عارف: ان‌شاءالله مذاکرات به نتیجه می‌رسد؛ ما وارد یک فضای جدید می‌شویم/ تنگه هرمز متعلق به ایران است/ به‌سادگی نباید از تنگه عبور کرد

دیپلماسی ایرانی: مناسبات قدرت در جهان برآشفته کنونی به گونه‌ای دگرگون شده که بازیگران نظام جهانی نه‌تنها هژمونی، بلکه بیشتر راهبرد بقا را دنبال می‌کنند. بازیگران بزرگ نظام جهانی مانند ایالات متحده امریکا، چین، روسیه، اتحادیه اروپا و در نهایت ایران با روندی از تهدید بقا روبه‌رو هستند که مؤلفه‌های آن پنهان و غیرشفاف هستند.

راهبرد بقا در بستر آنارشی دهه سوم قرن ۲۱ بر ادامه کنش بازیگران در بدترین شرایط ممکن و کمترین امکان کنش سازگار با دگرگونی مناسبات قدرت، بنیان شده و چشم انداز کنشگری بازیگران را تعریف می‌کند. منابع محدود یا کمیاب بازیگران در مناسبات قدرت با وجود جنگ افزارهای نسل ۵ و نسل ۶ جنگنده‌ها، موشک‌های بالستیک هوش مصنوعی و...، انقلاب پهپادی در جنگ‌های چند سال اخیر را برساخته که جنگ روسیه و اوکراین از فوریه ۲۰۲۲ تا تهاجم فراگیر یک سال گذشته اسرائیل و ایالات متحده امریکا به ایران با این انقلاب پهپادی شناخته می‌شوند.

در کنار انقلاب پهپادی در میدان جنگ‌های جهانی که هنر جنگ قرن 21 را شکل داده، ناتوانی قدرت‌های بزرگ یا ابرقدرت‌های نظامی جهان برای پیروزی کامل و پایان جنگ با مزایای بیشمار، سیاستگذاران را به سوی جنگ افزارهای هسته‌ای یا بمب اتمی متمایل کرده است.

ناتوانی روسیه در شکست اوکراین، ناتوانی اتحاد اسرائیل، امریکا و اعراب در شکست ایران و... سبب بروز انگاره اثرگذاری بمب اتمی برای پایان جنگ شده است.

انگاره تهاجم اتمی ایالات متحده امریکا و اسرائیل به ایران برای باز کردن تنگه هرمز و پایان جنگ، همسانی روزافزونی با انگاره پایان جنگ اوکراین با بمب اتمی دارد!

این دو انگاره بر الگوی ضربه سخت برای بازگشت به نظم پیشین یا همان نظم دو ابرقدرتی بنیان شده که دارای طرفدارانی در دولت دونالد ترامپ، دولت پوتین و بلکه برخی سیاستمداران تندروی اروپایی است. رویکردی هراسناک از تاکتیکی که می‌تواند جهان را به آتش کشیده و پایان تاریخ را رقم زند.

در اندیشه سیاستگذاران راهبردی غربی به‌ویژه ایالات متحده امریکا و برخی دولت‌های اروپایی، راه نهایی برای پایان جنگ اوکراین و روسیه، تشویق روسیه برای تهاجم اتمی به اوکراین است که اوکراین، قربانی منافع بازیگران بزرگ می‌شود.

سیاستگذاران تندروی ایالات متحده امریکا به دنبال راهکاری برای بازگشایی تنگه هرمز و پایان جنگ یک سال گذشته امریکا و اسرائیل با ایران هستند که گویا تنها با بمب اتم و تهاجم اتمی به ایران امکان‌پذیر است.

پیشینه تاریخی اروپای جنگ افروز و ایالات متحده ابرقدرت نشان می‌دهد که رهبران آنها، صلح را با کشتار فراگیر و جهان ویران امکان‌پذیر می‌دانند. بنابراین جهان آشفته کنونی می‌تواند بار دیگر کارزار جنگ اتمی یا تهاجم اتمی بازیگران علیه یکدیگر باشد.

روند رویدادهای جهان آشفته و مناسبات جدید قدرت که مورد پسند قدرت‌های بزرگ نیست، وحشت از جنگ اتمی را بر افکار عمومی چیره کرده است و سیاستگذاران را سرگردان می‌سازد. عادی‌سازی تهاجم اتمی به اوکراین یا ایران در افکار عمومی را می‌توان در اخبار و تحلیل‌های روزمره رسانه‌های بین‌الملل دنبال کرد که در چارچوب هشدارهایی از سوی سیاستمداران یا کارشناسان مطرح می‌شوند. 

در چنین وضعیتی، سیاستگذاران ارشد ایران باید احتمال تهاجم اتمی به ایران را جدی بدانند و جنگ یک سال اخیر به‌ویژه کشتار کودکان مدرسه میناب و شهروندان لامرد را جلوه آمادگی امریکا و اسرائیل برای به‌کارگیری بمب اتمی علیه ایران قلمداد کنند و طرحی نو برای بازدارندگی دشمنان از تهاجم اتمی در پیش گیرند تا فرصت نجات ایران از آسیب بزرگ و جبران‌ناپذیر را از دست ندهند.

طی دو روز گذشته رسانه‌های آمریکایی به صورت مکرر مدعی ایجاد یک کریدور تحت حاکمیت آمریکا برای انتقال نفت‌کش‌ها خارج از تسلط ایران در تنگه هرمز شده‌اند. وزیر انرژی آمریکا هفته گذشته مدعی شد که با حمایت نظامی آمریکا روزانه ۱۵ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور می‌کند. اما آیا این ادعاها نسبتی با واقعیت میدانی دارند؟ در ادامه ادعاهای مطرح‌شده از سوی رسانه‌های غربی در سه محور اصلی بررسی و راستی‌آزمایی شده‌اند. ۱. ادعای ایجاد «کریدور امن آمریکایی» و سهم ۸۰ درصدی مسیر عمانی (۱۰ تا ۲۹ مرداد)

پایگاه اکسیوس به نقل از مقام‌های آمریکایی مدعی شده است: «ارتش آمریکا طی چند هفته گذشته یک کریدور ناوبری در جنوب تنگه هرمز و امتداد سواحل عمان ایجاد کرده و حدود ۱۰ میلیون بشکه نفت در روز از این مسیر عبور می‌کند.» شبکه سی‌ان‌ان نیز با استناد به تحلیل همایون فلکشاهی، تحلیل‌گر ارشد Kpler ادعا کرده است: «بیش از ۸۰ درصد ترددهای مایعات در دو هفته گذشته از مسیر عمانی یا به‌صورت ترددهای تاریک انجام شده که نشان می‌دهد ایران تسلط خود را بر تنگه حداقل به‌طور جزئی از دست داده است.»

راستی‌آزمایی: نادرست و گمراه‌کننده

بر اساس داده‌های دقیق مؤسسه رهگیری Kpler، از ۱۰ تا ۲۹ مرداد (۱ تا ۱۹ اوت)، در مجموع ۲۳۶ فروند شناور از تنگه هرمز عبور کرده‌اند. از این تعداد، ۸۳ فروند به صورت کاملاً آشکار از مسیر شمالی (تحت نظارت ایران) تردد کرده‌اند و تنها ۳ فروند شناور از مسیر رسمی عمانی عبور داشته‌اند. ۱۴۸ شناور باقی‌مانده (حدود ۶۰ درصد کل ترددها) سامانه‌های رهگیری خود را خاموش کرده‌اند (تردد تاریک).

ارجاع دادن کل «ترددهای تاریک» به کریدور آمریکایی، دستکاری در تحلیل آماری است؛ چرا که بخش قابل توجهی از این کشتی‌های تاریک اتفاقاً در حال حمل نفت ایران و دور زدن تحریم‌ها و محاصره هستند. مارک ایوب، پژوهشگر و مشاور سیاست‌گذاری انرژی در این‌باره تصریح می‌کند: «تعدادی از شناورهای ایرانی نیز از طریق مسیر عمانی و اغلب با انجام انتقال‌های کشتی‌به‌کشتی (STS) در حال تردد هستند تا از تحریم‌های علیه ایران و محاصره آمریکا عبور کنند. آن‌ها محموله خود را به عمان می‌فرستند، اسناد محموله‌ها را تغییر می‌دهند تا به عنوان صادرات عمان به نظر برسد و سپس آن را روانه بازار نفت می‌کنند.»

همچنین محمد رفیق حالیتیم، مدیر ارشد در مؤسسه Kpler در گفتگو با الجزیره تأکید کرده است: «به دلیل ماهیت ترددهای تاریک، بسیار دشوار است که تعیین کنیم چه سهمی از آن‌ها از مسیر عمانی استفاده کرده‌اند و تأیید مسیر دقیق آن‌ها با داده‌های موجود ممکن نیست.»

به گفته مارک ایوب: «ایران همچنان ظرفیت قابل توجهی برای ایجاد اختلال در ترافیک دریایی دارد و در وضعیت موجود تسلط خود را از دست نداده است.» ۲. ادعای صادرات ۱۰ تا ۱۵ میلیون بشکه نفت در روز و بازگشت به شرایط عادی

کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا هفته گذشته در شبکه اجتماعی ایکس مدعی شده است: «مجموع نفت عبوری از تنگه و مسیرهای جایگزین به حدود ۱۵ میلیون بشکه در روز رسیده که به میانگین ۲۰ میلیون بشکه‌ای پیش از جنگ نزدیک است.» اکسیوس نیز ادعا کرده در برخی شب‌ها بین ۱۵ تا ۲۰ میلیون بشکه نفت از خلیج فارس خارج می‌شود.

راستی‌آزمایی: مبالغه‌آمیز و تعارض با آمارهای میدانی

داده‌های مؤسسات Kpler و Vortexa نشان می‌دهند میانگین واقعی تردد نفت خام و فرآورده‌ها از تنگه هرمز پس از آغاز درگیری‌ها بسیار پایین‌تر از ارقام ادعایی است. طبق داده‌های Kpler، در بازه ۱۰ تا ۲۹ مرداد تنها ۱۱۲ فروند شناور حامل نفت و گاز از تنگه عبور کرده‌اند که معادل روزانه کمتر از ۶ فروند شناور است، در حالی که پیش از جنگ روزانه حدود ۱۳۰ فروند شناور از این تنگه عبور می‌کردند.

مت اسمیت، مدیر تحقیقات کالا در مؤسسه Kpler می‌گوید: «تطبیق دادن فاصله میان آنچه ما در داده‌ها می‌بینیم و آماری که وزیر انرژی آمریکا نقل می‌کند غیرممکن است.» ۳. ادعای برقراری امنیت کامل و خنثی‌سازی تهدیدها

اکسیوس به نقل از مقام‌های آمریکایی ادعا کرده است: «سامانه‌های راداری ایران تضعیف شده و نیروی دریایی آمریکا بیشتر حملات پهپادی و موشکی را رهگیری می‌کند.»

راستی‌آزمایی: نادرست و متناقض با وضعیت بازار

پاسخ بازار جهانی انرژی به این ادعاها کاملاً متفاوت است. قیمت نفت برنت به ۹۲.۹ دلار و هزینه بیمه ریسک جنگی برای سوپرتانکرها از ۰.۲۵ درصد ارزش کشتی به ۷.۵ تا ۱۰ درصد (معادل ۱۰ تا ۱۳ میلیون دلار برای هر سفر) جهش یافته است.

شرکت ملی نفت ابوضبی (ADNOC) اعلام کرده که از زمان آغاز جنگ، ۱۵ فروند از شناورهایش هدف حملات موشکی و پهپادی قرار گرفته‌اند. خاموش کردن فرستنده‌ها توسط شناورها نیز نه نشان‌دهنده اطمینان به چتر حمایتی آمریکا، بلکه به دلیل ترسی است که مالکان از هدف قرار گرفتن دارند.

نیل کوئیلیام، پژوهشگر ارشد اندیشکده چتم هاوس می‌گوید: «خاموش کردن فرستنده‌ها ایمنی دریانوردی را کاهش می‌دهد، اما صاحبان کالا ریسک آن را پذیرفته‌اند تا هدف سامانه‌های نظامی قرار نگیرند.»

بر اساس داده‌های پروازی، این هواپیما پس از اعلام وضعیت اضطراری، ارتفاع خود را از بیش از ۶۷۰۰ متر به حدود ۵۴۰۰ متر کاهش داد و به سمت غرب تغییر مسیر داد.

همزمان، سه فروند هواپیمای سوخت‌رسان آمریکایی از نوع «KC-۴۶A پگاسوس» نیز در محدوده تنگه هرمز و امارات در حال پرواز بودند.

منبع:همشهری