دوشنبه ۲ بهمن ۱۳۹۶ / Monday, 22 January, 2018

یاء در فعل‌های شرطی


   ياء در فعل‌هاى شرطى
ياء شرطى در جمله‌اى درآيد که با حرف شرط 'اگر' ، 'ار' ، 'ور' ، 'چون' آغاز شده باشد. مثال از نثر بلعمى: 'پيغامبر عمر را گفت اگر ما عبدالله را بر سر آن چاه کشتمانى امروز ما را شرم بودى از اين مردمان.
مسعود سعد گويد:
اگر مملکت را زبان با شدى ثنا گوى شاه جهان باشدى
و اين پساوند در تمام صيغه‌هاى ماضى و مضارع مى‌آمده است.
   مان ـ مانى
در قزوين لهجه‌اى است که ضماير متکم‌مع‌الغير و جمع مخاطب و جمع مغايب را به شکل: مان، تان، شان، مى‌آورند ولى در ادبيات ظاهراً بسيار نادر و شاذ است، و بيشتر در نثر فارسى اين ضمير را متکلم‌مع‌الغير و دوم‌شخص جمع با ياء مجهول ترکيب مى‌کرده‌اند چون: کردمانى و کردتانى و اين مخصوص بلعمى است و کشف المحجوب و اسرارالتوحيد و تذکرةالاولياء نيز آورده‌اند ولى در مقدمهٔ شاهنامه و تاريخ سيستان و گرديزى و بيهقى نيست، و در شعر نيز به‌نظر حقير نرسيده است اما بعيد نيست که با همهٔ ثقيلى که دارد باز هم در شعرى آمده باشد و نيز بعيد نيست که در جمع مغايب ماضى نيز اين صيغه ساخته شده باشد و کردشانى نيز آمده باشد ولى به‌نظر حقير نرسيده است.(۱)
(۱) . رحوع کنيد: مقدمهٔ ج۲ تذکرةالاولياء ـ طبع ليدن ص (کا) ـ آقاى قزوينى در اين مقدمه در حاشيه گويند که جناب پرفسور ادوارد براون نوشته بود که به‌جاى کرديمى و کردندى، کردماني، کردتاني، کردشانى استعمال مى‌کند (يعنى تذکرةالاولياء' بنده کردتانى و کردشانى پيدا نکردم و احتمال مى‌دهم در جلد دوم پيدا شود. انتهى.
  ئى ـ تى
اين شکل که با ياء مجهول ساخته شده است نيز در صيغه‌هاى مفرد مخاطب آمده است.
  هاء اسمى و وصفى
در افعال فارسى سه صيغه است که به هاء غيرملفوظ ختم مى‌شود و فعل را به اسم يا صفت برمى‌گرداند ـ يکى اسم فاعل 'کننده ' و ديگر مفعول 'کرده' سه‌ديگر فعل امر است که با افزودن‌هائى در آخر به اسم مصدر يا اسم آلت بدل مى‌شود، چون از 'گوي، گويه' و از 'خند، خنده' و از 'گري، گريه' از 'ريز، ريزه' و از 'انداز، اندازه' و از 'گير، گيره' ساخته شده است. علاوه بر اين سه قسم گاهى نيز فعلى در ضمن جمله اين حرف را به‌ خود گرفته به صورتى وصفى بيرون مى‌آيد چنانکه گويند 'مرد از سفر آمده زن را ديدار کرد' و گاه نيز به‌جاى علامت خبر که به فارسى به‌صورت 'است' بعد از افعال درآيد. هائى بر فعل افزايند و 'است' را بردارند چون: خبر دهند که مرد از سفر باز آمده و زن را ديدار کرده و کودکان را يگان‌يگان بوسيده و رفته است' و در تلفظ ماقبل هاء مزبور اختلاف است بعضى ماقبل آن را مکسور دانند و از تلفظ مردم عراق و پهلوى‌زبانان شاهد آورند، و حق آن است که در زبان درى مفتوح و در لهجهٔ بلاد پهلوى مکسور است(۱).
(۱) . بلاد پهلوى بنا به قول جغرافيانويسان اسلامي: ماه بصره و ماه کوفه و زنجان و اصفهان و رى مى‌باشد. رجوع کنيد به: مقالهٔ نگارنده (زبان پهلوى در عصر فردوسي) مندرج در فردوسى‌نامهٔ مهر ضميمهٔ سال سوم مجلهٔ مهر و ص ۲۹ اين کتاب.
استعمال اين‌ها در آخر افعال جز در مورد وصف بسيار نادر بوده است و استعمال آن در موارد خبر مبتدا (يعنى ماضى نقلى يا بعيد يا حذف فعل معمين يا روابط) از قرن هفتم به بعد رواج يافته است و در نثر قديم بعد از هاى وصفى نيز غالباً فعل معين مى‌آورند.
- مثال از نثر بلعمى:
'اين پادشاه با خشم و خويش از شهر بيرون رفته بوذ و افلون را بيرون برده بوذ و آتش بلند برکرده و هر کسى که اندر شهر آمدى آن افلون را سجده بايستى کردن' که تنها در قسمت سوم فعل معين حذف شده و در دو قسمت اول ذکر گرديده است، و در قرن بعد اندک تغييرى عارض مى‌شود.
- چنانکه بيهقى گويد:
'ابن‌ابوالحسن دبيرى بود... و سامانيان را خدمت کرده و در خزان‌هاى ايشان به بخارا بوده و خواجه ابوالعباس اسفراينى وزير او را با خويشتن آورده و امير محمود بر وى اعتمادى تمام داشت' (ص ۲۴۵) که قدرى به سبک بعد نزديک‌تر است معذلک صيغه‌ها صيغهٔ وصفى است نه خبري.
- مثال ديگر:
'باز نمودند که احمد ينالتکين مالى عظيم که از مواضعت بود ... بستد و مالى که حاصل شد بيشتر پنهان بکرد و اندک مايه چزى به درگاه عالى فرستاده و معتمدان من با وى بوده‌اند' (ص ۴۰۹) که در فعل 'فرستاده' اگر غلط نساخ نباشد ضمير خبرى 'است' حذف شده و خلاف سبک رفتار کرده است و اين نوع در بين قدما بسيار کم است.
مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
فوتبال آذربایجان غربی , انجمن فولاد , سه‌پایه , نشست کابل , مرگ حتمی , ثبت احوال بوشهر , مرکز حمایتی کودک و خانواده , زمان ثبت نام ارشد پیام نور , اموزش هک , مفتی بلاروس ,

مقالات پربیننده امروز
بانک اطلاعاتی کتاب / کیفیت در کار (راهنمای فردی برای استانداردهای شغلی) , علوم انسانی / روانشناسی / روانشناسی ـ رفتار / قدرت درک خانمها , علوم انسانی / مدیریت و خدمات اداری / مدیریت کارکنان / سایه سنگین روزمرگی بر بهره وری کارکنان بیماری نظام اداری مداوا می شود؟ , بهداشت و درمان / علوم پزشکی / علوم پزشکی ـ تحقیقات پزشکی / فراوانی ریفلاکس گاستروازوفاژیال در کودکان آسماتیک ۱۶-۲ ساله مراجعه کننده به بیمارستان رسول اکرم(ص) در سال ‌های ۸۲-۱۳۷۲ , بانک اطلاعاتی کتاب / امام حسن عسکری (ع) , بانک اطلاعاتی کتاب / 2000 آزمون سوم راهنمایی: تفکیک و طبقه‌بندی شده از جدیدترین کتابها ...: با پاسخنامه جداگانه , بانک اطلاعاتی کتاب / شیدایی , بانک اطلاعاتی کتاب / حسنی چقدر تمیزه , فرهنگی و هنری / سینما / سینمای ایران / نقد، گزارش، گپ , بانک اطلاعاتی کتاب / انصارالحسین (ع) شامل: مناقب و مصائب حضرت زینب (س)، حضرت ابوالفضل (س)، حضرت علی‌اکبر (س) ,

برخی منابع مهم خبری
citna.ir سیتنا , tafahomnews.com روزنامه تفاهم , ebtekarnews.com روزنامه ابتکار , shabakeh-mag.com مجله شبکه , salamatnews.com سلامت نیوز , fardanews.com فردا نیوز , 90tv.ir نود , ettelaat.com روزنامه اطلاعات , persiankhodro.com پرشین خودرو , taraznews.com تراز نیوز ,



وبگردی
تصاویر: ضرب و شتم چند روحانی توسط جوانی در قم
تصاویر: ضرب و شتم چند روحانی توسط جوانی در قم - یک جوان در حوالی چهارراه بیمارستان قم به چند روحانی حمله کرد و دو تن از آنها را زخمی کرد به گفته شاهدان ضارب یک خودرو را نیز به آتش کشید و متواری شد.
فیلم دیدنی از لحظه دستگیری باند سارقان مسلح/ شلیک پلیس به سمت سارقان
فیلم دیدنی از لحظه دستگیری باند سارقان مسلح/ شلیک پلیس به سمت سارقان - باند چهار نفره سارقان مسلح که قصد داشتند امروز از یک طلافروشی در یافت‌آباد سرقت کنند، ساعت 10 صبح امروز در یک عملیات غافلگیرانه توسط ماموران پلیس دستگیر شدند.
فیلم/ افشای پشت پرده کاسبی با خون ایرانیان
فیلم/ افشای پشت پرده کاسبی با خون ایرانیان - رئیس سازمان انتقال خون و مسئول سابق امور کارکنان شرکت پالایش و پژوهش خون با حضور مقابل دوربین فارس از برخی تخلفات در زمینه پلاسمای خون پرده برداشتند.
سلطان حاشیه از عکس مادرزنش رونمایی کرد!
سلطان حاشیه از عکس مادرزنش رونمایی کرد! - محسن افشانی بازیگر سینما و تلویزیون از جدیدترین عکس حاشیه ای خود با مادر زنش رونمایی کرد.
عباس عبدی به سردارسلیمانی : جانفشانی‌ها تبدیل به سرمایه ملی نشده‌اند
عباس عبدی به سردارسلیمانی : جانفشانی‌ها تبدیل به سرمایه ملی نشده‌اند - یکی از موارد پیش‌آمده در این اعتراضات آتش‌زدن پرچم کشور بود که واکنش و تاسف بسیاری را برانگیخت؛ به طوری که مقام رهبری نیز به آن اشاره کردند. در آخرین واکنش‌ها...
ابعاد حقوقی جدال علی مطهری با آستان قدس
ابعاد حقوقی جدال علی مطهری با آستان قدس - 38 شرکت که جزء بزرگترین کارتل های اقتصادی کشور هستند، متعلق به آستان قدس است. بنابراین آستان قدس کنونی، آستان قدسی نیست که حضرت امام در نامه خود از آن سخن گفته‌اند.
مقایسه بودجه مراکز حوزوی با دانشگاه ها
مقایسه بودجه مراکز حوزوی با دانشگاه ها - به‌جز وزارت ارشاد، هیچ‌یک از این 40 ارگان و نهاد در قبال میلیاردها تومان بودجه‌هایی که دریافت می‌دارند پاسخگو نبوده نیستند.
ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار
ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار - ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار
فیلم/ گریه شدید وزیر کار در گفت‌و‌گوی تلفنی با خانواده خدمه نفتکش «سانچی»
فیلم/ گریه شدید وزیر کار در گفت‌و‌گوی تلفنی با خانواده خدمه نفتکش «سانچی» - علی ربیعی وزیر کار، رفاه و امور اجتماعی در گفت‌وگوی تلفنی با خانواده یکی از خدمه نفتکش «سانچی» اظهار همدردی کرد.
تصاویر هولناک از آخرین لحظات کشتی سانچی
تصاویر هولناک از آخرین لحظات کشتی سانچی - توقف عملیات خنک سازی و مهار آتش در شب گذشته، موجب رسیدن آتش به مخازن سمت چپ کشتی و انفجارهای شدید صبح امروز شد که در نهایت پس از چند ساعت به غرق شدن کامل نفتکش ایرانی انجامید.
عکس خواستگاری کریم انصاریفرد از دختر یونانی با زمرد گرانقیمت
عکس خواستگاری کریم انصاریفرد از دختر یونانی با زمرد گرانقیمت - رسانه های مطرح یونانی با انتشار تصاویری از رابطه عاطفی ملی پوش ایرانی باشگاه المپیاکوس با یک میلیاردر یونانی - آمریکایی پرده برداشتند و مدعی شدند این دو تصمیم خود را برای ازدواج قطعی کرده اند.
چرا حداد و ولایتی بیشتر از 50 شغل دارند؟
چرا حداد و ولایتی بیشتر از 50 شغل دارند؟ - بخشی از تکثر مسئولیت های بعضی چهره‌های سیاسی به بی‌اعتمادی نظام به افراد کارآمد برمی‌گردد و علت دیگر این موضوع، اعتماد غیرمعقول به این افراد است. با این حال این افراد هرچقدر هم که توانمند باشند، از نظر روان شناسی و انسان شناسی در بخشی از مسئولیت های خود ناموفقند.
فیلم نابغه ۱۰ ساله‌ طراح خودرو / قبلی هم انرژی هسته ای کشف کرده بود!
فیلم نابغه ۱۰ ساله‌ طراح خودرو / قبلی هم انرژی هسته ای کشف کرده بود! - فیلم - حسین عطایی ۱۰ سال دارد و در حوزه طراحی مفهومی خودرو فعالیت می کند. او ۶ اختراع ثبت شده دارد، مدرسه نمی رود و از دو شرکت تسلا و ولوو دعوت به همکاری شده است. او مشاور رییس سازمان برنامه و بودجه است. گفتگوی رضا رشیدپور با نابغه ١٠ساله طراحی خودرو را اینجا ببینید.
تست تصادف سمند در انگلیس / فقط با سرعت 50 کیلومتر در ساعت !
تست تصادف سمند در انگلیس / فقط با سرعت 50 کیلومتر در ساعت ! - تست برخورد جلوی خودرو با سرعت 50 کیلومتر در ساعت برای سمند TU5 ، توسط یکی از سازمانهای معتبر ارزیابی خودرو در انگلستان صورت گرفت.
فیلم جنجالی از حجت الاسلام قاسمیان در کرمانشاه
فیلم جنجالی از حجت الاسلام قاسمیان در کرمانشاه - این فیلم حواشی زیادی را در فضای مجازی به همراه داشته است.
جنجال نیوشا ضیغمی: من اصلا ایشان را آدم حساب نمیکنم
جنجال نیوشا ضیغمی: من اصلا ایشان را آدم حساب نمیکنم - اولین قسمت از برنامه هاردتاک کاکتوس را با صحبت های جذاب نیوشا ضیغمی در مورد خانواده و همسرش ، ماجرای صحبت های جنجالی یک هواپیما ، 8 سال احمدی نژاد و ...
    پربازدیدها