‌خان صبا گفته:
به شتر گفتمى که مى‌رستى حيف صد حيف زود مى‌رستى
گفت بارم به پشت و خار به کام مرگ من هر چه زود ديرستى
و سروش گفته است:
سرشک ابر آزارى سرشته با گلابستى نسيم باد نوروزى به بوى مشک نابستى
که با کمال متانت سخن و علو معنى از اين نقص منزه نمانده‌اند زيرا بدون دريافت جزئيات به تقليد کليات پرداخته‌اند، و اين نقص در سخن اکثر اساتيد شعر فارسى قرون ۱۲ و ۱۳ و ۱۴ هجرى که خواسته‌اند از متقدمان تقليد کنند پيدا است، و بايد دانست که استعمال اين ياهاى مجهول بعد از 'است و نيست' مانند افعال ديگر که گذشت بايستى در مورد افعال انشائى از شرطى و تمنائى و ترديدى باشد، و در افعالى که خبرى جزم از فعلى مى‌دهد و جملهٔ فعليه با ادات معلوم از شرط و تمنى و ترديد و علائم استمرار يا علامت مطيعى ماضى چنانکه در جاى خود اشارت رفت و مستعد نگرديده است آوردن اين پساوند بعد از فعل غلط محض است و عجيب است که در قصيده‌اى از مولانا محمد بلخى هم در صورت صحت نسخه اين خطا ديده شده است.
مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
علی اصغر رمضان پور , گردشگران دزفول , گنجینه موزه هنرهای معاصر , بیانیه سازمانها , جوانان هلال احمر , کیارش بیرانوند , محوطه تاریخی , رسول دیناروند , بلیت های پارالمپیگ , سرهنگ روشن ,

مقالات پربیننده امروز
شخصیت‌ها , علمی , فیلسوف / احمد فردید , بانک اطلاعاتی کتاب / مدیریت حقوق و دستمزد , سیاسی , تاریخ سیاسی , روابط کشورها / پیشینه خوب آمریکا در روابط با ایران , بهداشت , دانستنی‌های پزشکی , داروها / کدیین سرفه را درمان نمی کند , بانک اطلاعاتی کتاب / زمزمه‌هایی که در خلوت کردم (مجموعه شعر) , بانک اطلاعاتی کتاب / بانک اطلاعات صنعت برق ایران (آشنایی با صنعت برق ایران) , بانک اطلاعاتی کتاب / شیدا , خانه و خانواده , آشپزی , خوراکهای متنوع / حلیم , بانک اطلاعاتی کتاب / مهارت‌های زندگی: سال اول دوره‌ی راهنمایی تحصیلی , شخصیت‌ها , فرهنگی و هنری , شاعر / روحی رازی ,

برخی منابع مهم خبری
namehnews.ir نامه نیوز , icana.ir خانه ملت , taraznews.com تراز نیوز , piroozionline.ir روزنامه پیروزی , farheekhtegan.ir روزنامه فرهیختگان , seemorgh.com سیمرغ , resalat-news.com روزنامه رسالت , asianews.ir روزنامه آسیا , mosalas.ir مثلث , bartarinha.ir برترینها ,



وبگردی
تیپ پسر الهام و فاطمه رجبی در آلمان!
تیپ پسر الهام و فاطمه رجبی در آلمان! - «شباهت عجیب علی الهام استاد هوا فضا در دانشگاهی در آلمان به غلامحسین الهام معاون رئیس جمهور سابق!
شبهای داغ مدیترانه !
شبهای داغ مدیترانه ! - «حسن کردمیهن» متهم آمریت حمله به سفارت عربستان به تازگی در کرج، مرکز استان البرز، رستوران راه انداخته است.
حاشیه تازه برای سید احمد خمینی / تصویر
حاشیه تازه برای سید احمد خمینی / تصویر - سید احمد خمینی، نتیجه امام خمینی که چند هفته پیش با ازدواجش خبرساز شده بود، بار دیگر با انتشار عکسی از او و همسرش در حین سوارکاری حساسیت نسبت به خود را برانگیخته است و باعث تحریک مخاطبان و کاربران در فضای مجازی شده است.
رفتار عجیب دو نفر از همراهان رئیس جمهور در زمان سخنرانی!
رفتار عجیب دو نفر از همراهان رئیس جمهور در زمان سخنرانی! - دو نفر از کسانی که همراه رئیس جمهور در سمنان حضور داشتند در هنگام سخنرانی روحانی رفتار غیر معمولی از خود نشان میدادند.
اظهارات جنجالی دو بازیگر زن درمورد فساد شدید در سینما
اظهارات جنجالی دو بازیگر زن درمورد فساد شدید در سینما - ظهارات جنجالی لیلا بوشهری و شقایق دلشاد درباره فساد در سینما: چرا دایرکت میدم فالو نمیکنید؟ ساعت یک شب چرا باید زوایای صورت منو ببینن؟
بخشی دیده نشده از رفتار سخیف مجری تلویزیون با فراستی!
بخشی دیده نشده از رفتار سخیف مجری تلویزیون با فراستی! - بخشی دیگر از برنامه «من و شما» با حضور مسعود فراستی و برخورد توهین آمیز مجری رسانه ملی را می بینید که در رسانه ها باز نشر نشد.
خلاصه داستان و بازیگران سریال بانوی عمارت +تصاویر
خلاصه داستان و بازیگران سریال بانوی عمارت +تصاویر - مریم مومن متولد دهه 70 می باشد و حضورش در بانوی عمارت اولین تجربه بازیگری است و به واسطه این سریال وارد دنیای بازیگری شده است . او در کلاس های تئاتر فعالیت داشته است .
شهردار سابق سلامت و مشغول زندگی جدید است !
شهردار سابق سلامت و مشغول زندگی جدید است ! - پس از اولین گفت وگوی رسمی میترا استاد (نجفی) و تایید ازدواجش با محمدعلی نجفی، حالا شهردار سابق، در نخستین واکنش به جنجال ها، عکس تازه ای از خود و میترا استاد در اینستاگرامش منتشر کرده است.
تصاویری از لحظه ربوده شدن مرزبانان ایرانی در مرز میرجاوه
تصاویری از لحظه ربوده شدن مرزبانان ایرانی در مرز میرجاوه - گروه تروریستی جیش العدل نخستین تصاویر از حمله به پاسگاه مرزی در میرجاوه ۱۴ مهر امسال را منتشر کرد؛
روایتی دردآور از تن‌فروشی زنان در خیابان‌های تهران
روایتی دردآور از تن‌فروشی زنان در خیابان‌های تهران - سه نفر کنار هم حوالی میدان مادر ایستاده‌اند. زنی قد بلند که موهایش زمینه نسکافه‌ای دارد به هر ماشینی که بلندتر بوق می‌زند نزدیک می‌شود و قیمت را آرام و به سرعت بیان می‌کند. او می‌گوید: «... صد هزار تومان، تو ماشین ۷۰ هزار تومان، گروپ ۳۰۰ هزار تومان و جا هم داریم»، جملات کوتاه و بی‌تفاوت بیان می‌شود. جلوتر دختر کم سن و سالی که شاید ۱۶ سال هم نداشته باشد، ایستاده و از سرما نوک بینی‌اش قرمز شده است، با…
چالش جدید با نام «نوه آیت‌ا... یزدی»!
چالش جدید با نام «نوه آیت‌ا... یزدی»! - روز پنجشنبه تصویری در فضای مجازی منتشر شد که قابل تامل بود. زهرا تخشید نوه آیت‌ا... یزدی است که با انتشار تصویری که از دانشگاهش در نیویورک منتشر کرده بود، نوشت: «عکسی که دیروز عصر از دانشگاهم گرفتم با چراغ‌های همیشه روشنش».