هشدار آیت‌الله مکارم شیرازی: گرانی سرسام‌آور است؛ دولت چاره‌اندیشی کند

پایگاه خبری تحلیلی انتخاب (Entekhab.ir) :

اکونومیست نوشت: «من هیچ چیز را از دست نمی‌دهم.» این را دیرک شرودر، وزیر دیجیتالی‌سازی ایالت شلسویگ-هولشتاین آلمان، می‌گوید. او در جریان یک تماس ویدئویی از طریق گفتگوی آزاد ، جایگزین آلمانی مایکروسافت تیمز، توضیح می‌دهد که طی دو سال گذشته حدود ۳۰ هزار نفر از کارکنان دولت این ایالت را از ابزارهای همکاری و بهره‌وری شرکت آمریکایی مایکروسافت به سمت گزینه‌های متن‌باز منتقل کرده است. او اکنون روند انتقال کارکنان از ویندوز به لینوکس، یک سیستم‌عامل متن‌باز، را نیز آغاز کرده است.

این اقدام توجه مقام‌های دولتی در دیگر مناطق را نیز به خود جلب کرده؛ مقام‌هایی که آنها هم مشتاق کاهش وابستگی به غول‌های فناوری آمریکا هستند. شرودر می‌گوید: «هر هفته از ایالت‌ها و شهرهای دیگر و همچنین دولت‌هایی در داخل و خارج از اروپا درباره این موضوع سؤال دریافت می‌کنیم.»

افزایش علاقه به نرم‌افزارهای متن‌باز نشان‌دهنده واقعیتی ژئوپلیتیکی جدید است. آمریکا مدت‌هاست از قدرت تجاری خود برای ضربه زدن به دشمنانش استفاده می‌کند؛ برای مثال با اعمال تحریم علیه ایران و روسیه. اما اکنون حتی متحدان آمریکا نیز نگران‌اند که این کشور بتواند دسترسی آنها به فناوری‌های حیاتی را قطع کند—یا دست‌کم در جریان مذاکرات تجاری آنها را به چنین اقدامی تهدید کند.

دولت‌های خارجی در حال بررسی این موضوع هستند که تا چه اندازه توانایی فعالیت آنها به تأمین‌کنندگان آمریکایی وابسته است. این نگرانی‌ها در ماه مه گذشته تشدید شد؛ زمانی که کریم خان، دادستان وقت دیوان کیفری بین‌المللی، پس از آنکه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در واکنش به صدور حکم بازداشت بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، علیه این دادگاه تحریم‌هایی اعمال کرد، دسترسی خود به حساب ایمیل مایکروسافت را از دست داد. مایکروسافت می‌گوید این شرکت خدمات خود را قطع نکرده بود.

ضربه دیگری نیز در ژوئن وارد شد؛ زمانی که ترامپ شرکت آنتروپیک، یک آزمایشگاه هوش مصنوعی، را وادار کرد به‌طور موقت دسترسی کشورهای خارجی به جدیدترین مدل‌های خود را قطع کند. متحدان آمریکا همچنین زمانی متوجه این ریسک شدند که ایالات متحده سال گذشته در دو نوبت ارسال تسلیحات به اوکراین را متوقف کرد.

شرکت‌های آمریکایی سهم کوچکی از قراردادهایی را که دولت‌های خارجی به مناقصه می‌گذارند، به دست می‌آورند. اما محصولات و خدمات آنها اغلب زیربنای عملکردهای حیاتی دولت‌ها را تشکیل می‌دهد. بنابراین تلاش‌های مختلفی برای کاهش وابستگی به تأمین‌کنندگان آمریکایی و پرورش جایگزین‌های داخلی در جریان است. با این حال، در بسیاری از موارد انجام این کار بسیار دشوار خواهد بود.

اروپا به‌ویژه به کانون تلاش‌ها برای بیرون راندن شرکت‌های آمریکایی از زنجیره‌های تأمین دولتی تبدیل شده است. دولت فرانسه قصد دارد استفاده از تیمز را کنار بگذارد و می‌خواهد برخی رایانه‌ها را به لینوکس منتقل کند. دولت‌های محلی، از جمله شهر رئوس در اسپانیا و آرهوس در دانمارک، به ارائه‌دهندگان خدمات ابری اروپایی مانند نکست‌کلاد و هتزنر، هر دو از آلمان، روی آورده‌اند.

در ماه ژوئن، کمیسیون اروپا طرحی را برای تقویت «حاکمیت فناوری» این قاره ارائه کرد که از جمله اهداف آن، انتقال پردازش داده‌های حساس دولتی به چنین ارائه‌دهندگانی است. سال گذشته اسپانیا سفارش جنگنده‌های F-35 را که توسط شرکت آمریکایی لاکهید مارتین تأمین می‌شوند، لغو کرد. سیاستمداران بریتانیایی نیز از نخست‌وزیر این کشور خواسته‌اند بندی برای خروج از قرارداد میان پالانتیر، شرکت آمریکایی فعال در حوزه تحلیل داده، و خدمات ملی سلامت بریتانیا فعال کند.

برآوردهای ما نشان می‌دهد که در مجموع، شرکت‌های آمریکایی سهم نسبتاً محدودی از هزینه‌های عمومی دولت‌های خارجی را به خود اختصاص می‌دهند. ما محاسبه کرده‌ایم که از مجموع ۲۵ تریلیون دلار فروش شرکت‌های بورسی آمریکایی در سال گذشته، شاید حدود ۵۰۰ میلیارد دلار، معادل ۲ درصد، از دولت‌های خارجی حاصل شده باشد. این رقم معادل تقریباً ۷ درصد از خریدهای دولتی کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی به‌جز آمریکا است؛ کشورهایی که بخش عمده هزینه‌های دولتی جهان را تشکیل می‌دهند.

برخی کشورها بیش از دیگران وابسته‌اند. بر اساس تعداد قراردادهای دولتی که شرکت‌های آمریکایی در سال گذشته به دست آورده‌اند، استرالیا با ۶ درصد قراردادها و بریتانیا با ۴ درصد وابستگی بیشتری دارند؛ در حالی که این رقم برای فرانسه ۲ درصد و برای آلمان ۱ درصد است. این آمار را شرکت ارائه‌دهنده داده تندرآلفا منتشر کرده است.

با این حال، نقش شرکت‌های آمریکایی در حوزه‌های حیاتی دولت بسیار فراتر از سهم کلی آنهاست. برآورد ما نشان می‌دهد حدود دوپنجم کسب‌وکارهایی که شرکت‌های آمریکایی از دولت‌های خارجی به دست می‌آورند، مربوط به فناوری اطلاعات و حوزه دفاعی است. دارو و تجهیزات پزشکی که توسط نظام‌های بهداشت عمومی در سراسر جهان خریداری می‌شوند، بخش بزرگی دیگر را تشکیل می‌دهند.

اغلب دلیل این وابستگی آن است که جایگزین‌های مناسبی وجود ندارد. طبق داده‌های شرکت تحقیقاتی سینرژی ریسرچ ، شرکت‌های آلفابت، آمازون و مایکروسافت دو سوم بازار جهانی رایانش ابری را در اختیار دارند. گروه تحقیقاتی فارستر نیز برآورد می‌کند که شرکت‌های آمریکایی در بیشتر بخش‌های نرم‌افزارهای سازمانی، بین ۷ تا ۹ مورد از ۱۰ ارائه‌دهنده بزرگ را تشکیل می‌دهند.

جایگزین‌هایی هم که وجود دارند، اغلب ضعیف‌ترند. گاهی این تفاوت ناچیز است: برای مثال، کاربران «گفت‌وگوی آزاد» نمی‌توانند ایموجی‌ها را به شکل متحرک روی صفحه به پرواز درآورند. اما گاهی کاستی‌ها جدی‌تر هستند. LibreOffice، مجموعه نرم‌افزارهای بهره‌وری متن‌بازی که بسیاری از دولت‌ها به آن روی آورده‌اند، فاقد قابلیت‌های هوش مصنوعی ارائه‌شده توسط مایکروسافت است؛ ضعفی که با پیشرفت فناوری احتمالاً بیشتر خواهد شد.

OVHcloud، ارائه‌دهنده خدمات رایانش ابری فرانسوی و بزرگ‌ترین شرکت اروپایی در این حوزه، تقریباً یک‌صدم آمازون وب‌سرویسز درآمد دارد؛ موضوعی که رقابت قیمتی و همگامی با نوآوری‌های آمازون را برای آن دشوار می‌کند.

به همین ترتیب، دولت‌هایی که خواهان پیشرفته‌ترین سامانه دفاع هوایی هستند، ناچارند به لاکهید و RTX، یک شرکت تسلیحاتی آمریکایی دیگر، روی بیاورند؛ دو شرکتی که سامانه پاتریوت را تولید می‌کنند.

هزینه‌های تغییر نیز می‌تواند بسیار سنگین باشد. لاکهید جنگنده‌های F-35 را به دولت‌هایی از نروژ تا بلژیک می‌فروشد. این کشورها می‌توانند به‌جای آن یک جنگنده اروپایی مانند رافال یا تایفون را انتخاب کنند، حتی اگر این جنگنده‌ها از نظر فناوری ضعیف‌تر باشند. اما چنین اقدامی مستلزم یک بازسازی عظیم عملیاتی خواهد بود؛ از جمله آموزش مجدد خلبانان و نیروهای پشتیبانی و جایگزین کردن ذخایر تسلیحاتی. این تصمیم زمانی که مبالغ هنگفتی پیش‌تر برای جنگنده‌های لاکهید هزینه شده، به‌سختی قابل توجیه است.

یا سیستم‌های ثبت سوابق بیماران در بیمارستان‌ها را در نظر بگیرید. هزینه سنگین تغییر ارائه‌دهنده یکی از دلایلی است که پارلمان نروژ در ماه ژوئن رأی داد به استفاده از خدمات شرکت آمریکایی Epic، ارائه‌دهنده سامانه‌های پایگاه داده مراقبت‌های بهداشتی، ادامه دهد؛ این در حالی است که پزشکان از محصول این شرکت ناراضی هستند.

وابستگی شرکت‌های داخلی به تأمین‌کنندگان آمریکایی نیز شرایط را پیچیده‌تر می‌کند. روی ایلسلی از شرکت تحقیقاتی اُ مدیا اشاره می‌کند که بخش قابل‌توجهی از نرم‌افزارهایی که OVHcloud بر پایه آنها فعالیت می‌کند، از VMware تأمین می‌شود؛ شرکتی که مالک آن Broadcom، یک شرکت آمریکایی، است.

دولت‌هایی که از تأمین‌کنندگان آمریکایی دوری می‌کنند، ممکن است خطر ناراحت کردن رئیس‌جمهور پرتنش و غیرقابل‌پیش‌بینی آمریکا را به جان بخرند؛ اقدامی که می‌تواند آمریکا را به متحدی حتی غیرقابل‌اعتمادتر تبدیل کند.

پیتر ویزمن از مؤسسه پژوهش‌های صلح بین‌المللی استکهلم (SIPRI) اشاره می‌کند که دانمارک در ماه ژوئیه هواپیماهای گشت دریایی ساخت بوئینگ، غول هوافضای آمریکایی، را به جای گزینه‌های اروپایی انتخاب کرد. از نظر او، این تصمیم نشانه‌ای است از اینکه دانمارک نمی‌خواهد علی‌رغم اختلافاتش با آمریکا بر سر گرینلند، واشنگتن را از خود برنجاند.

با این حال، متحدان آمریکا برای دلگرمی می‌توانند به یاد داشته باشند که وابستگی‌ها در جهت معکوس نیز کم نیستند. بخش بزرگی از دولت فدرال آمریکا با نرم‌افزارهای شرکت آلمانی SAP فعالیت می‌کند.

همچنین شرکت‌های آمریکایی که به دولت‌های خارجی خدمات می‌فروشند، اغلب خود به زنجیره‌های تأمین جهانی وابسته‌اند. بخش عقبی بدنه هر فروند F-35 توسط BAE Systems، شرکت تسلیحاتی بریتانیایی، در لانکاشر ساخته می‌شود. پیشرفته‌ترین تراشه‌های مورد استفاده در رایانش ابری نیز در تأسیسات شرکت تایوانی TSMC تولید می‌شوند و این شرکت از تجهیزات ساخت ASML، شرکت هلندی، استفاده می‌کند.

متحدان آمریکا شاید بهتر باشد به جای صرفاً کاهش وابستگی خود به آمریکا، بر این تمرکز کنند که خودشان را حتی برای آمریکا ضروری‌تر کنند. 

نورمن، خبرنگار وال استریت ژورنال: این اولین باری است که یک مقام ارشد دولت ترامپ پس از مدت‌ها خواستار تغییر نظام در ایران شد.

اسکات بسنت در صحبت‌های امروز خود از تغییر نظام در ایران صحبت کرد. بازگشت به اهداف ۲۸ فوریه؟

محدود کردن مبادلات مالی و تجاری با تهران، تشدید کنترل بر شبکه‌های مستقر در دبی و برخورد با مسیرهای دور زدن تحریم‌ها می‌تواند یکی از مهم‌ترین شریان‌های اقتصادی ایران را تحت فشار قرار دهد؛ هرچند ابوظبی همچنان می‌کوشد این فشار را به‌صورت تدریجی اعمال کرده و کانال‌های سیاسی با تهران را کاملا نبندد.

برای افزایش فشار بر ایران، آمریکا به همراهی امارات نیاز دارد. امارات در آن سوی خلیج فارس قرار دارد و با وجود اختلافات مکرر میان دو دولت، پیوندهای عمیق تجاری، تاریخی و فرهنگی با همسایه بزرگ‌تر خود، ایران، دارد.