صفحه اقتصاد -
تصمیم جدید دولت ترامپ برای واردات ۳۰۰ هزار تن گوشت چرخکرده بدون اعمال تعرفههای خارج از سهمیه، در ظاهر اقدامی برای تنظیم بازار است؛ اما در لایهای عمیقتر، تصویری از یک چالش سیاسی بزرگتر ارائه میدهد: جنگی که قرار بود قدرت آمریکا را در خارج از مرزها به نمایش بگذارد، اکنون آثار خود را در هزینه زندگی شهروندان آمریکایی نشان میدهد.
ترامپ اعلام کرده گوشت وارداتی میتواند حدود ۲۵ درصد ارزانتر از قیمت فعلی بازار عرضه شود؛ با این حال، کاخ سفید هنوز جزئیات کشورهای تأمینکننده و سازوکار تضمین این کاهش قیمت را اعلام نکرده است. این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که تعداد گاو و گوساله در آمریکا به حدود ۸۶.۲ میلیون رأس رسیده؛ سطحی که از دهه ۱۹۵۰ تاکنون کمسابقه است.
تناقض سیاستی نیز همینجاست. دولتی که تعرفه و حمایت از تولید داخلی را از ابزارهای اصلی سیاست اقتصادی خود میدانست، برای کنترل قیمت گوشت در بازار داخلی ناچار شده به عرضه خارجی تکیه کند. پیش از این نیز دولت ترامپ در فوریه مجوز واردات سالانه ۸۰ هزار تن گوشت کمچرب از آرژانتین را بدون تعرفه صادر کرده بود؛ گوشتی که بخش قابل توجهی از آن در تولید گوشت چرخکرده کاربرد دارد.
اما مسئله اصلی تعرفه نیست؛ مسئله، هزینه زندگی است.
جنگ ایران از همان ابتدا بازار انرژی را تحت تأثیر قرار داد و هرچند قیمت نفت از اوج اولیه فاصله گرفته، آثار شوک انرژی همچنان در بخشهای مختلف اقتصاد آمریکا باقی مانده است. افزایش قیمت گازوئیل، هزینه فعالیت کشاورزی، حملونقل، تولید و جابهجایی خوراک دام را بالا میبرد و در نهایت میتواند خود را در قیمت مواد غذایی نشان دهد.
این زنجیره را نمیتوان نادیده گرفت: سوخت گرانتر یعنی کشاورزی گرانتر، حملونقل گرانتر و در نهایت فشار بیشتر بر قیمت مواد غذایی. هزینه تولید و توزیع محصولات کشاورزی، بهویژه در آستانه فصل برداشت، مستقیماً از قیمت سوخت و نهادهها تأثیر میگیرد.
گوشت چرخکرده نیز به دلیل جایگاهش در سبد مصرف خانوار، به نمادی مناسب برای این بحران تبدیل شده است. برخلاف شاخصهای پیچیده اقتصادی که ممکن است برای مردم ملموس نباشند، قیمت یک بسته گوشت در فروشگاه مستقیماً به مصرفکننده میگوید که هزینه زندگی افزایش یافته است.
از سوی دیگر، تصمیم دولت ترامپ یک واقعیت ساختاری را نیز آشکار میکند: تولید داخلی آمریکا در کوتاهمدت امکان افزایش سریع عرضه گوشت را ندارد. کاهش تعداد دام، محدودیت ظرفیت تولید و افزایش هزینه نهادهها باعث شده است تنظیم بازار از مسیر افزایش فوری تولید داخلی دشوار باشد.
اما اهمیت این موضوع فقط اقتصادی نیست؛ ابعاد سیاسی آن برای ترامپ حتی مهمتر است.
در آستانه انتخابات میاندورهای کنگره، افزایش هزینههای زندگی میتواند به یکی از مهمترین نقاط آسیب دولت تبدیل شود. رأیدهنده آمریکایی ممکن است درباره سیاست خارجی، امنیت انرژی یا معادلات ژئوپلیتیکی تحلیلهای متفاوتی داشته باشد، اما قیمت بنزین، گازوئیل و مواد غذایی را هر روز در زندگی خود لمس میکند.
اینجاست که جنگ خارجی به مسئلهای داخلی تبدیل میشود.
ترامپ میتواند درباره اهمیت تنگه هرمز، امنیت انرژی و موازنه قدرت در خاورمیانه سخن بگوید، اما اگر هزینه پر کردن باک خودرو یا خرید گوشت افزایش یابد، روایت سیاسی او با یک واقعیت ملموس اقتصادی روبهرو خواهد شد.
از این منظر، واردات ۳۰۰ هزار تن گوشت را نباید صرفاً یک تصمیم تجاری دانست. دولت ترامپ تلاش میکند بخشی از تبعات اقتصادی جنگ را پیش از آنکه به بحران سیاسی تبدیل شود، مهار کند؛ از کاهش فشار بازار سوخت گرفته تا کنترل قیمت مواد غذایی.
اما این سیاست یک سؤال مهم را بیپاسخ میگذارد: آیا میتوان آثار اقتصادی یک بحران خارجی را با مداخلات کوتاهمدت در بازار داخلی خنثی کرد؟
ترامپ جنگ را با هرمز، نفت و قدرت ژئوپلیتیک آغاز کرد؛ اما اکنون بخشی از نبرد سیاسی او در جایی بسیار نزدیکتر جریان دارد: قفسه فروشگاههای مواد غذایی.
در نهایت ممکن است رأیدهنده آمریکایی درباره کارنامه سیاست خارجی ترامپ نه با نقشه خلیج فارس، بلکه با قیمت یک کیلو گوشت چرخکرده، یک گالن بنزین و هزینه پر کردن باک خودرو قضاوت کند. مطالعه بیشتر: ترامپ تعرفه واردات گوشت را دور زد؛ ۳۰۰ هزار تن گوشت ارزان وارد آمریکا میشود اخبار مرتبط circle صعود بیت کوین به بالای ۷۵ هزار دلار circle ۴۰ تریلیون دلار؛ صورتحساب جنگ ترامپ؟ circle ادعای آمریکا درباره شکست مذاکرات ایران و عمان/ هرمز به نقطه اختلاف واشنگتن و تهران تبدیل شد circle ۴۰ تریلیون دلار بدهی؛ صورتحساب جنگ ترامپ از راه رسید پیشنهاد سردبیر circle تغییر محاسبات دشمنان در برابر توان دفاعی ملت ایران circle تحلیل بازار ارز امروز ۳۰ مرداد و پیش بینی قیمت دلار فردا شنبه ۳۱ مرداد circle پیش بینی قیمت طلا و سکه فردا شنبه ۳۱ مرداد / گرانی بیشتر طلا در راه است؟ circle پیش بینی بورس فردا شنبه ۳۱ مرداد / بورس طوفانی صعود می کند؟
عبدالناصر همتی در برنامه گفتوگوی ویژه خبری گفت: در اینکه محدودیت صادرات نفت داریم شکی نیست. من با عراقیها و قطریها هم صحبت کردم درآمد آنها از فروش نفت صفر شده است.
وی افزود: برای ما هم این اتفاق افتاده است و یک واقعیتی است که نفت صادر نمیکنیم، اما دولت و بانک مرکزی پیشبینیهای لازم را برای این موارد کردهاند.
رئیس کل بانک مرکزی خاطرنشان کرد: فرق ما با عراق و قطر این است که آنها به ذخایر بانک مرکزی خود دسترسی دارند ولی ذخایر ارزی ما را آمریکاییها مسدود کردند و اجازه برداشت نمیدهند.
او ادامه داد: با وجود شرایط کنونی بعید میدانم بهتر از وضعیت فعلی امکان اداره کشور وجود داشت. من سالهای ۹۷، ۹۸ و ۹۹ هم رئیس کل بانک مرکزی بودم، شرایط آن موقع هم تا حدودی مشابه الان بود ولی شرایط کنونی بسیار سختتر از سالهای آخر دهه ۹۰ است.
همتی با بیان اینکه معتقدم دولت کشور را خیلی خوب اداره کرده است، گفت: در شرایطی قرار داریم که درآمدهای نفتی، مالیاتی، درآمدهای بیمه تامین اجتماعی و سایر درآمدهایمان تحت تاثیر قرار گرفته است؛ همه اینها در اقتصاد تاثیر میگذارند.
وی افزود: در شرایط جنگ ۴۰ روزه پیشبینیهایی کرده بودیم که حتی تامین ارز واردات کالاهای اساسی و دارو نسبت به ۵ ماهه اول سال گذشته خیلی بهتر است. در ۵ ماهه امسال ۳۰ درصد بیشتر از مدت مشابه سال گذشته تامین ارز دارو و تجهیزات پزشکی شده و تامین ارز کالاهای اساسی و کشاورزی تقریباً ۸ درصد کمتر از ۵ ماهه پارسال بوده است.
جوان آنلاین: یک میلیون و ۷۰ هزار رقیبی که امسال پای کنکور سراسری آمده بودند، حکایت رقابتشان فقط یک رقابت علمی صرف نبود، بلکه حکایت این رقابت، رقابتی اقتصادی میان دهکهای مختلف اقتصادی جامعه هم است و با عنایت به هزینههای نجومی کلاسهای کنکور، مدارس خاص و ویژه، کتابهای کمکدرسی و سایر هزینههای حضور در این رقابت بهظاهر علمی، میتوان به روشنی دریافت چه کسانی شانس بیشتری برای کسب رتبههای بهتر آزمون سراسری دارند. ماجرایی که البته نه فقط در کنکور امسال بلکه طی یکی دو دهه اخیر شکل گرفته و هر سال از سال قبل جدیتر و پررنگتر شده است.
ماحصل این رقابت اقتصادی و الیگارشی آموزشی حذف طبقات ضعیف اقتصادی از تحصیلات عالیه و تکمیلی و شکلگیری چرخهای برای تکرار ثروت و موقعیتهای اجتماعی و اقتصادی برای برخی گروهها و تکرار جایگاههای پایین اجتماعی و اقتصادی برای گروههای دیگر جامعه است.
در این میان شاید مواردی استثنایی بتوانند مسیر خود را برای عبور از این رقابت نابرابر پیدا کنند و به دانشگاههای خوب و موقعیت اجتماعی و اقتصادی مناسب هم برسند، اما جا زدن استثناها به جای قاعدههای مرسوم فقط ما را از واقعبینی و رفع اشکالات باز میدارد، البته مشروط به اینکه عزمی برای رفع روندهای نادرست وجود داشته باشد.
هزینههای چندصد میلیونی کنکور
کافی است به سراغ پشتکنکوریها یا خانوادههای آنها بروید و از آنها سؤال کنید کنکور برایت چند درآمده است؟ پاسخ به این سؤال البته به طبقه اقتصادی- اجتماعی این افراد وابسته است و میزان هزینهای که برای مدارس غیرانتفاعی خاص و کلاسهای کنکور و کتابهای کمکآموزشی شده، میتواند رابطه معناداری با پذیرش در دانشگاهها و نشستن روی صندلیهای پرمتقاضی کنکور داشته باشد. رقمهایی که از ۱۲۰ تا ۳۰ میلیون تا ۳۰۰‑۴۰۰ میلیون تومان متغیر است و البته همه خانوادهها در همه دهکهای درآمدی در تلاشاند هر چه در چنته دارند برای موفقیت فرزندشان وسط بگذارند، اما بدیهی است در این رقابت اقتصادی برای موفقیت در یک رقابت علمی، چه کسانی شانس بیشتری برای موفقیت دارند.
شانس بیشتر برای دهکهای بالاتر
شانس بیشتر دهکهای اقتصادی بالاتر برای موفقیت بیشتر و کسب رتبه بهتر در کنکور یک ادعا نیست! بررسی آمارها و گزارشاتی که هر ساله بعد از اعلام نتایج کنکور سراسری منتشر میشود، این ارتباط معنادار را تأیید میکند. همچنانکه نتایج کنکور تجربی به عنوان پرمتقاضیترین کنکور کشور در سال گذشته نشان داد از میان داوطلبانی که رتبه زیر ۳هزار کسب کردهاند، تنها ۱۳۵ نفر از دهکهای کمدرآمد و دارای وضعیت اقتصادی بهشدت ضعیف هستند. این یعنی سهم محرومترین اقشار از بهترین رتبههای کنکور، فقط ۵/۴ درصد بوده است.
در نقطه مقابل، ۱۵۶۳ نفر از این رتبههای طلایی، یعنی بیش از نیمی از کل رتبههای زیر ۳ هزار، متعلق به ثروتمندترین دهکهای جامعه هستند.
طبق این آمار، نزدیک به ۷۵ درصد رتبههای برتر کنکور تجربی تنها از میان چهار دهک بالای اقتصادی انتخاب شدهاند. این بدان معناست که دهکهای اقتصادی پایین جامعه در عمل شانسی برای پذیرفته شدن در رشتههایی همچون پزشکی ندارند و میتوان اطمینان داشت پزشکان آینده کشور از طبقات مرفه جامعه خواهند بود و طبقات فرودست هیچ نمایندهای در این قشر از جامعه نخواهند داشت.
الیگارشی آموزشی در سایه بیقانونی
با مروری بر متن قانون اساسی، در همان آغاز و در اصل سوم به بحث آموزش رایگان میرسیم. اصل سوم قانون اساسی تأکید میکند: دولت جمهوری اسلامی ایران موظف است برای نیل به آموزش و پرورش و تربیت بدنی رایگان برای همه در تمام سطوح و تسهیل و تعمیم آموزش عالی، همه امکانات خود را به کار برد. اصل سیام هم میگوید: «دولت موظف است وسایل آموزش و پرورش رایگان را برای همه ملت تا پایان دوره متوسطه فراهم سازد و وسایل تحصیلات عالی را تا سر حد خودکفایی کشور به طور رایگان گسترش دهد.».
اما ماجرای آموزش رایگان سالهاست به مظلومترین بخش از آموزش و پرورش تبدیل شده است. آموزش دیگر رایگان نیست و دانشآموزانی که در مدارس دولتی بیشتر از آنکه احساس کنند تحت تعلیم و تربیت هستند، احساس بیپناهی میکنند! آنچنان بیپناه که رهبر شهید انقلاب در ۱۱ شهریور سال ۹۹ در دیدار با رؤسا و مدیران وزارت آموزش و پرورش متذکر شدند «یک نکته در باب عدالت آموزشی بحث مدارس دولتی است که مراقب باشیم مدارس دولتی جوری نباشد که دانشآموزی که در مدارس دولتی تحصیل میکند، احساس کند که مثلاً فرض کنید امکان قبولیاش در کنکور کمتر است؛ این طور نباید باشد یعنی باید ما سطح مدارس دولتی را، هم از لحاظ آموزش و هم از لحاظ پرورش، جوری بالا بیاوریم که خود آن دانشآموز احساس اعتماد کند، خانواده او هم که میخواهند این فرزند را بفرستند به مدرسه دولتی، احساس نکنند که دارند او را به یک جایی بیپناه میفرستند و رها میکنند؛ این جوری نباید باشد؛ باید به مدارس دولتی به معنای واقعی کلمه رسیدگی شود.».
اما ماجرا به همین جا ختم نشد و تراژدی حذف دانشآموزان مدارس دولتی و عادی از فهرست رتبههای برتر کنکور، همچنان ادامه دارد و مدارس دولتی هم روزبهروز ضعیفتر میشوند و دانشآموزان و والدینی که نتوانند برای کنکور فرزندانشان خرج کنند، از دور رقابت بهظاهر علمی کنکور کنار گذاشته میشوند.
وقتی نظام آموزشی خودش منشأ نابرابری میشود
نظام آموزشی بهطور معمول یکی از مکانهایی است که به افراد این امکان را میدهد تا جهش کنند و در عرصه اجتماعی، جایگاه صعودی پیدا کرده و در چرخه فقر نیفتند. البته مشروط به اینکه نظامهای آموزشی به صورت عادلانه شکل گرفته باشند. نظام آموزشی عادلانه یکی از کارکردهایش امکان تحرک صعودی در نظام اجتماعی است، اما گاهی خود این محیطهای آموزشی به صورت الیگارشیک شکل گرفته و محفلی برای تحرک و صعود عدهای خاص میشوند. هرچند طی سالهای اخیر با انتشار نتایج کنکور سراسری و سهم ناچیز و گاهی هیچِ مدارس دولتی از برگزیدگان و رتبههای برتر، جریانی انتقادی علیه این الیگارشها شکل گرفته، اما نمیتوان حضور این قشر نازک و مدارس و امکاناتی را که برایشان ایجاد شده است، نادیده گرفت و از آثار و تبعات این مسئله بر تشدید شکافهای طبقاتی، آموزشی و اجتماعی چشم پوشی کرد. شکافهایی که موجب میشود فقط برخی از اقشار و طبقات اجتماعی شانس رشد و تعالی اجتماعی داشته باشند و گروهها و اقشار در طبقات اقتصادی و اجتماعی پایینتر، هرگز نتوانند در مسیر رشد و تعالی اجتماعی قرار بگیرند.
