جوان آنلاین: در برابر تشدید فشارهای اقتصادی و ارزی امریکا علیه کشورمان، سیاستگذاران اقتصادی به سمت تقویت منابع حرکت کردهاند و بر اساس آمارها، در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵ حدود ۵/۷ میلیارد دلار درآمد حاصل از فروش نفت در اختیار بانک مرکزی قرار گرفت که این رقم حدود ۵/۱ برابر درآمد نفتی تخصیص یافته در مدت مشابه سال گذشته است. پیش از این نیز ذخایر ارزی بانک مرکزی با حدود ۵/ ۴ میلیارد دلار تقویت شده بود. مجموعه این منابع، در کنار سایر درآمدهای ارزی، میتواند ضمن تأمین منابع ارزی برای واردات کالاهای اساسی، بازار ارز را نیز مدیریت کند.
با وجود جنگ، محاصره، تحریمهای نفتی و فشارهای مختلف، نرخ ارز در بازار آزاد حدود شش ماه گذشته ۱۶ درصد افزایش داشته که به گفته کارشناسان این میزان افزایش در شرایط جنگی مدیریت شده است. از مجموع عملکرد بانک مرکزی و اظهارات رئیس کل بانک مرکزی، اینگونه برآورد میشود که سیاست بازارساز برای کنترل نرخ ارز در این مدت، فشار عرضه نبوده و بانک مرکزی بیش از عرضههای سنگین بر افزایش ذخایر ارزی متمرکز بوده است.
عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی اخیراً در یک گفتوگوی تلویزیونی با بیان اینکه هدف بانک مرکزی فشار بر عرضه با هدف پایین آوردن نرخ ارز نبوده، گفت: تلاش میکنیم با اتخاذ سیاستهای درست، نوسانات بازار را کنترل کنیم. کما اینکه مردم میتوانند با ارائه کارت ملی، تا سقف یکهزار یورو از صرافیها خرید کنند. به گفته او در مقاطعی که مطرح میشد بانک مرکزی در حال ارزپاشی است، آمارها نشان میدهد فروش ارز با نرخ توافقی انجام شده است.
او با ارائه آماری از سیاستگذاریهای ارزی اظهار داشت: از دیماه سال گذشته تاکنون، حدود ۷/ ۱ میلیارد دلار خرید و ۳/ ۰ میلیارد دلار فروش ارز انجام شده است؛ بنابراین، در مجموع ۴/ ۱ میلیارد دلار به ذخایر اسکناس بانک مرکزی افزوده شده است. همتی درباره مدیریت بازار ارز اظهار داشت: نوسانات کوتاهمدت و اخبار لحظهای رسانهها درباره قیمت ارز، ملاک ارزیابی سیاستگذار نیست، آنچه برای بانک مرکزی اهمیت دارد، روند میانمدت و بلندمدت نرخ ارز است. رئیس کل بانک مرکزی ادامه داد: اجرای سیاست درست میتواند نوسانات بازار ارز را کنترل کند. با این حال، در شرایطی که اقتصاد کشور با فشارهای متعدد روبهروست، درباره آینده نمیتوان با قطعیت سخن گفت. هدف این است که به دنیا نشان دهیم کشور برنامه دارد و اقتصاد ایران، در کنار نیروهای مسلح و مردم، بهگونهای مدیریت و برنامهریزی میشود که آسیبی به کشور وارد نشود.
مأموریت ارزی برای وصول مطالبات
از سوی دیگر، باید به تلاشهای بانک مرکزی در راستای وصول مطالبات ارزی نیز اشاره کرد. در همین بازه زمانی، بانک مرکزی برای دسترسی به منابع ارزی ایران در عراق با مقامات این کشور رایزنی کرده است. طبق گزارشها، ایران در سال گذشته حدود ۱۲میلیارد دلار به عراق صادرات داشته و تعیین تکلیف منابع حاصل از این تجارت میتواند بر منابع ارزی کشور تأثیر بگذارد. رئیس کل بانک مرکزی در بخش دیگری از اظهارات خود به سفر اخیرش به عراق اشاره کرد و با اشاره به اینکه روابط خوب سیاسی و اقتصادی با عراق داریم، اظهار داشت: پیش از جنگ ۱۲ میلیارد دلار صادرات به این کشور داشتیم که ۴ میلیارد مربوط به بخش دولت (گاز، برق و امور مرتبط) و ۸ میلیارد مربوط به بخش خصوصی بود. او افزود: یکی از مشکلات صادرات بخش خصوصی به عراق این بوده که تعرفهها و اختلاف نرخ ارزی در عراق باعث کاهش قدرت رقابتی صادرکنندگان ایرانی شده است و در حال بحث درباره راهکارها با وزیر دارایی و تجارت هستیم.
همتی با اشاره به مطالبات ایران از این کشور اظهار داشت: بابت مطالبات از دولت عراق آنها قول دادهاند رسیدگی خواهند کرد، اما عراق نیز با مشکلاتی مواجه است، از جمله بسته بودن تنگه هرمز، پرداخت حقوق کارکنان از درآمد نفت که طی سه، چهار ماه اخیر کند شده بود؛ درخصوص پولهای ایران در بانک عراقی باید بگویم درباره حل و تسهیل انتقال و استفاده از آن صحبت شده است و انتظار بهبود وجود دارد. رئیس کل بانک مرکزی ادامه داد: در دیدار با نخستوزیر عراق نتیجه گرفتیم که با تکیه بر منابع بانک تیبیای عراق (TBI Bank) بتوانیم پشتوانهای برای صدور ضمانتنامه پیمانکاران ایرانی در عراق فراهم کنیم، نخستوزیر عراق این موضوع را پذیرفت و دستور مساعد صادر شد.
اصلاح روشهای موجود برای بازگشت ارز صادراتی
در راستای ایجاد حاشیه امن ارزی، تلاش شده با کاهش شکاف نرخهای ارزی و تسهیل بازگشت ارز صادراتی، جریان ورود ارز به چرخه رسمی تقویت شود. از ابتدای سال ۱۳۹۷ تا ۲۷ بهمن ۱۴۰۴، حدود ۷/ ۱۳۰ میلیارد دلار ارز حاصل از صادرات غیرنفتی به چرخه رسمی بازنگشته بود که ۸/ ۸۱ میلیارد دلار آن مربوط به تعهدات ارزی سررسیدشده و ایفا نشده است. این ارقام در حالی مطرح میشود که بخشی از ارز صادرکنندگان میتواند از مسیرهایی خارج از سازوکار تعیین شده توسط سیاستگذار وارد چرخه اقتصادی شده باشد.
در همین زمینه مهدی دارابی، دستیار ارزی بانک مرکزی تأکید کرده است رقم ۸۱ میلیارد دلار به معنای آن نیست که این منابع به کشور بازنگشتهاند. به گفته او، بخشی از این ارزها از مسیرهایی مانند واردات بدون انتقال ارز، واردات از محل سپرده، ترخیص درصدی، واردات طلا و اسکناس ارز وارد چرخه اقتصاد شدهاند. در این میان، واردات بدون انتقال ارز یکی از مسیرهایی است که در آن بانک مرکزی ارز واردکننده را تأمین نمیکند و خود واردکننده ارز مورد نیاز را فراهم میکند.
دارابی همچنین تأکید کرده که حتی اگر صادرکننده ارز خود را وارد چرخه اقتصادی کند، استفاده از مسیری خارج از چارچوب تعیین شده نیز در آمار عدم ایفای تعهد ارزی قرار میگیرد. از سوی دیگر، بخشی از این منابع ممکن است به واردات غیررسمی، خرید دارایی در خارج از کشور یا نگهداری ارز و طلا اختصاص یافته باشد. به گفته او، افزایش نااطمینانیهای اقتصادی و همچنین جذاب نبودن برخی مسیرهای رسمی به دلیل نرخهای دستوری ارز و محدودیتهای موجود، از عوامل کاهش نرخ بازگشت ارز از سال ۱۴۰۱ بوده است. در نتیجه، رقم ۸/ ۸۱ میلیارد دلار را نمیتوان بهسادگی معادل ارز از دسترفته یا ارز خارج شده از کشور دانست. مسئله اصلی، تفاوت میان بازگشت ارز به اقتصاد و بازگشت ارز از مسیر مورد تأیید سیاستگذار است.
در هر صورت بازگشت ارز حاصل از صادرات در حال حاضر یکی از محورهای اصلی سیاست ارزی کشور و مهمترین الزام تقویت منابع ارزی در شرایط کنونی است. کارشناسان آسیبشناسی سازوکار بازگشت ارز و اصلاح روشهای موجود را راهکار تقویت جریان رسمی ارز و بازگشت ارزهای صادراتی میدانند. در مجموع، تقویت ذخایر، وصول مطالبات ارزی و تسهیل بازگشت ارز صادراتی، سه ضلع اصلی پدافند ارزی کشور هستند. کارشناسان تأکید دارند که بانک مرکزی باید بیش از پیش شرایط را برای تسریع در بازگشت ارزهای صادراتی افزایش دهد.
جوان آنلاین: رئیسجمهور امریکا که نتوانسته در جنگ نظامی با ایران، دستاورد مدنظر خود را محقق کند، از برنامه برای عملیات اقتصادی بیسابقه علیه ایران خبر داد. در سایه واکنشهای تند مقامات ایرانی و تحلیلهایی درباره بینتیجه بودن چنین رویکردی، چین نیز مخالفت خود را با این اقدام خصمانه امریکا علیه ایران اعلام کرده است.
«خردکنندهترین عملیات اقتصادی تاریخ» تعبیری است که دونالد ترامپ روز چهارشنبه از آن برای توصیف مرحله جدیدی از جنگ اقتصادی امریکا علیه ایران استفاده کرده است. ترامپ در این پیام که آن را «روز دی اقتصادی» (Economic D- Day) نامیده، نوشته است: «ایران فرصت توافق را از دست داده است و اکنون با جنگ اقتصادی و انزوا در مقیاسی بیسابقه مواجه خواهد شد.» او تأکید دارد که این اقدام، فلجکنندهترین عملیات اقتصادیای خواهد بود که تاکنون علیه هر کشوری انجام شده است. ترامپ خطاب به کشورهایی که به ایران کمک میکنند هم نوشته است: «هر کشوری که به نهادهای مالی، کسبوکارها، فرودگاهها یا نهادهای دولتی خود اجازه دهد هر نوع کمک اقتصادی به ایران ارائه کنند، خود با عواقب اقتصادی عظیمی مواجه خواهد شد» او از متحدان امریکا خواسته است در این کارزار برای «منزوی کردن و شکست دادن تهدید ایران» به واشینگتن بپیوندند. رئیسجمهور امریکا شامگاه چهارشنبه هم به سؤال خبرنگاران در کاخ سفید درباره فشارهای اقتصادی بر ایران اینطور پاسخ داد: «ما چیزهایی داریم که میتوانیم علیه ایران تحریم کنیم. ما تحریمهای بسیار سختگیرانهای داریم و خواهیم دید چه اتفاقی میافتد.» وی ادعای باز بودن تنگه هرمز را تکرار و ادعا کرد: «خطوط لوله زیادی در حال ساخت است. من فکر میکنم تنگه هرمز به اندازه گذشته مهم نخواهد بود.» دونالد ترامپ از گفتوگو با رادیو دبیلیوایبیسی ۷۷ نیز برای تکرار مجموعه لفاظیهای خود علیه ایران استفاده کرد و با اشاره به اینکه نیروی هوایی ایران، بسیاری از رهبران ایران از بین رفتهاند و کسی نمیداند که چه کسی ایران را رهبری میکند، مدعی شد: «چارهای جز حمله به ایران نداشتیم، اگر ۱۰۰ بار دیگر هم لازم بود این کار را انجام میدادم، ایران نباید به سلاح هستهای دست یابد.» اسکات بسنت، وزیر خزانهداری امریکا، نیز روز پنجشنبه مدعی شد: «اگر ما حداکثر فشار اقتصادی را اعمال کنیم، احتمالاً دیگر شاهد ازسرگیری گسترده عملیات نظامی نخواهیم بود.» بسنت همچنین مدعی شد که به همراه متحدان خود تحریمهای بیشتری علیه ایران اعمال خواهد کرد. پس از مصاحبه بسنت با سیانبیسی، قیمت نفت افزایش پیدا کرد.
عراق و ترکیه، پس از چین
سید عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، خط و نشان ترامپ برای «شروع عملیات اقتصادی» علیه ایران را اقدامی در جهت انحراف افکار عمومی امریکا از بحرانهای مالی داخلی دانست و تصریح کرد: «اصرار بر ادامه سیاستهای شکستخورده، تنها شکستهای بیشتری به بار خواهد آورد و دشمنی ایرانیان را در پی خواهد داشت.» او عصر دیروز هم در توئیتی با اشاره به سوابق رؤسای جمهور امریکا که از اصطلاح «تحریمهای فلجکننده»، «فشار حداکثری» و تسلیم بی قید و شرط صحبت کردهاند، نوشت: «این فیلم را قبلاً دیدهایم، همان داستان همیشگی فقط با قلدرهای متفاوت» کاظم غریبآبادی، معاون وی، نیز با اشاره به تلاشهای نظامی ماههای گذشته که نتیجه مطلوب واشینگتن را نداشته است، اعلام کرد: «جنگ نظامی نتیجه نداد، حالا اسم شکست بعدی را «جنگ اقتصادی» گذاشتهاند.»
این رویکرد، واکنشی در سطح جهانی به ویژه از جانب چین را به دنبال داشته است. لین جیان، سخنگوی وزارت امور خارجه این کشور، روز جمعه گفت: «پکن با تحریمهای یکجانبه و غیرقانونی که فاقد مبنای حقوق بینالملل بوده و از سوی شورای امنیت سازمان ملل متحد مجاز نشدهاند، مخالف است.» وی پنجشنبه هم گفته بود: «اعمال تحریم و فشار به حل مسئله کمکی نمیکند. چین از طرفهای ذیربط میخواهد مسئولانه عمل کنند و مسائل را از طریق ابزارهای دیپلماتیک و سیاسی حلوفصل کنند.» نادر حبیبی، استاد دانشگاه برندایس، در گفتوگو با الجزیره تأکید دارد که چین هدف اصلی تحریمهای تهدیدشده علیه کشورهای کمککننده به ایران خواهد بود و پس از آن عراق و ترکیه قرار خواهند گرفت. تحریم علیه ایران احتمالاً در نتیجه فشار امریکا و پس از گفتوگو میان مقامهای دو کشور «تحمیل» شده است. حبیبی گفت اجرای این تحریمها، بهویژه در مورد چین، با چالش روبهرو خواهد بود زیرا دولت چین به نهادهای خود هشدار داده است که با تحریمهای امریکا همکاری نکنند. همچنین توقف تجارت زمینی با ترکیه و عراق دشوار خواهد بود.
روسیه به ایران فشار نمیآورد
پس از چین، روسیه نیز علیه این رویکرد دولت ترامپ موضع گرفت. میخائیل اولیانوف، نماینده دائم روسیه نزد سازمانهای بینالمللی در وین، اعلام کرد سیاست اعمال فشار امریکا به این کشور اجازه نخواهد داد اهداف خود در قبال ایران را محقق کند. در «ایکس» نوشت: «ایران چندین دهه است که تحت تحریمهای امریکا قرار دارد. تهران در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ نشان داد که توان ایستادگی در برابر سیاست فشار حداکثری را دارد. اگر واشینگتن واقعاً میخواهد به هر یک از اهداف خود دست یابد، راه نادرستی را برگزیده است. نتایج مثبت تنها از طریق دیپلماسی صادقانه قابل دستیابی است. هرچه ایالات متحده زودتر به این واقعیت پی ببرد، بهتر خواهد بود.» واسیلی نبنزیا، نماینده دائم روسیه در سازمان ملل متحد، روز پنجشنبه به خبرنگاران گفت: «علت این درگیری نه در کارهایی که ایران انجام داده یا نداده است، بلکه در تجاوز بیملاحظه و ناموجهی است که توسط ایالات متحده علیه ایران آغاز شده است.» او با اعلام این که تصور نمیکند ایران از پایبندی به تفاهمات و توافقات موجود سر باز زده باشد، گفت: «روسیه، در اصل، هیچ فشاری بر هیچکس، چه ایران و چه هر کشور دیگری، وارد نمیکند. ایران یک کشور مستقل است و حق دارد تصمیمات خود را بگیرد.» مجله پلیتیکو در گزارشی با استناد به گفتههای مقامهای سابق دولت ترامپ، سفرای امریکا و کارشناسان غرب آسیا، با اشاره به ادعای امریکا درباره اینکه این جنگ اقتصادی با جنگهای قبلی متفاوت خواهد بود، نوشت که در این مورد تردیدهایی وجود دارد. این مجله اشاره کرد که دونالد ترامپ منتظر تسلیمشدن ایران در نتیجه جنگ اقتصادی است ولی به نظر میرسد تهران مایل است بیشتر صبر کند و از خواستههای او برای لغو هزینههای اعمالشده بر کشتیهایی که از تنگه هرمز عبور میکنند یا سایر خواستههایی که ترامپ میخواهد برای پایاندادن به درگیری به آنها دست یابد، پیروی نخواهد کرد. جیمز جفری، سفیر سابق که در سه دولت، از جمله دولت اول ترامپ، خدمت کرده است، بر این باور است: «این یک جنگ فرسایشی است و مطمئنم که وزارت خزانهداری در حال انجام اصلاحات جزئی در اینجا و آنجا برای بستن روزنهها یا گسترش تحریمها است.» او افزود: «باور اینکه پس از بیست سال تحریمهای امریکا و تجربه ایران در دور زدن آنها، اتفاق قاطعی رخ دهد، دشوار است.»
تردد تنها هفت شناور در تنگه هرمز
بنابر اعلام مرکز عملیات تجارت دریایی انگلیس، تردد کشتیها در تنگه هرمز به ۴درصد سطح پیش از درگیری کاهش یافته است. دادههای کشتیرانی کپلر نشان میدهد که عبور کشتیها از تنگه هرمز در روز پنجشنبه در مقایسه با روز قبل کاهش یافته است و تنها هفت کشتی باری، شامل چهار کشتی ورودی و سه کشتی خروجی، از این گذرگاه راهبردی عبور کردند. گزارشها حاکی است که هیچیک از این شناورها نفتکش یا حامل گاز طبیعی مایع نبودند، هرچند یک کشتی بسیار بزرگ حامل پروپان و بوتان از مسیر ایران از تنگه خارج شد. این در حالی است که آکسیوس به نقل از دو مقام امریکایی مدعی شد: «ارتش امریکا بهطور محرمانه یک کریدور کشتیرانی برای ورود و خروج کشتیها از تنگه هرمز ایجاد کرده تا روزانه میلیونها بشکه نفت از این مسیر عبور کند. نیروی هوایی امریکا نیز جنگندههایی را برای مقابله با موشکها و پهپادهای ایرانی روی این کریدور در اختیار دارد. حدود ۱۰ میلیون بشکه نفت در روز، تقریباً نیمی از حجم انتقال نفت پیش از جنگ، از تنگه خارج میشود.» فاکسنیوز نیز مدعی شد: «ایران کمکم متوجه میشود که رئیسجمهور ترامپ و ارتش امریکا در خارج کردن مخفیانه نفت از تنگه هرمز تا سقف ۱۰ میلیون بشکه موفق هستند. بعضی شبها به ۱۵ تا ۲۰ میلیون بشکه میرسد.» شرکت ملی نفت عربستان سعودی (آرامکو) حداقل ۴ میلیون بشکه نفت خام را با شرایط تحویل و بارگیری در خارج از تنگه هرمز به خریداران چینی فروخته است. آرامکو برای انتقال نفت به خارج از خلیج فارس، از خط لوله استراتژیک «شرق به غرب» استفاده میکند تا محمولهها را به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ برساند. همچنین بهرهگیری از پایانههای ذخیرهسازی منطقه مانند بندر فجیره در امارات در دستور کار قرار دارد.
جوان آنلاین: رئیس ستادکل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در پیامی با ترسیم تصویری از آمادگی همهجانبه، هوشمند و روزآمد نیروهای مسلح برای مواجهه با پیچیدهترین تهدیدات، تأکید کرد: هرگونه خطای محاسباتی و تهدیدات متعارف و نوین دشمنان با پاسخهایی انقلابی، کوبنده، پشیمانکننده و ویرانگر مواجه خواهد شد؛ موضعی که در کنار سخنان سرپرست وزارت دفاع درباره ارتقای توان تکنیکی و تاکتیکی ایران، افزایش شگفتانههای دفاعی در جنگ رمضان و عملکرد متفاوت نیروهای مسلح نسبت به جنگ ۱۲ روزه، از ورود توان دفاعی کشور به مرحلهای تازه حکایت دارد؛ مرحلهای که در آن، تجربه میدانهای اخیر با توسعه فناوریهای نوین، هوش مصنوعی، سامانههای هوشمند، ظرفیتهای سایبری و فضایی و اتکا به نیروی انسانی متخصص پیوند خورده است تا پاسخ ایران به تغییر شکل تهدیدات دشمن نیز متناسب با مختصات جنگهای امروز و آینده، نوینتر، دقیقتر و بازدارندهتر باشد.
سردار سرلشکر خلبان علی عبداللهی، رئیس ستادکل نیروهای مسلح، در پیامی به سرپرست وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح به مناسبت ۳۱ مرداد، روز صنعت دفاعی، این روز را تجلیگاه شکوه قدرت بومی و بازدارنده ایران مقتدر در برابر تحریمهای ظالمانه و صفبندی استکبار کودککش توصیف کرد.
رئیس ستادکل نیروهای مسلح، صنعت دفاعی را یکی از ارکان بیبدیل «قدرت ملی» توصیف کرد که نقشی محوری در تحکیم امنیت و عزت ایران اسلامی دارد. به گفته وی، آنچه در سالهای اخیر در مجموعه وزارت دفاع شکل گرفته، صرفاً افزایش ظرفیت تولید تجهیزات نظامی نبوده، بلکه باید آن را یک «انقلاب صنعتی دفاعی بازدارنده» دانست. عبداللهی تصریح کرد: این تحول راهبردی، حوزههایی همچون طراحی، مدیریت فناوری، اقتصاد دفاع، زنجیره دانشبنیان و الگوی تولید هوشمند را دربرگرفته و در کنار توسعه تجهیزات و سامانههای دفاعی، زمینه لازم را برای تضمین موفقیت در میدان فراهم کرده است. از این منظر، صنعت دفاعی کشور بهعنوان پاسخی هوشمندانه به پیچیدگیهای جنگهای امروز و آینده، مسیر خود را از یک الگوی صرفاً تجهیزاتی فراتر برده و به عرصهای برای پیوند علم، فناوری، دانشبنیان شدن و نیازهای عملیاتی تبدیل شده است.
خوداتکایی، پایه شکلگیری قدرت دفاعی
رئیس ستادکل نیروهای مسلح، بالندگی کنونی صنعت دفاعی کشور را مرهون شکلگیری باور و اراده خوداتکایی دانست و تأکید کرد: این رویکرد، با اندیشه و تأکید معمار کبیر انقلاب اسلامی، امام خمینی (ره)، شکل گرفت و در ادامه با هدایتهای رهبران انقلاب و تأکید بر خودکفایی علمی و توسعه قدرت بازدارنده، مسیر ظهور ظرفیتهای گسترده دفاعی و تهاجمی کشور را هموار کرد. ثمرات این ظرفیتها امروز تنها به عرصههای داخلی محدود نیست و آثار آن در میدانهای منطقهای و فرامنطقهای و همچنین در تجربه دفاع مقدس دوم و سوم در برابر جنگ تحمیلی امریکایی ـ صهیونیستی آشکار شده است.
عبداللهی با گرامیداشت یاد و نام شهدای حوزه صنعت دفاعی، بهویژه شهیدان والامقام نصیرزاده، فخریزاده و نامجو، بار دیگر بر اهمیت نقش نیروی انسانی، دانش و خودباوری در استمرار مسیر پیشرفت دفاعی کشور تأکید کرد.
آمادگی در همه میدانها.
اما مهمترین بخش پیام رئیس ستادکل نیروهای مسلح، ترسیم گستره آمادگی ایران برای مواجهه با شکلهای مختلف تهدید بود. سرلشکر عبداللهی تأکید کرد: نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران با آمادگی همهجانبه، هوشمند و روزآمد، در تمامی عرصههای زمینی، دریایی، هوایی، پدافندی، فضایی و سایبری آماده مقابله با تهدیدات هستند. وی هشدار داد که هرگونه خطای محاسباتی و تهدیدات متعارف و نوین دشمنان، با پاسخهایی انقلابی، کوبنده، پشیمانکننده و ویرانگر مواجه خواهد شد. این پیام را میتوان تأکیدی بر یک اصل در معادله بازدارندگی ایران دانست؛ اینکه با تغییر شکل تهدیدات، نوع آمادگی و ظرفیت پاسخ نیز ثابت نخواهد ماند. اگر دشمنان به سراغ شیوهها و ابزارهای تازه بروند، توان دفاعی کشور نیز با اتکا به تجربه، فناوری و آمادگی روزآمد، برای پاسخ به تهدیدات جدید سازماندهی شده است. تأکید رئیس ستادکل نیروهای مسلح بر آمادگی در عرصههای سایبری و فضایی، در کنار حوزههای کلاسیک نظامی، نشان میدهد مفهوم تهدید در نگاه نیروهای مسلح محدود به یک جغرافیا یا یک شیوه مشخص از جنگ نیست. تهدیدات نوین میتوانند از عرصههای مختلفی متوجه امنیت و منافع ملی کشور شوند و به همین دلیل، پاسخ به آنها نیز نیازمند مجموعهای از ظرفیتهای متنوع و بههمپیوسته است. از این منظر، آنچه عبداللهی از آن بهعنوان آمادگی «هوشمند و روزآمد» یاد میکند، صرفاً افزایش توان تجهیزاتی نیست، بلکه به معنای انطباق مستمر ظرفیتهای دفاعی با تحولات میدان و پیچیدگیهای جنگهای جدید است. این رویکرد در سخنان سرپرست وزارت دفاع نیز بازتاب یافت؛ جایی که سردار سیدمجید ابنالرضا، با اشاره به تجربه دو جنگ اخیر، از ارتقای توانمندیهای ایران و افزایش شگفتانههای تکنیکی و تاکتیکی سخن گفت.
کوهی که بخش بزرگی از آن دیده نمیشود
سرپرست وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، در سخنرانی پیش از خطبههای نماز جمعه تهران به مناسبت روز صنعت دفاعی، با گرامیداشت یاد و خاطره شهدای جنگ رمضان، شهدای صنعت دفاعی و فرماندهان شهید کشور در دو جنگ اخیر، صنعت دفاعی ایران را جلوهای از علم و فناوری، خلاقیت، ایمان، استقلال و اراده یک ملت دانست. وی با بیان اینکه توانمندیهای صنعت دفاعی را باید به کوهی تشبیه کرد که بخش بزرگی از آن در زیر سطح قرار دارد، گفت: مجموعهای گسترده از دانشگاهها، آزمایشگاههای علوم و تحقیقات، شرکتهای دانشبنیان، دانشمندان، مهندسان، کارگران، متخصصان و هزاران جوان ایرانی، بهصورت شبانهروزی برای حفظ امنیت و اقتدار کشور تلاش میکنند. ابنالرضا افزود: اگر امنیت وجود نداشته باشد، اقتصاد آسیب میبیند، سرمایهگذاری کاهش پیدا میکند، علم و فناوری با مشکل مواجه میشود و آرامش عمومی نیز از بین خواهد رفت. از این رو، توان دفاعی و صنعت دفاعی امروز از ارکان مهم امنیت ملی و یکی از مؤلفههای اصلی بازدارندگی به شمار میرود.
قدرت برای جلوگیری از جنگ
سرپرست وزارت دفاع در ادامه تأکید کرد: قدرت دفاعی جمهوری اسلامی ایران برای جنگطلبی نیست، بلکه هدف از تقویت این قدرت، جلوگیری از جنگ و تجاوز است. جمهوری اسلامی ایران هیچگاه آغازگر تجاوز به هیچ کشوری نبوده و نخواهد بود و اهل تجاوز نظامی نیست، اما در عین حال اجازه تجاوز نظامی به سرزمین، استقلال و امنیت کشور را نیز نخواهد داد.
ابنالرضا جنگ اخیر را با وجود همه تلخیها، هزینهها و شهادت فرماندهان، دانشمندان، زنان و کودکان، یک میدان بزرگ آزمون برای ملت ایران توصیف کرد و گفت: ملت ایران در کنار همه داغها و خسارتهای این جنگ، یک حقیقت بزرگ را نیز مشاهده کرد و آن قدرت خودباوری ملی بود. به گفته سرپرست وزارت دفاع، این تجربه نشان داد ملت ایران اگر بر توان داخلی خود تکیه کند، به جوانان اعتماد داشته باشد، علم و فناوری را وارد میدان کند و اتحاد و انسجام خود را حفظ کند، میتواند در برابر تهدیدات ایستادگی کند. سرپرست وزارت دفاع همچنین یکی دیگر از درسهای جنگ اخیر را اتحاد و انسجام ملی دانست و گفت: هر زمان ملت و قدرت دفاعی کشور در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند، ایران توانسته است همه ظرفیتهای خود را در برابر دشمن به کار گیرد.
شگفتانههای جنگ رمضان
از مهمترین بخشهای سخنان سرپرست وزارت دفاع، مقایسه توان و عملکرد ایران در جنگ ۱۲روزه و جنگ رمضان بود. ابنالرضا تصریح کرد: جمهوری اسلامی ایران در جنگ رمضان بهمراتب قویتر از جنگ ۱۲ روزه وارد میدان شد و شگفتانههای ایران در حوزه تکنیک و تاکتیک نیز نسبت به جنگ قبلی ارتقا یافته بود. وی همچنین گفت: میزان نفوذ نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در عمق مواضع دشمن، تعداد سقوط بالگردها و هواپیماهای عملیاتی و شناسایی دشمن، تسلط بر اقدامات منطقهای دشمن و ایجاد اقدامات دردآور علیه آن، نسبت به جنگ تحمیلی دوم افزایش یافته بود. سرپرست وزارت دفاع افزود: در جنگ رمضان، پایگاههای دشمن با دقت بیشتری نسبت به جنگ ۱۲ روزه مورد هدف قرار گرفتند و این مسئله، به نمایش قدرت نظامی جمهوری اسلامی ایران در جنگ تحمیلی سوم در برابر ارتشهای امریکا و رژیم صهیونیستی انجامید؛ قدرتی که به گفته وی، دشمن را از ادامه شرارتهای خود پشیمان کرد. ابنالرضا در ادامه به بخشی از ظرفیتهای نوین صنعت دفاعی کشور اشاره کرد و گفت: امروز ایران در حوزههایی همچون فناوریهای نوین، هوش مصنوعی، میکروالکترونیک، مواد پیشرفته، مخابرات، نرمافزار، علوم شناختی و سامانههای هوشمند به پیشرفتها و توانمندیهای مهمی دست یافته است. وی تأکید کرد: همه این دستاوردها با اتکا به نیروی انسانی در داخل کشور محقق شده و سرمایه اصلی کشور نیز صرفاً تجهیزات و امکانات نیست، بلکه نیروی انسانی مؤمن، متخصص، خلاق، متعهد و آیندهنگری است که میتواند علم و فناوری را به قدرتی پایدار تبدیل کند. سرپرست وزارت دفاع با اشاره به ترکیب نیروی انسانی وزارت دفاع گفت: امروز بیش از ۹۰ درصد نیروهای این وزارتخانه را افراد متخصص و تحصیلکرده تشکیل میدهند و بدنه این مجموعه نیز یکی از جوانترین بدنههای تخصصی کشور است.
اعتماد به جوان ایرانی
ابنالرضا در ادامه بر ضرورت اعتماد به جوانان ایرانی تأکید کرد و گفت: برای ارتقای ایران در حوزههای اقتصادی، دفاعی، نظامی و دیگر عرصهها باید به جوان ایرانی مسئولیت داد و شرایطی فراهم کرد تا ایدههای او به محصول تبدیل شود و شرایطی فراهم کرد که نخبه ایرانی برای شکوفایی استعداد خود احساس نکند باید حتماً به خارج از کشور برود. سرپرست وزارت دفاع همچنین تأکید کرد: تولید فناوری زمانی ارزشمند است که در کنار ایمان و اخلاق قرار گیرد، چراکه قدرت بدون اخلاق میتواند خطرناک باشد و علم و فناوری بدون تعهد و مسئولیت نیز ممکن است در مسیر نادرستی قرار گیرد.
مجموع سخنان رئیس ستادکل نیروهای مسلح و سرپرست وزارت دفاع در روز صنعت دفاعی، تصویری از پیوند میان تجربه میدان، توسعه فناوری و بازطراحی ظرفیتهای دفاعی کشور ارائه میدهد. از یک سو، سرلشکر عبداللهی بر آمادگی هوشمند و روزآمد در تمامی عرصههای زمینی، دریایی، هوایی، پدافندی، فضایی و سایبری تأکید دارد و هرگونه تهدید متعارف و نوین را مستحق پاسخی کوبنده، پشیمانکننده و ویرانگر میداند؛ و از سوی دیگر، سرپرست وزارت دفاع از تجربه جنگ رمضان، ارتقای تکنیکها و تاکتیکها، افزایش شگفتانههای عملیاتی، دقت بیشتر در هدفگیری و توسعه توانمندیها در حوزه فناوریهای پیشرفته سخن میگوید.
