افت سنگین درآمدهای مالیاتی؛ کسری بودجه در راه است؟

آرمان امروز : وحید شقاقی شهری- تضعیف هم‌زمان دو منبع اصلی تأمین مالی دولت یعنی درآمدهای نفتی قابل دسترس و درآمدهای مالیاتی، به‌طور طبیعی ریسک اتکای بیشتر بودجه به منابع تورم‌زا را افزایش می‌دهد، اما این به آن معنا نیست که دولت ناگزیر و بی‌واسطه به سمت انتشار «پول بدون پشتوانه» حرکت می‌کند.

وی افزود: در صورت تشدید کسری بودجه، آنچه در ادبیات اقتصادی عملاً رخ می‌دهد، پولی‌سازی کسری بودجه از مسیرهایی مانند استفاده مستقیم یا غیرمستقیم از منابع بانک مرکزی، فشار بر شبکه بانکی، برداشت از تنخواه، تأخیر در بازپرداخت بدهی‌ها یا فروش اوراقی است که در نهایت می‌تواند به ترازنامه بانکی و سپس به پایه پولی منتقل شود.

شقاقی شهری ادامه داد: بنابراین سؤال اصلی این نیست که آیا «چاپ پول» رخ می‌دهد یا نه، بلکه این است که درجه و شکل انتقال کسری بودجه به متغیرهای پولی تا چه حد خواهد بود. اختلال در بازگشت ارز نفتی، فشار نقدینگی دولت را افزایش می‌دهد

این اقتصاددان با اشاره به آثار اختلال در بازگشت ارزهای نفتی گفت: اگر بازگشت ارزهای نفتی با اختلال مواجه شود، دولت از نظر حسابداری ممکن است همچنان فروش اسمی نفت را ثبت کرده باشد، اما از نظر نقدینگی در دسترس برای پوشش مخارج با محدودیت عملیاتی روبه‌رو خواهد شد.

وی افزود: از سوی دیگر، کاهش فعالیت‌های تولیدی و افت سود بنگاه‌ها، هم پایه مالیات‌ستانی را کوچک می‌کند و هم تحقق‌پذیری درآمدهای مالیاتی مصوب را کاهش می‌دهد. ترکیب این دو وضعیت، کسری بودجه را از یک شکاف قابل مدیریت به یک کسری ساختاری با فشار نقدینگی بالا تبدیل می‌کند.

شقاقی شهری تصریح کرد: در چنین شرایطی اگر دولت هم‌زمان حاضر به کاهش هزینه‌ها، اصلاح یارانه‌ها یا افزایش درآمدهای پایدار نباشد، احتمال حرکت به سمت شیوه‌های تورم‌زا افزایش می‌یابد.

وی ادامه داد: بنابراین ریسک استفاده از پول پرقدرت و روش‌های شبه‌پولی برای جبران کسری افزایش پیدا می‌کند، اما این روند معمولاً تدریجی، غیرشفاف و از طریق چند کانال هم‌زمان رخ می‌دهد و صرفاً به شکل اعلام رسمی چاپ پول نیست.