دوشنبه ۲۹ بهمن ۱۳۹۷ / Monday, 18 February, 2019

اجتماعی , زنان , حقوق زنان
طرح تدوین پیش نویس کنوانسیون اسلامی حقوق زنان


طرح تدوین پیش نویس کنوانسیون اسلامی حقوق زناندر چند سال گذشته «كنوانسیون رفع كلیه‏ی تبعیض علیه زنان» موضوع بحث و گفت و گوهای فراونی در محافل و مجامع فرهنگی، پژوهشی و مراكز و نهادهای قانون‏گذاری و تصمیم‏گیری كشور بوده و تا كنون كتابها و مقالات گوناگونی از سوی موافقان و مخالفان الحاق جمهوری اسلامی ایران به این كنوانسیون تدوین و منتشر شده است؛ اما نكته‏ای كه شاید در این میان كمتر مورد توجه قرار گرفته و در غوغای موافقان و مخالفان به فراموشی سپرده شده این است كه: آیا كشورهای اسلامی می‏توانند با تدوین كنوانسیون یا معاهده‏ای در زمینه‏ی حقوق زنان، اجماع و اتفاق نظر بین‏المللی را كه ـ در حال حاضر با محوریت كنوانسیون یاد شده در حال شكل‏گیری است ـ بر هم زنند و در جهان تك صدایی، صدای دیگری را منعكس سازند، یا خیر؟
تجربه‏ی تدوین اعلامیه‏ی حقوق بشر اسلامی ، با همه‏ی ضعف‏ها و اشكال‏های آن ، نشان داد كه اگر سیاستمداران و اندیشمندان جهان اسلام با عزم و اراده‏ی استوار و باور قلبی نسبت به داشته‏های خود وارد میدان شوند، می‏توانند به موفقیتهای چشمگیری در زمینه‏ی ایجاد وفاق بین‏المللی بر اساس موازین اسلامی دست یابند.
۱ ) ضرورتها
ضرورت تدوین كنوانسیون یاد شده از ابعاد مختلف قابل بررسی است كه از آن جمله می‏توان به موارد زیر اشاره كرد:
۱ ـ ۱) یكی از اهداف اساسی تدوین كنندگان و حامیان كنوانسیون رفع تبعیض، همسان سازی قوانین و مقررات حاكم بر روابط زن و مرد در جهان، با محوریت حقوق، اخلاق و ارزشهای غربی است. تحقق این هدف موجب دگرگونی بیش از پیش فرهنگ و ارزشهای شرقی و اسلامی و ذوب شدن بیشتر آنها در فرهنگ مغرب زمین گشته و زمینه‏ی استیلای روز افزون غربیان بر مقررات این كشورها را فراهم می‏كند؛ از این رو همه‏ی كشورهایی كه به نوعی با حاكمیت بی‏هماورد اخلاق و ارزشهای غربی مخالفند، باید همه‏ی تلاش خود را برای جلوگیری از به ثمر نشستن این هدفِ تدوین كنندگان و حامیان كنوانسیون یاد شده به كار گیرند و با طرح شایسته‏ی دیدگاه‏های اسلام در مورد حقوق زنان، مانع شكل‏گیری اجماع بین‏المللی در مورد مفاد سندی شوند كه تنها بیانگر دیدگاه‏های تعدادی در كشورهای غربی است.
۲ ـ ۱) با وجود اتفاق نظر و نقاط مشترك فراوانی كه در میان مسلمانان جهان ، اعم از شیعه و اهل سنت ، در مورد حقوق، تكالیف زن و مرد در عرصه‏ی خانواده و جایگاه و شخصیت فردی و اجتماعی زنان وجود دارد، به دلیل آنكه دیدگاه اسلام در مورد این موضوعات، هنوز در قالب یك سند یا میثاق قابل پذیرش در عرف بین‏الملل عرضه نشده است، این دیدگاه در مجامع و نهادهای بین‏المللی ـ كه اتفاقاً بخش قابل توجهی از آن‏ها را كشورهای اسلامی تشكیل می‏دهند ـ كمتر مورد توجه قرار می‏گیرد؛ تا آنجا كه وقتی كشورهای اسلامی، پذیرش برخی كنوانسیونها را به عدم مغایرت مفاد آنها با مقررات اسلام مشروط می‏كنند، برخی كشورهای غربی این شرط را به دلیل آنكه قرائتها و تفسیرهای مختلفی از مقررات اسلامی وجود دارد، مورد پذیرش قرار نمی‏دهند؛ از این رو لازم است كه كشورهای اسلامی با تدوین دیدگاه‏های مشترك خود در قالب یك سند بین‏المللی، هویت اسلامی خود را بیش از پیش تبیین و از دیگران متمایز سازند.
۱ ـ ۳) اتفاق نظر بر سر یك متن واحد كه در آن مهمترین اصول و مبانی دین اسلام در نگرش به حقوق و شخصیت و جایگاه زن و همچنین دیدگاه این مكتب در مورد نهاد خانواده و روابط زن و مرد، به روشنی و بی هیچ ابهامی بیان شده است. موجب تقویت موضع كشورهای اسلامی در مجامع بین‏المللی‏
شده و دیدگاه اسلام در مورد زن و خانواده را به عنوان دیدگاهی كه نمی‏توان در تدوین اسناد بین‏المللی با بی توجهی از كنار آن گذشت، مطرح می‏سازد.
۱ ـ ۴) با پذیرش كنوانسیون رفع تبعیض از سوی اكثریت قریب به اتفاق كشورهای اسلامی، این خطر وجود دارد كه رفته رفته كشورهای غربی با بهره‏گیری از فشارهای بین‏المللی، كشورهای اسلامی را مجبور به عقب‏نشینی از مواضع اصولی خود و داخل كردن مقررات این كنوانسیون در قوانین داخلی خود نمایند؛ از این رو ضروری است كه تا قبل از تبدیل شدن مفاد كنوانسیون یاد شده به قواعد امره‏ای با پشتیبانی عرف بین‏الملل، جایگزینی اسلامی برای آن تهیه شود تا فشارهای بین‏المللی بر كشورهای اسلامی تا حدی كاسته گردد.
۲ ) موانع و مشكلات
با وجود ضرورتهای یاد شده، بدون تردید تدوین كنوانسیون اسلامی حقوق زنان كار ساده‏ای نیست، و موانع و مشكلات فراوانی پیش رو خواهد داشت؛ برخی از موانع و مشكلاتی كه در این زمینه وجود دارد، به شرح زیر است:
۲ ـ ۱) روشن نبودن دیدگاه قطعی اسلام در مورد بسیاری از موضوعات و مسائلی كه امروزه در حوزه‏ی حقوق مطرح است: اگر چه اندیشمندان و صاحب‏نظران بسیاری در نقاط مختلف جهان اسلام با استفاده از آیات و روایات به تبیین دیدگاه اسلام در مورد ابعاد مختلف شخصیت زن پرداخته و كتابها و مقالات فراوانی نیز در این زمینه منتشر شده است؛ اما باید اذعان داشت كه بسیاری از این دیدگاه‏ها، نه نظر قطعی اسلام؛ بلكه برداشت یك یا چند صاحب‏نظر از تعدادی از آیات و روایات است و چه بسا بررسی بیشتر و ملاحظه‏ی همه‏ی آیات و روایاتی كه در موضوع مورد نظر وارد شده، بتوان به دیدگاه دیگری دست یافت.
با توجه به این نكته به نظر می‏رسد كه قبل از هر گونه اقدام در زمینه كنوانسیون اسلامی حقوق زن، لازم است كه نظر قطعی اسلام ، یا حداقل نظری كه ظن قوی نسبت به آن وجود دارد ، نسبت به مهمترین مسائل مطرح در حوزه‏ی حقوق زنان به دست آید.
۲ ـ ۲) وجود پاره‏ای اختلاف نظرها در میان علما و اندیشمندان جهان اسلام:
با وجود اشتراك نظر فراوانی كه میان مذاهب اسلامی در مورد بسیاری از موضوعات و مسائل فقهی و حقوقی زنان به چشم می‏خورد، مواردی نیز یافت می‏شود كه همه‏ی مذاهب در مورد آنها اتفاق نظر ندارند و پیروان هر مذهب در مورد آنها دیدگاه متفاوتی برگزیده‏اند. قطعاً این اختلاف نظرها مانعی جدی بر سر راه تدوین سندی جامع و مورد وفاق همه‏ی كشورهای اسلامی است؛ لذا اقدام در زمینه‏ی به تفاهم رسیدن در مورد این‏گونه موارد یا یافتن راه حلی در مورد نحوه‏ی انعكاس مسائل اختلافی در سند نهایی امری اساسی است.
۲ ـ ۳) نبود انگیزه و اهتمام لازم در میان كشورهای اسلامی:
متأسفانه بسیاری از كشورهای اسلامی یا با جریانی كه در صدد سلطه‏ی فرهنگ غربی بر سراسر جهان است همراه شده‏اند یا حداقل در برابر آن سكوت كرده‏اند و در پی اقدامی تهاجمی در برابر این جریان سلطه پرداز نیستند؛ از این رو همراه كردن همه‏ی كشورهای اسلامی با چنین كنوانسیونی نیازمند تلاش رایزنی‏های فراوان در سطوح دولتی و غیر دولتی است.
قطعاً بهره‏گیری از تجربه‏های به دست آمده از تدوین اعلامیه‏ی حقوق بشر اسلامی می‏تواند در این زمینه راهگشا باشد.
۳ ) مراحل انجام طرح
قطعاً انجام چنین كار بزرگی نیازمند اقدامات گوناگون و گسترده‏ای در سطوح داخلی و بین‏المللی است كه در اینجا به برخی از آنها اشاره می‏كنیم:
۳ ـ ۱)بررسی جوانب مختلف طرح در جلسات كارشناسی:
نخستین اقدام در جهت عملی كردن طرح یاد شده تشكیل جلسات كارشناسی با حضور صاحب‏نظران و كارشناسان حوزه‏هایی چون مسائل زنان، فقه، حقوق بین‏الملل، حقوق خصوصی، حقوق جزا و حقوق عمومی است. در این جلسات باید ضمن بررسی ضرورت و امكان تدوین كنوانسیون یاد شده و مطالعه پیشینه‏ی تدوین اسناد بین‏المللی بویژه اسنادی كه از سوی كشورهای اسلامی تدوین شده است، مقدمات مراحل بعدی انجام طرح ـ كه در زیر به آنها اشاره می‏شود ـ فراهم گردد و برآوردی از امكانات و مقدورات مورد نیاز نیز صورت گیرد.
۳ ـ ۲) زمینه سازی انجام طرح در حوزه‏های علمیه:
از آنجا كه همراهی و مساعدت مراجع، فقها و اندیشمندان حوزه، نقش مهمی در موفقیت طرح مزبور دارد. لازم است با برگزاری نشستها و جلسه‏های بحث و گفت‏وگو اولاً، ضرورت انجام این مهم برای شخصیتها و مراكز حوزوی تبیین گردد و ثانیاً همكاری و مساعدت آنها در انجام طرح جلب گردد.
۳ ـ ۳) فراهم آوردن زمینه‏ی انجام طرح در داخل كشور:
از آنجا كه به ثمر نشستن طرح تدوین كنوانسیون اسلامی حقوق زن، مستلزم بسیج همه‏ی امكانات دستگاه‏های مختلف پژوهشی، فرهنگی، حقوقی، سیاسی و دیپلماتیك كشور است، لازم است در ابتدا رایزنی‏ها و شورهای گسترده‏ای با دست‏اندركاران دستگاه‏های یاد شده صورت گیرد تا در مراحل اجرایی بتوان از همه‏ی امكانات كشور در این زمینه استفاده كرد.
۴ ـ ۳) امكان سنجی در سطح مجامع علمی و مؤسسات فرهنگی، پژوهشی كشورهای اسلامی:
قبل از طرح موضوع تدوین كنوانسیون یاد شده در سطح دولتها، لازم است با رایزنی و ارتباطات علمی با علما و اندیشمندان جهان اسلام ضمن تبیین ضرورت انجام این كار برای آنها برآورد دقیقی نیز از میزان همراهی و هم‏صدایی آنها با انجام طرح یاد شده به دست آید تا مجریان طرح، دچار بدبینی یا خوش بینی كاذب نگردند.
۴ ) پیشینه‏ی طرح
اگر چه تا كنون اقدامی در زمینه‏ی تدوین كنوانسیون یاد شده نه از سوی نهادهای دولتی و نه از سوی نهادهای غیر دولتی صورت نگرفته است؛ امّا اقداماتی چون تدوین منشور حقوق و مسئولیتهای زنان در جمهوری اسلامی ایران (شورای فرهنگی ـ اجتماعی زنان)، سیاستهای كلی نظام جمهوری اسلامی در زمینه‏ی مسائل زنان (مجمع تشخیص مصلحت نظام)، سیاستهای كلان نظام جمهوری اسلامی در حوزه‏ی مباحث زنان و خانواده (دفتر مطالعات و تحقیقات زنان) صورت گرفته كه می‏تواند مبنایی برای مطالعات اولیه، در زمینه اجرای طرح مذكور باشد.
نویسنده : ابراهیم شفیعی سروستانی
منبع : نشریه حورا

مطالب مرتبط


وبگردی
کپی‌برداری «عین‌به‌عین»
کپی‌برداری «عین‌به‌عین» - انتظار می‌رفت که علیخانی هم در قسمت اول برنامه «عصرجدید» به کپی بودن «عین‌به‌عین» برنامه‌اش و شباهت آن با برنامه مشهور «گات تلنت‌ آمریکایی» اشاره کند و در مقایسه‌ای از ویژگی‌های احتمالاً متفاوت نسخه ایرانی این برنامه بگوید؛ علیخانی اما ترجیح داد در این زمینه حرفی نزند!
اشتباه جالب در مراسم استقبال از رئیس جمهور در هرمزگان
اشتباه جالب در مراسم استقبال از رئیس جمهور در هرمزگان - مراسم استقبال از رئیس جمهور در سفر به استان هرمزگان.
ماجرای خجالت‌آور پراید برای کشور
ماجرای خجالت‌آور پراید برای کشور - رشیدپور: آقای روحانی واقعا قیمت پراید قابل کنترل نیست؟
توزیع عجیب کیک 40 سالگی انقلاب توسط یک روحانی!
توزیع عجیب کیک 40 سالگی انقلاب توسط یک روحانی! - در ویدیویی که در فضای مجازی داغ شده شاهد پخش کیک 40 سالگی جمهوری اسلامی
ادامه‌ی سکوت ضرغامی درباره‌ی انتقال آرشیو صداوسیما به شبکه من و تو
ادامه‌ی سکوت ضرغامی درباره‌ی انتقال آرشیو صداوسیما به شبکه من و تو - چند سالی است از جمله روزهای اخیر که با نزدیک شدن به مقاطعی از جمله دهه‌ی فجر، شبکه‌های تلویزیونی فارسی خارج کشور مانند بی‌بی‌سی و من‌وتو مستندهایی از زمان انقلاب پخش می‌کنند که جزو آرشیو صداوسیما بوده است ولی تا امروز مشخص نشده است که چطور و توسط چه کسانی به دست آنها رسیده است؟
اختتامیه سی و هفتمین جشنواره فیلم فجر
اختتامیه سی و هفتمین جشنواره فیلم فجر - مراسم اختتامیه سی و هفتمین جشنواره فیلم فجر شامگاه دوشنبه در برج میلاد برگزار شد.
جنجال شبیه‌سازی بیعت امام و همافران ارتش توسط علم‌الهدی در مشهد
جنجال شبیه‌سازی بیعت امام و همافران ارتش توسط علم‌الهدی در مشهد - دیدار و سلام نظامی فرماندهان نیروی هوایی ارتش به سیداحمد علم‌الهدی، امام جمعه مشهد انتقادهایی را در پی داشته است.
ازدواج الهام حمیدی + تصاویر
ازدواج الهام حمیدی + تصاویر - الهام حمیدی بازیگر پرکار این روز‌های سینما و تلویزیون با انتشار عکسی در صفحه اینستاگرامش خبر ازدواجش را به صورت رسمی اعلام کرد اما هویت همسرش را فاش نکرد.
عکس/ کشف حجاب در تهران!
عکس/ کشف حجاب در تهران! - حجت الاسلام حمید رسایی عکسی در کنار یک زن بی حجاب از حضور در برنامه‌ای با عنوان «اعلام همبستگی با ملت ونزوئلا» در تهران منتشر کرده است.