هشدار یک کارشناس نسبت به استفاده درست از اهرم تنگه هرمز؛ ممکن است هزینه‌هایی به ایران تحمیل شود که جبران آن دشوار باشد

عصر ایران: اکسیوس گزارش داد که ارتش آمریکا در اقدامی محرمانه، یک کریدور دریایی در مسیر ورود و خروج کشتی‌ها از تنگه هرمز ایجاد کرده است تا روزانه میلیون‌ها بشکه نفت از این مسیر عبور کند؛ اقدامی که به گفته دو مقام آمریکایی، با وجود بن‌بست در جنگ، موفقیتی قابل توجه برای واشنگتن محسوب می‌شود.

این عملیات طی چند هفته گذشته در جریان بوده و هر شب حدود ۱۵ تا ۲۰ نفتکش از طریق یک مسیر جنوبی در امتداد سواحل عمان وارد تنگه هرمز شده یا از آن خارج می‌شوند.

مقام‌های آمریکایی می‌گویند روزانه حدود ۱۰ میلیون بشکه نفت، معادل تقریبا نیمی از حجم انتقال نفت پیش از جنگ، از تنگه هرمز عبور کرده و وارد بازار جهانی انرژی می‌شود.

بر پایه این گزارش، این عملیات به رهبری آمریکا بخشی از مهم‌ترین پیامدهای جنگ، یعنی اختلال در عرضه نفت و جهش قیمت جهانی نفت خام، را کاهش داده است. اگرچه حجم نفت عبوری همچنان پایین‌تر از سطح پیش از جنگ است، مقام‌های آمریکایی می‌گویند این روند تاثیر محسوسی بر عرضه جهانی انرژی گذاشته است. عملیات چگونه انجام می‌شود؟

این عملیات تنها به اسکورت نفتکش‌های حامل نفت محدود نمی‌شود. ارتش آمریکا به نفتکش‌های خالی نیز کمک می‌کند تا از دریای عرب وارد خلیج فارس شوند، از تنگه هرمز عبور کنند، در بنادر کشورهای منطقه نفت بارگیری کنند و سپس از همان مسیر خارج شوند.

جزئیات این عملیات تاکنون به‌طور عمومی منتشر نشده بود.

یکی از مقام‌های آمریکایی که مستقیما در جریان این عملیات قرار دارد، به اکسیوس گفت: «ما دو ماه است مسیر جنوبی تنگه هرمز را کنترل می‌کنیم. سپاه پاسداران می‌تواند مزاحمت ایجاد کند، اما کنترل تنگه در دست آنها نیست؛ در دست ماست.» مدیریت عملیات از فورت براگ

به نوشته اکسیوس، کارگروه مسئول عملیات تنگه هرمز از مقر ارتش آمریکا در فورت براگ در ایالت کارولینای شمالی هدایت می‌شود و با کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس هماهنگی دارد.

این کارگروه هر روز فهرست کشتی‌هایی را که قصد خروج از خلیج فارس از طریق تنگه هرمز به سمت دریای عرب دارند، تهیه می‌کند. هم‌زمان، نفتکش‌های خالی اجاره‌شده نیز برای ورود به خلیج فارس و بارگیری نفت برنامه‌ریزی می‌شوند.

کشتی‌ها هر شب در بازه‌های زمانی مشخص و در قالب دو صف بزرگ، یکی برای ورود و دیگری برای خروج، از مسیر جنوبی تنگه عبور می‌کنند و تحت هدایت ارتش آمریکا قرار دارند.

در همین حال، جنگنده‌های نیروی هوایی آمریکا نیز برای مقابله با موشک‌های کروز و پهپادهای ایرانی از این مسیر محافظت می‌کنند. کاهش توان رصد ایران

مقام‌های آمریکایی می‌گویند این عملیات پس از یک کارزار نظامی دو هفته‌ای توسط فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) امکان‌پذیر شد؛ کارزاری که به ادعای آنها توان راداری و سامانه‌های نظارت دریایی ایران را کاهش داده است.

بر اساس این گزارش، ایران اکنون دید محدودی نسبت به تردد کشتی‌ها در مسیر جنوبی تنگه هرمز دارد و تنها از چند رادار بازسازی‌شده و نیروهای دیده‌بانی مستقر در قایق‌های تندروی سپاه برای رصد این مسیر استفاده می‌کند.

مقام‌های آمریکایی مدعی‌اند به دلیل کاهش توان شناسایی ایران، حملات پهپادی و موشکی این کشور عمدتا به‌صورت تقریبی و به سمت مناطقی انجام می‌شود که احتمال می‌رود کشتی‌ها از آن عبور کنند.

به گفته یکی از مقام‌های آمریکایی، برخی کشتی‌ها در حملات ایران هدف قرار گرفته‌اند، اما بسیاری از حملات نیز توسط نیروهای آمریکایی رهگیری شده‌اند. او مدعی شد که نیروهای آمریکا در اوایل هفته جاری هشت پهپاد و دو موشک کروز ایرانی را سرنگون کرده‌اند. صادرات نفت در حال افزایش است

مقام‌های آمریکایی می‌گویند طی دو هفته گذشته، هر شب حدود ۱۵ تا ۲۰ نفتکش از مسیر جنوبی تنگه هرمز عبور کرده‌اند و صادرات نفت از خلیج فارس همچنان ادامه داشته است.

به گفته آنها، میانگین صادرات روزانه اکنون به حدود ۱۰ میلیون بشکه رسیده است. در برخی شب‌های هفته‌های اخیر نیز حجم نفت خارج‌شده از خلیج فارس به ۱۵ تا ۲۰ میلیون بشکه رسیده است.

بر اساس این گزارش، در یکی از شب‌های همین هفته بیش از ۲۰ کشتی برای عبور از مسیر جنوبی تنگه برنامه‌ریزی شده بودند و امکان انتقال حدود ۱۵ میلیون بشکه نفت وجود داشته است. ترامپ: حجم عظیمی از نفت از هرمز خارج می‌شود

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز چهارشنبه در گفت‌وگو با آکسیوس گفت: «حجم عظیمی از نفت از تنگه هرمز خارج می‌شود.»

ترامپ همچنین گفت آمریکا در حال حاضر با ایران مذاکره نمی‌کند و افزود: «آنها وقت تلف می‌کنند. مذاکره با آنها اتلاف وقت است.»

او درباره وضعیت ایران نیز گفت: «ایرانی‌ها هنوز مقداری توان مبارزه دارند، اما در مجموع، دیگر چیزی جز سایه‌ای از گذشته خود نیستند.»

دیپلماسی ایرانی: مناسبات قدرت در جهان برآشفته کنونی به گونه‌ای دگرگون شده که بازیگران نظام جهانی نه‌تنها هژمونی، بلکه بیشتر راهبرد بقا را دنبال می‌کنند. بازیگران بزرگ نظام جهانی مانند ایالات متحده امریکا، چین، روسیه، اتحادیه اروپا و در نهایت ایران با روندی از تهدید بقا روبه‌رو هستند که مؤلفه‌های آن پنهان و غیرشفاف هستند.

راهبرد بقا در بستر آنارشی دهه سوم قرن ۲۱ بر ادامه کنش بازیگران در بدترین شرایط ممکن و کمترین امکان کنش سازگار با دگرگونی مناسبات قدرت، بنیان شده و چشم انداز کنشگری بازیگران را تعریف می‌کند. منابع محدود یا کمیاب بازیگران در مناسبات قدرت با وجود جنگ افزارهای نسل ۵ و نسل ۶ جنگنده‌ها، موشک‌های بالستیک هوش مصنوعی و...، انقلاب پهپادی در جنگ‌های چند سال اخیر را برساخته که جنگ روسیه و اوکراین از فوریه ۲۰۲۲ تا تهاجم فراگیر یک سال گذشته اسرائیل و ایالات متحده امریکا به ایران با این انقلاب پهپادی شناخته می‌شوند.

در کنار انقلاب پهپادی در میدان جنگ‌های جهانی که هنر جنگ قرن 21 را شکل داده، ناتوانی قدرت‌های بزرگ یا ابرقدرت‌های نظامی جهان برای پیروزی کامل و پایان جنگ با مزایای بیشمار، سیاستگذاران را به سوی جنگ افزارهای هسته‌ای یا بمب اتمی متمایل کرده است.

ناتوانی روسیه در شکست اوکراین، ناتوانی اتحاد اسرائیل، امریکا و اعراب در شکست ایران و... سبب بروز انگاره اثرگذاری بمب اتمی برای پایان جنگ شده است.

انگاره تهاجم اتمی ایالات متحده امریکا و اسرائیل به ایران برای باز کردن تنگه هرمز و پایان جنگ، همسانی روزافزونی با انگاره پایان جنگ اوکراین با بمب اتمی دارد!

این دو انگاره بر الگوی ضربه سخت برای بازگشت به نظم پیشین یا همان نظم دو ابرقدرتی بنیان شده که دارای طرفدارانی در دولت دونالد ترامپ، دولت پوتین و بلکه برخی سیاستمداران تندروی اروپایی است. رویکردی هراسناک از تاکتیکی که می‌تواند جهان را به آتش کشیده و پایان تاریخ را رقم زند.

در اندیشه سیاستگذاران راهبردی غربی به‌ویژه ایالات متحده امریکا و برخی دولت‌های اروپایی، راه نهایی برای پایان جنگ اوکراین و روسیه، تشویق روسیه برای تهاجم اتمی به اوکراین است که اوکراین، قربانی منافع بازیگران بزرگ می‌شود.

سیاستگذاران تندروی ایالات متحده امریکا به دنبال راهکاری برای بازگشایی تنگه هرمز و پایان جنگ یک سال گذشته امریکا و اسرائیل با ایران هستند که گویا تنها با بمب اتم و تهاجم اتمی به ایران امکان‌پذیر است.

پیشینه تاریخی اروپای جنگ افروز و ایالات متحده ابرقدرت نشان می‌دهد که رهبران آنها، صلح را با کشتار فراگیر و جهان ویران امکان‌پذیر می‌دانند. بنابراین جهان آشفته کنونی می‌تواند بار دیگر کارزار جنگ اتمی یا تهاجم اتمی بازیگران علیه یکدیگر باشد.

روند رویدادهای جهان آشفته و مناسبات جدید قدرت که مورد پسند قدرت‌های بزرگ نیست، وحشت از جنگ اتمی را بر افکار عمومی چیره کرده است و سیاستگذاران را سرگردان می‌سازد. عادی‌سازی تهاجم اتمی به اوکراین یا ایران در افکار عمومی را می‌توان در اخبار و تحلیل‌های روزمره رسانه‌های بین‌الملل دنبال کرد که در چارچوب هشدارهایی از سوی سیاستمداران یا کارشناسان مطرح می‌شوند. 

در چنین وضعیتی، سیاستگذاران ارشد ایران باید احتمال تهاجم اتمی به ایران را جدی بدانند و جنگ یک سال اخیر به‌ویژه کشتار کودکان مدرسه میناب و شهروندان لامرد را جلوه آمادگی امریکا و اسرائیل برای به‌کارگیری بمب اتمی علیه ایران قلمداد کنند و طرحی نو برای بازدارندگی دشمنان از تهاجم اتمی در پیش گیرند تا فرصت نجات ایران از آسیب بزرگ و جبران‌ناپذیر را از دست ندهند.

طی دو روز گذشته رسانه‌های آمریکایی به صورت مکرر مدعی ایجاد یک کریدور تحت حاکمیت آمریکا برای انتقال نفت‌کش‌ها خارج از تسلط ایران در تنگه هرمز شده‌اند. وزیر انرژی آمریکا هفته گذشته مدعی شد که با حمایت نظامی آمریکا روزانه ۱۵ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور می‌کند. اما آیا این ادعاها نسبتی با واقعیت میدانی دارند؟ در ادامه ادعاهای مطرح‌شده از سوی رسانه‌های غربی در سه محور اصلی بررسی و راستی‌آزمایی شده‌اند. ۱. ادعای ایجاد «کریدور امن آمریکایی» و سهم ۸۰ درصدی مسیر عمانی (۱۰ تا ۲۹ مرداد)

پایگاه اکسیوس به نقل از مقام‌های آمریکایی مدعی شده است: «ارتش آمریکا طی چند هفته گذشته یک کریدور ناوبری در جنوب تنگه هرمز و امتداد سواحل عمان ایجاد کرده و حدود ۱۰ میلیون بشکه نفت در روز از این مسیر عبور می‌کند.» شبکه سی‌ان‌ان نیز با استناد به تحلیل همایون فلکشاهی، تحلیل‌گر ارشد Kpler ادعا کرده است: «بیش از ۸۰ درصد ترددهای مایعات در دو هفته گذشته از مسیر عمانی یا به‌صورت ترددهای تاریک انجام شده که نشان می‌دهد ایران تسلط خود را بر تنگه حداقل به‌طور جزئی از دست داده است.»

راستی‌آزمایی: نادرست و گمراه‌کننده

بر اساس داده‌های دقیق مؤسسه رهگیری Kpler، از ۱۰ تا ۲۹ مرداد (۱ تا ۱۹ اوت)، در مجموع ۲۳۶ فروند شناور از تنگه هرمز عبور کرده‌اند. از این تعداد، ۸۳ فروند به صورت کاملاً آشکار از مسیر شمالی (تحت نظارت ایران) تردد کرده‌اند و تنها ۳ فروند شناور از مسیر رسمی عمانی عبور داشته‌اند. ۱۴۸ شناور باقی‌مانده (حدود ۶۰ درصد کل ترددها) سامانه‌های رهگیری خود را خاموش کرده‌اند (تردد تاریک).

ارجاع دادن کل «ترددهای تاریک» به کریدور آمریکایی، دستکاری در تحلیل آماری است؛ چرا که بخش قابل توجهی از این کشتی‌های تاریک اتفاقاً در حال حمل نفت ایران و دور زدن تحریم‌ها و محاصره هستند. مارک ایوب، پژوهشگر و مشاور سیاست‌گذاری انرژی در این‌باره تصریح می‌کند: «تعدادی از شناورهای ایرانی نیز از طریق مسیر عمانی و اغلب با انجام انتقال‌های کشتی‌به‌کشتی (STS) در حال تردد هستند تا از تحریم‌های علیه ایران و محاصره آمریکا عبور کنند. آن‌ها محموله خود را به عمان می‌فرستند، اسناد محموله‌ها را تغییر می‌دهند تا به عنوان صادرات عمان به نظر برسد و سپس آن را روانه بازار نفت می‌کنند.»

همچنین محمد رفیق حالیتیم، مدیر ارشد در مؤسسه Kpler در گفتگو با الجزیره تأکید کرده است: «به دلیل ماهیت ترددهای تاریک، بسیار دشوار است که تعیین کنیم چه سهمی از آن‌ها از مسیر عمانی استفاده کرده‌اند و تأیید مسیر دقیق آن‌ها با داده‌های موجود ممکن نیست.»

به گفته مارک ایوب: «ایران همچنان ظرفیت قابل توجهی برای ایجاد اختلال در ترافیک دریایی دارد و در وضعیت موجود تسلط خود را از دست نداده است.» ۲. ادعای صادرات ۱۰ تا ۱۵ میلیون بشکه نفت در روز و بازگشت به شرایط عادی

کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا هفته گذشته در شبکه اجتماعی ایکس مدعی شده است: «مجموع نفت عبوری از تنگه و مسیرهای جایگزین به حدود ۱۵ میلیون بشکه در روز رسیده که به میانگین ۲۰ میلیون بشکه‌ای پیش از جنگ نزدیک است.» اکسیوس نیز ادعا کرده در برخی شب‌ها بین ۱۵ تا ۲۰ میلیون بشکه نفت از خلیج فارس خارج می‌شود.

راستی‌آزمایی: مبالغه‌آمیز و تعارض با آمارهای میدانی

داده‌های مؤسسات Kpler و Vortexa نشان می‌دهند میانگین واقعی تردد نفت خام و فرآورده‌ها از تنگه هرمز پس از آغاز درگیری‌ها بسیار پایین‌تر از ارقام ادعایی است. طبق داده‌های Kpler، در بازه ۱۰ تا ۲۹ مرداد تنها ۱۱۲ فروند شناور حامل نفت و گاز از تنگه عبور کرده‌اند که معادل روزانه کمتر از ۶ فروند شناور است، در حالی که پیش از جنگ روزانه حدود ۱۳۰ فروند شناور از این تنگه عبور می‌کردند.

مت اسمیت، مدیر تحقیقات کالا در مؤسسه Kpler می‌گوید: «تطبیق دادن فاصله میان آنچه ما در داده‌ها می‌بینیم و آماری که وزیر انرژی آمریکا نقل می‌کند غیرممکن است.» ۳. ادعای برقراری امنیت کامل و خنثی‌سازی تهدیدها

اکسیوس به نقل از مقام‌های آمریکایی ادعا کرده است: «سامانه‌های راداری ایران تضعیف شده و نیروی دریایی آمریکا بیشتر حملات پهپادی و موشکی را رهگیری می‌کند.»

راستی‌آزمایی: نادرست و متناقض با وضعیت بازار

پاسخ بازار جهانی انرژی به این ادعاها کاملاً متفاوت است. قیمت نفت برنت به ۹۲.۹ دلار و هزینه بیمه ریسک جنگی برای سوپرتانکرها از ۰.۲۵ درصد ارزش کشتی به ۷.۵ تا ۱۰ درصد (معادل ۱۰ تا ۱۳ میلیون دلار برای هر سفر) جهش یافته است.

شرکت ملی نفت ابوضبی (ADNOC) اعلام کرده که از زمان آغاز جنگ، ۱۵ فروند از شناورهایش هدف حملات موشکی و پهپادی قرار گرفته‌اند. خاموش کردن فرستنده‌ها توسط شناورها نیز نه نشان‌دهنده اطمینان به چتر حمایتی آمریکا، بلکه به دلیل ترسی است که مالکان از هدف قرار گرفتن دارند.

نیل کوئیلیام، پژوهشگر ارشد اندیشکده چتم هاوس می‌گوید: «خاموش کردن فرستنده‌ها ایمنی دریانوردی را کاهش می‌دهد، اما صاحبان کالا ریسک آن را پذیرفته‌اند تا هدف سامانه‌های نظامی قرار نگیرند.»